Microsoft Word - WPM$05B5.doc

Polityka Chin w Tybecie

- 2 -

WPROWADZENIE

Między 20 a 23 września 1994 roku obradowało w Pekinie Trzecie Forum poświęcone Pracy w

Tybecie, które opowiedziało się za totalnym zniszczeniem cywilizacji, która od tysięcy lat rozkwitała na
Płaskowyżu Tybetańskim. To kulturowe „imperium” obejmowało również rosyjską Buriację, Kałmucję i

Tuwę, Mongolię, Ladakh, Lahaul-Spiti i Arunachal Pradesh w Indiach, Mustang, Dolpo i Solo Khumbu w
Nepalu, Bhutan oraz zachodnie Chiny.

Polityka,

którą nakreślono w 1994 roku w Pekinie – i którą realizuje się dziś w Tybecie z iście

maoistowskim zapałem – przetnie duchowe serce owej kultury. Trzecie Forum odbije się więc również

na milionach nie-Tybetańczyków, odcinając ich od źródeł inspiracji kulturowej i przekreślając możliwość
rozwoju tej odrębnej, unikalnej cywilizacji.

Utrata serc i umysłów

Decyzje III Forum wzięły się z dwóch konkluzji. Pekin uprzytomnił sobie, że przegrywa na

dwóch kluczowych polach – ideologii i propagandy. Z perspektywy państwa, które zbudowano na
fundamencie ideologicznej wyższości i potęgi kształtującej myślenie mas propagandy, musiało to

oznaczać co najmniej niepewną przyszłość, jeśli nie śmiertelne zagrożenie.
Pekin

uznał, że przegrywa wojnę ideologiczną, gdyż mimo bezlitosnych ataków na buddyzm

tybetański, Tybetańczycy konsekwentnie trwali przy tradycyjnych wierzeniach. Chińska Republika

Ludowa zdołała zniewolić kraj, ale nie zdobyła serc, umysłów i lojalności Tybetańczyków.

Ideologia komunistyczna, przyniesiona na bagnetach chińskich żołnierzy, nie zachwiała wiarą

buddystów. Co więcej, chiński rząd zupełnie nie rozumie polityki niestosowania przemocy, która stanowi
integralną część Środkowej Drogi, zaproponowanej przez Jego Świątobliwość Dalajlama jako

rozwiązanie kwestii przyszłego statusu Tybetu.
Dla

reżimu, który zbudowano na przekonaniu, że „władza wyrasta z lufy karabinu”, pozornie

ekscentryczna filozofia, wedle której serca i umysły zdobywa się mocą idei, a nie czołgów, jest jak grom
z jasnego nieba. Nowa polityka twardej ręki stanowi reakcję na pojednawcze propozycje Jego

Świątobliwości, których Pekin najwyraźniej nie potrafi zrozumieć.

Chiny uznały, że przegrywają wojnę propagandową, gdyż światowe media i kultura masowa, z

tego czy innego powodu, uznały Tybet i buddyzm tybetański za ulubione pluszowe misie. Mimo
zaangażowania ogromnych środków, Chiny nie zdołały zatrzeć tego wizerunku ani zaszczepić

międzynarodowym mediom swojej wizji Tybetu.

III Forum skupiło się na dwóch kwestiach. Z jednej strony, postawiono na rozwój gospodarczy,

licząc, że w ten sposób uda się kupić Tybetańczyków – przekonać ich do polityki partii i odebrać im
motywację do wychodzenia na ulice. Z drugiej strony, szukano metod zaszczepienia chińskich

poglądów nowym generacjom Tybetańczyków.

Pekin uznał to pokolenie Tybetańczyków za stracone. „Przejęcie” kolejnych generacji przez

„klikę Dalaja” stanowiłoby ogromne zagrożenie dla chińskich rządów w Tybecie. Ucieczka
piętnastoletniego Gjalła Karmapy w styczniu 2000 roku boleśnie przypomniała władzom, że nie mogą

liczyć na lojalność Tybetańczyków. Ucieczka Karmapy i, wcześniej, Agji Rinpocze, opata klasztoru
Kumbum, była dla Chin poważnym ciosem, ponieważ obecność wysokich lamów pomagała uzasadniać

chińskie roszczenia do panowania nad Tybetem.

Pekin z coraz większą stanowczością egzekwuje więc przepisy z 1993 roku, nakazujące

odbieranie tybetańskich dzieci ze szkół i klasztorów, prowadzonych przez Dharamsalę w Indiach.
Podobne pobudki przyświecają zamykaniu prywatnych szkół w Tybecie.

W Tybecie trwa dziś druga rewolucja kulturalna; celem tej długofalowej strategii jest całkowita

eksterminacja kulturowej i etnicznej tożsamości Tybetu.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 3 -

Na nową strategię chińskich władz składają się cztery elementy. Coraz brutalniejszym

represjom towarzyszy gigantyczny wysiłek machiny propagandowej, malującej różowy obraz
współczesnego Tybetu. Szybszy rozwój gospodarczy ma osłabić radykalizm Tybetańczyków i ściągnąć

do Tybetu nowe rzesze chińskich osadników, zmieniając proporcje demograficzne i, jednocześnie,
rozładowując napięcia społeczne, wywołane rosnącym bezrobociem w samych Chinach.

III Forum zwołano na wniosek najwyższych przywódców Chińskiej Republiki Ludowej; obradom

przewodniczył sam prezydent Jiang Zemin. Dziś władze uznają Forum za „najważniejszą strategię

odmładzania Tybetu” i ogłaszają jego dyrektywy „nowym manifestem partii w regionie”.

III Forum przekreśliło bardziej liberalną strategię, wyznaczoną przez dwa poprzednie,

zwoływane w 1980 i 1984 roku przez Hu Yaobanga, znanego z niezależności ówczesnego sekretarza
generalnego, który próbował poprawić społeczną, gospodarczą i polityczną sytuację w Tybecie. Krótki

okres liberalizacji przyniósł znaczną poprawę warunków bytowych większości Tybetańczyków i klimat
intelektualnej swobody. III Forum odeszło od tych metod, wracając do polityki twardej ręki,

obowiązującej w Tybecie do dziś. Sami Tybetańczycy nazywają falę nowych represji drugą rewolucją
kulturalną.

