Verne Juliusz - Dramat W Meksyk

Juliusz Verne

Dramat w Meksyku

czyli pierwsze okr

ty marynarki meksyka

skiej

SPIS TRE

I  Z wyspy Guajan do Acapulco
II  Z Acapulco do Cigualan
III  Z Cigualan do Taxco
IV Z Taxco do Cuernavaca
V Od Cuernavaca do Popocatepetl

Przypisy

Z wyspy Guajan do Acapulco

Osiemnastego pa

dziernika 1825 roku Azja, hiszpa

ski okr

t wojenny

oraz Constanzia, bryg o o

miu działach, zatrzymały si

dla odpoczynku na

Guajan,1 jednej z wysp nale

żą

cej do archipelagu Marianów.2 Sze

ść

miesi

po tym, jak te statki opu

ciły Hiszpani

, ich załogi,

ywione, kiepsko

opłacane, wyczerpane ze zm

czenia, przygotowywały po kryjomu plany

buntu. Oznaki braku dyscypliny dało si

wyra

nie zauwa

szczególnie na

pokładzie Constanzii, dowodzonej przez kapitana don Ortev

, człowieka z

elaza, którego nic nie było w stanie ugi

ąć

. Bryg zatrzymywały w czasie tego

rejsu pewne powa

ne uszkodzenia, do tego stopnia nieoczekiwane, tak

bardzo nieprzewidzialne,

e mo

na je było przypisa

jedynie jakim

złym

zamiarom. Azja, dowodzona przez don Roque de Guzuarte’a, była zmuszona
zatrzymywa

na postój razem z brygiem. Jednej nocy – nie wiadomo w

jaki sposób – strzaskał si

kompas. Podczas innej – znikn

ły wanty

przedniego masztu, jakby zostały odci

te, i maszt przewrócił si

z całym

swoim wyposa

eniem. Na koniec, w trakcie wykonywania skomplikowanego

manewru, dwa razy zerwały si

ła

cuchy poruszaj

ce sterem.

Wyspa Guajan, podobnie jak całe Mariany, podlegała kapitanatowi

generalnemu3 Wysp Filipi

skich. Hiszpanie, b

c tam gospodarzami, mogli

szybko naprawi

awarie.

Podczas tego przymusowego pobytu na l

dzie don Orteva powiadomił

don Roque’a o rozpr

ęż

eniu, jakie zauwa

ył na swoim statku, i obaj

kapitanowie postanowili podwoi

czujno

ść

i dyscyplin

Don Orteva miał szczególnie zwraca

uwag

na dwóch ludzi ze swojej

załogi, to jest porucznika Martineza i marynarza Josego.

Porucznik Martinez, skompromitowany udziałem w tajnych naradach

załogi w kubryku na przednim pomo

cie, kilka razy został skazany na areszt.

W czasie jego nieobecno

ci w obowi

zkach pierwszego oficera Constanzii

zast

pował go kadet Pablo. Je

li idzie o marynarza Josego był to człowiek

nikczemny i godny pogardy, który wa

ył uczucia tylko na wag

złota. Zdawał

sobie spraw

e jest obserwowany przez bosmana Jacopa, człowieka

uczciwego, do którego don Orteva miał absolutne zaufanie.

Kadet Pablo był jedn

z tych natur wy

mienitych, otwartych i

odwa

nych, których szlachetno

ść

prowadzi do wielkich rzeczy. Sierota,

przygarni

ty i wychowany przez kapitana don Ortev

, dałby si

zabi

dla

swojego dobroczy

cy. W czasie długich rozmów prowadzonych z bosmanem

Jacopem pozwalał sobie, ogarni

arem młodo

ci i uniesieniem swojego

serca, mówi

o swoich synowskich uczuciach, jakie

ywił do kapitana Ortevy.

Zacny Jacopo

ciskał mu mocno dło

, bo dobrze rozumiał to, co kadet czuł i

o czym tak pi

knie mówił. Tak wi

c don Orteva miał dwóch oddanych sobie

ludzi, na których mógł całkowicie liczy

. Ale có

mogli zdziała

w trzech

przeciw gwałtownym nami

tno

ciom rozzuchwalonej załogi? Mimo

e cały

czas, dzie

i noc, starali si

zapanowa

nad duchem niezgody, Martinez,

Jose i inni marynarze coraz bardziej d

ąż

yli do buntu i zdrady.

Dzie

poprzedzaj

cy podniesienie kotwicy porucznik Martinez sp

dził w

jednym z najgorszych szynków na wyspie Guajan, wraz z kilkoma bosmanami
i dwudziestk

marynarzy z obu okr

tów.

– Towarzysze – powiedział Martinez – dzi

ki awariom, które zdarzyły si

we wła

ciwym czasie, bryg i okr

t wojenny musiały zatrzyma

Marianach, a ja mogłem przyby

tu, aby potajemnie z wami porozmawia

– Brawo! – odezwali si

jednym głosem zgromadzeni.

– Prosz

mówi

, panie poruczniku! – krzykn

ło kilku marynarzy. –

Chcemy pozna

ski projekt!

– Oto mój plan – odrzekł Martinez. – Kiedy tylko zawładniemy

obydwoma okr

tami, skierujemy si

ku brzegom Meksyku. Wiecie zapewne,

e nowa Konfederacja nie posiada marynarki wojennej. Kupi wi

c nasze

okr

ty z zamkni

tymi oczami i tym sposobem nie tylko otrzymamy zaległe

wynagrodzenie, ale tak

e równo podzielimy mi

dzy wszystkich nadwy

osi

gni

ze sprzeda

– To nam odpowiada!

– Co b

dzie sygnałem do jednoczesnego rozpocz

cia działa

pokładach obu statków? – zapytał marynarz Jose.

– Raca wystrzelona z Azji – odrzekł Martinez. – Wszystko b

dzie trwało

jedn

chwil

! Jest nas dziesi

ciu na jednego, wi

c zanim oficerowie brygu i

okr

tu si

spostrzeg

, ju

ęź

niami.

– Gdzie i kiedy b

dzie dany ten sygnał? – zapytał jeden z bosmanów

Constanzii.

– Za kilka dni, jak tylko znajdziemy si

na wysoko

ci wyspy Mindanao.4

– Ale czy Meksykanie nie przyjm

naszych statków pociskami z dział? –

wyraził w

tpliwo

ść

marynarz Jose. – Je

li si

nie myl

, Konfederacja wydała

dekret, który nakazuje kontrol

wszystkich statków hiszpa

skich. Mo

e tak si

sta

e zamiast złota, zasypi

nas

elazem i ołowiem!

– Nie martw si

tym, Jose! Zostaniemy rozpoznani, i to z daleka – odparł

Martinez.

– Jakim sposobem?

– Podnosz

c na naszych bezangaflach5 flag

Meksyku.

Mówi

c to, porucznik Martinez rozwin

ł na oczach buntowników zielono-

biało-czerwon

flag

Ponurym milczeniem przyj

to ukazanie si

tego symbolu niepodległo

meksyka

skiej.

– Ju

ałujecie barw Hiszpanii? – zawołał drwi

cym tonem porucznik. –

A wi

c dobrze! Niech ci, którzy odczuwaj

wyrzuty sumienia, odł

nas i popłyn

pod wiatr, pod rozkazy kapitana don Ortevy lub komendanta

don Roque’a! Natomiast my, którzy nie chcemy by

im posłuszni,

potrafimy zmusi

ich do uległo

ci!

– Tak jest! Tak jest! – odwrzasn

li jednym głosem wszyscy

zgromadzeni.

– Towarzysze! – mówił dalej Martinez. – Nasi oficerowie zamierzaj

wykorzystuj

c wiej

ce pasaty, popłyn

ąć

ku Wyspom Sundajskim;6 ale my im

poka

emy,

e i bez nich potrafimy popłyn

ąć

lewym czy prawym halsem,7 nie

zwa

c na monsuny szalej

ce na Pacyfiku!

Marynarze, którzy byli obecni podczas tej tajnej narady, rozeszli si

tym o

wiadczeniu i ró

nymi drogami powrócili na swoje okr

ty.

Nazajutrz o

wicie Azja i Constanzia podniosły kotwice i, obieraj

c kurs na

południowy zachód, skierowały si

pod pełnymi

aglami ku Nowej-Holandii.8

Porucznik Martinez podj

ł swoje czynno

ci, ale zgodnie z rozkazami kapitana

Ortevy był bacznie obserwowany.

Niemniej jednak don Orteva ogarni

ty był ponurymi przeczuciami.

Rozumiał, jak bardzo nieuchronny był upadek marynarki hiszpa

skiej, jak

niesubordynacja prowadziła do jej zguby. Poza tym jego patriotyzm nie
pozwalał mu pogodzi

z kolejno nast

puj

cymi po sobie nieszcz

ęś

ciami

spadaj

cymi na jego ojczyzn

, których dopełnienie stanowiła rewolucja

stanów meksyka

skich. Czasami dyskutował z kadetem Pablem o tych

powa

nych problemach, szczególnie je

li dotyczyły dawnego panowania floty

hiszpa

skiej na wszystkich morzach

wiata.

