tytuł
podtytuł
Autor
Lead
b e z p i e c z e ń s t w o i h i g i e n a p r a c y
66
w w w . e l e k t r o . i n f o . p l
n r 5 / 2 0 0 4
F
unkcjonowanie człowieka w śro-
dowisku pracy, jego aktywność i
skuteczność, budzi coraz większe za-
interesowanie osób, którym przyszło
żyć w burzliwym okresie zmian. Po-
wszechny dostęp społeczeństwa do
przewodowych mediów energetycz-
nych (energii elektrycznej, ciepła, pa-
liw gazowych) nakłada na wszystkich
uczestników procesu energetyczne-
go, począwszy od producentów, a na
odbiorcach kończąc, określone zada-
nia i obowiązki, które mają zapewnić
przede wszystkim bezpieczeństwo
i ochronę zdrowia ludzkiego, przy jed-
noczesnym właściwym kształtowaniu
środowiska. Troska o zapewnienie lu-
dziom bezpiecznych warunków pra-
cy skłania do poszukiwania coraz to
lepszych rozwiązań przy eksploatacji
urządzeń, instalacji i sieci energetycz-
nych. Bezpieczeństwo i ochrona zdro-
wia stają się zatem zagadnieniem wie-
lowymiarowym i dotyczą wszystkich
uczestników procesu inwestycyjne-
go. Zachowania te regulują ustawy,
akty wykonawcze oraz postanowie-
nia oparte na ustawach porozumień
zbiorowych, regulaminach i statutach
określających ich prawa i obowiązki.
europejskie prawo pracy
Pojęcie europejskie prawo pracy
można rozpatrywać z dwóch punk-
tów widzenia. Według pierwsze-
go (szersze ujęcie), europejskie pra-
wo pracy to normy wydawane w ra-
mach organizacji o charakterze regio-
nalnym działających na terenie kon-
tynentu europejskiego. Według dru-
giego (wąskie ujęcie), europejskie
prawo pracy to normy przyjęte tyl-
ko przez Unię Europejską. Mówiąc
o systemie prawnym obowiązują-
cym w państwach członkowskich UE
należy zdać sobie sprawę z jego dwo-
jakiego charakteru, łączącego wymie-
nione punkty widzenia, tzn.:
w każdym państwie obowiązuje pra-
wo pochodzące od jego suwerennej
władzy, a więc od Parlamentu, i re-
guły postępowania zawarte w usta-
lonych przez niego ustawach, które
są uszczegóławiane w aktach wyda-
wanych przez organy administracji,
w krajach członkowskich obowiązu-
ją przepisy wydawane przez organy
Unii Europejskiej.
Znawcy prawa europejskiego poda-
ją, że nie można go rozpatrywać wy-
łącznie jako zbioru porozumień mię-
dzynarodowych, ani jako części czy
uzupełnienia krajowych systemów
prawnych. Prawo UE stanowi okre-
ślony porządek prawny, który jest
niezależny od porządków prawnych
państw członkowskich. Praktycznie
porządek prawny UE i krajowe po-
rządki prawne są połączone i wza-
jemnie uzależnione. Pierwotnym źró-
dłem prawa europejskiego były akty
tworzące Wspólnoty, w których pań-
stwa wyraziły ogólną zgodę na ograni-
czenia swojej suwerenności, tj.: Trak-
taty Rzymskie, Jednolity Akt Europej-
ski, układ o utworzeniu Unii Europej-
skiej – Traktat z Maastricht, Traktat
Amsterdamski, Traktat Nicejski. Wy-
mienione dokumenty uważane są za
konstytucyjną bazę istnienia Unii Eu-
ropejskiej, porównywalną do konsty-
tucji poszczególnych państw. Wytycz-
ne zawarte w tych dokumentach są
„wypełniane” treścią przez regulacje
wydawane przez organy Unii. Celem
nadrzędnym tych przepisów jest do-
prowadzenie do wyrównania pozio-
mów gospodarczego i społecznego
państw członkowskich, dla umożli-
wienia obywatelom Unii osiągnię-
cia jak najlepszych warunków życia
i pracy. Należy przy tym podkreślić, że
działania te wpływają na wewnętrz-
ny porządek prawny tylko tam, gdzie
jest to niezbędne i konieczne. System
prawny UE jest subsydiarny, tzn. po-
lega na założeniu, że tylko tam, gdzie
prawne regulacje muszą być stosowa-
ne jednakowo, zastępują one przepi-
sy krajowe. Organa Unii stosują róż-
norodne środki i mechanizmy oddzia-
ływania na ustawodawstwa krajowe.