Dlaczego Chiny zrezygnowały z liberalizacji i opowiedziały się za manifestem, który wyznacza

drogę systematycznego niszczenia kulturowej odrębności Tybetu? Odpowiedzi należy szukać w

wydarzeniach krajowych i zagranicznych, które popchnęły władze do zaostrzenia polityki i
usankcjonowania jej podczas III Forum. Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych świat

przechodził zmiany, które dla chińskich przywódców były ogromnie niebezpieczne.

Od 1987 roku przez Tybet przetaczała się fala demonstracji niepodległościowych. Jedna z

największych, do której doszło 5 marca 1989, zmusiła władze do ogłoszenia stanu wojennego w Lhasie.

Wielu ekspertów uważa, że demonstracje te zapowiadały pojawienie się ruchu demokratycznego. Kiedy
studenci wyszli na plac Tiananmen, władze uznały, że sytuacja wymknęła się spod kontroli. Ceną za jej

odzyskanie miała być rzeź setek, jeśli nie tysięcy mieszkańców Pekinu 4 czerwca 1989 roku – gorzkie
przypomnienie rozprawy ze studentami 4 maja 1919 roku, zwiastującej polityczne przebudzenie

Państwa Środka.

Lęki Pekinu potęgowała sytuacja w innych krajach komunistycznych. Polska „Solidarność”,

upadek Berlińskiego Muru i rozpad Związku Radzieckiego podsycały paranoiczny lęk KPCh przed utratą
monopolu na władzę.

Co gorsza, obywatele Chin coraz powszechniej odwracali się od komunizmu, wracając do

tradycyjnych wierzeń: konfucjanizmu, buddyzmu, chrześcijaństwa i kultów lokalnych. Komunizm

gwałtownie tracił wiarygodność i to właśnie najbardziej przerażało chińskich przywódców. Masy
odbierały im mandat do sprawowania władzy. Każda dyktatura wie, że to pierwszy krok do zejścia ze

sceny.

Aparat partyjny uznał ponownie, że tradycyjne wierzenia są dlań wrogiem numer jeden.

Komunizm tracił rząd dusz na rzecz buddyzmu, konfucjanizmu, islamu i chrześcijaństwa. Władze
wróciły nawet do starych sloganów, które w czasach rewolucji kulturalnej miały wyjaśnić mieszkańcom

Tybetu, dlaczego trzeba zniszczyć ich religię. Oniemiali Tybetańczycy znów usłyszeli, że tak, jak na
nieboskłonie nie mogą świecić dwa słońca, tak w Tybecie nie będą współistnieć buddyzm i socjalizm.

Nie trzeba dodawać, że ustąpić miał buddyzm, który ponownie stał się celem ataków machiny państwa.

W takim oto nastroju spotkali się chińscy przywódcy, by kreślić nową strategię dla Tybetu,

stanowiącego – za sprawą przekonania, iż Zachód wykorzystuje go do „westernizowania” i dzielenia
Chin – problem szczególnie drażliwy. Choć wcześniej nie interesowano się nim zbytnio, trzecie

pokolenie władców Republiki Ludowej uznało, że bez stabilnego Tybetu nie ma stabilnych Chin:
„Musimy jasno zrozumieć, że nasza praca w Tybecie nie leży tylko w interesie jego mieszkańców i nie

służy wyłącznie stabilizacji i rozwojowi tego regionu, lecz stabilizacji i rozwojowi całego kraju”

Wystąpienie Raidiego na forum szóstej sesji plenarnej Stałego Komitetu IV Zjazdu KPCh TRA. Por. Tibet Information

Network i Human Rights Watch / Asia: Odcinanie głowy węża.

Polityka Chin w Tybecie

- 4 -

Problem z Tybetem potęgowała siła oddziaływania samego buddyzmu i głębokie oddanie

ludności dla Jego Świątobliwości Dalajlamy. Niebywały renesans religii, na który pozwolił krótki okres
liberalizacji, potwierdzał najgorsze obawy władz: dekady systematycznego niszczenia tybetańskiej

kultury i tożsamości nie podkopały tradycyjnych wartości i wierzeń. Nagle przywódcy ChRL zaczęli
widzieć w buddyzmie tybetańskim nie zawadę, ale dramatyczne zagrożenie dla stabilności chińskich

rządów w Tybecie.

Jednocześnie zmieniło się ich nastawienie wobec Jego Świątobliwości Dalajlamy. Jeszcze

przed paru laty niepewny sojusznik w procesie pokojowym jawił się im teraz jako „zaprzysięgły wróg”.
Najwyżsi przywódcy ChRL, którzy spotkali się w Pekinie 10 marca 1993 roku, orzekli, że: „W klice

Dalaja są różne frakcje, wszystkie uprawiają jednak tę samą politykę. Różni je tylko ideologia i język.
Musimy wypracować strategię, która pozwoli wykorzystać te różnice do ich skłócenia i zniszczenia”

Najwyżsi dostojnicy rutynowo nazywają kampanię przeciwko „separatyzmowi” – czyli

tybetańskiemu ruchowi niepodległościowemu – „walką na śmierć i życie”. „[Dalajlama] nigdy nie zmienił

stanowiska w sprawie niepodległości. Musimy pokazać jego dwulicowość. Najważniejszym elementem
walki z separatyzmem jest bój z kliką Dalaja. Jak mówi przysłowie, aby zabić węża, trzeba mu najpierw

odciąć głowę”

, mówił Raidi w 1994 roku na konferencji Komitetu Partii TRA, poświęconej ustaleniom III

Forum.

Krótko mówiąc, III Forum uznało, że Pekin może rozwiązać sprawę Tybetu bez Dalajlamy i

przekreśliło politykę liberalizacji oraz próby podejmowania rozmów z Jego Świątobliwością, który stał się

przyczyną „problemu Tybetu”.

III Forum postanowiło odejść od polityki ustępstw, związanych ze „szczególnymi cechami”

Tybetu, na której zasadzała się strategia I i II Forum.

Politykę twardej ręki realizować miał Chen Kuiyuan, mianowany sekretarzem partii TRA w 1992

roku. Nominacja ta była ważnym sygnałem, gdyż wykazał się on wcześniej jako twardy i bezlitosny

administrator Mongolii Wewnętrznej, gdzie jako pierwszy sekretarz KPCh regionu zyskał sobie
przydomek „rzeźnika”. Chena rekomendował Hu Jintao, dziś wiceprezydent Chin, a wtedy ustępujący

sekretarz KPCh w Tybecie.