– Moje dziecko! – powiedział mu którego

dnia. – W

ród naszych

marynarzy nie ma ju

dyscypliny. Oznaki buntu s

szczególnie widoczne na

moim statku i mo

e si

zdarzy

– takie mam przeczucie –

e wskutek jakiej

haniebnej zdrady postradam

ycie! Ale ty mnie pom

cisz, nieprawda

Pom

cisz te

zarazem Hiszpani

, któr

chc

dosi

ąć

, we mnie uderzaj

– Przysi

gam,

e to uczyni

, kapitanie Orteva! – odrzekł Pablo.

– Nie rób sobie wroga z nikogo na brygu, ale zapami

taj sobie, moje

dziecko,

e tego dnia, w chwili nieszcz

ęś

cia, najlepszym sposobem słu

enia

swojemu krajowi jest najpierw uwa

nie obserwowa

, a je

eli to mo

liwe,

ukara

dzników, którzy chc

go zdradzi

– Obiecuj

e umr

, tak!,

e, je

li b

dzie trzeba, po

ycie, aby

ukara

zdrajców! – zapewnił kadet.

Min

ły trzy dni od czasu kiedy okr

ty opu

ciły Mariany. Constanzia,

korzystaj

c z umiarkowanego wiatru, płyn

ła pełnym baksztagiem.9

Wysmukły, pełen wdzi

ku, szybki bryg, z masztami pochylonymi do tyłu,

sun

ł po powierzchni morza, podskakuj

c na falach, które pian

okrywały

jego osiem sze

ciofuntowych karonad.10

– Dwana

cie w

złów,11 poruczniku – powiedział tego wieczora kadet

Pablo do Martineza. – Je

li dalej b

dziemy tak szybko płyn

ąć

, maj

c wiatr

pod rejami, podró

nie b

dzie długa.

– Bóg tego chce, poniewa

tyle ju

znie

my i byłby czas, aby nasze

cierpienia wreszcie si

sko

czyły!

W tym czasie marynarz Jose stał przy tylnym pomo

cie i słuchał słów

porucznika.

– Wkrótce powinni

my dostrzec ziemi

na horyzoncie – powiedział

gło

no Martinez.

– Wysp

Mindanao – odrzekł kadet. – W samej rzeczy, bowiem

znajdujemy si

pod sto czterdziestym stopniem długo

ci zachodniej i ósmym

stopniem szeroko

ci północnej i o ile si

nie myl

, ta wyspa le

y pod…

– Sto czterdziestym stopniem i trzydziestoma dziewi

cioma minutami

długo

ci i siódmym stopniem szeroko

ci – doko

czył szybko Martinez.

Jose podniósł głow

i, uczyniwszy słabo dostrzegalny gest, poszedł na

przód statku.

– Pełni pan dzisiaj wacht

od północy, Pablo? – zapytał Martinez.

– Tak, poruczniku.

– Jest szósta wieczorem, wi

c nie zatrzymuj

pana.

Pablo oddalił si

Martinez pozostał sam na mostku i skierował spojrzenie na Azj

, która

eglowała na zawietrznej od brygu. Wieczór był wspaniały i zapowiadał jedn

z tych nocy podzwrotnikowych, tak spokojnych i orze

wiaj

cych.

W zapadaj

cych ciemno

ciach porucznik szukał wzrokiem ludzi

z wachty. Rozpoznał Josego i tych z marynarzy, z którymi rozmawiał na
wyspie Guajan.

W chwil

pó

niej podszedł do człowieka stoj

cego przy sterze. Cichym

głosem rzucił mu kilka słów i to było wszystko.

Niemniej jednak mo

na było zauwa

e ster został ustawiony tak, aby

statek płyn

ł bardziej z pełnym wiatrem, i tym sposobem bryg zacz

nieznacznie zbli

do okr

tu wojennego.

Wbrew zwyczajom panuj

cym na pokładzie statku Martinez chodził

nerwowo na zawietrznej, aby lepiej obserwowa

Azj

. Niespokojny,

wzburzony,

ciskał w r

ku tub

Nagle na pokładzie okr

tu wojennego rozległ si

huk.

Na ten sygnał Martinez podbiegł do stanowiska oficera wachtowego i

dono

nym głosem krzykn

ł:

– Wszyscy na pokład! Zwin

ąć

dolne

agle!

W tym momencie don Orteva, w towarzystwie swoich oficerów, wyszedł

z rufówki i, zwracaj

c si

do porucznika, zapytał:

– Co znaczy ten manewr?

Nie odpowiedziawszy, Martinez opu

cił stanowisko wachtowe i pobiegł

na przedni mostek.

– Ster na zawietrzn

!– rozkazał. – Do brasów12 lewej burty! Brasowa

Poluzowa

szoty13 foka!

W tym momencie na pokładzie Azji rozległy si

nowe detonacje.

Załoga posłusznie wykonywała rozkazy porucznika, a bryg, płyn

szybko na wiatr, stan

ł nagle nieruchomy, maj

c jedynie rozwini

ty, obecnie

nieczynny, górny marsel.

Don Orteva, zwracaj

c si

do kilku ludzi, którzy zgromadzili si

wokół

niego, krzykn

ł:

– Do mnie przyjaciele!

A zbli

c si

do Martineza, rozkazał:

– Aresztowa

tego oficera!

–

mier

kapitanowi! – zawołał Martinez.

Pablo i dwaj oficerowie wzi

li w r

ce szpady i pistolety. Kilku marynarzy,

z Jacopem na czele, rzuciło si

im na pomoc, ale, otoczeni przez

buntowników, zostali rozbrojeni i pozbawienie mo

liwo

ci działania.

ołnierze marynarki i załoga zaj

li cał

szeroko

ść

statku i posuwali si

kierunku oficerów. Ludzie oddani dowódcom, osaczeni na rufówce, mieli tylko
jedno wyj

cie: rzuci

na buntowników.

Don Orteva skierował luf

pistoletu na Martineza.

W tym momencie z pokładu Azji wystrzeliła rakieta.

– Zwyci

ęż

yli

my! – krzykn

ł Martinez.

Kula don Ortevy min

ła cel.

Nast

puj

ce po tym zdarzenie trwało zaledwie kilka chwil. Kapitan

zaatakował porucznika wr

cz, lecz wobec przewa

cej liczby nacieraj

cych,

c ci

ęż

ko ranny, poddał si

swemu przeciwnikowi. Chwil

pó

niej inni

oficerowie podzielili jego los.

Wtenczas na brygu zapalono i wci

gni

to na gór

latarnie,

odpowiadaj

c tym samym na sygnały dawane z Azji. Bunt wybuchł i

zatriumfował równie

na okr

cie wojennym.

Porucznik Martinez stał si

zatem panem Constanzii. Wi

ęź

niów brutalnie

wrzucono do kajuty, w której odbywano narady.

Ale na widok krwi w marynarzach o

yły dzikie instynkty. Nie wystarczyło

im zwyci

stwo, oni chcieli mordowa

– Zabijmy ich! – krzyczało wielu z tych szale

ców. – Na

mier

! Tylko

martwi nic nie powiedz

Porucznik Martinez, na czele krwio

erczych buntowników, ruszył w

stron

kabiny narad, ale reszta załogi sprzeciwiła si

tej masakrze i oficerowie

zostali uratowani.

– Przyprowadzi

don Ortev

na pokład! – zarz

dził Martinez.

Rozkaz wykonano.

– Orteva – powiedział Martinez – teraz ja dowodz

dwoma statkami.

Podobnie jak ty, don Roque stał si

moim wi

ęź

niem. Jutro pozostawimy was

obu na bezludnym l

dzie. Nast

pnie skierujemy si

do portów Meksyku, a te

okr

ty zostan

sprzedane rz

dowi republika

skiemu.

– Zdrajca! – odrzekł don Orteva.

– Postawi

dolne

agle i płyn

ąć

bajdewindem ostro do wiatru!14 A tego

człowieka przywi

do rufówki! – rozkazał porucznik i wskazał na don

Ortev

Rozkaz wykonano.

– Pozostali na dno ładowni. Zwrot na wiatr! Wykona

miało,

towarzysze!

Manewr został szybko wykonany. Od tej chwili kapitan don Orteva

znalazł si

na zawietrznej15 stronie statku, ukryty poza bezanem.16 Mo

było usłysze

jeszcze jak nazywa swojego porucznika „nikczemnikiem” i

„zdrajc

”!

Martinez, nie panuj

c nad sob

, z siekier

w r

ku, rzucił si

na ruf

. Nie

pozwolono mu zbli

do kapitana, lecz silnym ciosem zdołał przeci

ąć

szoty bezanu. Bom,17 gwałtownie popchni

ty przez wiatr, uderzył w don

Ortev

i roztrzaskał mu czaszk

Po brygu przeleciał okrzyk przera

enia.

– Przypadkowa

mier

! – stwierdził porucznik Martinez. – Rzuci

zwłoki

do morza!

Jak zwykle rozkaz został wykonany.