Należą do nich:
rozporządzenia - jest to „drastyczna
forma” zastąpienia regulacji krajo-
wych przepisami Unii (stosunkowo
rzadko stosowana);
dyrektywy - najpopularniejszy i naj-
częściej stosowany sposób oddziały-
wania pośredniego na ustawodaw-
stwo krajowe;
decyzje – stosowane w konkret-
nych przypadkach bezpośrednich
adresatów;
zalecenia – ten środek jest stosowa-
ny w sytuacjach, gdy organy Unii
nie mające upoważnienia do jakiejś
problematyki, chcą zachęcić adresa-
tów do przyjęcia określonych reguł
postępowania.
zasady europejskiego
prawa pracy
W art. 2 Wstępu Traktatu Rzym-
skiego dotyczącym celów organi-
zacji wymienia się dążenie do za-
pewnienia wysokiego poziomu za-
trudnienia i opieki społecznej oraz
podnoszenie stopy życiowej i jako-
ści życia. W art. 117-123 mówi się
o konieczności prowadzenia właści-
wej polityki społecznej. W praktyce
działalność legislacyjna Unii skupia
się wokół problematyki gospodarczej
pomijając sprawy socjalne. W wymia-
rze socjalnym obywateli UE obowią-
zują zasady prawa pracy. Do zasad
tych zaliczono:
prawo do zatrudnienia – określa
ono, że obywatelom Unii powinna
być zapewniona możliwość swobod-
nego wyboru i wykonywania zawo-
du oraz dostęp do bezpłatnego ko-
rzystania z publicznego pośrednic-
twa pracy,
prawo do wynagrodzenia – gwaran-
tuje pracownikom uzyskanie spra-
wiedliwego wynagrodzenia za wy-
konywaną pracę, tak aby uzyskać
środki konieczne dla utrzymania
siebie i rodziny,
prawo do poprawy warunków pra-
cy i życia – umożliwia dążenie do
wyrównania warunków życia i pra-
cy przy jednoczesnym podnoszeniu
ich na wyższy poziom, w szczegól-
ności w zakresie organizacji i form
zatrudniania,
prawo do przerw w pracy – każde-
mu pracownikowi Unii gwarantu-
je cotygodniowy odpoczynek oraz
roczny płatny urlop,
prawo do ochrony socjalnej - ma na
celu zapewnienie obywatelom UE
bez względu na ich status oraz wiel-
kość przedsiębiorstwa, w którym
pracują, możliwości skorzystania
z odpowiedniego poziomu świad-
czeń z ubezpieczenia społecznego,
prawo swobody zrzeszania się – za-
uwarunkowania zarządzania
bezpieczeństwem i ochroną
zdrowia w energetyce w aspekcie
prawa Unii Europejskiej
dr inż. Jerzy Obolewicz - Politechnika Białostocka
67
w w w . e l e k t r o . i n f o . p l
pewnia pracodawcom i pracowni-
kom UE swobodę tworzenia i przy-
stępowania do organizacji zawodo-
wych dla ochrony interesów ekono-
micznych i socjalnych,
prawo do swobody prowadzenia ro-
kowań zbiorowych i sporów zbio-
rowych - gwarantuje możliwość
prowadzenia sporów zbiorowych
i strajków (obowiązują tu przepisy
krajowe i przepisy dotyczące ukła-
dów zbiorowych),
prawo do szkoleń zawodowych - każ-
dy pracownik UE musi mieć zagwa-
rantowany dostęp do szkolenia za-
wodowego i możliwość korzystania
z niego w okresie pracy zawodowej,
prawo do równego traktowania
mężczyzn i kobiet – zapewnia rów-
ne traktowanie i możliwości dla ko-
biet i mężczyzn,
prawo do informowania, konsulto-
wania i współudziału pracowników
– polega na informowaniu, kon-
sultowaniu i udziale pracowników
w decyzjach dotyczących zmian
technologicznych, warunków i orga-
nizacji pracy, restrukturyzacji, zwol-
nień grupowych,
prawo do ochrony zdrowia i bezpie-
czeństwa w miejscu pracy – zapew-
nia każdemu pracownikowi zada-
walające warunki ochrony zdrowia
i bezpieczeństwa w miejscu pracy,
prawo do ochrony dzieci i młodo-
cianych – dzieci i osoby młodociane
powinny być traktowane w specjal-
ny sposób, określony w przepisach
krajowych.
