0DULDQQD*UHWD±.DWHGUD*RVSRGDUNLĝZLDWRZHML,QWHJUDFML(XURSHMVNLHM
8QLZHUV\WHWàyG]NLàyGĨXO5HZROXFMLUQU
5(&(1=(1&,
:DOHQW\QD.ZLDWNRZVND-DFHN2WWR
6.à$',à$0$1,(
$*(1735
352-(.72.à$'.,
(ZD7RPF]DN:RĨQLDN
1DRNáDGFHZ\NRU]\VWDQRJUDILNĊDXWRUVWZD(Z\7RPF]DN:RĨQLDN
&RS\ULJKWE\8QLZHUV\WHWàyG]NLàyGĨ
:\GDQHSU]H]:\GDZQLFWZR8QLZHUV\WHWXàyG]NLHJR
:\GDQLH,:0
,6%1
(wersja drukowana)
ISBN (ebook) 978-83-7969-259-0
:\GDZQLFWZR8QLZHUV\WHWXàyG]NLHJR
àyGĨXO/LQGOH\D
ZZZZ\GDZQLFWZRXQLORG]SO
HPDLONVLHJDUQLD#XQLORG]SO
WHOIDNV
Spis treści
Wstęp
Rozdział I. Regiony i rozwój regionalny, klasyfi kacja teorii regionów – wybrane zagadnienia
Uwagi
wst
ępne
1. Region i rozwój regionalny – cele i czynniki rozwoju regionalnego
2. Ekonomia regionu w poszukiwaniu teorii euroregionu
2.1. Elementy teorii regionu i klasyfi kacja wybranych teorii
2.2.
Teorie lokalizacji – czy tylko w kr
ęgu potencjału produkcyjnego i kosztów transportu
– nowa jako
ść lokalizacji
2.3.
Przep
ływy czynników produkcji, specjalizacja i efekty aglomeracji, czyli od tradycyj-
nej do nowoczesnej teorii handlu zagranicznego w rozwoju regionów
2.4. Organizacja i innowacyjne otoczenie w budowie teorii regionu
2.5.
Teoria
geografi i przemys
łu i możliwości nowego uprzemysłowienia w regionie
3. Regiony w Unii Europejskiej (UE) – wybrane zagadnienia
3.1. Regiony w procesie decyzyjnym UE i dyplomacja regionów
3.2. Regiony a typ pa
ństwa w UE
3.3. Regiony w strukturze terytorialno-administracyjnej pa
ństw UE
3.4.
Podzia
ł NUTS w UE – istota, znaczenie oraz dążenie do usystematyzowania i po-
równywalno
ści regionów w Europie
Uwagi
ko
ńcowe w kontekście wniosków dla euroregionów
Rozdział II. Od współpracy transgranicznej do euroregionów
Uwagi
wst
ępne
1.
Od
wspó
łpracy transgranicznej …
2. … do euroregionów
Uwagi ko
ńcowe
Rozdział III. Instrumenty organizacyjne (instytucjonalne) i prawne regionów/euroregionów
Uwagi
wst
ępne
1. Rada Europy i jej wp
ływ na instytucjonalizację regionów w Europie
1.1. Krótki rys genezy Rady Europy i struktury organizacyjnej
1.2.
Kongres
W
ładz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy jako główny organ dla
funkcjonowania regionów/euroregionów
1.2.1.
Funkcje
Kongresu
W
ładz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy
1.2.2.
Struktura organizacyjna Kongresu W
ładz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy
2. Komitet Regionów i jego znaczenie w instytucjonalizacji regionalnej
2.1. Funkcje Komitetu Regionów dla regionów i euroregionów
2.2. Struktura organizacyjna Komitetu Regionów
9
13
13
13
18
18
21
22
24
26
26
27
29
34
37
45
47
47
47
53
59
61
61
62
62
67
67
68
69
69
71
6
3. Stowarzyszenie Europejskich Regionów Granicznych (SERG) i jego szczególne zaanga-
-
żowanie oraz „misja” dla euroregionów
3.1. SERG – geneza, zadania i cele
3.2. SERG – struktura organizacyjna i cz
łonkowstwo
3.3. SERG – funkcje dla euroregionów i „misja specjalna”
4. Umocowanie prawne regionów/euroregionów
4.1.