Oba statki, płyn

c bardzo blisko siebie, ruszyły w dalsz

drog

zmierzaj

c ku meksyka

skim brzegom.

Nast

pnego dnia spostrze

ono na trawersie jak

ąś

wysepk

. Z Azji i

Constanzii spuszczono na wod

szalupy i oficerowie – z wyj

tkiem kadeta

Pabla i bosmana Jacopa, którzy oddali si

pod rozkazy porucznika Martineza

– zostali porzuceni na tym bezludnym wybrze

u. Ale kilka dni pó

niej,

szcz

ęś

liwie dla nich, zostali zabrani przez angielski statek wielorybniczy i

przewiezieni do Manili.18

Jak to si

stało,

e Pablo i Jacopo przeszli na stron

buntowników? Aby

ich os

dzi

, trzeba poczeka

na rozwój wypadków.

Kilka tygodni pó

niej oba okr

ty stan

ły na kotwicach w Zatoce

Monterey, poło

onej w północnej cz

ęś

ci wła

ciwej Kalifornii. Martinez

zawiadomił wojskowego komendanta portu o swoich zamierzeniach, a
mianowicie o ch

ci przekazania Meksykowi, pozbawionemu floty wojennej,

dwóch hiszpa

skich okr

tów wraz z wyposa

eniem, uzbrojeniem wojennym,

jak równie

oddania załóg tych statków do dyspozycji Konfederacji. W zamian

za to miała ona im spłaci

wszelkie zaległo

ci, jakie narosły od czasu

wypłyni

cia z Hiszpanii.

Odpowiadaj

c na te wst

pne propozycje, gubernator wyja

nił,

e nie

posiada wystarczaj

cych upowa

nie

do pertraktacji. Doradził wtenczas

Martinezowi, aby udał si

do Meksyku,19 gdzie osobi

cie b

dzie mógł t

spraw

spokojnie doprowadzi

do ko

ca. Porucznik posłuchał tej rady i po

miesi

cu oddawania si

ró

nym przyjemno

ciom, pozostawiwszy Azj

Monterey, wyruszył w morze na Constanzii. Pablo, Jacopo i Jose znajdowali
si

ród załogi brygu, który, płyn

c pełnym baksztagiem,20 rozwin

wszystkie

agle, aby jak najszybciej dotrze

do portu Acapulco.21

Z Acapulco do Cigualan

Z czterech portów, jakie Meksyk posiada na Pacyfiku: San Blas,

Zacatula, Tehuantepec i Acapulco, ten ostatni najwi

cej mo

e zaoferowa

przebywaj

cym w nim statkom. To prawda,

e samo miasto jest niezdrowe i

le zbudowane, ale du

a i bezpieczna reda22 mogłaby spokojnie przyj

ąć

sto

okr

tów. Ze wszystkich stron chroniona jest przez wysokie, urwiste brzegi,

tworz

ce basen tak spokojny, i

cudzoziemcowi przybywaj

cemu od strony

du mogłoby si

wydawa

e widzi jezioro otoczone górskim ła

cuchem.

W tym okresie Acapulco było chronione trzema bastionami,

otaczaj

cymi go z prawej strony, podczas gdy cie

niny broniła bateria

z siedmioma działami, które w razie potrzeby mogły prowadzi

ogie

krzy

cy si

pod k

tem prostym z ogniem prowadzonym z fortu San Diego.

Fort San Diego, wyposa

ony w trzydzie

ci dział artyleryjskich, panował nad

cał

red

, mog

c zatopi

skutecznie ka

dy okr

t próbuj

cy sforsowa

wej

cie

do portu.

Miasto nie miało si

c czego obawia

, a jednak trzy miesi

ce po

opisanych wy

ej wypadkach zapanowała w nim powszechna panika. Na

otwartym morzu bowiem zasygnalizowano okr

t. Bardzo zaniepokojeni

zamiarami podejrzanego statku, mieszka

cy Acapulco nie czuli si

całkowicie

bezpieczni. Młode pa

stwo zwi

zkowe ci

gle obawiało si

, i to nie bez

podstaw, powrotu hiszpa

skiego panowania! Niezale

nie od umów

handlowych podpisanych z Wielk

Brytani

, pomimo przybycia chargé

d’affaires23 z Londynu i uznania przez niego republiki, rz

d meksyka

ski nie

miał do swojej dyspozycji ani jednego statku dla obrony swoich wybrze

W ka

dym razie statek ten mógł by

tylko

miałym zuchwalcem,

a północno-wschodnie wiatry, które mocno wiej

w tej okolicy od jesiennego

przesilenia a

do wiosny, musiały silnie napiera

na liki24 jego

agli! Tak wi

mieszka

cy Acapulco nie wiedzieli, czego si

spodziewa

, przeto na wszelki

wypadek przygotowali si

do zej

cia obcych na l

d. Wówczas ten tak bardzo

podejrzany statek rozwin

ł na swoim maszcie sztandar meksyka

skiej

niezale

ci!

Po dotarciu do połowy zasi

gu artylerii portu Constanzia, któr

to nazw

na było wyra

nie odczyta

na paw

ęż

y,25 natychmiast rzuciła kotwic

Zwini

agle na rejach i spuszczono łód

, która wkrótce dopłyn

ła do portu.

Porucznik wysiadł szybko, udał si

do gubernatora i poinformował go o

okoliczno

ciach, które go tutaj sprowadziły. Gubernator pochwalił decyzj

porucznika o udaniu si

do Meksyku dla otrzymania od generała Guadalupe

Victorii,26 prezydenta Konfederacji, zatwierdzenia sprzeda

y. Zaledwie ta

wiadomo

ść

rozeszła si

po mie

cie, zewsz

d rozległy si

okrzyki rado

ci.

Wszyscy mieszka

cy przyszli podziwia

pierwszy okr

t marynarki

meksyka

skiej, widz

c zarazem w fakcie jego zdobycia dowód na brak

dyscypliny we flocie hiszpa

skiej i sposób na jeszcze pełniejsze

przeciwstawienie si

dej nowej próbie odzyskania władzy przez ich

dawnych panów.

Martinez wrócił na pokład. Kilka godzin pó

niej bryg Constanzia stan

ł w

porcie na dwóch kotwicach, a jego załoga goszczona była przez
mieszka

ców Acapulco.

Lecz gdy porucznik zebrał z powrotem swoich ludzi, okazało si

Pablo i Jacopo znikn

li.

Meksyk odró

nia si

od wszystkich innych krajów kuli ziemskiej

z powodu swego centralnego poło

enia na rozległym i wysokim płaskowy

Ła

cuch górski Kordylierów, znany ogólnie jako Andy, ci

gnie si

przez cał

Ameryk

Południow

, przecina Gwatemal

i, dochodz

c do Meksyku, dzieli

na dwa pasma, które równolegle z obu stron urozmaicaj

krain

. Zreszt

te dwa odgał

zienia s

jedynie dwoma zboczami olbrzymiej wy

yny Anahuac,

poło

onej dwa tysi

ce pi

ęć

set metrów ponad poziomem s

siaduj

cych z ni

mórz. Ten ci

g płaskowy

ów, znacznie bardziej rozci

gni

tych a równie

jednostajnych jak peruwia

skie i Nowej Grenady, zajmuje około trzy pi

kraju. Kordyliery, wdzieraj

c si

w dawn

jednostk

administracyjn

Meksyk,

przybieraj

nazw

„Sierra Madre”, a rozdzieliwszy si

na trzy rozgał

zienia na

wysoko

ci miast San Miguel i Guanaxato, ci

dalej i zanikaj

dopiero

na pi

ęć

dziesi

tym siódmym stopniu szeroko

ci północnej.

Pomi

dzy portem Acapulco i miastem Meksyk, odległymi od siebie o

osiemdziesi

t mil,27 zmiany ukształtowania nie s

tak gwałtowne a

pochyło

ci mniej strome ni

pomi

dzy Meksykiem i Veracruz. Po przej

ciu

masywu granitu, który jest widoczny w odnogach s

siaduj

cych z wielkim

Oceanem, i w którym jest wyci

ty port Acapulco, podró

cy napotyka

jedynie skały porfirowe, którym przemysł wydziera gips, bazalt, wapie

, ołów,

mied

elazo, srebro i złoto. Oprócz tego droga z Acapulco do Meksyku

oferuje wspaniałe punkty widokowe oraz układy bardzo szczególnej
ro

linno

ci, na które zwracali, albo i nie zwracali uwagi, dwaj je

cy, jad

jeden obok drugiego, kilka dni po zakotwiczeniu brygu Constanzia w

Acapulco.

Byli to Martinez i Jose. Marynarz doskonale znał t

drog

. Ju

tyle razy

przemierzył góry Anahuac! Nawet india

ski przewodnik, którego im

zaproponowano, został odprawiony i dwaj awanturnicy, dosiadaj

doskonałych koni, kierowali si

szybko ku stolicy Meksyku.

