Instrukcja o muzyce w świętej liturgii Musicam Sacram (1967)

INSTRUKCJA O MUZYCE W ŚWIĘTEJ LITURGII

MUSICAM SACRAM

Instrukcja jest bardzo waŜnym dokumentem Świętej Kongregacji Obrzędów, praktycznie interpretującym
myśl Ojców Soboru. ChociaŜ wydana została w 1967 r., niektóre przepisy w niej zawarte ciągle czekają
jeszcze na wcielenie ich w Ŝycie.

WSTĘP

1. Muzyka sakralna w dziele odnowy liturgicznej była przedmiotem starannych rozwaŜań Soboru Waty-

kańskiego II, który wyjaśnił jej zadanie w słuŜbie BoŜej i podał cały szereg zasad i przepisów w Kon-
stytucji o Świętej Liturgii, przeznaczając na ten cel osobny rozdział.

2. To, co Sobór ustalił, rozpoczęto juŜ wprowadzać w Ŝycie w podjętej odnowie liturgicznej. PoniewaŜ

jednak nowe przepisy dotyczące zmian liturgicznych i czynnego udziału wiernych zrodziły szereg wąt-
pliwości, związanych z muzyką sakralną i jej rolą słuŜebną, zachodzi konieczność ich rozstrzygnięcia,
by niektóre zasady, podane w Konstytucji o Świętej Liturgii, stały się jaśniejsze.

3. Dlatego teŜ Rada, ustanowiona dla wprowadzenia w Ŝycie Konstytucji o Świętej Liturgii, na polecenie

Ojca Świętego, powyŜsze wątpliwości starannie rozwaŜyła i opracowała niniejszą Instrukcję.
Nie jest ona jednak zbiorem całego prawodawstwa w dziedzinie muzyki sakralnej, ale podaje tylko
główne wytyczne, których domaga się obecna chwila. Jest to jakby dalszy ciąg i uzupełnienie poprzed-
niej Instrukcji Świętej Kongregacji Obrzędów, opracowanej przez Radę, ogłoszonej dnia 26 września
1964 r., mającej na celu naleŜyte wprowadzenie w Ŝycie Konstytucji o Świętej Liturgii.

4. NaleŜy mieć nadzieję, Ŝe duszpasterze, artyści-muzycy i wierni, chętnie przyjmując podane zasady i

wprowadzając je w Ŝycie, będą zgodnie zmierzać do osiągnięcia prawdziwego celu muzyki sakralnej,
„którym jest chwała BoŜa i uświęcenie wiernych”

a. Stąd teŜ pod pojęciem muzyki sakralnej rozumiemy tę muzykę, która powstała dla oddawania chwa-

ły Panu Bogu i odznacza się świętością, oraz doskonałością formy

b. Mówiąc w obecnym dokumencie o muzyce sakralnej, rozumiemy: śpiew gregoriański, polifonię sa-

kralną dawną i współczesną w róŜnorakich jej formach, muzykę organową i przeznaczoną dla innych
instrumentów, dopuszczalnych do uŜytku w kościele, oraz sakralny śpiew ludowy – czy to liturgicz-
ny, czy w ogóle religijny

ROZDZIAŁ I

NIEKTÓRE ZASADY OGÓLNE

5. Czynność liturgiczna przybiera postać bardziej dostojną, gdy jest połączona ze śpiewem; biorą w niej

udział duchowni róŜnych stopni, wykonując przypadające im funkcje, i lud czynnie w niej uczestni-
czy

. Dzięki takiej postaci modlitwa nabiera szczególnego namaszczenia, tajemnica świętej liturgii,

oraz jej charakter hierarchiczny i społeczny lepiej się uwydatniają; dzięki zjednoczeniu w śpiewie po-

KL nr 112: AAS 56 (1964) s. 128.

Por. Św. Pius X, Motu proprio Tra le sollecitudini (22 XI 1903), nr 2: AAS 36 (1903-1904) s. 332.

Por. Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja De musica sacra et sacra Liturgia (3 IX 1958), nr 4: AAS 50 (1958) s. 633.

Por. KL nr 113: AAS 56 ( 1964) s. 128.

głębia się jedność serc, okazałość świętych obrzędów ułatwia wznoszenie myśli ku niebu, a całość od-
prawianych obrzędów jest obrazem i zapowiedzią tego, co dokonuje się w świętym mieście Jeruzalem.
Dlatego teŜ duszpasterze powinni usilnie starać się wprowadzać odprawianie obrzędów świętych w ta-
kiej właśnie formie. Owszem, dobrze oni postępują, jeŜeli do liturgii, odprawianej bez śpiewu, ale z
udziałem ludu, dostosują odpowiedni podział funkcji i części właściwych dla liturgii odprawianej ze
ś

piewem. Winni jednak pamiętać, by do poszczególnych czynności mieć odpowiednich ludzi i by

udział wiernych był jak najbardziej czynny.
Owocne zaś przygotowanie kaŜdej celebry liturgicznej wymaga zgodnej współpracy wszystkich zainte-
resowanych – tak co do obrzędów, jak teŜ i co do względu duszpasterskiego i muzycznego – pod kie-
runkiem rządcy kościoła.

6. Sama zaś istota liturgicznego naboŜeństwa wymaga, aŜeby – prócz właściwego podziału funkcji i wy-

konania – kaŜdy pełniący swoje zadania, czy to duchowny, czy świecki, spełniał tylko to, co do niego
naleŜy z natury rzeczy i na mocy przepisów liturgicznych

, nadto – by znaczenie i charakter kaŜdej czę-

ci i kaŜdego śpiewu były naleŜycie podkreślone i zachowane. W tym celu jest rzeczą konieczną, by

części przeznaczone z załoŜenia do śpiewu, były rzeczywiście śpiewane i to z uwzględnieniem rodzaju
i formy, jakie im odpowiadają.

7. Pomiędzy formą naboŜeństw liturgicznych w pełni uroczystą, gdzie wszystko, co wymaga śpiewu, jest

rzeczywiście śpiewane, a formą najprostszą odpowiadania bez śpiewu, moŜe zachodzić szereg stopni
pośrednich, zaleŜnie od tego, jaka część, większa czy mniejsza, przeznaczona jest do śpiewu. W dobo-
rze zaś części do śpiewu naleŜy zacząć od tych, które z natury są waŜniejsze, zwłaszcza od tych, które
ś

piewa kapłan lub asysta, a lud odpowiada, lub które śpiewa kapłan razem z ludem, wprowadzając na-

stępnie stopniowo części przeznaczone wyłącznie tylko dla ludu, lub tylko dla zespołu śpiewaków.

8. Ilekroć razy do wykonania czynności liturgicznej, przeznaczonej do śpiewu, istnieje moŜliwość swo-

bodnego wyboru osób, naleŜy wybrać takich, którzy w śpiewie są bieglejsi, zwłaszcza jeŜeli chodzi o
naboŜeństwa bardziej uroczyste i te, w których części przeznaczone do śpiewu, posiadają melodie
trudniejsze do wykonania, a takŜe gdy naboŜeństwa mają być transmitowane przez radio, albo przez te-
lewizję

Jeśli  natomiast  tego  rodzaju  wybór  jest  niemoŜliwy,  kapłan  zaś  lub  członek  asysty,  nie  jest  na  tyle
zdolny,  by  zaśpiewać  poprawnie,  wówczas  moŜe  on  niektóre  trudniejsze  części  wykonać  bez  śpiewu,
recytując  je  głośno  i  wyraźnie.  Nie  powinno  się  jednak  tego  stosować  wyłącznie  dla  wygody  kapłana
czy asysty.

9. Przy wyborze rodzaju muzyki sakralnej, czy to dla zespołu śpiewaków (schola) czy dla ludu, naleŜy

uwzględnić moŜliwości tych, którzy mają śpiewać. Kościół nie odrzuca od czynności liturgicznych
Ŝ

adnego rodzaju muzyki sakralnej, byleby tylko odpowiadała duchowi samej czynności liturgicznej

oraz charakterowi poszczególnych jej części

, i by nie przeszkadzała ludowi w czynnym udziale

10. Aby zaś wierni chętnie i z większą korzyścią brali czynny udział, będzie rzeczą odpowiednią, o ile to

moŜliwe, zmieniać formy urządzania naboŜeństw i stopnie uczestnictwa w nich, stosownie do uroczy-
stości dnia i charakteru zgromadzenia.

11. Trzeba pamiętać, Ŝe podniosłość liturgicznej czynności zaleŜy nie tyle od bardziej ozdobnej formy

muzycznej, czy wspaniałości ceremonii, ile raczej od godnego i poboŜnego odprawiania, od zacho-
wania integralności samej czynności liturgicznej, czyli wykonania wszystkich jej części zgodnie z ich
właściwym charakterem.