Europejska Konwencja Ramowa o Wspó
łpracy Transgranicznej między Wspólnota-
mi i W
ładzami Terytorialnymi (Konwencja Madrycka) – jako główna podstawa prawna
dla regionów transgranicznych
4.2.
Europejska Karta Regionów Granicznych i Transgranicznych kodeksem dla wspó
ł-
pracy transgranicznej
4.3. Europejska Karta Samorz
ądu Terytorialnego i Europejska Karta Samorządu Re-
gionalnego
Uwagi
ko
ńcowe w kontekście wniosków dla euroregionów
Rozdział IV. Instrumenty fi nansowe dla regionów/euroregionów w ramach unijnej polityki
regionalnej, polityk sektorowych oraz fi nansowe mechanizmy spoza UE
Uwagi
wst
ępne
1. Polityka regionalna UE „dzi
ś i „jutro”
1.1. Lata 2007-2013 i 2014-2020
1.2.
Strategia Europa 2020 – za
łożenia i cele – jako wyznacznik przyszłej polityki regional-
nej UE i „nowej fi lozofi i” dla jej instrumentów fi nansowych
1.3. Polityka regionalna w perspektywie 2014 -2020 – wybrane problemy
2. Unijne fundusze strukturalne dla regionów/euroregionów w ramach polityki regionalnej
w okresie 2007-2013 oraz Fundusz Spójno
ści – obszary wsparcia
2.1. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) – geneza, rozwój, obszary
wsparcia
2.2. Europejski Fundusz Spo
łeczny (EFS) – geneza, rozwój, obszary wsparcia
2.3.
Fundusz
Spójno
ści (FS) – geneza, rozwój, obszary wsparcia
3. „Nowy” wymiar wsparcia ze „starych” funduszy strukturalnych w polityce spójno
ści na lata
2014-2020
4. Istota i znaczenie nowego instrumentu fi nansowego „
Łącząc Europę” w dochodzeniu do
smart specialisation
5. Fundusze z polityk sektorowych UE
5.1.
Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) –
geneza, rozwój, obszary wsparcia
5.2. Europejski Fundusz Rybacki (EFR) – geneza, rozwój, obszary wsparcia
6. Inicjatywy Wspólnotowe (IW) – jako szczególny rodzaj fi nansowania regionów/eurore-
gionów
6.1. Inicjatywy Wspólnotowe – ogólna charakterystyka i klasyfi kacja
6.1.1.
Inicjatywa INTERREG – istota i funkcjonowanie oraz znaczenie euroregionalne
6.1.2.
Pozosta
łe Inicjatywy Wspólnotowe
7. Europejski Instrument S
ąsiedztwa i Partnerstwa (EISP) – znaczenie dla euroregionów
8.
Inne
instrumenty
fi nansowe dla wspierania euroregionów: Mechanizm Finansowy Euro-
-pejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) i Norweski Mechanizm Finansowy
8.1. Fundusze Norweskie (Mechanizm Finansowy EOG, Norweski Mechanizm Finan-
sowy)
8.2. Szwajcarki Instrument Finansowy
Uwagi
ko
ńcowe w kontekście wniosków dla euroregionów
73
73
75
79
82
82
84
85
87
89
89
91
91
96
100
103
103
109
112
115
117
124
124
127
128
128
132
135
139
141
141
144
146
7
Rozdział V. Euroregiony wobec pobudzania możliwości rozwojowych – klastry i Partner-
stwo Wschodnie
Uwagi
wst
ępne
1. Euroregion w roli naturalnego klastra
1.1. Klaster – uj
ęcia i kryteria defi nicyjne, teoretyczne zależności
1.2. Czynniki i etapy tworzenia klastrów w kontek
ście porównań z euroregionem
1.3. Znaczenie „nowej ekonomii” dla regionalnego i euroregionalnego klasteringu
2. Europejska Polityka S
ąsiedztwa (EPS) i Partnerstwo Wschodnie jako inicjatywa wynika-
j
ąca z euroregionów i dla euroregionów
2.1. Geneza Europejskiej Polityki S
ąsiedztwa w poszukiwaniu wzajemnej współpracy
2.2. Rozwój i realizacja celów EPS
2.3. Partnerstwo Wschodnie (PW) – p
łaszczyzny działania i ramy instytucjonalne
2.4. Partnerstwo Wschodnie (PW) – polsko-szwedzka inicjatywa zbli
żenia wschodnie-
go w relacjach z UE
Uwagi
ko
ńcowe w kontekście euroregionów
Rozdział VI. Aktywność polskich euroregionów w Europejskiej Współpracy Terytorialnej
(EWT)
Uwagi
wst
ępne
1.