Po dwóch godzinach szybkiego kłusa, który nie pozwalał im na

prowadzenie rozmowy, je

cy zatrzymali si

– Jed

my st

pa, poruczniku – odezwał si

Jose, cały zasapany. – Santa

Maria!28 Wolałbym przez dwie godziny jecha

konno po bombramrei29 w

czasie uderzenia północno-zachodniego wiatru!

–

pieszmy si

! – odrzekł Martinez. – Znasz dobrze drog

, Jose, dobrze

znasz, co?

– Tak jak pan zna drog

z Kadyksu do Veracruz. Nie napotkamy tutaj

sztormów panuj

cych w zatoce30 ani przybojów koło Taspan czy Santader,

31 które by nas mogły zatrzyma

!… Ale jed

my wolniej!

– Przeciwnie, szybciej! – odparł Martinez, pobudzaj

c konia ostrogami.

– Niepokoi mnie to znikni

cie Pabla i Jacopa! Czy

by chcieli sami skorzysta

na tej sprzeda

y i ukra

ść

nasz

ęść

– Na

tego Jakuba! Tylko tego by brakowało! – cynicznie odparł

marynarz. – Okra

ść

takich złodziei jak my!

– Ile dni potrzebujemy, aby dotrze

do Meksyku?

– Cztery do pi

ciu, poruczniku! To zwykły spacerek! Ale jed

my wolniej!

Widzi pan przecie

e teren powoli si

wznosi!

Istotnie, mo

na było na tej długiej równinie zobaczy

pierwsze oznaki

zbli

cych si

gór.

– Nasze konie nie s

podkute i ich kopyta szybko zedr

na tych

granitowych skałach! – rzekł marynarz, zatrzymuj

c si

. – Mimo wszystko nie

mówmy

le o tym gruncie!… Pod spodem jest złoto, panie poruczniku, i to,

po nim depczemy, nie oznacza,

e nim pogardzamy!

Dwaj podró

ni przybyli na małe wzniesienie, doskonale ocienione

palmami wachlarzowatymi,32 nopalami33 i szałwiami meksyka

skimi. U ich

stóp rozpo

cierała si

rozległa uprawna równina. Przed oczami mieli cał

bujn

linno

ść

gor

cych krain. Widok ten od lewej strony obcinał las drzew

mahoniowych. Wytworne pieprzowce kołysały swoimi gał

ziami wystawionymi

na gor

ce podmuchy od Oceanu Spokojnego. Na dole ci

ły si

pola

trzciny cukrowej. Wspaniałe łany bawełny bezszelestnie poruszały swoimi
siwymi, jedwabistymi pióropuszami. Tu i ówdzie pokazywały si

powoje lub

wilce, kolorowe papryki, indygowce, kakaowce, drzewa kampeszowe i
gwajakowe. Wszelkie tak urozmaicone wytwory tropikalnej flory – dalie,
mentzelie, słoneczniki – upi

kszały wszystkimi kolorami t

czy te cudowne

tereny, najbardziej urodzajne z całej prowincji meksyka

skiej.

Tak! Cała ta pi

kna przyroda wydawała si

ywia

pod pal

cymi

promieniami sło

ca. Natomiast nieszcz

ęś

ni mieszka

cy w tym niezno

nym

upale zwijali si

z bólu w obj

ciach

ółtej febry! Dlatego te

w zamarłych i

opuszczonych wioskach brak było gwaru i ruchu.

– Co to za sto

ek wznosi si

przed nami na horyzoncie? – spytał

Martinez Josego.

– Sto

ek Brea, który zaledwie wyłania si

z równiny! – odparł

lekcewa

żą

co marynarz.

Sto

ek ten był pierwsz

znacz

ca wypukło

olbrzymiego ła

cucha

Kordylierów.

– Jed

my pr

dzej! – powiedział Martinez, daj

c przykład. – Nasze konie

pochodz

z hacjend34 z północnego Meksyku, a wielokrotnie przemierzaj

sawanny, przyzwyczajone s

do nierówno

ci terenu. Skorzystajmy wi

c z tych

stromych dróg i opu

ść

my rozległe pustkowia, które nie s

stworzone do tego,

aby nas rozwesela

– Czy

by porucznik Martinez miał wyrzuty sumienia? – zapytał Jose,

wzruszaj

c ramionami.

– Wyrzuty!… Nie, sk

e!… – Martinez popadł ponownie w absolutne

milczenie.

Dwaj je

cy pod

ąż

ali

wawym kłusem na swych wierzchowcach.

Wkrótce dotarli na szczyt góry Brea, który osi

li, wspinaj

c si

tymi

cie

kami wzdłu

stromych urwisk, nie b

cych jeszcze tymi niezgł

bionymi

otchłaniami pasma Sierra Madre. Nast

pnie, po zej

ciu po przeciwnym

zboczu, dwaj je

cy zatrzymali si

, aby da

odpocz

ąć

koniom.

Sło

ce znikało na horyzoncie, kiedy Martinez i jego towarzysz przybyli

do wioski Cigualan. Wioska liczyła zaledwie kilka chatek zamieszkałych przez
biednych Indian, nazywanych „mansos”, co oznacza rolników. Tubylcy osiadli
s

w zasadzie bardzo leniwi, poniewa

wystarczy im tylko zbiera

bogactwa,

które wytwarza ta urodzajna ziemia. To pró

niactwo jest główn

cech

odró

niaj

ich od Indian zamieszkuj

cych wy

ej poło

one cz

ęś

ci wy

yny,

których niedostatek zmusił do zr

cznego zdobywania

ywno

ci, czy te

nomadów z północy, którzy,

c z rabowania i grabie

y, nigdy nie

zamieszkuj

na stałe w jednym miejscu.

W tej wiosce Hiszpanie spotkali si

z do

ść

chłodnym przyj

ciem.

Indianie, uznaj

c ich za dawnych ciemi

ęż

ycieli, okazali si

mało skłonni do

słu

enia im pomoc

. Poza tym, jeszcze przed nimi, przeje

ali przez t

wiosk

dwaj inni podró

ni i zabrali mieszka

com resztki zapasów

ywno

ci.

Porucznik i marynarz nie zwrócili uwagi na ten szczegół, który zreszt

nie miał

w sobie nic osobliwego.

Martinez i Jose schronili si

w jakim

dznym domostwie i przygotowali

na swój posiłek głow

barana. Wygrzebali w ziemi dziur

i, wypełniwszy j

pal

cym si

drzewem i odpowiednimi kamykami, które miały trzyma

ciepło,

odczekali, a

wypal

substancje palne. Nast

pnie, na roz

arzonych

popiołach, uło

yli bez

adnych przygotowa

so owini

te aromatycznymi

ść

mi i wszystko przykryli szczelnie gał

ziami i ubit

ziemi

. Jaki

czas

pó

niej obiad był gotowy. Pochłon

li go jak ludzie, którym długa droga

zaostrzyła apetyt. Po sko

czonym posiłku rozło

yli si

na ziemi ze sztyletami

w dłoniach. Wkrótce te

zasn

li, gdy

, pomimo twardo

ci posłania i

nieustaj

cych uk

sze

komarów, zm

czenie wzi

ło gór

Jednak

e Martinez w niespokojnym

nie powtórzył kilka razy imiona

Jacopa i Pabla, których znikni

cie ci

gle nie dawało mu spokoju.

III

Z Cigualan do Taxco

Nazajutrz o

wicie konie były osiodłane i okiełznane. W

drowcy ruszyli

w drog

, pod

ąż

c na wschód, w kierunku sło

ca, wij

cymi si

przed nimi na

wpół przetartymi

cie

kami. Podró

zapowiadała si

pod dobr

wró

Gdyby nie milczenie porucznika, tak kontrastuj

ce z dobrym humorem

marynarza, mo

na byłoby ich wzi

ąć

za najuczciwszych ludzi na Ziemi.

Teren wznosił si

coraz bardziej. Wkrótce rozpostarła si

przed nimi, a

do granic horyzontu, rozległa równina Chilpancingo, gdzie panuje
najłagodniejszy klimat w Meksyku. Ta kraina, nale

żą

ca do strefy

umiarkowanej, poło

ona jest tysi

c pi

ęć

set metrów nad poziomem morza i nie

doznaje ani upałów terenów ni

ej poło

onych, ani chłodów wy

szych stref.

Pozostawiaj

c t

oaz

po swojej prawej stronie, dwaj Hiszpanie przybyli do

małej wioski San Pedro i po trzygodzinnym postoju ruszyli w dalsz

drog

kieruj

c si

ku miasteczku Tutela del Rio.

– Gdzie b

dziemy dzisiaj nocowa

? – zapytał Martinez.

– W Taxco! – wyja

nił Jose. – W porównaniu z tymi mie

cinami jest to

e miasto, poruczniku!

– Znajdzie si

tam dobra ober

– Tak, pod pi

knym niebem i we wspaniałym klimacie! Tam sło

ce jest

mniej pal

ce ni

nad brzegiem morza. Mo

e si

tak zdarzy

przy tej ci

głej

wspinaczce,

e wcale nie zauwa

ymy, jak b

dziemy marzn

ąć

wierzchołkach Popocatépetl.