Por. KL nr 38: AAS 56 (1964) s. 107.

Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja De Musica sacra et sacra Liturgia (3 IX 1958), nr 95: AAS 50 (1958) s. 656-657.

Por. KL nr 116: AAS 56 (1964) s. 129.

Por. KL nr 28: AAS 56 (1964) s. 107.

Bogatsza oprawa muzyczna i większa wystawność ceremonii są niekiedy poŜądane, gdy istnieje moŜ-
liwość naleŜytego ich wykonania. Sprzeciwiałoby się to jednak prawdziwie uroczystemu charaktero-
wi naboŜeństwa, gdyby zewnętrzny przepych powodował opuszczenie jakiegoś elementu, nadawał
mu inne znaczenie lub prowadził do niewłaściwego wykonania.

12. Ogólne, podstawowe zasady muzyki sakralnej, stanowiące dla niej jakby fundament, moŜe ustanawiać

jedynie Stolica Apostolska, zgodnie z istniejącymi juŜ normami, zwłaszcza z Konstytucją o Świętej
Liturgii. Natomiast w ramach ustalonych juŜ zasad odpowiednie zarządzenia mogą być wydawane
przez terytorialne Konferencje Biskupów oraz przez poszczególnych biskupów

ROZDZIAŁ II

OSOBY UCZESTNICZĄCE W OBRZĘDACH LITURGICZNYCH

13. Czynności liturgiczne są kultem Kościoła czyli świętego Ludu, zjednoczonego i zorganizowanego

pod przewodnictwem Biskupa lub kapłana

. Szczególnie uprzywilejowane stanowisko zajmują tu, ze

względu na otrzymane święcenia, kapłan i jego asysta, ze względu zaś na spełniane funkcje – mini-
stranci, lektorzy, komentatorzy i członkowie zespołu śpiewaków (schola)

14. Kapłan, zastępując osobę Chrystusa, przewodniczy zgromadzonej społeczności. Jego modlitw, które

sam śpiewa lub odmawia głośno, powinni wszyscy słuchać poboŜnie, poniewaŜ zanosi je w imieniu
całego świętego Ludu i wszystkich obecnych

15. Wierni spełniają swoją funkcję liturgiczną przez pełny, świadomy i czynny udział, czego domaga się

sama natura Liturgii, i do czego lud chrześcijański na mocy Chrztu Świętego ma prawo i obowiązek

To zaś uczestnictwo:
a) powinno przede wszystkim być wewnętrzne przez to, Ŝe wierni jednoczą swoje myśli z tym, co

wypowiadają lub słyszą i Ŝe współpracują z łaską BoŜą

b) powinno być równieŜ zewnętrzne, to jest takie, które poprzez gesty, postawę ciała, wezwania, od-

powiedzi i śpiew daje wyraz temu, co wierni wewnętrznie przeŜywają

Wiernych naleŜy pouczać, by słuchając tego, co duchowni, lub zespoły śpiewają, starali się przez
wewnętrzne uczestnictwo wznosić myśli swoje do Boga.

16. Nie ma nic podnioślejszego i milszego w naboŜeństwach liturgicznych nad zgromadzenie wiernych,

które wspólnie w pieśni wyraŜa swoją wiarę i poboŜność. Dlatego teŜ naleŜy z całą gorliwością do-
prowadzić lud do czynnego udziału, przejawiającego się w śpiewie, a czynić to naleŜy jak następuje:
a) Udział ten musi obejmować przede wszystkim aklamacje, odpowiedzi na pozdrowienia kapłana

czy asysty i odpowiedzi w modlitwach litanijnych, prócz tego antyfony i psalmy, jak równieŜ wer-
sety responsoryjne, hymny i kantyki

b) Przez odpowiednie katechezy i ćwiczenia naleŜy stopniowo wprowadzać lud do coraz szerszego, a

zarazem pełnego uczestnictwa w tym, co do niego naleŜy.

c) Niektóre jednak śpiewy, zwłaszcza wtedy, gdy wierni nie zostali jeszcze wystarczająco przygoto-

wani, lub jeśli są to melodie wielogłosowe, mogą być wykonane jedynie przez zespół śpiewaków,
byleby lud nie był całkowicie wykluczony od udziału w śpiewie tych części, które jemu przypadają.

Por. KL nr 22: AAS 56 (1964) s. 106.

Por. KL nry 26 i 41-42: AAS 56 ( 1964) ss. 107 i 111-112; KDK nr 28: AAS 57 (1965) ss. 33-36.

Por. KL nr 29: AAS 56 (1964) ss.107-108.

Por. KL nr 33: AAS 56 ( 1964) s. 108.

Por. KL nr 14: AAS 56 (1964) s.104.

Por. KL nr 11: AAS 56 (1964) ss. 102-103.

Por. KL.nr 30: AAS 56 (1964) s. 108.

Por. KL nr 30: AAS 56 (1964) s. 108.

Nie pochwalić zwyczaju wykonywania przez sam chór całego Proprium i całego Ordinarium z cał-
kowitym wykluczeniem ludu od śpiewu.

17. NaleŜy w swoim czasie zachować święte milczenie

. Nie oznacza to, by wierni byli uwaŜani jako ob-

cy, lub milczący obserwatorzy czynności liturgicznej. Przeciwnie, przez milczenie wnikają głębiej w
sprawowane misterium dzięki wewnętrznym dyspozycjom, jakie w nich rodzą: słyszane słowo BoŜe,
ś

piewy i modlitwy, a takŜe duchowa łączność z kapłanem, wypowiadającym teksty dla niego wyzna-

czone.

18. Ze szczególną troską naleŜy uczyć śpiewu kościelnego członków religijnych stowarzyszeń ludzi

wieckich, aŜeby czynnie przyczyniali się do podtrzymywania i pogłębiania udziału ludu w liturgii

Nauczanie zaś śpiewu całego ludu naleŜy przeprowadzić równolegle z nauczaniem liturgicznym, sta-
rannie, z cierpliwością, poczynając od pierwszych lat nauki w szkołach podstawowych, stosownie do
wieku, stanu, trybu Ŝycia i stopnia kultury religijnej wiernych

19. Na szczególną uwagę zasługują, ze względu na swe liturgiczne posługiwanie: chór kościelny, zespół

instrumentalny i zespół śpiewaków (schola cantorum).
W świetle zasad świętego Soboru, dotyczących odnowy liturgicznej, zadanie tych grup nabrało więk-
szego znaczenia. Do nich bowiem naleŜy poprawne, zgodne z roŜnymi rodzajami śpiewu, wykony-
wanie właściwych im części liturgii, oraz wspomaganie wiernych, gdy ci śpiewem uczestniczą w li-
turgii.
Dlatego teŜ:
a) powinny istnieć i być otaczane opieką chóry, kapele muzyczne i zespoły śpiewaków (schola canto-

rum) przy kościołach katedralnych, większych kościołach, w seminariach i zakonnych domach stu-
diów;

b) wskazane takŜe jest, by podobne, choćby małe, chóry istniały równieŜ przy kościołach mniejszych.

20. Kapele muzyczne istniejące przy bazylikach, katedrach, klasztorach i innych znaczniejszych kościo-

łach, które zdobyły sobie sławę, przechowując i rozwijając przez wieki kulturę muzyczną o bezcennej
wprost wartości, niech nadal istnieją w oparciu o własne, przekazane tradycją statuty, przez Ordyna-
riusza przejrzane i zatwierdzone, dla uświetnienia bardziej uroczystych naboŜeństw.
JednakŜe dyrygenci tych zespołów, a takŜe rządcy kościołów niech dbają o to, by lud zawsze włączał
się w śpiew, wykonując przynajmniej łatwiejsze części do niego naleŜące.

21. Tam zaś, gdzie załoŜenie nawet małego zespołu śpiewaków jest niemoŜliwe, naleŜy się postarać

przynajmniej o jednego lub dwu kantorów, naleŜycie przygotowanych, dla intonowania pieśni, a gdy
lud śpiewa, dla przewodniczenia i podtrzymywania tego śpiewu.

22. Zespół śpiewaków (schola cantorum), zaleŜnie od przyjętych miejscowych zwyczajów i innych oko-

liczności moŜe się składać: albo z męŜczyzn i chłopców, albo tylko z męŜczyzn, czy tylko chłopców,
albo z męŜczyzn i niewiast, a nawet, jeŜeli nie moŜna inaczej, tylko z niewiast.

23. Zespół śpiewaków, zaleŜnie od wewnętrznego układu kaŜdego kościoła powinien być tak umieszcza-

ny, by:
a) było dla wszystkich widoczne jego znaczenie, a mianowicie, Ŝe jest on i częścią społeczności wier-

nych i równocześnie spełnia szczególne zadanie;

b) by mógł łatwiej spełniać to liturgiczne zadanie

;

Por. tamŜe.