Europejska
Wspó
łpraca Terytorialna (EWT) – istota, priorytety i działania
2.
Europejskie
Ugrupowania
Wspó
łpracy Terytorialnej (EUWT) narzędziem wzmacniania
i upowszechniania priorytetów i dzia
łań EWT
3. Polskie euroregiony zachodnie w programach EWT
4.
Pozosta
łe polskie euroregiony (granica południowa, wschodnia i północna) w programach
EWT
4.1. Program Operacyjny EWT Polska-S
łowacja
4.2. Program Operacyjny EWT Polska-Litwa
4.3. Program Operacyjny EWT Po
łudniowy Bałtyk
5. Programy EWT w ramach Partnerstwa Wschodniego
5.1. Program Operacyjny EWT Polska-Bia
łoruś-Ukraina
5.2. Program Operacyjny EWT Litwa-Polska-Rosja
Uwagi
ko
ńcowe
Rozdział VII. Studium empiryczne polskiej euroregionalizacji – wybrane zagadnienia
Uwagi
wst
ępne
1. Polskie pogranicza w opinii „ludno
ści euroregionalnej” przed i po członkostwie w UE
1.1. Cele euroregionalne
1.2. Czynniki euroregionotwórcze
1.3. Znaczenie euroregionalizacji dla pogranicza
1.4.
Korzy
ści euroregionalne
1.5. Bariery euroregionalne
1.6.
Próba weryfi kacji wp
ływu euroregionalizacji na jakość życia społeczności lokalnych
przy uwzgl
ędnieniu wynagrodzeń (przykład trzech regionów pogranicza Polski
2.
Euro-miasta
nowoczesn
ą formą aktywizacji transgranicznej i wzorcem dla euroregional-
nego modelu rozwoju
3. Projekt Euregio PL-CZ i jego praktyczne znaczenie
4. Sieci parasolowe w euroregionach
4.1. Istota sieci parasolowych
4.2.
Przyk
ład projektu parasolowego Tatry-Karpaty-Beskidy w zacieśnianiu transgra-
nicznych wi
ęzi
149
149
149
149
151
156
159
159
161
164
167
172
175
175
175
180
181
189
189
193
195
198
198
200
205
207
207
208
208
211
214
219
221
226
229
233
236
236
237
8
5. Euroregion Karpacki – jako szczególny model wi
ęzi transgranicznych o dużym zna-
czeniu praktycznym dla euroregionalnych partnerów
5.1.
Opinie o euroregionie na „starcie” oraz z perspektywy do
świadczeń i Partnerstwa
Wschodniego
5.2.
Ukrai
ński aspekt euroregionu – wybrane zagadnienia dotyczące realizacji dzia-
łań z funduszy pomocowych jako przykład praktycznego partnerstwa
5.3. Grant Szwajcarski w Euroregionie Karpackim i jego praktyczne znaczenie
5.4. Wymiana dobrych praktyk oraz Regionalna Strategia Innowacyjna w Euroregio-
nie Karpackim i jej euroregionalne oddzia
ływanie
6.
Euroregion
Ba
łtyk i jego wymiar praktyczny w Programie Region Morza Bałtyckiego
oraz w wykorzystaniu funduszy norweskich
6.1.
Program Region Morza Ba
łtyckiego i działania na rzecz ekologicznej ochrony śro-
dowiska morskiego oraz inne priorytety
6.2.