– Jose, kiedy przekroczymy góry?

– Pojutrze wieczorem, poruczniku, i z ich szczytów dostrze

emy, co

prawda bardzo oddalony, kres naszej podró

y – złote miasto Meksyk! Wie

pan, o czym my

, poruczniku?

Martinez nie odpowiedział.

– Zadaj

sobie pytanie, co si

stało z oficerami okr

tu i brygu, których

porzucili

my na bezludnej wysepce?

Martinez zadr

ał.

– Nie wiem!… – odrzekł głucho.

– Chciałbym wierzy

– ci

ł dalej Jose –

e wszystkie te dumne

osobisto

ci umarły z głodu! Poza tym, kiedy przewozili

my ich na l

d, wielu z

nich wpadło do morza, a w tych okolicach

yje gatunek rekina, bezlitosna

tintorea, czyli

arłacz tygrysi. Santa Maria! Gdyby kapitan Orteva

zmartwychwstał, musieliby

my ukry

w brzuchu wieloryba! Ale jego głowa

szcz

ęś

liwie znalazła si

na wysoko

ci bomu w chwili, kiedy szoty w tak

dziwaczny sposób zerwały si

…

– Zamilcz! – warkn

ł Martinez.

Marynarz nie odezwał si

ani słowem.

– „Dr

go skrupuły” – rzekł do siebie w duchu Jose. – W tej chwili

– podj

ł na głos –

e gdy sko

czy si

ta wyprawa, zamieszkam

Meksyku, w tym uroczym kraju, gdzie

egluje si

pomi

dzy ananasami

i bananami, mo

na za

osi

ąść

na rafie zbudowanej ze srebra i złota!

– To dlatego zdradziłe

? – zapytał Martinez.

– Dlaczego nie, poruczniku? Kwestia pieni

dzy!

– Ach! – stwierdził z Martinez z obrzydzeniem.

– A pan? – dr

ąż

ył Jose.

– Ja?… Sprawa hierarchii! Jako porucznik chciałem przede wszystkim

zem

na kapitanie!

– Ach tak!… – rzucił pogardliwie Jose.

Ci dwaj ludzie warci byli jeden drugiego, bez wzgl

du na pobudki, jakie

nimi kierowały.

– Cicho!… – powiedział Martinez, zatrzymuj

c si

nagle. – Co ja tam

widz

Jose uniósł si

w strzemionach.

– Nie ma nikogo – odrzekł.

– Widziałem człowieka, który natychmiast znikn

ł! – powtórzył Martinez.

– Złudzenie!

– Widziałem go! – potwierdził zniecierpliwiony porucznik.

– To niech go pan szuka, je

li taka pa

ska wola!…

I Jose ruszył w dalsz

drog

Martinez pod

ąż

ył sam ku k

pie drzew mangrowych,35 których gał

zie,

z chwil

kiedy dotkn

ziemi, ukorzeniaj

, tworz

c nieprzebyte zaro

la.

Porucznik zsiadł z konia. Wokoło rozci

gało si

całkowite pustkowie.

Nagle spostrzegł rodzaj spirali, poruszaj

cej si

w cieniu. Był to

niedu

ych rozmiarów w

ąż

, którego zmia

ona głowa przygnieciona była

kawałkiem skały, a tylna cz

ęść

ciała jeszcze si

zwijała, jak gdyby była

naładowana elektryczno

– Tutaj kto

był! – wykrzykn

ł porucznik.

Martinez, zabobonny, poczuwaj

cy si

do winy, rozgl

dał si

wszystkie strony. Zacz

ł dr

z przera

enia.

– Kto to mógł by

? Kto?… – wyszeptał.

– No i co? – zapytał Jose, który dogonił swojego towarzysza.

– Nic takiego – odparł Martinez. – Jed

my!

Podró

ni pod

ąż

yli wzdłu

brzegów Mexali, małego dopływu rzeki, jad

w kierunku jego

ródeł. Wkrótce dym unosz

cy si

w powietrzu zdradził

obecno

ść

tubylców i wreszcie ukazało si

miasteczko Tutela del Rio. Ale

Hiszpanie opu

cili je po krótkim odpoczynku, bowiem spieszno im było

dotrze

przed noc

do Taxco.

Droga stawała si

coraz bardziej stroma, tote

wierzchowce mogły

posuwa

jedynie st

pa. Tu i ówdzie na zboczach gór ukazywały si

gaje

oliwne. Odt

d mo

na było dostrzec wyra

ne zmiany w ukształtowaniu terenu,

temperaturze oraz wyst

puj

cej ro

linno

ci.

Wkrótce zapadł wieczór. Martinez pod

ąż

ał o kilka kroków za swoim

przewodnikiem. Jose z trudem orientował si

w nieprzeniknionych

ciemno

ciach. Szukał

cie

ek, którymi mo

na było posuwa

naprzód, co

chwila przeklinaj

c to na pniaki, o które si

potykał, to na gał

zie smagaj

go po twarzy, co groziło zgaszeniem doskonałego cygara, które wła

nie palił.

Porucznik pozwolił i

ść

swemu koniowi za koniem towarzysza. Zmagał

z dopadaj

cymi go wyrzutami sumienia. Nie zdawał sobie sprawy z

obsesji, która powoli go ogarniała.

Zapadła gł

boka noc. Podró

ni przyspieszyli kroku. Nie zatrzymuj

c si

min

li małe osady Contepec oraz Iguala i przybyli do miasta Taxco.

Jose mówił prawd

. W porównaniu do n

dznych mie

cin, które

pozostawili za sob

, było to wielkie miasto. Przy najszerszej ulicy mie

ciło si

w rodzaju zajazdu. Oddawszy konie stajennemu chłopcu, weszli do

głównej sali, gdzie stał długi i w

ski stół, ju

nakryty.

Hiszpanie zaj

li przy nim miejsca, siadaj

c naprzeciwko siebie, i zacz

spo

ywa

posiłek, który smaczny był tylko dla tubylców, za

dla podniebie

Europejczyków zno

nym czynił go jedynie głód. Były to drobiny kurczaka

pływaj

ce w sosie z zielonego pieprzu, porcje ry

u doprawione czerwon

papryk

i szafranem, stary drób faszerowany oliwkami, rodzynkami,

orzeszkami ziemnymi, cebul

, słodk

dyni

, ciecierzyc

, nazywan

carbanzos i portulak

. Do wszystkiego tego dawane były „tortillas”, rodzaj

placków kukurydzianych upieczonych na

elaznej blasze. Po posiłku

serwowano napoje.

Jakkolwiek by nie było, pomin

wszy walory smakowe, głód został

zaspokojony, a zm

czenie spowodowało,

e Martinez i Jose obudzili si

dopiero gdy dzie

stał ju

wysoko.

Z Taxco do Cuernavaca

Porucznik wstał pierwszy.

– Jose, ruszamy w drog

! – powiedział.

Marynarz przeci

ł si

– Jak

drog

pojedziemy? – zapytał Martinez.

– Znam dwie, poruczniku.

– To znaczy jakie?

– Jedna, która prowadzi przez Zacualican, Tenancingo i Toluca. Gdy ju

zdołamy wdrapa

na Sierra Madre, to z Toluca do Meksyku droga jest

bardzo wygodna.

– A druga?

– Druga odsuwa nas nieco na wschód, ale równie

prowadzi w pobli

wyniosłych gór Popocatépetl i Icctacihualt. Ta droga jest pewniejsza,
poniewa

jest mniej ucz

szczana. B

dzie to pi

kny, pi

tnastomilowy36

spacerek po mocno pochylonych zboczach!

– Wybieram t

dłu

! Ruszajmy! – zarz

dził Martinez. – Gdzie

dziemy nocowa

dzisiejszego wieczoru?

– Gdy popłyniemy z szybko

sze

ciu w

złów, to w Cuernavaca –

odparł marynarz.

Obydwaj Hiszpanie udali si

do stajni aby osiodła

konie, napełnili

mochillas, to jest rodzaj sakw, które stanowi

ęść

uprz

ęż

y, kukurydzianymi

plackami, owocami granatu i suszonym mi

sem, poniewa

w górach mogli

nie znale

źć

wystarczaj

cej ilo

ci po

ywienia. Po zapłaceniu nale

dosiedli koni i pod

ąż

yli w dalsz

drog

Po raz pierwszy zobaczyli d

b, drzewo dobrej wró

by, u którego stóp

zatrzymuj

niezdrowe wyziewy dochodz

ce z ni

ej zalegaj

cych

płaskowzgórzy. Na tych równinach, poło

onych około tysi

ca pi

ciuset

metrów powy

ej poziomu morza, ro

liny sprowadzone tu w czasie podboju

Meksyku wymieszały si

z miejscow

flor

. W tej

yznej oazie rozci

gały si

pola wszelkich europejskich zbó

. Wyst

powały tutaj obok siebie, mieszaj

swoje listowie, drzewa pochodz

ce z Azji i Francji. Kwiaty Wschodu,

poł

czone z fiołkami, chabrami, werwen

i stokrotkami stref umiarkowanych,

ubarwiały zielone kobierce. Tu i ówdzie pejza

ozdabiało kilka wykrzywionych

krzewów

ywicznych, a w

ch mile podra

niały słodkie wyziewy wanilii,

schronionych w cieniu amyrisów, i ambrowców.37 Tak wi

c ci dwaj

awanturnicy dobrze si

czuli w tej

redniej temperaturze dwudziestu do

dwudziestu dwóch stopni, zwykle panuj

cej w regionach Xalapa

i Chilpancingo, znanych pod nazw

„krain umiarkowanych”.38

Tymczasem Martinez i jego towarzysz wspinali si

coraz bardziej na

płaskowy

Anahuac, przekraczaj

c powa

ne przeszkody kształtuj

ce Wy

Meksyka

– Nareszcie! – wykrzykn

ł Jose. – Oto pierwszy z potoków, które

musimy pokona

Istotnie, przed w

drowcami ukazała si

rzeka, płyn

ca w

skim korytem

dzy wysokimi brzegami.