Por. Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici (26 IX 1964), nry 19 i 59: AAS 56 (1964) ss. 881 i 891.

Por. KL nr 19: AAS 56 (1964) s. 105; Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja De Musica sacra et sacra Liturgia (3 IX

1958) s. 660.

Por. Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici (26 IX 1964), nr 97: AAS 56 (1964) s. 899.

c) poszczególni członkowie zespołu mieli moŜność pełnego, to jest sakramentalnego uczestnictwa we

Mszy Świętej.

JeŜeli w skład zespołu wchodzą równieŜ niewiasty, naleŜy wyznaczyć mu miejsce poza prezbiterium.

24. Oprócz kształcenia muzycznego naleŜy udzielać członkom zespołu równieŜ odpowiednich wiadomo-

ci z dziedziny liturgii i Ŝycia duchownego, tak by wykonywane przez nich zadania liturgiczne nie

tylko podnosiły piękno świętych obrzędów i były zbudowaniem dla wiernych, ale takŜe by dla nich
samych były źródłem duchownego dobra.

25. Temu praktycznemu i wewnętrznemu wyrabianiu zespołu pomagają wiele stowarzyszenia muzyki sa-

kralnej diecezjalne, krajowe i międzynarodowe, zwłaszcza te, które są zatwierdzone i wielokrotnie za-
lecane przez Stolicę Apostolską.

26. Kapłan, asysta duchownych, ministranci, lektor, członkowie zespołu śpiewaków, a takŜe komentator –

powinni przypadające im części wygłaszać wyraźnie, tak aby odpowiedź ludu, jeśli obrzęd jej się do-
maga, następowała jakby spontanicznie i naturalnie.
Wypada, by kapłan i członkowie asysty wszystkich stopni włączali się do śpiewu całej społeczności
wiernych w tych częściach, które naleŜą do ludu

ROZDZIAŁ III

ŚPIEW PODCZAS MSZY ŚWIĘTEJ

27. Przy sprawowaniu Eucharystii z udziałem ludu, zwłaszcza w niedziele i święta, naleŜy, o ile to moŜ-

liwe, nawet kilka razy w tym samym dniu, odprawiać Mszę Świętą śpiewaną.

28. Zachowuje się rozróŜnienie między Mszą Świętą uroczystą, śpiewaną i czytaną, przyjęte przez In-

strukcję z 1958 r. (nr 3), stosownie do dawnych i nowych praw liturgicznych.
JednakŜe, jeśli chodzi o Mszę Świętą śpiewaną, to z uwagi na duszpasterskie korzyści wprowadza się
w zakresie śpiewu stopnie uczestnictwa, by stosownie do moŜliwości uczestniczącej grupy ułatwić ce-
lebrę uroczystej Mszy Świętej śpiewanej.
Musi być jednak zachowany porządek wśród tych stopni, mianowicie: pierwszy stopień, moŜe być
uŜyty nawet sam, drugi zaś i trzeci, tak w całości jak i częściowo, nigdy bez pierwszego.
W ten sposób doprowadzi się wiernych do pełnego udziału w śpiewie.

29. Do pierwszego stopnia naleŜą:

a) w obrzędach wejścia:

- pozdrowienie kapłana z odpowiedzią ludu,
- modlitwa,

b) w Liturgii Słowa:

- aklamacje przy Ewangelii,

c) w Liturgii Eucharystycznej:

- modlitwa nad darami ofiarnymi,
- prefacja z dialogiem i Sanctus,
- doksologia kończąca kanon,
- Modlitwa Pańska ze wstępem i embolizmem,
- Pax Domini,
- modlitwa po Komunii,
- formuły odesłania wiernych.

Por. tamŜe, nr 48 b: AAS 56 (1964) s. 888.

30. Do drugiego stopnia naleŜą:

a) Kyrie, Gloria i Agnus Dei,
b) Symbol,
c) Modlitwa Wiernych.

31. Do trzeciego stopnia naleŜą:

a) śpiew przy procesji wejścia i komunii,
b) śpiew po lekcji,
c) alleluja przed Ewangelią,
d) śpiew na ofiarowanie,
e) śpiew tekstów Pisma Świętego (chyba Ŝe bardziej odpowiednim byłoby ich czytanie).

32. Istniejący w niektórych krajach prawny zwyczaj, potwierdzony niejednokrotnie indultami, zastępo-

wania śpiewów z Graduału – na wejście, ofiarowanie i komunię – innymi pieśniami, moŜe być
utrzymany według uznania kompetentnej władzy terytorialnej, byleby tylko tego rodzaju pieśni treścią
odpowiadały częściom mszy, świętu i okresowi liturgicznemu. Władza terytorialna powinna zatwier-
dzić teksty tych śpiewów.

33. Wskazane jest, by zgromadzeni wierni, o ile to moŜliwe, brali udział w śpiewie części zmiennych

(Proprium), zwłaszcza przez łatwiejsze odpowiedzi lub inne dostępne dla nich melodie.
Spośród śpiewów części zmiennych (Proprium) szczególne znaczenie posiada śpiew następujący po
czytaniach, wykonywany na sposób graduału lub responsoryjnego psalmu. Z istoty swej naleŜy on do
liturgii słowa, stąd teŜ, gdy jest wykonywany, wszyscy siedzą i słuchają, a jeśli to moŜliwe, włączają
się do śpiewu.

34. Części stałe Mszy Świętej – Ordinarium Missae – jeśli się je wykonuje w układzie wielogłosowym,

moŜe śpiewać zespół według ustalonych juŜ zasad, albo a capella, albo z towarzyszeniem instrumen-
tów, jednakŜe ludu od śpiewu całkowicie wykluczać nie wolno.
W  innych  wypadkach  śpiewy  części  stałych  Mszy  świętej  moŜna  rozdzielić  między  zespół  i  lud.
MoŜna teŜ wiernych podzielić na dwie połowy, które śpiewają albo na przemian pojedyncze wiersze
tekstu  albo,  jeśli  to  bardziej  będzie  wskazane,  stosownie  podzielone  większe  części  całego  tekstu.
W  tych  wypadkach  naleŜy  jednak  pamiętać:  Ŝe  Credo  –  poniewaŜ  jest  wyznaniem  wiary  –  niech
ś

piewają wszyscy wspólnie, lub przynajmniej w taki sposób, by cały lud miał w śpiewie stosowny

udział, Sanctus – jako aklamacja kończąca prefację – wypada, by było odśpiewane przez wszystek lud
razem z kapłanem, Agnus Dei moŜna powtarzać tyle razy, ile zachodzi potrzeba, zwłaszcza we mszy
koncelebrowanej, w czasie łamania Hostii. Zaleca się, by lud brał udział w tym śpiewie, przynajmniej
przez wezwanie końcowe.

35. Właściwym jest, by Modlitwę Pańską wygłaszał lud wraz z kapłanem

. JeŜeli śpiewa się ją w języku

łacińskim, naleŜy uŜywać melodii, będących dotąd prawnie w uŜyciu, jeŜeli natomiast śpiewa się w
języku ojczystym, melodie muszą być zatwierdzone przez odpowiednią władzę terytorialną.

36. Nic nie przeszkadza, by we mszach czytanych jakaś część Proprium czy Ordinorium została odśpie-

wana. MoŜna teŜ śpiewać inną pieśń: na początku, na offertorium, na komunię oraz na końcu Mszy
Ś

więtej. Nie wystarczy jednak, by były to pieśni eucharystyczne lecz trzeba ponadto, by odpowiadały

one częściom Mszy Świętej, a takŜe danemu świętu lub okresowi liturgicznemu.

Por. tamŜe, nr 48: AAS 56 (1964) s. 888.

ROZDZIAŁ IV

ŚPIEW BREWIARZA W CHÓRZE

37. Zgodnie z Ŝyczeniem, wyraŜonym w Konstytucji o Świętej Liturgii

, zaleca się usilnie tym, którzy

więte Oficjum odprawiają w chórze lub wspólnie, by je śpiewali. Taki bowiem sposób bardziej od-

powiada istocie tej modlitwy, dodaje jej podniosłości i jest znakiem głębszego zjednoczenia serc w
oddawaniu chwały Bogu.
Wypada, by przynajmniej w niedziele i święta śpiewano pewną część oficjum, zwłaszcza waŜniejsze
godziny kanoniczne – jak Laudesy i Nieszpory.
RównieŜ inni duchowni, mieszkający wspólnie z racji studiów, czy przebywający na ćwiczeniach du-
chownych, lub zebrani dla innych celów, niechaj uświęcają wspólny pobyt przez śpiew niektórych
części Świętego Oficjum.