źródła prawa
bezpieczeństwa i higieny
pracy w energetyce
W krajach Unii Europejskiej dąży
się do zharmonizowania uregulowań
prawnych w zakresie ochrony zdro-
wia i bezpieczeństwa pracowników.
Działania te mają wpływać na społecz-
ny wymiar Rynku Wewnętrznego i są
ukierunkowane na zredukowanie wy-
sokich kosztów społecznych i ekono-
micznych, powstających wskutek bra-
ku dbałości o zdrowie i bezpieczeń-
stwo pracowników oraz poprawienia
kultury bezpieczeństwa pracy. W tym
celu wszystkie państwa członkowskie
Unii wdrażają postanowienia Dyrek-
tywy Ramowej 89/391/EWG o wpro-
wadzeniu środków w celu zwiększe-
nia bezpieczeństwa i poprawy zdro-
wia pracowników podczas pracy. Dy-
rektywa ta zobowiązuje pracodawców
m.in. do:
przyjmowania odpowiedzialności
za zdrowie i bezpieczeństwo swoich
pracowników;
działania w sposób proaktywny, to
znaczy określania, co może być przy-
czyną wypadków lub chorób zawo-
dowych, zanim one wystąpią;
przeprowadzania oceny ryzyka za-
wodowego;
szkolenia i angażowania swoich pra-
cowników w działania dotyczące
bezpieczeństwa i higieny pracy;
posiadania organizacji i środków po-
zwalających na sprostanie tym oraz
innym wymaganiom w zakresie bez-
pieczeństwa i higieny pracy.
Uzupełnieniem Dyrektywy Ramo-
wej 89/391 w zakresie bezpieczeństwa
i ochrony pracowników są następują-
ce dyrektywy szczegółowe:
DYREKTYWA 89/654/EWG dotyczą-
ca minimalnych wymagań bezpie-
czeństwa i ochrony zdrowia pod-
czas pracy. Dyrektywa określa mini-
malne wymagania z zakresu bezpie-
czeństwa i ochrony zdrowia doty-
czące budynków, pomieszczeń pra-
cy i pomieszczeń higieniczno-sani-
tarnych. Określa w szczególności
obowiązki dotyczące zapewnienia:
odpowiednich instalacji elektrycz-
nych, dróg oraz wyjść ewakuacyj-
nych, odpowiednich dróg dla ruchu
kołowego i pieszego, właściwej or-
ganizacji stanowisk pracy znajdują-
cych się na zewnątrz budynków, wy-
maganej temperatury pomieszczeń,
naturalnego i sztucznego oświetle-
nia, pomieszczeń higieniczno-sa-
nitarnych (pomieszczenia do prze-
bierania się, natryski i umywalnie,
ustępy), pokoi pierwszej pomocy,
pomieszczeń do wypoczynku dla
pracowników zatrudnionych przy
pracach szczególnie szkodliwych
dla zdrowia i uciążliwych oraz dla
kobiet ciężarnych i karmiących.
DYREKTYWA 89/655/EWG dotyczą-
ca minimalnych wymagań w dzie-
dzinie bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia przy użytkowaniu przez
pracowników sprzętu roboczego
podczas pracy. Dyrektywa obejmuje
zobowiązanie pracodawcy do upew-
nienia się, że sprzęt roboczy przeka-
zany do użytkowania pracownikom
jest odpowiedni do wykonywania
określonych czynności i może być
stosowany bez szkody dla bezpie-
czeństwa i zdrowia użytkowników.