– W czasie mojej ostatniej podró

y ten potok był suchy – powiedział

Jose. – Niech pan idzie za mn

, poruczniku.

Obydwaj zeszli dosy

łagodnym stokiem wy

łobionym w skałach i dotarli

do brodu, który z łatwo

na było przeby

– Jeden mamy za sob

! – rzucił Jose.

– Czy inne s

równie łatwe do pokonania? – zapytał porucznik.

– Oczywi

cie, poruczniku – odparł Jose. – Kiedy w porze deszczowej

owe potoki wzbior

, to wpadaj

do małej rzeki Ixtolucca, któr

napotkamy w

wysokich górach.

– Czy nie musimy si

niczego obawia

na tym odludziu?

– Niczego, chyba tylko meksyka

skiego sztyletu!

– To prawda – przytakn

ł Martinez. – Ci Indianie z wysoko poło

onych

regionów tradycyjnie s

wierni sztyletowi.

– Podobnie – mówił dalej marynarz,

miej

c si

– jak słowa okre

laj

ich ulubion

bro

: estok,39 verdugo, puna, anchilo, beldok, nawacha! Te

nazwy pojawiaj

równie szybko na ich ustach, jak sztylet w ich r

ku! Santa

Maria! Tym lepiej dla nas! Przynajmniej nie musimy obawia

niewidzialnych kul wyrzucanych z długich karabinów! Nie znam nic bardziej
przykrego jak nie

wiadomo

ść

, kim jest nikczemnik, który ci

zabija!

– Jacy Indianie zamieszkuj

te góry? – dopytywał si

Martinez.

– Ech, poruczniku, któ

e zliczy

te przeró

ne rasy, które tak licznie

wyst

puj

w tym meksyka

skim Eldorado! Przyjrzyjmy si

raczej tym

wszelkim krzy

ówkom, które dokładnie przestudiowałem z zamiarem

zawarcia którego

dnia korzystnego mał

stwa! Znajdzie si

tutaj metys,

zrodzony z Hiszpana i Indianki; castiza,40 zrodzony z metyski i Hiszpana;
mulat, zrodzony z Hiszpanki i murzyna; morisca,41 zrodzony z mulatki i
Hiszpana; albina,42 zrodzony z kobiety morisca i Hiszpana; tornatras,
zrodzony z albina i Hiszpanki; tintinclaire,43 zrodzony z tornatras i Hiszpanki;
lobo, zrodzony z Indianki i Murzyna; cambuyo,44 zrodzony z Indianki i lobo;
barquino,45 zrodzony z coyote i mulatki; grifo, zrodzony z Murzynki i lobo;
albarazado, zrodzony z coyote i Indianki; chanisa,46 zrodzony z metyski i
Indianina; mechino, zrodzony z kobiety lobo i coyote!

Jose mówił prawd

, a czysto

ść

ras, mocno w tych okolicach

problematyczna, czyni studia antropologiczne bardzo niepewnymi.

W przeciwie

stwie do marynarza, tocz

cego uczone wywody, Martinez

bezustannie milczał i był całkowicie zamkni

ty w sobie. Nawet ch

tnie oddalał

od swojego towarzysza, którego obecno

ść

zdawała mu si

ąż

Wkrótce przeci

ły im drog

dwa nast

pne potoki. Porucznik, widz

c ich

suche ło

yska, stan

ł rozczarowany, poniewa

liczył,

e zdołaj

tutaj napoi

konie.

– Jeste

my jak podczas ciszy morskiej, poruczniku, bez

ywno

ci i wody

– powiedział Jose. – Nic to! Prosz

ść

za mn

! Poszukajmy w

ród d

bów i

zów drzewa, które tutaj nazywa si

„ahuehuelt”, i które zast

puje z

powodzeniem wiechcie słomy, którymi dekoruje si

ober

e. W ich cieniu

zawsze mo

na napotka

tryskaj

ródło i je

eli nawet jest to tylko woda –

có

robi

, powiem panu,

e na pustyni i woda staje si

winem!

cy okr

ąż

yli masyw i wkrótce znale

li drzewo, o którym była mowa.

Ale obiecany zdrój był wyschni

ty i mo

na było nawet zauwa

e stało si

to całkiem niedawno.

– To dziwne! – rzekł Jose.

– Doprawdy, to zdumiewaj

ce! – odparł Martinez, bledn

c. – W drog

w drog

do mie

ciny Cacahuimilchan podró

ni nie zamienili ani jednego

słowa. Tam ul

yli nieco swoim mochillas, spo

ywaj

c posiłek. Nast

pnie

skierowali si

na wschód, pod

ąż

c do Cuernavaca.

Kraina przedstawiała si

jako wyj

tkowo urwista, pozwalaj

c domy

gigantycznych szczytów, których bazaltowe wierzchołki zatrzymywały

chmury napływaj

ce znad wielkiego oceanu. Po obej

ciu rozległej skały

ukazał si

, zbudowany przez antycznych Meksykanów, fort Cochicalcho,

którego wyniesienie zajmuje dziewi

ęć

tysi

cy metrów kwadratowych.

Podró

ni skierowali ku olbrzymiemu sto

kowi, stanowi

cemu jego podstaw

, i

wie

cym go, kołysz

cym si

skałom i pokrzywionym ruinom.

Po zej

ciu z koni i przywi

zaniu ich do pnia wi

zu, Martinez i Jose,

wykorzystuj

c nierówno

ci terenu i pragn

c sprawdzi

kierunek drogi, wspi

na szczyt sto

ka.

Zapadaj

ca noc, ubieraj

c przedmioty w niewyra

ne kontury, nadawała

im fantastyczne kształty. Stary fort podobny był bardzo do olbrzymiego,
siedz

cego bizona z nieruchom

głow

, a niespokojny wzrok Martineza

zdawał si

dostrzega

cienie poruszaj

ce si

po ciele tego monstrualnego

zwierz

cia. Porucznik milczał jednak, aby nie da

powodu do kpin temu

niedowiarkowi Josemu. Tymczasem marynarz posuwał si

ostro

nie górskimi

cie

kami, a kiedy znikał za jakim

zakr

tem, naprowadzał towarzysza swymi

gło

nymi okrzykami „

ty Jakubie!” i „Santa Maria!”

Nagle wielki nocny ptak, wydaj

c chrapliwy krzyk, uniósł si

oci

ęż

ale na

szerokich skrzydłach.

Martinez stan

ł w miejscu.

Trzydzie

ci stóp powy

ej niego olbrzymi fragment skały zakołysał si

swoich podstawach. Nagle blok oderwał si

i, gruchocz

c wszystko na swej

drodze, z szybko

i hukiem pioruna run

ł w przepa

ść

– Santa Maria! – krzykn

ł marynarz. – Ahoj, jest pan tam, poruczniku?

– Jose?

– T

dy, poruczniku!

Obaj Hiszpanie spotkali si

– Co za lawina! Schodzimy – zadecydował Jose.

Martinez poszedł za nim bez słowa i wkrótce znale

li si

na ni

szym

płaskowy

Tam szeroka bruzda znaczyła przej

cie skały.

– Santa Maria! – wykrzykn

ł Jose. – Nasze konie znikn

ły, zapewne

zostały zmia

one i zabite!

– Na Boga, czy to prawda? – j

ł Martinez.

– Prosz

spojrze

Istotnie, drzewo, do którego były przywi

zane oba konie, znikn

ło razem

z nimi.

– Gdyby

my tam byli... – westchn

ł filozoficznie marynarz.

Martineza ogarn

ło niewysłowione uczucie strachu.

– W

ąż

…

ródło… lawina!… – mamrotał.

Nagle rzucił si

ku Josemu z obł

kanym wzrokiem.