38. W oficjum śpiewanym – zachowując prawa oraz indulty specjalne dotyczące tych, na których ciąŜy

obowiązek modlitwy chórowej – moŜna stosować zasadę „stopniowania” uroczystości, a mianowicie
ś

piewać te części, które z natury swej są przeznaczone do śpiewu, jak dialogi, hymny, wersety i kan-

tyki, pozostałe natomiast recytować.

39. Wiernych naleŜy zachęcać i przez odpowiednią katechezę przygotować do wspólnego odprawiania

niektórych części Świętego Oficjum zwłaszcza Nieszporów, albo innych godzin, stosownie do miej-
scowych czy danej społeczności zwyczajów.
Trzeba ogólnie zachęcać wiernych, zwłaszcza wykształconych, by w swoich modlitwach posługiwali
się psalmami, pouczać ich, by je rozumieli w duchu chrześcijańskim, wprowadzając ich w ten sposób
w głębsze przeŜywanie i korzystanie z publicznej modlitwy Kościoła.

40. Szczególną troską w tym względzie naleŜy otoczyć członków Instytutów, zachowujących rady ewan-

geliczne, by stąd czerpali nadprzyrodzone bogactwa dla rozwoju Ŝycia duchowego. Będzie to dla nich
z wielkim poŜytkiem, jeŜeli waŜniejsze godziny kanoniczne odprawiać będą wspólnie, a jeŜeli to
moŜliwe, ze śpiewem, uczestnicząc w ten sposób jak najpełniej w publicznej modlitwie Kościoła.

41. Stosownie do polecenia zawartego w Konstytucji o Świętej Liturgii, zgodnie z wiekową tradycją ob-

rządku łacińskiego, duchowni, odprawiający Święte Oficjum w chórze, mają obowiązek uŜywać języ-
ka łacińskiego

PoniewaŜ jednak Konstytucja o Świętej Liturgii

przewiduje uŜywanie języka ojczystego w modli-

twie brewiarzowej odmawianej przez wiernych, przez siostry zakonne i członków Instytutów, zacho-
wujących rady ewangeliczne, którzy nie są duchownymi, dlatego naleŜy dołoŜyć starań, by przygoto-
wane zostały melodie do śpiewu Świętego Oficjum w języku ojczystym.

Por. KL nr 99: AAS 56 (1964) s. 124.

Por. KL nr 101,1: AAS 56 (1964) s. 124; Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici (26 IX 1964), nr 85:

AAS 56 (1964) , s. 897.

Por. KL nr 101, 2 i 3: AAS 56 (1964) s.125.

ROZDZIAŁ V

MUZYKA SAKRALNA PRZY SPRAWOWANIU SAKRAMENTÓW

I SAKRAMENTALIÓW, W NIEKTÓRYCH OBRZĘDACH LITURGICZNYCH

ROKU KOŚCIELNEGO, W NABOśEŃSTWACH SŁOWA BOśEGO

ORAZ W ŚWIĘTYCH I POBOśNYCH ĆWICZENIACH

42. Mając na uwadze ustaloną przez święty Sobór zasadę, Ŝe ilekroć obrzędy stosownie do ich własnej

natury wymagają celebrowania wspólnego, z obecnością i czynnym uczestnictwem wiernych, wów-
czas taka celebra ma pierwszeństwo przed odprawianiem indywidualnym i niejako prywatnym

– z

konieczności naleŜy przywiązywać wielką wagę do śpiewu, który doskonalej wyraŜa społeczny cha-
rakter naboŜeństw.

43. Dlatego teŜ sprawowanie niektórych Sakramentów i Sakramentaliów, które mają znaczenie szczegól-

ne w Ŝyciu całej społeczności parafialnej, jak: Bierzmowanie, Święcenia, MałŜeństwo, konsekracja
kościoła czy ołtarza, egzekwie itp., o ile to moŜliwe, powinno być połączone ze śpiewem, tak by rów-
nieŜ podniosłość obrzędu przyczyniała się do większej skuteczności duszpasterskiej.
NaleŜy jednak pilnie czuwać nad tym, by dla rzekomego podniesienia uroczystości nie wprowadzać
do obrzędów czegoś całkiem świeckiego lub niezgodnego z powagą kultu BoŜego; dotyczy to szcze-
gólnie zawierania małŜeństwa.

44. Przez śpiew równieŜ naleŜy nadać bardziej uroczysty charakter tym obrzędom, które Liturgia w ciągu

roku kościelnego specjalnie uwydatnia. Wyjątkowo podniośle powinny być odprawiane obrzędy
Wielkiego Tygodnia, które przez obchód tajemnicy paschalnej prowadzą wiernych jakby w samo cen-
trum roku liturgicznego i samej Liturgii.

45. NaleŜy takŜe zatroszczyć się o odpowiednie melodie dla liturgii Sakramentów i Sakramentaliów oraz

dla innych czynności liturgicznych roku kościelnego, by równieŜ w języku ojczystym moŜna je było
odprawiać w uroczystej formie, zgodnie z przepisami właściwej władzy i moŜliwościami poszczegól-
nych grup wiernych.

46. Muzyka sakralna jest w wysokim stopniu skutecznym środkiem dla oŜywienia poboŜności wiernych

takŜe w naboŜeństwach słowa BoŜego i świętych ćwiczeniach poboŜnych.
Wzorem dla odprawiania naboŜeństw słowa BoŜego

jest Liturgia Słowa we Mszy Świętej

. Nato-

miast we wszystkich innych ćwiczeniach poboŜnych duŜą przysługę oddadzą psalmy, utwory mu-
zyczne tak dawne jak i nowe, ludowe pieśni kościelne, a takŜe gra na organach, czy innych instru-
mentach, dopuszczonych do uŜytku w kościele.
Nadto w tych wszystkich poboŜnych ćwiczeniach, a szczególnie w naboŜeństwach Słowa BoŜego do-
puszczalne są z wielkim poŜytkiem niektóre utwory muzyczne, które choć straciły juŜ miejsce w Li-
turgii, są jednak zdolne rozbudować ducha religijnego i ułatwiać rozwaŜanie świętych tajemnic

Por. KL nr 27: AAS 56 ( 1964) s. 107.

Por. Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici (26 IX 1964), nry 37-39: AAS 56 (1964) ss. 884-885.

Por. tamŜe, nr 37: AAS 56 (1964) s. 885.

Por. wyŜej, nr 53.

ROZDZIAŁ VI

STOSOWANIE JĘZYKA W CZYNNOŚCIACH LITURGICZNYCH

WYKONYWANYCH ŚPIEWEM

I ZACHOWANIE SKARBCA MUZYKI SAKRALNEJ

47. Zgodnie z Konstytucją o Świętej Liturgii w „obrządkach łacińskich zachowuje się uŜywanie języka

łacińskiego, poza wyjątkami określonymi przez prawo szczegółowe”

PoniewaŜ jednak „nierzadko uŜywanie języka ojczystego moŜe być bardzo poŜyteczne dla wier-
nych”

, „kompetentna kościelna władza terytorialna decyduje o zakresie i sposobie wprowadzenia ję-

zyka ojczystego, przedkładając decyzję do zatwierdzenia Stolicy Apostolskiej”

Zachowując dokładnie powyŜsze przepisy, naleŜy ustalić właściwą formę uczestniczenia stosownie
do moŜliwości poszczególnych grup wiernych.
Duszpasterze winni troszczyć się takŜe o to, „by wierni umieli wspólnie odmawiać lub śpiewać stałe
części Mszy świętej dla nich przeznaczone, nie tylko w języku ojczystym, lecz takŜe w języku łaciń-
skim”

48. Ordynariusze miejscowi niech rozwaŜą, czy po wprowadzeniu języka ojczystego do Mszy Świętej,

nie będzie poŜyteczne, szczególnie w duŜych miastach, w niektórych kościołach, gdzie dość często
gromadzą się wierni róŜnych języków, odprawiać jedną, a nawet więcej Mszy Świętych w języku ła-
cińskim, zwłaszcza śpiewanych.

49. Odnośnie uŜywania języka łacińskiego lub ojczystego w odprawianiu świętych obrzędów w Semina-

riach naleŜy zachować przepisy Świętej Kongregacji dla Seminarium i Uniwersytetów, które traktują
o liturgicznym wychowaniu alumnów.
Członkowie zaś Instytutów zachowujących rady ewangeliczne, niech przestrzegają w tym względzie
przepisy podane w Liście Apostolskim Sacrificium laudis z dnia 15 sierpnia 1966, jak równieŜ w In-
strukcji o stosowaniu języka ojczystego w oficjum brewiarzowym i mszy konwentualnej lub wspól-
nej, wydanej przez Świętą Kongregację Obrzędów dnia 23 listopada 1965 roku.