Walka z „nacjonalizmem”

Jak już wspomniano, polityka III Forum składała się z czterech podstawowych elementów:

nasilono represje w Tybecie, puszczono w ruch machinę propagandową i przyspieszono rozwój

gospodarczy, zwiększając tym samym napływ chińskich osadników i biznesmenów, korzystających z
boomu na „dachu świata”.

Innymi słowy, Pekin postanowił zdusić tybetański ruch patriotyczny. Obserwatorzy i eksperci

ciągle szacują koszty, jakie poniósł z tego powodu Tybet i jego naród.

Przywódcy ChRL są przekonani, że nowa strategia wzmocni kontrolę Chin nad Tybetem i raz

na zawsze rozwiąże problemy, jakie wiązały się z negatywnym wizerunkiem owego panowania na

arenie międzynarodowej.

Głównym celem represji stał się buddyzm tybetański. Pekin patrzył z przerażeniem na

gwałtowny rozwój klasztorów – uznawanych za bastiony nacjonalizmu – w dobie liberalizacji. Władze
powołały „komitety demokratycznego zarządzania”, które miały kontrolować klasztory, oraz „grupy

robocze”, odpowiedzialne za „edukację” mnichów i mniszek.

Szło przede wszystkim o zerwanie więzów lojalności, łączących tybetański kler z

przebywającym na wychodźstwie Dalajlamą. W 1996 roku ogłoszono kampanie „mocnego uderzenia” i
„reedukacji patriotycznej”, mające przetrącić kręgosłup odradzającemu się buddyzmowi, który – jak

widzą to Chińczycy – odbiera zwolenników partii i popycha Tybetańczyków ku Dalajlamie.

Zeng Jian-hui, wiceminister propagandy Komitetu Centralnego KPCh; China’s Public Relations Strategy on Tibet –

Classified Documents from the Beijing Propaganda Conference, International Campaign for Tibet, 1993.

Odcinanie głowy węża.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 5 -

Warto zwrócić uwagę, czym różni się kampania „mocnego uderzenia” w Chinach i Tybecie. Jej

pierwotnym celem była walka z korupcją, natomiast w Tybecie wymierzono ją w „separatystów”. Tu
władze przymykają oko na korupcję i inne choroby społeczne, licząc, że zachwieją one tradycyjną

moralnością Tybetańczyków i pozycją buddyzmu.

W rzeczy samej, na tajnym spotkaniu, do którego doszło w grudniu 1999 roku w Czengdu,

stolicy prowincji Sichuan, Chen Kuiyuan wezwał rząd centralny do starcia z powierzchni ziemi
buddyzmu i kultury tybetańskiej, by jej pozostałości zachowały się tylko w muzeach.

Chen Kuiyuan stwierdził, że główną przyczyną destabilizacji w Tybecie jest Dalajlama i

tybetański rząd emigracyjny w Dharamsali, „który trzeba wyrwać z korzeniami”. Chen opowiedział się za

starciem samej nazwy „Tybet” – a co za tym idzie tego kraju, narodu i jego religii – przez przyłączenie
TRA do prowincji takich jak Sichuan

Bezlitośnie depcząc Tybetańczyków, Chiny przystąpiły jednocześnie do ofensywy

propagandowej. 10 marca 1993 wiceminister propagandy Zeng Jian-hui mówił swoim towarzyszom:

„Sprawa Tybetu jest sercem całej naszej propagandy zagranicznej. (...) Zachód i klika Dalaja atakują,
powinniśmy więc przypuścić kontrofensywę. Musimy rozszerzać nasze sfery wpływów, a przede

wszystkim dotrzeć z naszą propagandą do pierwszego obiegu na Zachodzie. Po pierwsze, trzeba
wysyłać za granicę tybetańskich naukowców i zespoły folklorystyczne. Po drugie, nasze ambasady,

konsulaty i inne placówki muszą docierać do opinii publicznej i reagować na poczynania kliki Dalaja
przemówieniami, wystawami, artykułami prasowymi itp., by zjednać sobie lokalnych dygnitarzy i

ludność. (...) Naszą pracę musi wspierać propaganda zagraniczna. Przed paru laty sytuacja pozwalała
też na zapraszanie do Tybetu zagranicznych dziennikarzy”

3 września 2000 w Dzienniku Ludowym ukazał się artykuł, zatytułowany „Tybet wita

zagranicznych dziennikarzy i ich obiektywne relacje”: „Wysoki tybetański urzędnik powiedział w
niedzielę, że Tybet wita zagranicznych dziennikarzy, którzy będą przedstawiać obiektywne, słuszne

relacje, a nie wypaczone poglądy. Raidi, Drugi Sekretarz Regionalnego Komitetu Komunistycznej Partii
Chin Tybetańskiego Regionu Autonomicznego i Przewodniczący Stałego Komitetu Zgromadzenia

Przedstawicieli Ludowych Tybetańskiego Regionu Autonomicznego, wygłosił te uwagi podczas
spotkania z delegatami tajlandzkich mediów”.

Warto tu zauważyć, że N. Ram, redaktor indyjskiego magazynu Frontline, poświęcił 36 stron

numeru z września 2000 roku promowaniu wersji Chińczyków, radząc wręcz rządowi Indii wydalenie

tybetańskiego rządu emigracyjnego, który, jego zdaniem, stanowi największą przeszkodę normalizacji
stosunków między Indiami a Chinami. Trudno stwierdzić, w jakim stopniu były to jego własne poglądy.

Tego rodzaju materiały wpisują się w strategię, którą Chiny zatwierdziły na początku lat

dziewięćdziesiątych. Cytowany już Zeng Jian-hui mówił w Czengdu: „Wszyscy cudzoziemcy, których

zapraszamy i gościmy w Tybecie muszą mieć stosunkowo obiektywne poglądy na temat Tybetu.
Powinniśmy uprawiać naszą propagandę rękoma cudzoziemców, bo to wywiera znacznie większy

efekt”

Jednocześnie Chiny przyspieszają rozwój gospodarczy Tybetu, ściągając tu tym samym

chińskich osadników, co może mieć o wiele poważniejsze konsekwencje. Program Rozwoju Chin
Zachodnich, który obejmuje również Tybet, ma przenieść środek ciężkości chińskiej gospodarki z

wybrzeża do centralnej części kraju, by zniwelować różnice między regionami i zmniejszyć napięcia
społeczne na wybrzeżu, wywoływane przez miliony migrujących chłopów i robotników.

Celem Programu w Tybecie jest eksploatacja bogactw naturalnych i rozbudowa infrastruktury –

przede wszystkim dróg i telekomunikacji – umożliwiającej przewożenie owych surowców do Chin.