Aktywno
ść funduszy norweskich na północnym euroregionalnym pograniczu Pol-
ski oraz Programu „Ba
łtyk 21”
Uwagi
ko
ńcowe
Zakończenie
Literatura
Spis tabel, map, schematów, wykresów i załączników
Załączniki
240
240
246
249
252
253
253
262
266
267
271
279
283
Wstęp
Powojenne procesy integracyjne w Europie wpisa
ły się na stałe w funkcjono-
wanie poszczególnych pa
ństw członkowskich jak też w historię społeczną, gospo-
darcz
ą i polityczną Europy. Tym samym stały się elementem analiz i opracowań
literaturowych, jak te
ż badań naukowych i dyskusji w celu poszukiwania nowych
impulsów rozwojowych, wzmacniania ju
ż istniejących, reformowania polityk
wspólnotowych oraz konstrukcji instytucjonalnej i fi nansowej Unii Europejskiej
(UE) dla urzeczywistniania partnerstwa i subsydialno
ści.
W nurt tych bada
ń, poszukiwań i opracowań włączają się euroregiony jako
regiony szczególnej „misji” w europejskiej integracji. Nie s
ą one wprawdzie
zjawiskiem zupe
łnie nowym i nieznanym, bo towarzyszą powojennej integra-
cji europejskiej od samego pocz
ątku wraz z patronalnym Euroregionem Eure-
gio na granicy niemiecko-holenderskiej (1958 r.). Mimo to, euroregiony stano-
wi
ą ciągle problem za mało rozpoznany, kryjący w sobie jeszcze wiele tajemnic
i niewiadomych, niezapisanych kart, które stopniowo daj
ą się odkrywać w miarę
pog
łębiania wiedzy o UE, jej funkcjonowaniu, prawidłowościach i regionalnych
problemach rozwojowych. Dotyczy to równie
ż polskich euroregionów, które za-
pocz
ątkowały euroregionalizację w Europie Środkowo-Wschodniej i wciąż nada-
j
ą jej kierunek rozwojowy oraz dynamikę w służbie pełnej integracji. Wystarczy
tu cho
ćby wspomnieć ich szczególną aktywność w wielopoziomowej strukturze
organizacyjnego wspó
łdziałania euroregionów:
– poziom euroregionalny ogólnoeuropejski – Stowarzyszenie Europejskich
Regionów Granicznych (SERG);
– poziom euroregionalny, tzw. grupowy, np. Czwórka Wyszehradzka, Rada
Konsultacyjna Euroregionów Krajów Grupy Wyszehradzkiej, W
ęgiersko-Sło-
wacki Euroregion Vah-Dunaj-Ipel, Polsko-Czeska Komisja Mi
ędzyrządowa
ds. Wspó
łpracy Transgranicznej;
– poziom euroregionalny, tzw. krajowy, który
łączy współdziałanie w krajach
ich pochodzenia, a w Polsce jest to Forum Polskich Regionów Granicznych.
Ju
ż samo istnienie struktur organizacyjnych dla euroregionów świadczy o ich
obecno
ści, zaś poważne przedsięwzięcia realizacyjne potwierdzają miejsce euro-
regionów w rozwoju regionalnym kraju i w gospodarce narodowej.
10
Poparcie dla euroregionów ze strony UE jest niew
ątpliwe gdyż mają one –
w porównaniu z innymi regionami – dodatkowe priorytety w polityce regional-
nej, a dzieje si
ę tak, szczególnie w sposób widoczny i odczuwalny, począwszy
od Maastricht. Ka
żde kolejne okresy fi nansowe polityki regionalnej realizo-
wanej jako polityka spójno
ści dawały zielone światło europejskiej współpracy
transgranicznej. Wyra
żało się to i wyraża w wielości programów operacyjnych
tej
że współpracy, której zasięg poprzez euroregiony wkracza również do kra-
jów spoza UE, np. do Bia
łorusi, Ukrainy czy Rosji, bądź Szwajcarii i Norwe-
gii. Odzwierciedleniem tych poczyna
ń jest Europejska Współpraca Terytorialna
(EWT) w okresie 2007–2013. Nadchodz
ący zaś okres fi nansowy, tj. 2014–2020,
zdaje si
ę być jeszcze „łaskawszy” dla współpracy transgranicznej euroregionów,
a wprowadzenie nowego instrumentu fi nansowego „
Łącząc Europę” jest tego
dowodem.