50. W czynnościach liturgicznych odprawianych ze śpiewem w języku łacińskim:

a) Śpiew gregoriański, jako właściwy liturgii rzymskiej, zajmuje, wśród innych równorzędnych, na-

czelne miejsce

. Jego melodie znajdują się w wydaniach autentycznych i tych naleŜy uŜywać.

b) „Celowe i poŜyteczne będzie wydanie, zawierające łatwiejsze melodie do uŜytku mniejszych ko-

ciołów”

c) Inne kompozycje muzyczne, jedno lub wielogłosowe, zaczerpnięte ze zbiorów dawnych, czy z

dzieł współczesnych naleŜy cenić, pielęgnować i przy róŜnych okazjach z nich korzystać

51. Duszpasterze – mając na względzie warunki miejscowe, korzyści duszpasterskie wiernych oraz ducha

danego języka – winni rozwaŜyć, czy z niektórych utworów muzyki sakralnej – skomponowanych w
ubiegłych  wiekach  dla  tekstów  łacińskich,  prócz  uŜywania  ich  w  liturgicznych  czynnościach  odpra-
wianych  po  łacinie,  nie  moŜna  by  korzystać  z  poŜytkiem  takŜe  w  tych,  które  się  odprawia  w  języku
ojczystym.  Nic  bowiem  nie  przeszkadza,  by  w  jednym  i  tym  samym  obrzędzie  niektóre  części  były
ś

piewane w innym języku.

KL nr 36,1: AAS 56 (1964) s. 109.

KL nr 36, 2: AAS 56 (1964) s. 109.

KL nr 36, 3: AAS 56 ( 1964) ss. 109-110.

KL nr 54: AAS 56 (1964) s. 115; Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici (26 IX 1964), nr 59: AAS 56

(1964) s. 891.

Por. KL nr 116: AAS 56 (1964) s. 129.

KL nr 117: AAS 56 (1964) s. 129.

Por. KL nr 116: AAS 56 (1964) s. 129.

52. Dla zachowania skarbca muzyki sakralnej i zapewnienia naleŜytego rozwoju w nowych jej formach,

„naleŜy przywiązywać duŜą wagę do teoretycznego i praktycznego wykształcenia muzycznego w
Seminariach, nowicjatach i domach studiów Zakonów męskich i Ŝeńskich oraz w innych instytucjach
i szkołach katolickich”, a zwłaszcza w WyŜszych Instytutach do tego celu specjalnie przeznaczo-
nych

. NaleŜy przede wszystkim dbać o studium i praktykę śpiewu gregoriańskiego, albowiem przez

swoje szczególne właściwości stanowi on nader waŜną podstawę dla uprawiania muzyki sakralnej.

53. Utwory nowej muzyki sakralnej muszą być zgodne z wyłoŜonymi zasadami i przepisami. Muszą mia-

nowicie „posiadać cechy prawdziwej muzyki kościelnej i nadawać się nie tylko dla większych ze-
społów śpiewaczych, lecz takŜe dla mniejszych chórów i przyczyniać się do czynnego uczestnictwa
całego zgromadzenia wiernych”

JeŜeli  zaś  chodzi  o  dawną  muzykę,  to  najpierw  naleŜy  wykorzystać  te  utwory,  które  odpowiadają
wymogom  odnowionej  Liturgii.  Następnie  znawcy  muzyki  sakralnej  dokładnie  rozwaŜą,  czy  nie
moŜna by takŜe innych utworów dostosować do tych wymagań. Utwory wreszcie, których nie da się
pogodzić  z  naturą  lub  z  duszpasterskimi  celami  obrzędów  liturgicznych,  moŜna  z  poŜytkiem  wyko-
rzystać z okazji ćwiczeń poboŜnych, zwłaszcza w naboŜeństwach Słowa BoŜego

ROZDZIAŁ VII

PRZYGOTOWANIE MELODII DO TEKSTÓW W JĘZYKU NARODOWYM

54. Opracowując przykłady części tekstów liturgicznych, przeznaczonych do śpiewu, zwłaszcza Psałte-

rza, specjaliści muszą zwracać uwagę na to, by przekład, zachowując zgodność z tekstem łacińskim
był równocześnie odpowiedni do muzycznego opracowania, uwzględniał ducha poszczególnych języ-
ków i prawa, jakie nimi rządzą, a takŜe charakter i odrębne właściwości róŜnych narodów.
Muzycy, komponując nowe melodie, muszą brać pod uwagę zarówno narodową tradycję, jak i prawa
rządzące muzyką sakralną.
Kompetentna władza terytorialna musi więc zadbać o to, by w Komisji, która ma zlecone tłumaczenie
tekstów na język ojczysty, znaleźli się specjaliści od wymienionych gałęzi wiedzy jak i od języków
łacińskiego i narodowego i by od samego początku razem współpracowali.

55. Do właściwej władzy terytorialnej naleŜy decyzja, czy niektóre teksty w języku ludowym łącznie z

melodią, przekazane wiekową tradycją, mogą być uŜywane, choć nie są w całości zgodne z tłumacze-
niami tekstów liturgicznych oficjalnie zatwierdzonymi.

56. Wśród melodii, jakie naleŜy przygotować dla tekstów w języku narodowym, szczególnie waŜne są

melodie przeznaczone dla kapłana i asystujących duchownych, śpiewane bądź przez nich samych,
bądź razem z ludem, bądź z ludem w formie dialogu.
Muzycy-kompozytorzy niech rozwaŜą, czy tradycyjnych melodii liturgii łacińskiej nie moŜna by wy-
korzystać przy komponowaniu melodii dla tych samych tekstów w języku narodowym.

57. Nowe melodie dla kapłana i asystujących duchownych wymagają zatwierdzenia przez właściwą wła-

dzę terytorialną

58. Konferencje Biskupów, których to dotyczy, powinny postarać się o to, by dla róŜnych krajów uŜywa-

jących tego samego języka było jednakowe tłumaczenie tekstów liturgicznych.

Por. KL nr 115: AAS 56 (1964) s. 129.

KL nr 121: AAS 56 (1964) s. 130.

Por. wyŜej nr 46.

Por. Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici (26 IX 1964), nr 42: AAS 56 ( 1964) s. 886.

Wypada takŜe, aŜeby, o ile to moŜliwe, była jedna lub więcej ustalonych melodii dla tych części, któ-
re naleŜą do kapłana lub asystujących duchownych, a takŜe dla odpowiedzi i aklamacji wiernych, by
w ten sposób ułatwić udział w uroczystościach liturgicznych tym wszystkim, którzy uŜywają tego sa-
mego języka.

59. Kompozytorzy opracowując nowe dzieła, niech utrzymują łączność z tradycją, która w utworach dla

kultu BoŜego przekazała Kościołowi prawdziwe skarby. Niech zgłębiają dawną muzykę, jej rodzaje i
właściwości; uwzględniając równocześnie nowe przepisy i wymogi świętej Liturgii tak, by „nowe
formy niejako organicznie wyrastały z form juŜ istniejących”

, a nowe dzieła stały się nowym dorob-

kiem w skarbcu muzyki Kościoła równie cennym jak dawne.

60. Nowe melodie dla tekstów w języku narodowym wymagają rzecz jasna próby i doświadczenia zanim

dojrzeją i osiągną doskonałość. Nie wolno jednak dopuścić, by do kościoła, choćby tylko dla samej
próby, zostało wprowadzone cokolwiek, co nie odpowiada świętości miejsca, godności obrzędów li-
turgicznych i poboŜności wiernych.

61. Szczególnego przygotowania ze strony specjalistów wymaga praca przystosowania muzyki sakralnej

w tych krajach, które posiadają własną tradycję muzyczną, zwłaszcza w krajach misyjnych

. Chodzi

bowiem o szczęśliwe zestrojenie elementów sakralnych z duchem, tradycjami i umysłowością, wła-
ś

ciwą danym krajom. Ci więc, którzy się tej pracy podejmują, powinni posiadać wystarczającą zna-

jomość zarówno Liturgii i muzycznej tradycji Kościoła, jak i języka, śpiewu ludowego, oraz innych
charakterystycznych właściwości tego narodu, któremu pragną słuŜyć.