– Czy to aby ty nie wspomniałe

o kapitanie don Ortevie? – wykrzyczał z

ustami wykrzywionymi zło

Jose cofn

ł si

– Bez szale

stwa, poruczniku! Złó

my naszym koniom wyrazy

podzi

kowania i w drog

! Nie nale

y pozostawa

tutaj, kiedy stara góra

potrz

sa swoj

grzyw

Nic ju

nie mówi

c, Hiszpanie ruszyli w dalsz

drog

i w

rodku nocy

przybyli do Cuernavaca. Niestety, zdobycie koni okazało si

niemo

liwe,

zatem rankiem nast

pnego dnia poszli piechot

w kierunku góry

Popocatépetl.

Od Cuernavaca do Popocatepetl

Panowała niska temperatura i prawie nie wida

było ro

linno

ci. Te

nieprzyst

pne wyniosło

ci nale

żą

do stref lodowatych, nazywanych „ziemiami

zimnymi”. Ju

nawet pomi

dzy ostatnimi d

bami, rosn

cymi tak wysoko,

zacz

ły pojawia

gołe sylwetki

wierków z dalekich krain i coraz rzadziej w

tym gruncie zło

onym w przewa

cej cz

ęś

ci z pop

kanych trachitów47 i

porowatych migdałowców48 znale

źć

było mo

ródła.

Od sze

ciu godzin porucznik i jego towarzysz wlekli si

z trudem,

kalecz

c r

ce o ostre kraw

dzie skał, a stopy o le

żą

ce na drodze ostre

kamienie. W ko

cu, wskutek niewymownego znu

enia, musieli si

zatrzyma

Jose zaj

ł si

przygotowaniem jakiego

ywienia.

– To był przekl

ty pomysł, aby i

ść

drog

! – mamrotał pod nosem.

Obydwaj mieli nadziej

, i

znajd

w Aracopistla, wiosce całkowicie

zagubionej w górach, jaki

rodek transportu, aby wygodniej zako

czy

podró

. Jakie

było wi

c ich rozczarowanie, gdy zastali tam jedynie ten sam

niedostatek, absolutny brak wszystkiego i t

sam

niego

cinno

ść

, co w

Cuernavaca! Mimo wszystko trzeba było kontynuowa

podró

Przed nimi wznosił si

olbrzymi sto

ek Popocatépetl, tak wysoki,

wzrok gubił si

w chmurach, szukaj

c wierzchołka tej góry. Droga, któr

szli,

była rozpaczliwie wyjałowiona. Ze wszystkich stron, mi

dzy wyst

pami terenu,

otwierały si

niezgł

bione przepa

cie, a

cie

ki, mog

ce przyprawi

o zawrót

głowy, zdawały si

chwia

pod stopami w

drowców. Aby rozezna

w dalszej drodze, musieli wdrapa

na t

gór

, wysok

na pi

ęć

tysi

czterysta metrów, przez Indian nazywan

„Dymi

Skał

”, która nosiła

jeszcze

lady niedawnych wybuchów wulkanicznych. Strome jej stoki

przecinały pos

pne i gł

bokie szczeliny. Od czasu ostatniej tu bytno

Josego nowe kataklizmy tak wstrz

ły tym odludziem,

e marynarz nie

umiał zorientowa

w okolicy. Tote

gubił si

ród tych dró

niemo

liwych do przebycia, od czasu do czasu zatrzymywał si

nadsłuchiwał, gdy

tu i ówdzie ze szczelin przecinaj

cych sto

ek słycha

było

głuche pomruki.

Sło

ce wyra

nie chyliło si

ku zachodowi. Ci

ęż

kie chmury, zasnuwaj

całe niebo, czyniły atmosfer

jeszcze bardziej ponur

. Zapowiadało si

deszcz i burz

, zjawiska cz

sto wyst

puj

ce w tych okolicach, gdzie

wzniesienie terenu przyspiesza parowanie wody. Na tych zboczach, których
wy

ej poło

one partie pokrywały wieczne

niegi, nie mo

na było napotka

adnego

ladu ro

linno

ci.

– Ju

nie mam siły i

ść

dalej! – rzucił w ko

cu Jose, padaj

c ze

czenia.

– Nie mo

emy si

zatrzymywa

! – odparł porucznik Martinez

z gor

czkow

niecierpliwo

W chwil

potem kilka grzmotów zakołatało w rozpadlinach Popocatépetl.

– Chyba diabeł tu namieszał,

e nie mog

odnale

źć

ród tych

popl

tanych

cie

ek! – j

ł Jose.

– Wstawaj i idziemy! – powiedział szorstko Martinez.

I zmusił chwiej

cego si

na nogach Josego do ruszenia w dalsz

drog

–

adnej ludzkiej istoty, aby nas poprowadziła! – mruczał marynarz.

– Tym lepiej! – rzucił porucznik.

– A wi

c pan nie wie,

e ka

dego roku w Meksyku popełnia si

tysi

zbrodni i

e w tych stronach nie jeste

my wcale bezpieczni!

– Tym lepiej! – powiedział porucznik.

Na złomach skalnych, o

wietlonych ostatnimi promieniami dnia,

błyszczały tu i ówdzie wielkie krople deszczu.

– Co zobaczymy, kiedy ju

pokonamy otaczaj

ce nas szczyty? – zapytał

porucznik.

– Na lewo Meksyk, na prawo Puebla, o ile cokolwiek zobaczymy! –

odrzekł Jose – Lecz niczego nie dojrzymy, bowiem robi si

zbyt ciemno!…

Przed nami powinna by

góra Icctacihualt, a w w

wozie porz

dna droga!

Lecz czy si

nam uda do niej dotrze

– Idziemy!

Jose mówił prawd

. Płaskowy

49 w okolicy miasta Meksyk zamkni

jest olbrzymim czworobokiem gór. Jest to rozległy owalny basen, maj

osiemna

cie mil francuskich długo

ci, dwana

cie szeroko

ci i sze

ść

dziesi

siedem obwodu, otoczony wysokimi wyst

pami skalnymi, pomi

dzy którymi

wyró

niaj

, na południowym zachodzie, Popocatépetl i Icctacihualt. Po

przybyciu na szczyt tych barier w

drowiec napotyka ju

tylko jedn

przeszkod

, by zej

ść

na płaskowy

Anahuac, bowiem dalej, w kierunku

północnym, a

do samego miasta Meksyk, ci

gnie si

dobra i wygodna

droga. Spogl

daj

c poprzez długie aleje wi

zów i topoli mo

na było

podziwia

cyprysy posadzone przez władców azteckiej dynastii i pieprzowce

peruwia

skie, podobne do płacz

cych wierzb Zachodu. Gdzieniegdzie

zaorane pola i ogrody w kwiatach wydawały swoje zbiory, a jabłonie,
granatowce i wi

nie oddychały swobodnie pod tym ciemnobł

kitnym niebem,

które czyni powietrze suchym i rozrzedzonym z powodu swego poło

enia.

Odgłosy grzmotów rozlegały si

w górach z niezwykł

gwałtowno

Echa stawały si

donio

lejsze, gdy niekiedy na chwil

milkły deszcz i wiatr.

Jose przeklinał na ka

dym kroku. Porucznik Martinez, blady i milcz

cy,

rzucał złe spojrzenia na swojego towarzysza, jawi

cego si

mu jako

współwinowajca, którego chciałby si

pozby

Nagle błyskawica roz

wietliła ciemno

ci! Marynarz i porucznik

znajdowali si

na skraju przepa

ci!…

Martinez podszedł

ywo do Josego. Poło

ył mu r

na ramieniu i, gdy

ucichły ostatnie odgłosy grzmotu, powiedział:

– Jose!… boj

– Boisz si

burzy?

– Nie obawiam si

nawałnicy niebios, Jose, ale burzy, która rozp

tała

we mnie!

– Ach! Pan ci

gle my

li o don Ortevie!… Ale

, poruczniku, pan mnie

roz

miesza! – odparł Jose, który jednak wcale si

nie

miał, widz

Martinez spogl

da na niego bł

dnym wzrokiem.

Wtem rozległo si

straszliwe uderzenie pioruna.

– Zamknij si

Jose, zamknij si

! – krzykn

ł Martinez, który ju

zdawał si

nie panowa

nad sob

– Noc jest dobrze wybran

por

na prawienie mi morałów! – zauwa

ył

marynarz. – Je

li si

pan boi, poruczniku, to niech pan zamknie oczy i zatka

uszy!

– Wydaje mi si

– krzykn

ł Martinez –

e widz

kapitana… don

Ortev

… ze strzaskan

głow

!… tam… tam!…

Czarny cie

, o

wietlony biaław

błyskawic

, wyrósł jakie

dwadzie

cia

kroków od porucznika i jego towarzysza.

W tej samej chwili Jose zobaczył obok siebie Martineza, bladego,

wzburzonego i złowrogiego, ze sztyletem w dłoni!

– Co to ma znaczy

?… – krzykn

ł.

Błyskawica o

wietliła ich obu.

– Na pomoc! – zawołał Jose.

Na miejscu pozostał tylko trup. Nowy Kain, z zakrwawion

broni

ku, uciekał w centrum nawałnicy.

Kilka chwil pó

niej dwóch m

ęż

czyzn pochyliło si

nad trupem

marynarza, mówi

– Nast

pny!