Gdy użytkowanie sprzętu robocze-
go powoduje powstawanie szcze-
gólnych zagrożeń dla pracowników,
pracodawca powinien dopuścić do
jego obsługi, a także napraw, kon-
serwacji i modernizacji wyłącznie
pracowników do tego uprawnio-
nych – posiadających odpowiednie
kwalifikacje. W dyrektywie okre-
ślono również podstawowe obo-
wiązki dotyczące zasad zapewnie-
nia bezpieczeństwa przy użytkowa-
niu sprzętu roboczego. Regulacje do-
tyczące sprzętu roboczego zawierają
także między innymi wymagania,
które powinny spełniać urządzenia
sterownicze, urządzenia ochronne,
wymagania dla ruchomego sprzętu
roboczego i sprzętu przeznaczonego
do podnoszenia ładunków.
DYREKTYWA 89/656/EWG o mini-
malnych wymaganiach bezpieczeń-
stwa i ochrony zdrowia dotyczących
stosowania przez pracowników
środków ochrony indywidualnej
w miejscu pracy. Zgodnie z posta-
nowieniami dotyczącymi tej proble-
matyki, środki ochrony indywidual-
nej powinny być stosowane w sy-
tuacjach, kiedy nie można unik-
nąć lub wystarczająco ograniczyć za-
grożeń za pomocą środków ochro-
ny zbiorowej lub zmian w techno-
logii albo organizacji pracy. Doku-
ment zawiera również wskazania
dla pracodawców odnośnie zasad
68
b e z p i e c z e ń s t w o i h i g i e n a p r a c y
w w w . e l e k t r o . i n f o . p l
n r 5 / 2 0 0 4
przydzielania środków ochrony in-
dywidualnej. Regulacje tej dyrekty-
wy ponadto nakładają na pracodaw-
ców obowiązek: bezpłatnego dostar-
czania środków ochrony indywidu-
alnej oraz zapewnienia ich prawi-
dłowego działania i odpowiedniego
stanu higienicznego przez niezbęd-
ne konserwacje, naprawy i wymia-
ny; zapewnienia, aby środki ochro-
ny indywidualnej, które dostarcza-
ne są pracownikom, spełniały wy-
magania bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia dotyczące projektowania
i wytwarzania tych środków okre-
ślone w dyrektywie 89/686/EWG;
informowania pracowników o za-
grożeniach, przed którymi chronić
będą ich środki ochrony indywidu-
alnej; organizowania szkolenia na
temat właściwego używania środ-
ków ochrony indywidualnej.
DYREKTYWA 90/269/EWG w spra-
wie minimalnych wymagań zdrowia
i bezpieczeństwa podczas ręcznego
przemieszczania ciężarów w przy-
padku możliwości wystąpienia za-
grożenia, zwłaszcza urazów kręgo-
słupa u pracowników. Regulacje z te-
go zakresu zobowiązują pracodaw-
cę do podjęcia takich działań, które
wyeliminowałyby konieczność ręcz-
nego przemieszczania ciężarów. Po-
stanowienia w tej sprawie wymaga-
ją również, aby czynności ręcznego
przemieszczania ciężarów nie powo-
dowały zagrożeń mogących stwarzać
ryzyko urazów kręgosłupa, przede
wszystkim, jeśli: występuje nad-
mierny wysiłek fizyczny, przenoszo-
ny ciężar jest za ciężki, za duży, nie-
poręczny (trudny do utrzymania) lub
niestabilny, brak jest wystarczającej
przestrzeni umożliwiającej bezpiecz-
ne wykonanie czynności, stan po-
wierzchni, po której przemieszczane
są ciężary, nie zapewnia bezpieczne-
go wykonywania czynności.