Euroregiony pozytywnie sprawdzaj
ą się jako forma współpracy oraz akty-
wizowania peryferyjnych regionów granicznych, chocia
ż sam termin euroregion
nie ma w Unii Europejskiej charakteru ofi cjalnego. W odró
żnieniu więc od ta-
kich poj
ęć jak współpraca transgraniczna czy region graniczny nie występuje on
w ofi cjalnych dokumentach UE, czy w umowach mi
ędzypaństwowych odnoszą-
cych si
ę do regionów prowadzących współpracę ponadgraniczną. Zatem geneza
i u
żywanie tegoż określania skłania do opinii iż jest to termin potoczny, mocno
jednak zakorzeniony w literaturze i praktyce spo
łeczno-gospodarczej, czy też
mass mediach. Fakt ten powoduje, i
ż można twierdzić, iż euroregion stał się już
norm
ą prawa zwyczajowego i coraz częściej pojawia się w ofi cjalnych dokumen-
tach regionalnych i lokalnych zwi
ązanych z formalizacją współpracy transgra-
nicznej. Euroregiony maj
ą więc swoje miejsce tak w UE, jak i poszczególnych
krajach cz
łonkowskich, podlegają różnym instytucjom, są benefi cjentami pomocy
strukturalnej i realizuj
ą różne przedsięwzięcia w wymiarze lokalnym o znaczeniu
ponadregionalnym i integracyjnym. Oczywi
ście bez zaplecza instytucjonalnego
i fi nansowego nie by
łyby tym czym są.
Wielo
ść problemów jakie skrywają i łączą w sobie euroregiony zachęca i ro-
dzi potrzeb
ę do badań i opracowań w obszarze powyższych zagadnień. Niniejsze
opracowanie próbuje wyj
ść naprzeciw tym wyzwaniom. Jego zasadniczy cel sku-
pia si
ę na poszukiwaniu i wykazywaniu dobroczynnego wpływu euroregionaliza-
cji na obszary ni
ą objęte w kierunku łagodzenia dysproporcji rozwojowych i skut-
ków peryferyjno
ści terenów przygranicznych, dla których granica była „furtką”
do s
ąsiada, ale także siedliskiem wielu problemów i zagrożeń.
Cel ten jest stopniowo realizowany w kolejnych fragmentach, które maj
ą
charakter zarówno bardziej ogólny i teoretyczny jak i te
ż szczegółowy oparty
na empirycznej weryfi kacji. Dwa wprowadzaj
ące rozdziały (I i II) dotyczą, ge-
neralnie rzecz ujmuj
ąc, regionów, współpracy transgranicznej i euroregionów.
W nich bowiem zawarte s
ą zagadnienia m.in. ekonomii regionu w poszukiwaniu
teorii dla euroregionu oraz dochodzenie od regionu do euroregionu.
11
Dalsze fragmenty dotycz
ą instrumentalizacji euroregionalnej, która general-
nie mie
ści się w instrumentach instytucjonalnych i fi nansowych regionów. Jednak-
że są też takie instytucje czy instrumenty fi nansowe, które przynależą wyłącznie
euroregionom, na co wskazano, np. Stowarzyszenie Europejskich Regionów Gra-
nicznych (SERG) po stronie instytucji, czy np. specjalistyczne fundusze w ramach
Partnerstwa Wschodniego, czy te
ż Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG)
po stronie fi nansów. Oczywi
ście, że zagadnienia instytucjonalizacji są bardzo roz-
leg
łe, gdyż tak regionami jak i euroregionami zajmują się wszystkie organy UE,
gremia doradcze (poza opisanym tu Komitetem Regionów) czy instytucje autono-
miczne, organizacje i struktury bran
żowe. I dlatego wybrano, w opinii nie tylko
Autorki, te najwa
żniejsze. W odniesieniu zaś do instrumentów fi nansowych opisa-
no tak unijne jak i pozaunijne
środki fi nansowe obsługujące różne przedsięwzięcia
realizacyjne i oddzia
ływujące zarówno na „twarde” jak i „miękkie” czynniki roz-
woju regionalnego i euroregionalnego. W zwi
ązku z tym uwzględniono fundusze
strukturalne z polityki regionalnej i polityk sektorowych, Inicjatywy Wspólnoto-
we, Europejski Instrument S
ąsiedztwa i Partnerstwa, fundusze norweskie i granty
szwajcarskie. Uwzgl
ędniono tu także „nowy” wymiar polityki regionalnej na lata
2014–2020 wraz z jej nowym instrumentem fi nansowym „
Łącząc Europę”, które-
go obecno
ści i aktywności z nadzieją należy oczekiwać w euroregionach.