Rozwój gospodarczy ma też odwrócić uwagę Tybetańczyków od kwestii politycznych i podkopać ich

Wypowiedzi sekretarza partii TRA przytoczył kalon Sonam Topgjal w orędziu z okazji 40. rocznicy Tybetańskiego Dnia

Demokracji, 2 września 2000, Dharamsala.

China’s Public Relations...

Ibid.

Polityka Chin w Tybecie

- 6 -

tożsamość narodową. Przeniesienie milionów chińskich osadników zmieni struktury demograficzne i raz

na zawsze rozwiąże problem panowania nad Tybetem.

Polityka, jaką uprawia dziś Pekin, nie zostawia miejsca na dialog z Tybetańczykami i stanowi

śmiertelne zagrożenie dla narodu tybetańskiego i jego kultury.

Fałszywe założenia Pekinu

Zasadniczym błędem nowej polityki Pekinu jest poszukiwanie rozwiązania kwestii Tybetu bez

udziału Jego Świątobliwości Dalajlamy i ponad głowami Tybetańczyków.

W ten sposób nie tylko nie rozwiąże się problemu Tybetu, ale zaostrzy go jeszcze bardziej.

Przyczyna jest prosta – historia i uczucia narodu tybetańskiego. Pierwszy dalajlama przyszedł na świat

w 1391 roku. W ciągu sześciuset lat instytucja dalajlamów stała się symbolem fundamentalnych wierzeń
i politycznego losu całego narodu tybetańskiego. Nikt nigdy nie zdoła zerwać niezwykłej więzi, łączącej

Tybetańczyków z ich dalajlamami.

Polityka Chin, które zmuszają dziś Tybetańczyków, a zwłaszcza mnichów i mniszki, do

wyrzeczenia się Jego Świątobliwości Dalajlamy i deklarowania lojalności wobec Komunistycznej Partii
Chin, przyniesie skutki odwrotne do zamierzonych.

Uczestnicy III Forum założyli, że czas pracuje na ich korzyść, że mogą zwlekać i czekać na

śmierć Dalajlamy, która automatycznie rozwiąże problem Tybetu. Popełnili w ten sposób ogromny błąd,

wynikający z braku zrozumienia roli, jaką odgrywała instytucja dalajlamów w historii Tybetu.

Jeśli władze chińskie nie zrewidują i nie porzucą tych poglądów, poniosą tragiczne

konsekwencje. Dotyczy to zwłaszcza tych przywódców, którym wydaje się, że ich zdumiewające analizy

mogą wyznaczać politykę państwa. Powód jest prosty. Komunistyczna Partia Chin powstała w 1920
roku i doszła do władzy dwadzieścia dziewięć lat później. Dziś masy nie wierzą już w komunistyczną

ideologię, a sami członkowie partii sprowadzają ją do pustych frazesów. Dalajlamowie, jako instytucja
polityczna, sprawują władzę od ponad trzystu lat. Dla wszystkich Tybetańczyków na całym świecie

Dalajlama jest dziś sercem Tybetu i narodu tybetańskiego. Jak partia, która utraciła własną duszę,
mogłaby przeżyć instytucję, symbolizującą duszę narodu?

Chiny muszą więc zrewidować i odrzucić politykę twardej ręki wobec Tybetu. Pekin musi wrócić

do zablokowanego procesu pokojowego, traktując Jego Świątobliwość Dalajlamę jako najważniejszego,

aktywnego partnera. Zyska w ten sposób potężnego sojusznika i towarzysza na drodze do pokoju,
stabilizacji i dostatku.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 7 -

WALKA Z KULTURĄ

Pod koniec lat osiemdziesiątych władze chińskie uznały, że oddanie dla Jego Świątobliwości

Dalajlamy i buddyzmu tybetańskiego jest główną przyczyną coraz silniejszego „nacjonalizmu”
Tybetańczyków, a co za tym idzie, poważnym zagrożeniem dla rządów partii komunistycznej i jedności

Chin.

W 1994 roku III Forum poleciło zlikwidować wpływy Dalajlamy i buddyzmu oraz promować

wierność partii i socjalizmowi. Wymagało to zreformowania buddyzmu i kultury Tybetu, by dostosować
je do społeczeństwa socjalistycznego, oraz zwiększenia kontroli nad klasztorami.

Drogę „reform” wyznaczał manifest Forum: „Musimy nauczyć buddyzm reformowania się.

Należy zmienić wszystkie religijne wskazania i rytuały tak, by dostosować je do wymogów rozwoju i

stabilizacji Tybetu, do potrzeb społeczeństwa socjalistycznego. (...) Przede wszystkim należy położyć
kres nieokiełznanej budowie klasztorów i świątyń oraz rozpasanemu naborowi mnichów i mniszek.

Następne sprawy będą rozwiązywane stosownie do priorytetów. (...) Musimy odsłonić prawdziwą,
polityczną twarz Dalaja, ukrytą za religijną maską. Za wszelką cenę i na wszelkie sposoby trzeba

przecinać wpływy kliki Dalaja w klasztorach regionu. Komunistyczne kadry a także szerokie masy
mnichów i mniszek muszą demonstracyjnie odciąć się od kliki Dalaja na płaszczyźnie politycznej. (...)

Musimy zaszczepić duchownym znajomość patriotyzmu i prawa. Co się tyczy rozpoznawania wcieleń
tulku [inkarnowanych lamów], musimy stosować się do decyzji państwa i wcielać je w życie, mając na

względzie warunki w regionie. Trzeba tu, jak najszybciej, rozwiązań bardziej praktycznych. Musimy nad

tym pracować, by przejąć inicjatywę. Nie wolno dopuścić, by klika Dalaja mieszała się w proces
rozpoznawania tulku, manipulując w ten sposób klasztorami. Tak dalej być nie może”.

Na owych zaleceniach opierały się kampanie „edukacji patriotycznej”, „mocnego uderzenia” i

„cywilizacji duchowej”, które ogłoszono w Tybecie w 1996 roku. „Edukacja patriotyczna” i „cywilizacja

duchowa” wymierzone są w religię, a „mocne uderzenie” w działalność polityczną (która może polegać,
na przykład, na rozmawianiu z cudzoziemcami, posiadaniu publikacji emigracyjnych czy udziale w

pokojowych demonstracjach).