DYREKTYWA 90/270/EWG dotyczą-
ca minimalnych wymagań w dziedzi-
nie bezpieczeństwa i ochrony zdro-
wia przy pracy z urządzeniami wypo-
sażonymi w monitory ekranowe. Po-
stanowienia tej dyrektywy zobowią-
zują pracodawcę między innymi do
prowadzenia oceny stanowisk pracy
z monitorami ekranowymi, zapew-
nienia ochrony wzroku pracowni-
ków (w tym zapewnienia urządzeń
korygujących wzrok, o ile potrze-
ba ich stosowania przy monitorze,
stwierdzona zostanie w czasie badań
okulistycznych), stosowania przerw
w pracy z monitorem albo zmiany
charakteru pracy (na pracę zmniej-
szającą obciążenie związane z ob-
sługą monitora). Dyrektywa określa
również wymagania, jakie powinny
spełniać stanowiska pracy z monito-
rem ekranowym, w tym m.in. moni-
tor, klawiatura, biurko, krzesło oraz
otoczenie stanowiska pracy.
DYREKTYWA 92/58/EWG w spra-
wie minimalnych wymagań doty-
czących znaków bezpieczeństwa i/
lub ochrony zdrowia w miejscu
pracy. Regulacje zawarte w tej dy-
rektywie zobowiązują pracodawcę,
aby wszędzie tam, gdzie nie moż-
na zlikwidować zagrożenia innymi
środkami – umieszczać odpowied-
nie znaki bezpieczeństwa. Określa-
ją one również wymagania, jakie po-
winny spełniać znaki bezpieczeń-
stwa – rodzaje, wzory, zasady ich
stosowania. Wymagania tam za-
warte dotyczą w szczególności: zna-
ków bezpieczeństwa dotyczących
zakazu, ostrzegawczych, informa-
cyjnych, ewakuacyjnych i przeciw-
pożarowych; oznakowania zbiorni-
ków i rurociągów z niebezpieczny-
mi substancjami lub preparatami
chemicznymi; oznakowania sprzę-
tu przeciwpożarowego; znaków uży-
wanych do oznaczania przeszkód,
niebezpiecznych miejsc i tras ru-
chu; sygnałów świetlnych i dźwię-
kowych; komunikatów słownych
i sygnałów ręcznych.
DYREKTYWA 91/322/EWG dotyczą-
ca określenia standardowych war-
tości granicznych poprzez wpro-
wadzenie w życie dyrektywy Rady
80/1107/EWG dotyczącej ochro-
ny pracowników przed ryzykiem
związanym z narażeniem na działa-
nie czynników chemicznych, fizycz-
nych i biologicznych. Dokument
określa wartości dopuszczalne stę-
żeń w środowisku pracy dla 27 sub-
stancji chemicznych, które powin-
ny być brane pod uwagę w krajach
członkowskich UE.
DYREKTYWA 2000/39/WE ustana-
wiająca pierwszą listę indykatyw-
nych dopuszczalnych wartości szko-
dliwych czynników w miejscu pracy
– w związku z realizacją dyrektywy
Rady 98/24/WE dotyczącej ochrony
zdrowia i bezpieczeństwa pracow-
ników przed niebezpieczeństwem
związanym ze środkami chemicz-
nymi w miejscu pracy. Dyrektywa
określa dopuszczalne wartości stę-
żeń w środowisku pracy w odniesie-
niu do 63 substancji chemicznych,
które powinny być brane pod uwa-
gę przy określaniu takich wartości
w krajach członkowskich Unii Eu-
ropejskiej.
DYREKTYWA 86/188/EWG dotyczą-
ca ochrony pracowników przed za-
grożeniami związanymi z naraże-
niem na hałas - zmieniona dyrek-
tywą 98/24/WE. Postanowienia tej
dyrektywy zobowiązują do ograni-
czenia ryzyka wynikającego z nara-
żenia na hałas do możliwie najniż-
szego poziomu. Określa ona rów-
nież wskazania dotyczące pomiaru
hałasu oraz środki, jakie należy pod-
jąć w przypadku przekroczenia do-
puszczalnych wartości hałasu.