Rozdzia
ł V jest z natury swej w pewnej części teoretyczny, jak i w innej czę-
ści oparty na praktyce. W części teoretycznej, choć można ją też traktować jako
praktyczn
ą, nastąpiła próba udokumentowania i potraktowania euroregionu jako
naturalnego klastra z
łożonego. Dalszy fragment rozdziału dotyczy Europejskiej
Polityki S
ąsiedztwa (EPS) i Partnerstwa Wschodniego jako elementu zbliżenia
wschodniego w relacjach z Uni
ą Europejską.
W rozdziale VI opisano Europejsk
ą Współpracę Terytorialną (EWT) wraz
z jej priorytetami oraz zasi
ęgiem euroregionalnym na wszystkich polskich pogra-
niczach. Odnotowano w niej obecno
ść partnerów spoza UE jak Białoruś, Ukra-
ina, Rosja oraz dokonano próby zebrania i przestawienia mocnych i s
łabych stron
euroregionów polskich pograniczy. Analiza SWOT jest do
ść ważnym elementem,
gdy
ż może posłużyć jako materiał do opracowania strategii rozwojowej eurore-
gionów, do której wci
ąż euroregiony zdążają. Z kolei poprzez aktywność polskich
euroregionów w EWT starano si
ę przedstawić polskie euroregiony w integracji
europejskiej (zgodnie z tytu
łem opracowania).
Rozdzia
ł VII stanowi studium empiryczne polskiej euroregionalizacji uwzględ-
niaj
ące efekty praktyczne funkcjonowania euroregionów. W pierwszej części tego
fragmentu, opartej na badaniach kontynuowanych przed i po akcesji, dokonano po-
równania opinii ludzi i w
ładz euroregionalnych dotyczących celów i czynników eu-
roregionotwórczych, znaczenia euroregionalizacji dla pogranicza, jak te
ż korzyści
i barier euroregionalnych. Podj
ęto też próbę weryfi kacji wpływu euroregionalizacji
na jako
ść życia społeczności lokalnych poprzez zbadanie szybkości wyrównywania
wynagrodze
ń euroregionalnych w stosunku do średniej krajowej.
12
Drug
ą część rozdziału skoncentrowano na wybranych praktycznych przed-
si
ęwzięciach w polskich euroregionach, które mają wymiar i znaczenie nie tylko
dla Polski ale i europejskie. Dokonuj
ąc wyboru kierowano się m.in. oryginal-
no
ścią zarówno euroregionów w „rodzinie euroregionalnej”, siłą oddziaływania
tych przedsi
ęwzięć zarówno w wymiarze lokalnym jak i o szerszym zasięgu, jak
i czasem niepowtarzalno
ścią w innych euroregionach europejskich. W związku
z powy
ższym uwagę zwrócono na euro-miasta, projekty wspólne międzyeuro-
regionalne, tzw. sieciowe i parasolowe, Euroregion Karpacki, który jest ewene-
mentem i ciekawostk
ą nawet na skalę światową oraz Euroregion Bałtyk, który
„wci
ąga” we współpracę wielkie grono partnerów, w tym pozaunijnych, także
najm
łodsze euroregiony polskie oraz fundusze norweskie. W ten sposób objęto
analiz
ą wszystkie polskie pogranicza z zachodu przez południe i wschód, a na pół-
nocnej granicy ko
ńcząc i dokumentując fakt, iż euroregiony stały się na polskich
granicach „nap
ędowym kołem” rozwojowym. Zwrócono przy tym uwagę na wie-
lop
łaszczyznowość aktywizacji obszarów przez euroregiony i możliwość ciągłej
ewolucji oraz wprowadzania nowoczesnych i innowacyjnych metod wspó
łpracy.