Martinez bł

kał si

jak szalony po tym ponurym odludziu. Biegł z goł

głow

ród deszczu, który lał jak z cebra.

– Na pomoc! Na pomoc! – wył, potykaj

c si

liskich skałach.

Wtem usłyszał dochodz

cy z gł

bi odgłos jakby wrzenia.

Rozejrzał si

i zrozumiał,

e to huk przetaczaj

cej si

wody.

Była to mała rzeka Ixtolucca, płyn

ca pi

ęć

set stóp poni

ej.

O kilka kroków dalej, nad rw

cym nurtem potoku, przerzucony był most

zrobiony z włókien agawy. Przytrzymywany przez pale wbite w skały po obu
stronach rzeki, kołysał si

na wietrze jak nitka zawieszona w przestrzeni.

Martinez, czepiaj

c si

lian, posuwał si

, czołgaj

c si

po mo

cie.

Wysilaj

c cał

swoj

energi

, zdołał dotrze

do przeciwległego brzegu…

Tam ukazał mu si

jaki

cie

…

Martinez, nie wydaj

adnego d

ku, cofał si

w kierunku brzegu,

który przed chwil

opu

cił.

Lecz z tej strony pojawiła si

tak

e jaka

ludzka posta

Porucznik zawrócił i na kl

czkach dotarł do połowy mostu, zaciskaj

dłonie i kul

c si

z przera

enia!

– Martinez, jestem Pablo! – usłyszał z jednej strony.

– Martinez, jestem Jacopo! – powiedział drugi głos.

– Zdradziłe

!… Musisz umrze

– Zabiłe

!… Musisz umrze

Rozległy si

dwa głuche uderzenia. Pale podtrzymuj

ce z obu ko

ców

most padły pod ciosami siekier.

Rozległ si

straszliwy ryk przera

enia i Martinez, z rozpostartymi r

kami,

spadł w przepa

ść

***

Kadet i bosman spotkali si

, przebywszy w bród rzek

Ixtolucca, o jak

ąś

mil

poni

ej mostu.

– Pom

ciłem don Ortev

! – rzekł Jacopo.

– A ja pom

ciłem Hiszpani

! – dodał Pablo.

***

W ten sposób narodziła si

marynarka wojenna Konfederacji

Meksyka

skiej. Dwa okr

ty hiszpa

skie dostarczone przez zdrajców

pozostały w nowej republice i stały si

zal

ąż

kiem małej flotylli, która walczyła

jeszcze z okr

tami Stanów Zjednoczonych Ameryki o Teksas i Kaliforni

Przypisy

Wyspa Guajan – obecna nazwa Guam, od 1898 roku nale

żą

ca do

Stanów Zjednoczonych.

Mariany, Wyspy Maria

skie – jeden z archipelagów Mikronezji, poło

ony

w zachodniej cz

ęś

ci Oceanu Spokojnego. Stanowi południkowy ła

cuch 15

wysp wulkanicznych, otoczonych rafami koralowymi. Powierzchnia 953
km

Kapitanat generalny – jednostka administracyjna wicekrólestwa w

kolonialnej Hiszpanii; pierwszym kapitanatem było Santo Domingo (1540).

Mindanao – jedna z wysp Archipelagu Malajskiego, poło

ona najbardziej

na południe, druga co do wielko

ci wyspa Filipin.

bezangafel – gafel (ruchome drzewce masztu, na którym zawiesza si

flag

) tylnego masztu.

Małe Wyspy Sundajskie – archipelag w Południowo-Wschodniej Azji,

ęść

Archipelagu Malajskiego poło

ona na wschód od Jawy, tworz

równole

nikowy ła

cuch ok. 40 wysp o ł

cznej powierzchni 88 539 km

pomi

dzy morzami: Jawajskim, Flores i Banda na północy oraz Oceanem

Indyjskim i Morzem Timorskim na południu.

hals, halsowanie – wykonywanie kolejnych zwrotów (halsów) przez

statek, który zamierza dosta

do punktu poło

onego z tej strony, z

której wieje wiatr.

Nowa Holandia – dawna nazwa Australii.

płyn

ąć

pełnym baksztagiem – płyn

ąć

, maj

c wiatr wiej

cy od rufy,

którego kierunek jest odchylony od osi statku o około 15-30 stopni.

karonada – rodzaj działa okr

towego o krótkiej lufie.

zeł – miara pr

dko

ci, wynosz

ca 1 mil

(1852 m) na godzin

brasy – liny olinowania ruchomego, słu

żą

ce do manewrowania rej

;

brasowanie – ustawianie rei pod wymaganym k

tem do osi wzdłu

nej

jachtu.

szoty – liny olinowania ruchomego, słu

żą

ce do manewrowania

aglem,

czyli ustawiania go w po

żą

danym poło

eniu w stosunku do wiatru.

bajdewind – kurs jachtu wzgl

dem wiatru, gdy wiatr wieje sko

nie od

dziobu; płyn

ąć

ostro do wiatru – kierowa

statek, o ile si

da, na kierunek,

z którego wieje wiatr.

zawietrzna – burta statku przeciwna do tej, na któr

wieje wiatr.

bezan –

agiel gaflowy na tylnym maszcie.

Bom – drzewce ruchome, ustawione równolegle do pokładu, słu

żą

ce do

mocowania

agla.

Manila – stolica Filipin. Poło

ona w

rodkowej cz

ęś

ci wyspy Luzon, nad

rzek

Pasig, u jej uj

cia do Zatoki Manilskiej (Morze Południowochi

skie).

Meksyk – miasto, stolica Meksyku (Meksyka

skich Stanów

Zjednoczonych).

baksztag – kurs statku wzgl

dem wiatru, gdy wiatr wieje sko

nie od

rufy; pełny baksztag – gdy wiatr wieje z k

tów zawartych mi

dzy osi

trawersem statku, wynosz

cych około 30-60 °.

Acapulco – miasto w południowo-zachodnim Meksyku, nad Oceanem

Spokojnym, w stanie Guerrero.

reda – obszar wodny le

żą

cy przed wej

ciem do portu, słu

y do postoju

statków czekaj

cych na kotwicy.

hargé d’affaires – przedstawiciel dyplomatyczny trzeciej klasy, ni

szy

rang

od ambasadora i posła.

lik

agla – kraw

, brzeg

agla, obszyty liklin

paw

ęż

– płaski element konstrukcyjny, stanowi

cy zako

czenie rufy.

Guadalupe Victoria (u Verne’a Guadalupe Vittoria), wła

ciwie Manuel

Félix Fernández (1786-1843) – niepodległo

ciowy działacz meksyka

ski,

Metys. Uczestnik powstania w 1810 r. W latach 1824-1829 sprawował
urz

d pierwszego prezydenta republiki.

80 mil (lieues) – około 320 km; u

ywana jest tu mila francuska, licz

około 4 km.

Santa Maria! (hiszp.) – Matko

ta!.

bombramreja – najwy

sza, pi

ta, czasami szósta reja na maszcie.

sztormów panuj

cych w zatoce – idzie tutaj o Zatok

Biskajsk

Taspan, Santander – miasta w Hiszpanii, nad Zatok

Biskajsk

palma wachlarzowa (Chamaerops excelsa) – gatunek palmy.

nopal, kaktus pustynny – odmiana opuncji z rodziny kaktusowatych.

hacjenda

drzewa mangrowe – opis Verne’a jest prawidłowy, lecz wydaje si

e w

tym rejonie Meksyku nie powinny one wyst

powa

tna

cie mil – około 60 kilometrów.

amyris – drzewo z rodziny rutowatych, zawieraj

ce du

o olejków

eterycznych, u

ywanych cz

sto zamiast olejków z drzewa sandałowego;

ambrowiec – drzewo z rodziny oczarowatych, zawieraj

ce olejki eteryczne i

balsamy.

krainy umiarkowane – Meksyku, w zale

ci od poło

enia nad

poziomem morza wyró

nia si

nast

puj

ce krainy klimatyczne: tierra

caliente – „ziemie gor

ce” (0-900 m); tierra templada – „ziemie

umiarkowane” (900-1800 m); tierra fria – „ziemie chłodne” (1800-4300);
tierra helada – „ziemie mro

ne” (pow. 4300 m).

estok – wła

ciwie miecz u

ywany w Europie jako bro

kłuj

ca.

Po hiszpa

sku: cuarteron.

Po hiszpa

sku: monisque.

Po hiszpa

sku: albino.

Po hiszpa

sku: tinticlaro.

Po hiszpa

sku: caribujo.

Po hiszpa

sku: barcino.

Po hiszpa

sku: chanizo.

trachit – magmowa skała wylewna, zaliczana do porfirów

bezkwarcowych.

migdałowiec – dawna nazwa odmiany magmowej skały wylewnej,

posiadaj

cej struktur

migdałowcow

, to znaczy z wyst

puj

cymi w masie

podstawowej du

ymi p

cherzami wypełnionymi minerałami wtórnymi.

płaskowy

– Verne u

ywa tego słowa, natomiast w nomenklaturze

geograficznej stosuje si

nazw

Kotlina Meksyku (miasta).