Odcinanie wpływów Dalaja

Sygnałem rozpoczęcia kampanii „edukacji patriotycznej” był artykuł, który ukazał się na

pierwszej stronie Xizang Ribao (Dziennika Tybetańskiego) 5 kwietnia 1996 roku. Wstępniak wzywał do

„wyplenienia wpływów separatystycznej kliki Dalaja”.

23 lipca 1996 roku, na wiecu w Lhasie, Chen Kuiyuan, pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii

Chin TRA, wskazał główne cele kampanii „cywilizacji duchowej” w Tybecie: „Jednym z najważniejszych
zadań ruchu Cywilizacji Duchowej jest wyśledzenie i zlikwidowanie wpływów Dalaja w sferze

duchowości. Jeżeli tego nie osiągniemy, nie będziemy mieli czym się szczycić”

Kampanię „edukacji patriotycznej” rozpoczęto od klasztorów. Władze uznały, że mnisi i mniszki

„znaleźli się w awangardzie niepokojów”, a świątynie zmieniły w „wylęgarnie i gniazda
separatystycznych knowań kliki Dalaja w Tybecie”

Władze postanowiły temu przeciwdziałać, zacieśniając kontrolę nad wszystkimi instytucjami

religijnymi. We wszystkich klasztorach powołano „komitety demokratycznego zarządzania” i „grupy

robocze ds. edukacji patriotycznej”. 10 lipca 1997 ogłoszono „dziesięciopunktowy kodeks dyscypliny”,
który miał obowiązywać wszystkich duchownych.

Kodeks zabraniał, między innymi, posiadania i rozpowszechniania publikacji

„separatystycznych” oraz wzywał do „stania na straży stabilności i jedności macierzy”. Zakazano

BBC Monitoring, 9 września 1996.

Przemówienie wiceprzewodniczącego TRA Phagpalhi Gelega Nagjala z 19 lipca 1996.

Polityka Chin w Tybecie

- 8 -

udzielania pouczeń religijnych poza murami klasztorów. „Zaaprobowani przez rząd” mnisi i mniszki

dostali nowe „dowody osobiste”. Duchowni, którzy ich nie otrzymali, mieli opuścić klasztory.

„Grupy robocze” zmuszały duchownych w całym kraju do wyrzeczenia się Dalajlamy i złożenia

przysięgi wierności partii. Mnichom i mniszkom zabroniono posiadania zdjęć Dalajlamy w izbach
prywatnych i na ołtarzach. Każdy przejaw oporu karano aresztowaniem i wydaleniem z klasztoru.

Niektóre świątynie zamknięto.

Tybetańskie Centrum Praw Człowieka i Demokracji (TCPCD) z Dharamsali udokumentowało

165 aresztowań i dziewięć zgonów mnichów i mniszek, zatrzymanych w 1996 i 1997 roku

. W tym

okresie z klasztorów wydalono 2800 duchownych. W 1998 roku udało się potwierdzić 327 aresztowań i

7156 wydaleń. Według TCPCD, w 1999 roku władze aresztowały 49 i wydaliły ze świątyń 1432
mnichów i mniszek

W marcu 1998 roku Raidi, zastępca sekretarza partii TRA, ogłosił, że „edukacji patriotycznej

poddano trzydzieści pięć tysięcy mnichów i mniszek z ponad siedmiuset instytucji religijnych”.

Jednocześnie zamykano, a nawet niszczono, klasztory „niepatriotyczne”. W 1997 roku wydano

nakaz zamknięcia klasztoru Samdrupling z okręgu Cethang, Sungrabling (Lhoka) i szkoły dialektyki

buddyjskiej Drigung Szerta z Meldro Gongkar

. W tym samym czasie zlikwidowano klasztor Dzonang

Kombum w Szigace. Opat, Kunga Jesze, trafił do więzienia, a przedmioty kultu – do lhaskich

antykwariatów.

W 1997 roku zburzono klasztor Szongczen z Szigace, pustelnię Drag Jerpa z okręgu Takce i

dwunastowieczny klasztor Rakhor z Toelung Deczen. Władze oświadczyły, że otworzono je bez
stosownych zezwoleń.

Jak na ironię, 8 sierpnia 1997 roku rządowa agencja Xinhua ogłosiła, że w Tybecie nastał „złoty

wiek religii” i że działa tam obecnie więcej klasztorów niż przed „wyzwoleniem” Tybetu.

Lamowie – komunistyczny dylemat

W 1998 roku władze chińskie zaczęły zmuszać sędziwych lamów (nauczycieli duchowych) do

przechodzenia na emeryturę. W ten sposób usunięto, na przykład, 49 z 52 starszych lamów klasztoru

Jouning (okręg Gonlung Tybetańskiej Prefektury Autonomicznej Haidong prowincji Qinghai, czyli
tybetańskiego Amdo).

W tradycji buddyjskiej nie istniało pojęcie „emerytury”; nowe posunięcie władz może okazać się

śmiertelnym zagrożeniem dla ciągłości wiedzy buddyjskiej. Starsi mnisi zawsze odgrywali kluczową rolę

w przekazywaniu nauk. Tibet Information Network, pisząc o owych zagrożeniach, uznał przymusowe
emerytury za „nowy wymiar kampanii edukacji patriotycznej”

Politycznym dylematem roku 1999 był stosunek władz do najwyższych dostojników religijnych,

którzy z jednej strony jawili się jako potencjalne zagrożenie, z drugiej zaś jako potencjalne narzędzie

kontroli politycznej.

Władze wprowadzały nowe restrykcje, próbując utrudniać życie słynnym nauczycielom i

uczonym buddyjskim, których uznały za zagrożenie. W 1999 roku ograniczyły, na przykład, działalność
znanego na świecie Instytutu Studiów Buddyjskich Serthar z TPA Kandze w prowincji Sichuan.

Instytut, któremu Chiny nadały status „akademii”, założył w latach siedemdziesiątych słynący z

promowania ekumenizmu Khenpo Dzigme Phuncok. W Serthar studiowało ponad 8800 osób, w tym

około 700 Chińczyków z różnych regionów kraju. W czerwcu 1999 administracja oskarżyła Instytut o
„zboczenie z właściwego kursu” i przyjmowanie zbyt wielu studentów

TCPCD: China in Tibet: Striking Hard Against Human Rights, Dharamsala 1997.

TCPCD: Crackdown on Humanity, Dharamsala 1998, Tightening of Control, Dharamsala 1999.

TCPCD: China in Tibet...