Zgodnie z art. 68 Układu Euro-
pejskiego, Polska powinna podjąć
wszelkie starania w celu zapewnie-
nia zgodności jej przyszłego ustawo-
dawstwa z ustawodawstwem Wspól-
noty. Artykuł 69, stanowi, iż dosto-
sowywanie powinno objąć również
ochronę pracownika w miejscu pra-
cy. Polskie przedsiębiorstwa będą
musiały wykazać inspektorom PIP
oraz innym zainteresowanym stro-
nom, że modyfikują swoje przepisy
i akty wykonawcze, tak aby spełnia-
ły postanowienia dyrektyw Unii Eu-
ropejskiej.
Do szczególnie ważnych zagad-
nień mających wpływ na bezpie-
czeństwo i ochronę zdrowia pracow-
ników w energetyce należą: profilak-
tyczna ochrona pracy; szkolenie w za-
kresie bezpieczeństwa i higieny pracy;
wypadki przy pracy i choroby zawodo-
we; odpowiedzialność za naruszenie
przepisów prawa pracy.
profi laktyczna ochrona
pracy
Odpowiedzialność za profilaktycz-
ną ochronę pracy ponoszą zarówno
pracodawcy, jak i pracownicy. Praco-
dawca ma obowiązek stosować środ-
ki w zakresie profilaktycznej ochro-
ny zdrowia pracowników, zapobiega-
jące chorobom zawodowym i innym
chorobom zawiązanym z wykonywa-
ną pracą. Dotyczy to w szczególności:
utrzymania w stanie stałej sprawności
urządzeń ograniczających lub eliminu-
jących szkodliwe dla zdrowia czynniki
środowiska pracy; przeprowadzania na
swój koszt badań i pomiarów czynni-
ków szkodliwych dla zdrowia, rejestro-
wania i przechowywania wyników tych
badań i pomiarów oraz udostępniania
ich pracownikom.
W ramach obowiązujących w tym
zakresie przepisów pracownicy pod-
legają badaniom lekarskim mającym
na celu ustalenie, czy ich stan zdro-
wia pozwala na zatrudnienie lub dal-
szą pracę na określonym stanowisku
w zakresie:
wstępnych badań lekarskich – pra-
cownicy przyjmowani do pracy,
pracownicy przenoszeni na stano-
wiska pracy, pracownicy młodocia-
ni przenoszeni na inne stanowiska
pracy, na których występują czyn-
niki szkodliwe dla zdrowia lub wa-
runki uciążliwe;
badań okresowych – pracownicy za-
trudnieni w zakładzie w ściśle okre-
ślonych terminach; terminy ustala
właściwy lekarz w porozumieniu
z pracodawcą, uwzględniając cha-
rakter pracy w zakładzie;
badań kontrolnych – pracownicy,
w przypadku niezdolności do pra-
cy trwającej dłużej niż 30 dni, spo-
wodowanej chorobą w celu ustale-
nia zdolności do pracy na danym
stanowisku.
Pracodawca może nie dopuścić do
pracy pracownika nie posiadającego
aktualnego orzeczenia lekarskiego
stwierdzającego brak przeciwwska-
zań do pracy na określonym stanowi-
sku. Koszty związane z przeprowadze-
niem przez pracowników badań pro-
filaktycznych ponosi pracodawca. Ba-
n r 5 / 2 0 0 4
69
w w w . e l e k t r o . i n f o . p l
dania powinny być przeprowadzone
w miarę możliwości w godzinach pra-
cy, a w czasie tym pracownik zacho-
wuje prawo do wynagrodzenia. W ra-
zie stwierdzenia u pracownika obja-
wów wskazujących na powstanie cho-
roby zawodowej, pracodawca jest zo-
bowiązany, na podstawie orzeczenia
lekarskiego, w terminie i na czas okre-
ślony w tym orzeczeniu, przenieść
pracownika do innej pracy nie nara-
żającej go na działanie czynników, któ-
re te objawy wywołały.