W relacji tej wyst
ępuje silne sprzężenie zwrotne, gdyż z jednej strony euroregion
„sprowadza” na swój obszar wiele p
łaszczyzn współdziałania, a z drugiej – to
one czyni
ą euroregion „dojrzałym” włączającym go w realizację założeń strategii
rozwojowych UE.
Przy powstawaniu opracowania wykorzystano warsztat literaturowy, w tym
literatur
ę obcojęzyczną, zwłaszcza w jego części teoretycznej oraz materiał źró-
d
łowy w jego części empirycznej. Materiał źródłowy ma dość zróżnicowane
pochodzenie, gdy
ż opierano się zarówno na raportach, materiałach Komisji Eu-
ropejskiej, materia
łach z Sekretariatów euroregionalnych, jak również bogatym
materiale dokumentacyjnym dost
ępnym za pośrednictwem źródeł elektronicz-
nych. Ponadto uzyskano cenny materia
ł badawczy w drodze wywiadów bezpo-
średnich wśród ludności euroregionalnej i władz lokalnych. W miarę możliwości
skierowano zestaw tych samych pyta
ń problemowych i do tych samych respon-
dentów co w badaniach wcze
śniejszych przed wejściem Polski do UE, które
wykorzystano w opracowaniu „Euroregiony a integracja europejska. Wnioski
dla Polski”. Pozwoli
ło to na dokonanie porównania „starego” z „nowym” punk-
tem widzenia na euroregionalizacj
ę. W ten sposób wnioski dla Polski z poprzed-
niego opracowania mog
ły zaowocować niniejszym opracowaniem o polskich eu-
roregionach w integracji europejskiej i w przezwyci
ężaniu peryferyjności oraz
dysproporcji regionalnych.
Rozdział I
REGIONY I ROZWÓJ REGIONALNY, KLASYFIKACJA
TEORII I REGIONÓW – WYBRANE ZAGADNIENIA
Uwagi wstępne
Region i zwi
ązane z nim zagadnienia zawsze były znaczące w rozwoju kraju
jak i ugrupowania integracyjnego, cho
ć może czasem niedostatecznie doceniane.
Sytuacja ta ulega
ła stopniowej zmianie nabierając szczególnej dynamiki po Ma-
astricht. Przyczyni
ł się do tego rozwój procesów integracyjnych i coraz bardziej
zwi
ązana z tym konieczność implementacji subsydialności i partnerstwa. Obecnie
bezdyskusyjna jest prawid
łowość, iż integracja zaczyna się w regionie, a poprzez
pa
ństwa narodowe „trafi a” do uregulowań ponadnarodowych w UE. W procesie
tym przypada szczególna rola euroregionom jako regionom szczególnej „misji”.
Fragment ten ma charakter wprowadzaj
ący do problematyki regionu, by ją
dalej wykorzysta
ć w problematyce euroregionu. A zatem główną osią rozważań
s
ą tu następujące zagadnienia:
– region i rozwój regionalny z uwzgl
ędnieniem celów i czynników tegoż rozwoju;
– wybrane teorie dotycz
ące regionu wraz z próbą ich odniesienia do wciąż
poszukiwanej teorii euroregionu;
– miejsce regionu w Unii Europejskiej oraz istota i znaczenie harmonizacji
unijnych regionów w podziale NUTS.
1. Region i rozwój regionalny – cele i czynniki rozwoju regionalnego
Na temat regionu i rozwoju regionalnego istnieje bogata literatura, w której
dokonuje si
ę analizy, badań i defi niowania regionu w różnych aspektach w zależ-
no
ści od tego jakie jest dalsze wykorzystanie materiału badawczego. Tak więc
region jest defi niowany w aspekcie ekonomicznym, politycznym, prawnym, so-
cjologicznym, kulturowym czy etnicznym. Oczywistym jest jednak fakt, i
ż nie-
zale
żnie od przyjętej defi nicji i kryteriów wyodrębniania, region jest wydzielo-
nym i spójnym obszarem o cechach naturalnych i nabytych oraz jest jednostk
ą