TIN News Update, 27 października 1998.

TIN News Review nr 28, 1999.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 9 -

Jednocześnie władze starały się wykorzystywać przywódców, instytucje i tradycje religijne dla

własnych celów. Zaczęły wręcz manipulować systemem rozpoznawania inkarnowanych lamów (tulku
lub rinpocze).

W czerwcu 1999 roku Tao Changsong, doradca rządu ChRL ds. religii, oświadczył, że następny

Dalajlama „nie będzie cudzoziemcem, lecz Tybetańczykiem urodzonym na terytorium chińskim”

O zaostrzeniu restrykcji wobec religii i prześladowaniu autorytetów duchowych najlepiej

świadczą niedawne ucieczki XVII Gjalła Karmapy Ugjena Trinleja Dordże, którego rozpoznał Jego

Świątobliwość Dalajlama i uznał rząd ChRL, oraz Agji Rinpocze, tybetańskiego duchownego,
piastującego wiele ważnych stanowisk w chińskiej administracji.

Ten ostatni tak uzasadniał swoją ucieczkę: „Gdybym pozostał w Tybecie, musiałbym wyrzec się

Dalajlamy i mojej religii; musiałbym służyć chińskiemu rządowi. (...) musiałbym pomagać rządowi w

narzucaniu Tybetańczykom mianowanego przez władze Panczenlamy. W ten sposób podeptałbym
wszystko, w co wierzę. Zrozumiałem wtedy, że muszę opuścić mój kraj”.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że za nową falą religijnych represji w Tybecie stali

najwyżsi przywódcy Chińskiej Republiki Ludowej.

Przemawiając na II Sesji IX Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych,

prezydent Jiang Zemin powiedział: „Po pierwsze, nie rozwiążemy problemów religii, nie realizując w

pełni polityki partii wobec religii. Po drugie, trzeba wzmocnić, zgodnie z prawem, kontrolę nad
działalnością religijną, po trzecie wreszcie, musimy aktywnie kierować religiami, by dostosowywały się

one do społeczeństwa socjalistycznego”

Dostosowanie religii do społeczeństwa socjalistycznego wymaga, zdaniem Jianga, dwóch

rzeczy: „Po pierwsze, masy wyznawców muszą stosować się do prawa socjalistycznego państwa, jego

przepisów, rozporządzeń i wytycznych. Po drugie, działalność religijna ma być podporządkowana i
służyć najlepszym interesom państwa i całego narodu”

Bitwa o serca i umysły

W 1997 roku kampanią „edukacji patriotycznej” objęto również szkoły i inne instytucje

edukacyjne, by „ukształtować dziesiątki tysięcy młodych ludzi, szczerze kochających Chiny i
pracujących na rzecz socjalizmu”.

Podobnie jak w klasztorach, szło o odciągnięcie młodzieży od Jego Świątobliwości Dalajlamy i

sprawy Tybetu. 29 lipca 1995, na V Zjeździe KPCh TRA, Chen Kuiyuan mówił: „Klika Dalaja od dawna

próbuje zawładnąć płaszczyzną edukacji i odebrać nam następne pokolenia. Jeżeli nie będziemy
myśleć jasno i pozwolimy na przenikanie do szkół idei, materiałów i propagandy separatystycznej,

przekreślając tym samym naszą własną przyszłość i zmieniając szkoły ludowe w wylęgarnie nowych
separatystów, popełnimy historyczny błąd”

O tym, że następne w kolejce będą szkoły, również zdecydowało III Forum: „Klika Dalaja

przyjmuje do swoich szkół rzesze młodocianych, zaszczepiając im „niepodległościowe” i

separatystyczne idee. Na wiele sposobów hoduje się tam spadkobierców idei „niepodległości Tybetu”.
W naszym regionie mamy uczniów, którzy noszą czerwone chusty [tzn. członków Ligi Młodzieży

Komunistycznej], ale jednocześnie chodzą do klasztorów, gdzie palą maślane lampki i, co gorsza,
często padają ofiara kontrrewolucyjnej propagandy kliki Dalaja. Sprzyjają mu i biorą udział w

działalności separatystycznej. Co się wydarzy za kilkadziesiąt lat? Czy nasza młodzież odziedziczy
sprawę socjalizmu czy separatyzmu? To ważne pytanie i musimy poważnie zastanowić się nad

odpowiedzią”.

South China Morning Post, 23 czerwca 1999.

Xinhua, 4 marca 1999; SWB, 27 marca 1999.

Xinhua, 4 marca 1999.

Pierwszy dokument V Zjazdu Komunistycznej Partii Tybetańskiego Regionu Autonomicznego.

Polityka Chin w Tybecie

- 10 -

Panaceum ateizmu

Pod koniec 1998 roku władze chińskie przystąpiły do kampanii „promowania” ateizmu w

Tybecie, zakładając, że na jej realizację trzeba będzie trzech lat. 15 października 1998 Raidi
oświadczył: „Jako komuniści nie możemy twierdzić, iż wszystko jest w porządku, gdyż głosimy, że

jesteśmy ateistami. Musimy twardo propagować ateizm marksistowski i uparcie indoktrynować masy
chłopów i pasterzy, zaszczepiając im marksistowską wizję religii”.

8 stycznia 1999 partyjny Departament Propagandy TRA uznał, że „ateizm jest niezbędny do

promowania rozwoju gospodarczego w regionie i skutecznej walki z infiltracją kliki Dalaja”

Prowadzący kampanię wzywali Tybetańczyków do zerwania z wiekowym obyczajem wróżenia,

zasięgania rad nauczycieli duchowych i wyroczni, używania różańców, a nawet noszenia tradycyjnych

strojów tybetańskich w biurach. Zakazano zawieszania flag modlitewnych, palenia kadzideł,
pielgrzymowania do miejsc kultu. Wszystkie te „zabobony” hamowały bowiem „rozwój społeczny i

wprowadzanie gospodarki rynkowej”.

Pierwszym przedmiotem kampanii byli członkowie partii i urzędnicy państwowi. Zakazano im

posiadania przedmiotów kultu – ksiąg religijnych, wizerunków, posągów, religijnych malowideł (thanek) i
ołtarzy – oraz obchodzenia świąt i uczestniczenia w obrzędach religijnych, m.in. odwiedzania

klasztorów. Następne rozporządzenie zmuszało ich do odebrania dzieci z klasztorów.