ROZDZIAŁ VIII

MUZYKA SAKRALNA INSTRUMENTALNA

62. Instrumenty muzyczne mogą być bardzo poŜyteczne przy sprawowaniu świętych obrzędów czy to do

akompaniamentu, czy to do gry solowej.
„W  Kościele  łacińskim  naleŜy  mieć  w  wielkim  poszanowaniu  organy  piszczałkowe  jako  tradycyjny
instrument  muzyczny,  którego  brzmienie  ceremoniom  kościelnym  dodaje  majestatu,  a  umysły  wier-
nych porywa do Boga i spraw niebieskich.
Inne natomiast instrumenty moŜna dopuścić do kultu BoŜego według uznania i za zgodą kompetent-
nej  władzy  terytorialnej,  jeŜeli nadają się albo mogą być przystosowane do uŜytku sakralnego, jeŜeli
odpowiadają godności świątyni i rzeczywiście przyczyniają się do zbudowania wiernych”

63. Przy dopuszczaniu i uŜywaniu instrumentów muzycznych naleŜy brać pod uwagę ducha i tradycję po-

szczególnych narodów. JednakŜe to, co według ogólnego przekonania i faktycznego uŜywania odpo-
wiednie jest tylko dla muzyki świeckiej, naleŜy bezwzględnie wyłączyć z wszelkich czynności litur-
gicznych i ćwiczeń poboŜnych

Wszystkie zaś instrumenty muzyczne dopuszczane do kultu BoŜego powinny być uŜywane w ten spo-
sób, by odpowiadały świętości obrzędów, dodawały blasku kultowi BoŜemu i słuŜyły zbudowaniu
wiernych.

64. Akompaniament na instrumentach muzycznych podtrzymuje śpiew, ułatwia udział w czynnościach li-

turgicznych i przyczynia się do głębszego zjednoczenia zgromadzonych wiernych. Nie powinien on

KL nr 23: AAS 56 ( 1964) s.106.

Por. KL nr 119: AAS 56 (1964) ss.129-130.

KL nr 120: AAS 56 (1964) s. 130.

Por. Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja De Musica sacra et sacra Liturgia (3 IX 1958), nr 70: AAS 50 (1958) s. 652.

jednak do tego stopnia zagłuszać śpiewu, Ŝe słów nie moŜna zrozumieć. Gdy zaś kapłan lub ktoś z
asysty wymawia głośno wyznaczony dla siebie tekst, wówczas instrumenty milczą.

65. Gra na organach czy innym uznanym instrumencie muzycznym dopuszczalna jest we mszy śpiewanej

i czytanej jako akompaniament podczas śpiewu zespołu i ludu. Gra solowa moŜliwa jest jedynie na
początku, zanim kapłan przyjdzie do ołtarza, na ofiarowanie, podczas Komunii i na końcu mszy świę-
tej.
Tej samej zasady, stosując ją analogicznie, moŜna się trzymać przy innych naboŜeństwach.

66. Gry solowej na instrumentach nie dopuszcza się w okresie Adwentu, Wielkiego Postu, w Triduum

Wielkiego Tygodnia, oraz w oficjum i we Mszy Świętej za zmarłych.

67. Jest rzeczą konieczną, by organiści oraz inni muzycy nie tylko umieli biegle grać na powierzonym in-

strumencie, ale posiadali takŜe znajomość ducha świętej Liturgii i wnikali weń coraz głębiej, by speł-
niając swój urząd choćby tylko czasowo, uświetniali obrzęd, zgodnie z naturą poszczególnych jego
części i ułatwiali wiernym udział w liturgicznej czynności

ROZDZIAŁ IX

KOMISJE CZUWAJĄCE NAD ROZWOJEM MUZYKI SAKRALNEJ

68. Diecezjalne Komisje Muzyki Sakralnej spełniają bardzo waŜną rolę dla rozwoju muzyki kościelnej i

pastoralnej akcji liturgicznej na terenie diecezji.
Dlatego teŜ koniecznie powinny się one znajdować w kaŜdej diecezji i współpracować z Komisją Li-
turgiczną.
Bardzo często celowe będzie, jeśli obie Komisje dla ułatwienia pracy, połączą się w jedną złoŜoną ze
specjalistów obu dziedzin.
Bardzo się równieŜ poleca, by tam, gdzie będzie to bardziej poŜytecznym, szereg diecezji utworzyło
jedną Komisję dla ustalenia jednakowych zasad działania na tym samym obszarze i zespolenia sił, w
celu lepszego ich wykorzystania.

69. Komisja Liturgiczna istniejąca przy Konferencji Biskupów niech czuwa takŜe nad rozwojem muzyki

sakralnej. Dlatego powinna w swoim gronie posiadać równieŜ znawców muzyki kościelnej.
PoŜyteczne będzie, jeŜeli Komisja ta utrzymywać będzie łączność nie tylko z Komisjami diecezjal-
nymi, lecz równieŜ z innymi instytucjami zajmującymi się sprawami muzyki w danym kraju. To samo
dotyczy Instytutu duszpasterstwa liturgicznego, o którym jest mowa w tymŜe art. 44 Konstytucji.

Por. wyŜej, nry 24-25.

Ojciec Święty Paweł VI, na audiencji udzielonej J. E. Kardynałowi abp. Arkadiuszowi M. Larraona, Pre-
fektowi Świętej Kongregacji Obrzędów, dnia 9 lutego 1967r., Instrukcję niniejszą przyjął i swoją powagą
zatwierdził oraz polecił opublikować, ustalając równocześnie, Ŝe jej moc obowiązująca rozpoczyna się z
dniem 14 maja 1967 r., w niedzielę Zesłania Ducha Świętego.

Bez względu na jakiekolwiek przeciwne zarządzenia

+ Jakub Kardynał Lercaro

Arcybiskup Bolonii

Przewodniczący Rady do wykonania Konstytucji o Świętej Liturgii

+ Arkadiusz M. Kardynał Larraona

Prefekt Świętej Kongregacji Obrzędów

+ Ferdynand Antonelli

Arcybiskup tytularny Indykry

Sekretarz Świętej Kongregacji Obrzędów

Rzym 5 marzec 1967 Niedziela „Laetare” (IV Wielkiego Postu)

INSTRUKCJA EPISKOPATU POLSKI

O MUZYCE LITURGICZNEJ

PO SOBORZE WATYKAŃSKIM II

WSTĘP

1. Wydane 15 września 1962 r. „Dyrektywy Episkopatu w związku z Instrukcją św. Kongregacji Obrzę-

dów o muzyce sakralnej i Liturgii” jako dokument przedsoborowy wymagały przepracowania w duchu
soborowej  Konstytucji  o  Świętej  Liturgii  (KL)  oraz  posoborowych  dokumentów  Stolicy  Apostolskiej,
mianowicie:  Instrukcji  Musicam  Sacram  z  roku  1967  (MS)  oraz  Wprowadzenia  Ogólnego  do  Mszału
Rzymskiego z 1975 r. (WOMR). Pracę te wykonała Podkomisja Komisji Liturgicznej Episkopatu Pol-
ski  ds.  muzyki  kościelnej,  zestawiając  w  niniejszej  Instrukcji  najwaŜniejsze  zasady dotyczące muzyki
liturgicznej. Główną podstawę opracowania norm zawartych w Instrukcji stanowią wspomniane doku-
menty Stolicy Apostolskiej obowiązujące w całym Kościele. Uwzględnione jednak zostały takŜe zwy-
czaje i tradycje polskie zatwierdzone przez Stolicę Apostolską.

2. Instrukcja ma charakter normatywny i ogólny zajmując się jedynie tymi problemami szczegółowymi,

które stały się obecnie aktualne. Inne przypadki naleŜy rozpatrywać, uwzględniając normy ogólne.
Sprawy trudniejsze naleŜy przedkładać do rozstrzygnięcia Diecezjalnej Komisji Muzyki Kościelnej
względnie Podkomisji ds. Muzyki Kościelnej przy Komisji Episkopatu ds. Liturgii.

I. NORMY OGÓLNE

3. Muzyką liturgiczną nazywamy tę muzykę, która moŜe być uŜywana przy sprawowaniu kultu BoŜego.

Zgodnie z treścią Instrukcji Musicam Sacram powinna się ona odznaczać charakterem sakralnym oraz
doskonałością formy (MS nr 4a).
Celem Muzyki Liturgicznej jest „chwała BoŜa i uświęcenie wiernych” (KL nr 112), tak wykonawców
jak i pozostałych uczestników liturgii.
Do Muzyki liturgicznej zaliczamy: śpiew jednogłosowy (chorał gregoriański i śpiew ludowy, śpiew
wielogłosowy (polifonia dawna i nowsza) oraz muzykę instrumentalną (MS nr 4b).

4. Muzyka a zwłaszcza śpiew, jest nie tylko ozdobą uroczystej liturgii, ale jest jej integralną częścią, Dla-

tego naleŜy pilnie zabiegać o to, by czynności liturgiczne w miarę moŜliwości były odprawiane ze
ś

piewem, uwzględniając równocześnie podział funkcji między róŜne osoby (MS nr 5). Śpiew bowiem

sprzyja zjednoczeniu zgromadzonych i otwiera ich dusze na tajemnice roku liturgicznego (WOMR nr
25). Dlatego teŜ, jeŜeli nie zachodzi uzasadniona przeszkoda, części przeznaczone do śpiewu z załoŜe-
nia, powinny być rzeczywiście śpiewane z uwzględnieniem rodzaju formy, których domaga się ich
charakter (MS nr 6).