Na pracodawcy spoczywa rów-
nież obowiązek zapewnienia pra-
cownikom zatrudnionym w warun-
kach szczególnie uciążliwych posił-
ków i napojów profilaktycznych wy-
dawanych nieodpłatnie, jeśli jest to
niezbędne ze względów profilaktycz-
nych, tj.:
w okresie od 1 kwietnia do 30 paź-
dziernika – gdy wysiłek fizyczny po-
woduje w czasie zmiany roboczej
efektywny wydatek energetyczny or-
ganizmu powyżej 2000 kcal u męż-
czyzn i powyżej 1100 kcal u kobiet;
w okresie od 1 listopada do 31 mar-
ca (okres zimowy) odpowiednio:
1500 i 1000 kcal.
szkolenie w zakresie
bezpieczeństwa i higieny
pracy
Pracodawca może nie dopuścić do
pracy pracownika nie posiadającego
odpowiednich kwalifikacji lub po-
trzebnych umiejętności do jej wy-
konania, a także znajomości przepi-
sów i zasad bezpieczeństwa i higie-
ny pracy. Pracodawca jest zobowiąza-
ny zapewnić przeszkolenie pracowni-
ka przed dopuszczeniem go do pracy
w zakresie bezpieczeństwa i higieny
pracy oraz prowadzić okresowe szko-
lenia w tym zakresie. Szkolenia po-
winny odbywać się na koszt praco-
dawcy i w czasie pracy. Zakres szkoleń
w dziedzinie bezpieczeństwa i ochro-
ny zdrowia obejmuje:
szkolenie wstępne:
- instruktaż ogólny;
- instruktaż stanowiskowy,
szkolenie podstawowe ;
szkolenie okresowe.
wypadki przy pracy
i choroby zawodowe
Wypadek przy pracy to nagłe zda-
rzenie wywołane przyczyną zewnętrz-
ną, które nastąpiło w związku z pracą.
Nagłe zdarzenie mogło nastąpić:
podczas lub w związku z wykony-
waniem przez pracownika zwykłych
czynności lub poleceń przełożonych;
podczas lub w związku z wykony-
waniem przez pracownika czynno-
ści w interesie zakładu pracy, nawet
bez polecenia;
w czasie pozostawiania pracownika
w dyspozycji zakładu pracy, w drodze
między siedzibą zakładu pracy a miej-
scem wykonywania obowiązków wy-
nikających ze stosunku pracy.
W chwili wydarzenia się wypadku
pracodawca jest obowiązany: podjąć
niezbędne działania eliminujące lub
ograniczające zagrożenie; zapewnić
udzielenie pomocy osobom poszkodo-
wanym; ustalić w przewidzianym trybie
okoliczności i przyczyny wypadku; za-
stosować odpowiednie środki zapobie-
gające podobnym wypadkom.
Do podstawowych obowiązków
pracodawcy w zakresie wypadkowo-
ści należą: prowadzenie rejestru wy-
padków przy pracy, w razie zaistnie-
nia wypadku śmiertelnego, ciężkiego
lub zbiorowego powiadomienie wła-
ściwego inspektora pracy i prokurato-
ra, wszczęcie postępowania powypad-
kowego, które następuje od momentu
przyjęcia informacji o zaistnieniu wy-
padku, niezależnie od tego, czy infor-
mację tę przekazuje sam poszkodowa-
ny, inny pracownik, czy też informa-
cja została uzyskana w inny sposób.
Postępowanie prowadzi dwuosobowy
zespół powypadkowy, którego skład
jest zależny od rodzaju wypadku oraz
od tego, czy w zakładzie funkcjonuje
zakładowa służba bhp.
Za chorobę zawodową uważa się
chorobę spowodowaną działaniem
czynników szkodliwych dla zdrowia,
występujących w środowisku pracy
i wymienioną w wykazie chorób za-
wodowych. W przypadku stwierdze-
nia choroby zawodowej pracodawca
powinien: zgłosić właściwemu orga-
nowi Inspekcji Sanitarnej i właściwe-
mu inspektorowi pracy każdy przy-
padek rozpoznania choroby zawodo-
wej lub podejrzenia o taką chorobę,
ustalić przyczyny powstania choroby
zawodowej oraz charakteru i rozmia-
ru zagrożenia tą chorobą w porozu-
mieniu z Inspekcją Sanitarną, usu-
nąć czynniki powodujące powstanie
choroby zawodowej i zastosować inne
niezbędne środki zapobiegawcze, za-
pewnić realizację zaleceń lekarskich.
