Zbigniew Pitera: „Filmowy Sezam”; cz. II – „Zmienne twarze gwiazd”
1) Mozżuchin: dzieje jednej kariery
●
urodzony w 1889 r., aktor w Teatrze Kijowskim (1911)
●
w filmie Protazonowa „Ojciec Sergiusz” (1913) fascynował widzów jako odtwórca głównej roli Iwan
Mozżuchin, którego kreacja pozostała ważkim przyczynkiem do historii aktorstwa filmowego.
●
współpraca z Kazimierzem Kamińskim (aktor, reżyser), który pisze mu kilka scenariuszy
● Cechy jego bohaterów wpasowują się w ówczesne upodobanie: erotyka, czarna rozpacz, niskie
instynkty, dekadentyzm i sentymentalizm; wywoływał szok i wzruszenie
●
Cechy szczególne: „hipnotyczne spojrzenie”, motyw duchowego rozdarcia między „namiętnością a
powinnością”
●
Sukcesy roku 1915, hasło robienia filmów po amerykańsku: „Akcja, Dramatyzm, Aktor!”
●
Spór o „Damę pikową”: tajemniczość, demonizm i frapujące zwroty fabularne, sprzeczne opinie co do
kreacji Mozżuchina
●
W 1916 Mozżuchin pisze scenariusz do „Grzechu” (reż. Protazanow)
●
Pokusy autotematyzmu i film „Za kulisami ekranu” (rez. Wołkow)
●
Lata i filmy przełomu: 1917 przeniesienie radzieckiego przemysłu filmowego na Krym (Chanżonkow i
Jermoliew); filmy rewolucyjne
●
2 ostatnie filmy nakręcone przez Mozżuchina w 1917 przed wyjazdem z Rosji to jednocześnie łabędzi
śpiew i czołowe osiągnięcia dwu dominujących kierunków przedrewolucyjnego kina rosyjskiego:
a. „Szatan triumfujacy” („W sidłach szatana”): wielka dojrzałość warsztatowa (wpływy kina
skandynawskiego, zwłaszcza duńskiego)
b.
„Ojciec Sergiusz”: wybitne studium psychologiczno-obyczajowe
●
jako gwiazda rosyjskiego przedrewolucyjnego kina, Mozżuchin opuścił kraj w okresie wojny domowej.
●
W podróży do Paryża nakręcił film „Straszna przygoda” z grupą Jermoliewa
●
w latach 20. odnosi sukcesy we Francji (wyklęty w ZSRR); sprawdza się jako reżyser, godzenie
wymagań artystycznych z komercyjnymi (np. „Golgota uczciwej kobiety” reż. Wołkow, 1922)
● autorski film Mozżuchina: „Gorejący stos” („Miasto rozkoszy”, 1923): utwór błyskotliwie
syntetyzujący dotychczasowe doświadczenia Mozżuchina z nowatorskimi tendencjami powojennej
sztuki, nie tylko filmowej.
a.
z dekadenckiego melodramatu czerpał arystokratyczno-mieszczańskie środowisko,
b.
ekspresjonistyczny charakter scenerii,
c. nawiązanie do odkryć Griffitha i Gance’s: próby twórczego wykorzystania montażu i nadawania
obrazom określonego rytmu
d. posłużenie się taśmą negatywową w niektórych sekwencjach kopii było chwytem godnym
wyrafinowanych awangardzistów
e.
nowym elementem była też cała freudowska warstwa fabuły; „Mozżuchin żonglował obrazami snu
i jawy, wygrywał wieloznaczność onirycznych wątków, jak gdyby antycypując poetykę dojrzałego
Bunuela”
●
francuscy reżyserzy młodej awangardy: L’Herber (nie do końca udane kreacje Mozżuchina), Epstein
(żałosne!)
●
u szczytu sławy – Hollywood. „Jean Mitry twierdzi, że od tego momentu zaczyna się powolny,
nieubłagany upadekMozżuchina”.
●
1927 znajdował się wśród europejskich gwiazd Paramountu (Pola Negri, Emil Jannings, Lya de Putti) i
Metro-Goldwyn-Mayer (Greta Garbo)
● Universal (Laemmle) werbuje Mozżuchina – westerny, rola Żyda w „Burzy” (United Artists) –
kompromitacja, ucieka z Hollywood
●
Film dźwiękowy kładzie kres karierze Mozżuchina
2) Marlena: fatum reżysera
●
Marlenę Dietrich odkrył Joseph von Sternberg, nakręcił z nią 7 filmów, które rozsławiły niemiecką
aktorkę, a także jego samego. Gdy rozstał się z Marleną, zaczął podupadać i nie stworzył już niczego
godnego uwagi, choć żył jeszcze długie lata
● „Niebieski motyl” wprowadzał na ekran bohaterkę, która bez żenady kompromitowała wampa,
odzierając go z wszelkiego romantyzmu, tajemniczości, wulgaryzując jego wyrafinowany erotyzm.
● Sternberg przyznaje, że świadomie starał się przydawać swej gwieździe atrybuty męskie, by
sugerować rysy lesbijskie (frak, cylinder, laska, pocałunki z kobietami itp.), co jednak wywoływało
sprzeciwy szefów wytwórni, przestrzegających gorliwie „Kodeksy Haysa”. Von Sternberg robił to
dla „unowocześnienia” wampa i odróżnienia Marleny od Grety Garbo.