5. KaŜda czynność liturgiczna powinna być uprzednio starannie przygotowana pod względem duszpaster-

skim i muzycznym (MS nr 5). Odpowiedzialnym za to jest przede wszystkim duszpasterz kościoła oraz
jego współpracownicy, a zwłaszcza organista, kantor oraz prowadzący zespoły śpiewacze.

6. Do uroczystości z trudniejszymi melodiami naleŜy wybierać osoby bieglejsze w śpiewie, a nie kiero-

wać się jedynie względem na ich godność i urząd (MS nr 8).

7. Przy wyborze repertuaru muzycznego naleŜy uwzględnić moŜliwości wykonawców. Lepiej jest bo-

wiem wykonać dobrze jakiś utwór prosty, niŜ wykonywać źle rzeczy trudniejsze.

8. Repertuar utworów, czy to śpiewanych, czy wykonywanych na instrumentach, musi zgadzać się z my-

lą przewodnią dnia liturgicznego lub przynajmniej zgadzać się z okresem liturgicznym, jak równieŜ

odpowiadać treściowo danej czynności liturgicznej (MS nr 32).

9. PoniewaŜ liturgia jest dziełem całego Ludu BoŜego. dlatego podczas jej sprawowania naleŜy mieć na

względzie dobro duchowe wszystkich zgromadzonych niŜ poszczególnych jednostek (WOMR nr 313).
Ten wzgląd naleŜy mieć zawsze na uwadze przy włączaniu w ramy liturgii odpowiednich śpiewów.

10. Wszystkie śpiewy przeznaczone do uŜytku liturgicznego mają mieć aprobatę Konferencji Episkopatu

Polski, albo przynajmniej Władzy Diecezjalnej. Nie wolno w liturgii wykonywać utworów o charak-
terze świeckim.

II. LITURGIA MSZY ŚWIĘTEJ

11. Przy sprawowaniu Eucharystii z udziałem wiernych, zwłaszcza w niedziele i święta; naleŜy o ile to

moŜliwe nawet kilka razy w tym samym dniu odprawić Mszę św. ze śpiewem (MS nr 27). W związku
z  tym  tak  naleŜy  ułoŜyć  godziny  sprawowania  liturgii,  aby  w  kaŜdej  Mszy  św.  był  czas  na  wykony-
wanie śpiewów. „Nie jest jednak rzeczą konieczną zawsze śpiewać wszystkie teksty przeznaczone w
zasadzie  do  śpiewu”  (WOMR  nr  19).  „Dobierając  części,  które  mają  być  rzeczywiście  śpiewane...
pierwszeństwo  naleŜy  przyznać  tym,  które  śpiewa  kapłan  i  asystujący,  a  lud  na  nie  odpowiada,  oraz
wykonywanym wspólnie przez kapłana i lud” (WOMR nr 19 i MS nr 7; 16).

12. Zamiast przepisanych w Graduale Romanum śpiewów procesyjnych na wejście, przygotowanie da-

rów i Komunię św. moŜna stosować pieśni zatwierdzone przez Konferencję Episkopatu Polski za-
warte w „Śpiewniku Mszalnym” lub w innych śpiewnikach mających aprobatę Władz Diecezjalnych
zgodnie z postanowieniem Instrukcji Musicam Sacram (MS nr 32).

13. Śpiewu stałych części Mszy Świętej, a takŜe psalmu responsoryjnego i śpiewu przed Ewangelią, które

stanowią integralną cześć Liturgii Słowa (WOMR nr 36), nie wolno zastępować pieśniami nawet ma-
jącymi Imprimatur władzy kościelnej.

14. PoniewaŜ Modlitwa Eucharystyczna stanowi kulminacyjny moment Mszy Świętej dlatego nie wolno

podczas niej wykonywać jakiejkolwiek muzyki (WOMR nr 54). Jedynie celebrans moŜe wykonać
ś

piewem niektóre części samej Modlitwy Eucharystycznej (prefacja, słowa konsekracji i in.).

15. Zabrania się wykonywania w ramach liturgii piosenek religijnych których tekst często nie jest w ogó-

le religijny, a muzyka z reguły posiada charakter świecki.

16. We wszystkich kościołach w Polsce naleŜy wprowadzać śpiewy zalecone przez Konferencję Episko-

patu Polski, np. Mszę Pielgrzymów. Przyczyni się to bowiem do czynniejszego udziału wiernych w
uroczystościach ogólnopolskich lub międzydiecezjalnych.

17. PoniewaŜ „śpiew gregoriański Kościół uznaje za własny śpiew liturgii rzymskiej, dlatego w czynno-

ciach liturgicznych powinien on zajmować pierwsze miejsce wśród innych równorzędnych rodzajów

piewu” (KL nr 116).

Zgodnie z zaleceniem Konstytucji o Świętej Liturgii wierni powinni umieć śpiewać po łacinie niektóre
części  Mszy  Świętej  ze  względu  na  celebrację  w  tym  języku  w  grupach  międzynarodowych  (KL  nr
54).  Zestaw  takich  śpiewów  zawiera  wydany  w  Rzymie,  z  okazji  Roku  Świętego,  śpiewnik  Jubilate
Deo.

18. Podczas liturgii Mszy Świętej zaleca się wykonywane polifonii dawnej i nowszej w języku łacińskim

i polskim, tak jednak, by nie wyłączać wiernych całkowicie z udziału w śpiewie. Muzykę wielogło-
sową, szczególnie dawnych mistrzów, Kościół zawsze uwaŜał za nieoceniony skarbiec i dobro kultu-
ry.

19. Na organach i innych instrumentach wolno akompaniować do śpiewu przez cały rok liturgiczny. Wy-

łączone są od tego jedynie śpiewy solowe celebransa i diakona, np. prefacja, Ewangelia itp. Natomiast
solowa gra na instrumentach zabroniona jest od zakończenia śpiewu hymnu Chwała na wysokości
Bogu we Mszy Wieczerzy Pańskiej do zakończenia tego hymnu we Mszy Wigilii Paschalnej.

20. Podczas liturgii nie wolno wykonywać muzyki mającej charakter wyraźnie świecki np. jazzu, big-be-

atu  itp.  Muzyka  ta  nie  jest  zgodna  z duchem i powagą liturgii, nie sprzyja jej refleksyjnemu przeŜy-
waniu, a ponadto często wyłącza całe zgromadzenie wiernych od udziału w śpiewie.
Poza  liturgią  moŜna  urządzać  specjalne  naboŜeństwa  gromadzące  młodych  ludzi  uprawiających  ten
rodzaj  muzyki.  Duszpasterze  mają  obowiązek  tak  kierować  tymi  naboŜeństwami,  by  miały  one  cha-
rakter religijny i by zawsze z nich płynęło dobro duchowe uczestników.

III. LITURGIA GODZIN

21. Zgodnie ze wskazaniami Konstytucji o Świętej Liturgii zaleca się usilnie tym, którzy odprawiają bre-

wiarz w chórze lub wspólnie, by go śpiewali (MS nr 37). Śpiewane powinny być w niedziele i święta
waŜniejsze godziny, zwłaszcza Jutrznia (Laudes matutinae) i Nieszpory. Zalecenie to dotyczy przede
wszystkim domów zakonnych i seminariów duchownych.

22. NaleŜy utrzymać, a gdzie zaniedbano, przywrócić zwyczaj śpiewania Nieszporów parafialnych w nie-

dziele i święta, chyba Ŝe w poszczególnych okresach urządza się w ich miejsce inne naboŜeństwa, np.
Gorzkie śale. Nieszpory powinny być odmawiane według nowego porządku przepisanego w Liturgii
Godzin. Części śpiewane moŜna wykonywać według melodii miejscowych.

IV. SAKRAMENTY, SAKRAMENTALIA I NABOśEŃSTWA

23. Sakramenty i sakramentalia mające szczególne znaczenie w Ŝyciu całej wspólnoty parafialnej, np.

chrzest, bierzmowanie, święcenia kapłańskie, małŜeństwo, konsekracja kościoła lub ołtarza, pogrzeb
itp., o ile to moŜliwe, powinny być sprawowane ze śpiewem (MS nr 43). Śpiewy znajdują się w od-
powiednich księgach liturgicznych.

24. „NaleŜy pilnie wystrzegać się, by pod pozorem podnoszenia okazałości nie wprowadzać do obrzędów

czegoś czysto świeckiego albo niezgodnego z kultem BoŜym” (MS nr 43). JeŜeli okoliczności za tym
przemawiają, moŜna przed lub po zakończeniu obrzędów liturgicznych wykonywać solową muzykę
wokalną lub instrumentalną, byleby odpowiadała ona duchowi muzyki kościelnej.