8 listopada 1997 roku Chen Kuiyuan przemawiał na V Sesji Plenarnej Komitetu Partii TRA:

„Wyznawcy, a nawet niektórzy członkowie partii nadal nie zdołali zerwać kajdan poglądów religijnego
idealizmu. Zamiast poświęcić inteligencję i energię pracy na rzecz społeczeństwa i ludu, marnują

drogocenny czas na jałowe modlitwy o własne szczęście w innym świecie, zamiast przeznaczyć swoje

skromne środki na poprawę własnego bytu, bez opamiętania rozdają pieniądze w klasztorach, zamiast
skierować dzieci do nowoczesnych szkół, posyłają je do klasztorów na mnichów i mniszki. Takie

negatywne myślenie i postępowanie uniemożliwia rozwój nauki i techniki i zakłóca rozwój sił produkcji”.

Wymierzenie kampanii w członków partii i urzędników państwowych świadczy o rozczarowaniu

chińskich władz tybetańskimi kadrami, które bardzo niechętnie patrzyły na kampanię walki z Dalajlamą.
3 sierpnia 1999 Telewizja Tybetańska narzekała, że kadry i członkowie partii, którzy nie popierają

kampanii, „obawiają się, iż w Tybecie, głównym ośrodku buddyzmu tybetańskiego, krainie
wszechobecnych klasztorów i licznych wyznawców buddyzmu, propagowanie marksistowsko-

leninowskiego ateizmu na wielką skalę kłóci się z polityką partii wobec religii i może ranić uczucia
religijne mnichów, mniszek i wiernych”.

Bez tybetańskiej architektury

Drakoński manifest III Forum doprowadził do zburzenia 350 z 600 historycznych budynków

starej Lhasy do końca 1996 roku. Wśród wyburzonych zabytków znalazł się pałac Tromsikhang,
zbudowany w XVII wieku przez VI Dalajlamę i jeden z czterech centralnych budynków starówki, który

wcześniej uznano „za pomnik kultury, wymagający ścisłej ochrony”. O zachowanie Tromsikhangu
apelowało do chińskich władz UNESCO i wielu wybitnych historyków sztuki.

W sierpniu 2000 lhaska administracja wydaliła przedstawicieli Tibet Heritage Fund –

międzynarodowej organizacji pozarządowej, która od 1997 roku odbudowywała zabytki w stolicy

Tybetu

. (Udało się jej ocalić 76 budynków; niektóre miały tysiąc dwieście lat.)

Łatwo zgadnąć, dlaczego władze chińskie starają się zlikwidować religię, kulturę i język

Tybetańczyków. Wszystko, co może świadczyć o narodowej odrębności Tybetańczyków, uznawane jest
za zagrożenie dla jedności Chin i rządów partii.

Chen Kuiyuan powiedział to bardzo wyraźnie: „[Klika Dalaja] próbuje wykorzystywać język i

kulturę do podsycania konfliktów etnicznych. Ich celem jest wyodrębnienie narodu tybetańskiego

Telewizja Tybetańska, 10 stycznia 1999.

Reuters, Pekin, 19 sierpnia 2000.

Polityka Chin w Tybecie

- 12 -

POLITYKA EDUKACYJNA

Od chwili zajęcia Tybetu rząd Chin obsesyjnie zabiegał o lojalność Tybetańczyków wobec partii,

ślepnąc przy tym na wiele problemów związanych z edukacją.

Choć władze twierdzą, że „od dziesięcioleci przywiązują wielką wagę do rozwoju powszechnej

oświaty w Tybecie”, system edukacyjny, który jest prawdziwym fundamentem rozwoju społecznego,
nigdy nie był wysoko na liście chińskich priorytetów.

Dopiero na początku lat osiemdziesiątych władze zainteresowały się promowaniem

powszechnej oświaty w Tybecie. Wcześniej, czy to w okresie „reform demokratycznych” czy obłędnego

chaosu rewolucji kulturalnej – system edukacyjny po prostu nie istniał.

Dobra polityka, brak środków

W 1980 roku Pekin zaczął prowadzić w Tybecie politykę, uwzględniającą uwarunkowania

etniczne i społeczne. Był to element szerszego planu, który miał „skłonić Dalajlamę do powrotu do

Chin”. W tym okresie rząd rzeczywiście starał się o poprawienie systemu edukacyjnego w regionie.

Niestety, na realizację tych reform brakowało środków. Inwestowano niemal wyłącznie w rozwój

gospodarki rynkowej – ukochanego dziecka najwyższego przywódcy ChRL Deng Xiaopinga. W latach
1980-89 zamknięto ponad 62 procent szkół w TRA, a liczba uczniów spadła o 43 procent

W 1994 roku Pekin ogłosił obowiązek edukacyjny w swojej kolonii. Inicjatywa ta nie przyniosła

pożytku Tybetańczykom, gdyż nie zmieniono przepisów z 1984 roku, zobowiązujących mieszkańców
wsi do finansowania edukacji. Administracja okręgów przyznaje tylko symboliczne dotacje na budowę

szkół i pensje nauczycieli. Większość Tybetańczyków żyje w regionach wiejskich, a co za tym idzie –
nie korzysta z „obowiązkowej edukacji”.

W ten sposób powstała edukacyjna przepaść między wsią a miastami, gdzie działa lwia część

subsydiowanych przez władze szkół państwowych (bo tam właśnie mieszka zdecydowana większość

Chińczyków).

Tybetańskich chłopów nie stać na posyłanie dzieci do szkół. 4 czerwca 1994 roku Gjalcen

Norbu, przewodniczący rządu TRA, przyznał, że „co trzecie dziecko w Tybetańskim Regionie
Autonomicznym nie może pozwolić sobie na uczęszczanie do szkoły”.

Dlatego też wielu Tybetańczyków czuje się zmuszonych do wysyłania dzieci do szkół,

prowadzonych przez społeczność emigracyjną w Indiach. Według Tybetańskiego Centrum Praw

Człowieka i Demokracji z Dharamsali, po 1984 roku Tybet opuściło od sześciu do dziewięciu tysięcy
dzieci, starających się o przyjęcie do szkół w Indiach i Nepalu.

Władze twierdzą, że w latach 1990-95 ChRL zainwestowała w sumie 1,03 miliarda yuanów w

promowanie oświaty w Tybecie. Prawda jest jednak taka, że większość tych funduszy przeznaczono na

kształcenie Tybetańczyków w Chinach – by wyhodować nowe pokolenie wynarodowionych kadr,
poddawanych ideologicznemu praniu mózgu.