Ponadto pracodawca jest zobowiąza-
ny: prowadzić rejestr wypadków przy
pracy, zachorowań na choroby zawodo-
we i podejrzeń o takie choroby; anali-
zować przyczyny wypadków przy pra-
cy, chorób zawodowych i innych cho-
rób związanych z warunkami środowi-
ska pracy i na tej podstawie stosować
właściwe środki zapobiegawcze.
Poszkodowanym pracownikom
przysługują świadczenia z tytułu wy-
padków przy pracy i chorób zawodo-
wych. Rodzaj świadczeń i sposób po-
stępowania jest określony w ustawie
oświadczeniach z tytułu wypadków
przy pracy i chorób zawodowych.
odpowiedzialność
za naruszenie przepisów
prawa pracy
Naruszenie praw pracownika wyni-
kających ze stosunku pracy w zakre-
sie przepisów bezpieczeństwa i higie-
ny pracy może być potraktowane jako
przestępstwo bądź wykroczenie prze-
ciwko prawom pracownika.
Pracodawcy podlegają odpowie-
dzialności cywilnej związanej z do-
chodzeniem roszczeń poszkodowa-
nych z tytułu wypadków przy pra-
cy i chorób zawodowych. Osoba od-
powiedzialna za bezpieczeństwo i hi-
gienę pracy w zakładzie może być po-
ciągnięta do odpowiedzialności kar-
nej, jeżeli nie dopełnia swoich obo-
wiązków, naraża pracownika na bez-
pośrednie niebezpieczeństwo utraty
życia albo ciężki uszczerbek na zdro-
wiu. Do podstawowych wykroczeń
w zakresie ochrony pracy należą:
naruszenie przepisów o bezpieczeń-
stwie i higienie pracy;
utrudnianie działalności Państwo-
wemu Inspektorowi Pracy i niewy-
konywanie prawomocnego nakazu
tego inspektora.
literatura
1. K. Walczak; Europejskie prawo pra-
cy i jego wpływ na ustawodawstwo
polskie; PAŃSTWOWA INSPEKCJA
PRACY, GŁÓWNY INSPEKTORAT
PRACY, Warszawa 2003.
2. W. Leszczyński, Ministerstwo Pra-
cy i Polityki Socjalnej; Miesięcznik
BEZPIECZEŃSTWO PRACY 6/2002,
art. „Stan wdrożenia do prawa pol-
skiego dyrektyw Wspólnot Europej-
skich dotyczących bezpieczeństwa
i ochrony zdrowia pracowników”;
Warszawa 2002.
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 – Ko-
deks pracy: Dz.U. 1998 nr 21, poz.
94 ze zm.
4. Rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 1 grudnia 1990 w sprawie
wykazu prac wzbronionych młodo-
cianym: D.U. nr 85 poz. 500 ze zm.
5. Rozporządzenie Ministra Gospo-
darki z dnia 16 marca 1998 w spra-
wie wymagań kwalifikacyjnych dla
osób zajmujących się eksploatacją
urządzeń, instalacji i sieci, Dz.U. nr
59 poz. 3777.
6. Rozporządzenie Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja
1996 roku w sprawie szczegóło-
wych zasad szkolenia w dziedzi-
nie bezpieczeństwa i higieny pra-
cy; Dz.U. nr 62, poz. 285.
7. Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 roku
o oświadczeniach z tytułu wypadków
przy pracy i chorób zawodowych;
Dz.U. 1983, nr 30 poz.144 ze zm.
8. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 – Ko-
deks pracy; art. 237.
9. Rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 2 września 1997 w sprawie
służby bezpieczeństwa i higieny
pracy; Dz.U. nr 109, poz. 704.
10. Rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 18 listopada 1998 roku
w sprawie chorób zawodowych;
Dz.U. nr 65, poz. 65, poz. 294 ze
zm.
11. Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 roku
o świadczeniach z tytułu wypadków
przy pracy i chorób zawodowych;
Dz.U. 1983 nr 30, poz.144 ze zm.