25. „NaleŜy przez śpiew nadać bardziej uroczysty charakter tym obrzędom, które liturgia w ciągu całego

roku kościelnego specjalnie uwydatnia. A juŜ wyjątkowo podniośle powinny być odprawiane obrzędy
Wielkiego Tygodnia i BoŜego Ciała” (MS nr 44).

26. Szczególnie troskliwie naleŜy pielęgnować te naboŜeństwa, które tradycyjnie odprawiają się ze śpie-

wem, np. Gorzkie śale, Godzinki, naboŜeństwa majowe, róŜańcowe i inne.
W nowych formach naboŜeństw, np. naboŜeństwach Słowa BoŜego, duszpasterze winni przestrzegać
Norm Ogólnych o Muzyce Kościelnej (zob. nr 9 i 10).

27. PoniewaŜ muzyka religijna jest w wysokim stopniu skutecznym środkiem dla oŜywienia poboŜności

wiernych, dlatego w naboŜeństwach odprawianych poza liturgią moŜna wykorzystać te utwory mu-
zyczne, które utraciły juŜ wprawdzie miejsce w liturgii, ale ze względu na swoją wartość artystyczną i
duszpasterską nie powinny popaść w zapomnienie. Jedną z form takich naboŜeństw mogą być godzi-
ny lub koncerty muzyki religijnej .

V. INSTRUMENTY MUZYCZNE

28. „W Kościele łacińskim naleŜy mieć w wielkim poszanowaniu organy piszczałkowe jako tradycyjny

instrument muzyczny, którego brzmienie dodaje ceremoniom kościelnym majestatu, a umysły wier-
nych pod nosi do Boga i spraw niebieskich” (KL nr 120). Akompaniament organowy podtrzymuje
ś

piew, ułatwia udział w czynnościach liturgicznych i przyczynia się do głębszego zjednoczenia wier-

nych (MS nr 64).
Organy powinno znajdować się we wszystkich kościołach w Polsce. Tzw. organy elektronowe do-
puszcza się do uŜytku jako instrument tymczasowy. Natomiast tam, gdzie ze względu na brak miejsca
nie da się zbudować organów piszczałkowych, moŜna je instalować zamiast fisharmonium.

29. Poza organami wolno uŜywać w liturgii innych instrumentów z wyjątkiem tych, które są zbyt hała-

liwe lub wprost przeznaczone do wykonywania współczesnej muzyki rozrywkowej. Wyłącza się z

uŜytku liturgicznego, zgodnie z tradycją, takie instrumenty, jak fortepian, akordeon, mandolina, gitara
elektryczna, perkusja, wibrafon itp.

30. Muzyka w czasie sprawowania czynności liturgicznych winna być wykonywana "na Ŝywo", dlatego

nie wolno zastępować śpiewu zgromadzonych lub gry na instrumentach muzyką odtwarzaną za po-
mocą aparatów, np. magnetofonu, adapteru, radia itp. Nic nie stoi na przeszkodzie, by poza liturgią
odtwarzać niekiedy muzykę religijną z płyt czy taśm, aby w tego rodzaju audycjach udostępnić wier-
nym arcydzieła muzycznej twórczości religijnej dla wytworzenia odpowiedniego nastroju lub teŜ ce-
lem wyrabiania w nich dobrego smaku muzycznego.

VI. WYCHOWANIE MUZYCZNE

31. NaleŜy dokładać wszelkich starań, aby uzyskać moŜliwie wszechstronne wychowanie muzyczne du-

chowieństwa. Dlatego poleca się :
a) W Seminariach Duchownych diecezjalnych i zakonnych w całej rozciągłości wprowadzić w Ŝycie

program nauczania muzyki kościelnej w Seminariach Duchownych w Polsce, uchwalony przez
Sekcję Muzyki Kościelnej na Kongresie Teologów Polskich w Lublinie w dniach 21-23 września
1971 r. (Tekst w Ruchu Biblijnym i Liturgicznym, 1972, n. 5 s. 257 nn).

b) Dokształcać w tej dziedzinie kapłanów juŜ pracujących w duszpasterstwie w poseminaryjnych kur-

sach dla duchowieństwa.

c) Zatroszczyć się o odpowiednie nauczanie Muzyki Kościelnej w nowicjatach zakonnych męskich i

eńskich.

d) Zatroszczyć się w szczególny sposób o tę, by chorał gregoriański znalazł więcej miejsca niŜ dotąd

w liturgii Seminariów Duchownych, domów zakonnych, podczas rekolekcji i zjazdów duchowień-

stwa, w kościołach katedralnych, zwłaszcza w ramach odprawianej tam liturgii w języku łacińskim,
a takŜe w większych kościołach.

Minimun repertuaru gregoriańskiego zawiera mały śpiewnik Jubilate Deo wydany w Rzymie, 14
kwietnia 1974 r., z okazji Roku Świętego (por. nr 17).

32. Przedmiotem specjalnej troski winno być kształcenie organistów. Na terenie diecezji powinno się za-

jąć tą sprawą erygowane przez ordynariusza studium organistowskie. Jego zadaniem jest nie tylko
kształcenie nowych organistów, ale i dokształcanie tych, którzy juŜ pracują w tym zawodzie.

33. Odpowiednie przygotowanie muzyczne, tak teoretyczne jak i praktyczne, powinni otrzymać takŜe ka-

techeci zakonni i świeccy, by mogli w swej pracy słuŜyć pomocą duszpasterzom.

34. Duszpasterze niech otoczą opieką istniejące chóry kościelne, a gdzie ich brak, jeŜeli tylko to moŜliwe,

niech starają się o ich załoŜenie. Chóry bowiem przyczyniają się do tego, Ŝe liturgia nabiera okazało-
ś

ci i uroczystego charakteru. Im teŜ przypada waŜna rola pielęgnowania i rozwijania wielogłosowej

muzyki kościelnej.

35. W kaŜdym kościele powinna istnieć schola cantorum prowadząca i podtrzymująca śpiew wiernych.

NaleŜy takŜe szkolić i formować kantorów-solistów którzy w poszczególnych przypadkach mogą za-
stąpić scholę, a stale powinni spełniać funkcje psałterzysty wykonującego śpiewy międzylekcyjne
(WOMR nr 66 67).

36. Usilnie zachęca się duszpasterzy, organistów, dyrygentów chórów kościelnych, katechetów i inne

osoby odpowiedzialne za stan muzyki liturgicznej w danym kościele, by systematycznie nauczali
wiernych, a zwłaszcza dzieci i młodzieŜy, tradycyjnych i nowych śpiewów przydatnych w sprawowa-
niu liturgii.

37. KaŜdy kościół powinien posiadać bibliotekę muzyczną zawierającą księgi liturgiczne, zwłaszcza te,

które  są  przeznaczone  dla  śpiewu.  Ponadto powinny się w niej znajdować śpiewniki, nuty dla chóru
wielogłosowego, scholi, organisty, a takŜe nuty dla zespołu instrumentalnego. Fundusze potrzebne na
konserwację  i  wzbogacanie  tych  zbiorów,  winien  zapewnić  rządca  kościoła.  On  teŜ  ma  czuwać  nad
tym,  by  organista  w  naleŜyty  sposób  opiekował  się  biblioteką  muzyczną.  Sprawa  ta  powinna  być
uwzględniona w czasie wizytacji biskupiej i dziekańskiej. Nieaktualne juŜ księgi liturgiczno-muzycz-
ne, jak mszały, antyfonarze, graduały, kancjonały oraz inne muzykalia winny być pieczołowicie prze-
chowywane lub przekazane do archiwum diecezjalnego.

VII. KOMISJE MUZYKI KOŚCIELNEJ

38. Bardzo waŜną rolę w rozwoju Muzyki kościelnej oraz w zagwarantowaniu wykonania podanych wy-

ej norm spełniają Komisje Muzyki Kościelnej.

Organem doradczym biskupa ordynariusza jest Diecezjalna Komisja Muzyki Kościelnej, która winna
być w stałym kontakcie z Podkomisją Episkopatu ds. Muzyki Kościelnej. Z terenem Diecezji utrzy-
muje łączność przez dekanalnych albo rejonowych referentów muzycznych. Wszelkie sprawy z dzie-
dziny muzycznej załatwia na bieŜąco, mianowany przez ordynariusza, referent Kurii Biskupiej, dzia-
łając zgodnie z regulaminem danej Kurii.

39. Inne Komisje diecezjalne jak Liturgiczna, Duszpasterska, Katechetyczna, we wszystkich sprawach

związanych bezpośrednio z muzyką powinny działać w ścisłym porozumieniu z Diecezjalną Komisją
Muzyczną. W szczególności dotyczy to zatwierdzania i wydawania nowych pieśni lub śpiewników,
wprowadzania nowych kompozycji do liturgii itp.