Podejrzane statystyki

Stan oświaty w Tybecie dobrze ilustruje sytuacja w prefekturze Czamdo w Khamie – jednym z

najzasobniejszych regionów TRA. Z artykułu Shang Xiolinga, reportera Radia TRA, i Tang Chinga,
specjalisty od spraw oświaty, zatytułowanego „Kilka uwag o smutnej historii edukacji w Czamdo” i

opublikowanego przez lokalną chińskojęzyczną gazetę 15 lipca 1993, wyłania się alarmujący obraz
stanu oświaty w prefekturze.

Rocznik statystyczny TRA, 1995

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 13 -

Autorzy ujawniają, że ponad 70 ze 110 tysięcy (63,64 procent) dzieci w wieku szkolnym nie ma

tu dostępu do edukacji. Liczbę analfabetów i półanalfabetów w regionie szacuje się na 78,8 procent.
Szang i Tang piszą, że choć oficjalne statystyki dla TRA mówią, iż do szkół uczęszcza 60,4 procent

dzieci, w Czamdo wskaźnik ten wynosi zaledwie 34 procent.

Odkrycia dziennikarzy obnażają wątpliwe statystyki chińskiego rządu. Jeśli w Czamdo, jednym

z najlepiej rozwiniętych regionów TRA, wskaźnik ten wynosi 34 procent, to przeciętna całego TRA z
całą pewnością nie może sięgać 60,4 procent. Co więcej, władze nie przyznają, że wskaźniki

edukacyjne w TRA i tybetańskich regionach prowincji Qinghai (Amdo) i Sichuan (Kham) są najniższe w
Chinach – gorsze niż w najuboższej i najbardziej zacofanej prowincji Guizhou

Tak czy owak, niezależnie od tego ile instytucji powołał do życia chiński rząd po 1959 roku,

głównym celem systemu oświaty w Tybecie było polityczne podporządkowanie Tybetańczyków

Pekinowi. Wszelkie wątpliwości rozwiewa przemówienie Chena Kuiyuana na konferencji, poświęconej
edukacji w TRA, którą zwołano w 1994 roku: „Sukcesów naszej oświaty nie mierzy się liczbą dyplomów

absolwentów uniwersytetów, liceów i gimnazjów. (...) Ostatecznie liczy się tylko to, czy nasi uczniowie
sprzeciwiają się czy też nadstawiają ucha podszeptom kliki Dalaja, czy są lojalni wobec wielkiej

macierzy i wielkiej sprawy socjalizmu, czy też mają je za nic”.

Język tybetański a przepisy

W 1987 roku Zgromadzenie Ludowe TRA przyjęło ustawę, na mocy której język tybetański miał

być jedynym językiem wykładowym w szkołach podstawowych. Języka chińskiego miano nauczać

dzieci, które ukończyły dziewiąty rok życia. Obiecano tybetańskojęzyczne szkoły średnie, które miały

powstać do 1993 roku, i tybetańskojęzyczne programy uniwersyteckie po roku 2000.

W 1993 roku powołano „Komitet TRA ds. mówionego i pisanego języka tybetańskiego”, który

miał realizować tę ustawę. Podczas uroczystej inauguracji Komitetu zastępca sekretarza partii TRA
Tenzin mówił: „Mamy przekonujące dowody, że nic nie poprawi poziomu oświaty i narodowej kultury

tak, jak używanie języka tybetańskiego”

Choć nowe przepisy nie mogły zadowolić Tybetańczyków, były przynajmniej krokiem w dobrym

kierunku. Niestety, zabrakło politycznej woli i pozostały na papierze.

Rozpacz tybetańskich uczonych

Język tybetański traci w swej ojczyźnie na znaczeniu, co wywołuje ogromne zaniepokojenie

wielu uczonych. Niektórzy otwarcie protestowali. W 1992 roku prof. Dungkar Lobsang Trinlej, jeden z

najwybitniejszych intelektualistów współczesnego Tybetu, uznany przez Chińczyków za „skarb
narodowy”, powiedział: „Choć oficjalnie tybetański jest pierwszym językiem urzędowym wszystkich

szczebli administracji, obrad i korespondencji, wszyscy wszędzie posługują się wyłącznie chińskim”.

W ten sposób, powiadał, Tybetańczycy tracą kontrolę nad własnym losem. „Nasze nadzieje na

przyszłość, nasz rozwój, nasza tożsamość kulturowa i nasze dziedzictwo zależą od [języka
tybetańskiego]. Bez wszechstronnie wykształconych ludzi, potrafiących wypowiedzieć się we własnym

języku, Tybetańczykom zacznie zagrażać asymilacja. I znajdujemy się w takiej właśnie sytuacji”.

W podobnym duchu wypowiadał się Dherong Cering Thondup, który prowadził badania nad

statusem języka tybetańskiego w wielu regionach wschodniego Tybetu, przyłączonych do chińskiej
prowincji Sichuan. Na początku lat dziewięćdziesiątych opublikował raport, w którym stwierdza, że

spośród 6044 tybetańskich członków partii i urzędników dziewięciu dystryktów, składających się na
„Tybetańską Prefekturę Autonomiczną Kanze”, tylko 991 władało biegle tybetańskim. Większość z 25

tybetańskich uczniów z przeciętnej klasy w Dharcedo (chiń. Tachienlu, obecnie przemianowane na
Kangting) w ogóle nie mówiło po tybetańsku. Dherong wylicza trzy przyczyny tego stanu rzeczy: po

UNDP’s China Human Development Report 1997.

TIN Review nr 26, 1997.

Polityka Chin w Tybecie

- 14 -

pierwsze, szowinistyczną politykę rządu Chin, który przyspiesza proces sinizacji, po drugie, przekonanie

o bezużyteczności języka tybetańskiego we współczesnym świecie i wreszcie, zaszczepiony
Tybetańczykom kompleks niższości, który sprawia, że nie próbują chronić własnego języka.

Analizując ów szowinizm, Dherong stwierdza, że socjalizm wymaga wspólnego wysiłku na

rzecz promowania różnych „narodowości”, a nie ścierania ich z powierzchni ziemi. Konstytucja ChRL

gwarantuje wszystkim „narodowościom” prawo do kierowania własną edukacją, nauką, kulturą,
zdrowiem i higieną oraz prawo do chronienia dziedzictwa kulturowego. Tybetańczycy, dowodzi, nigdy

nie mogli korzystać z pełni owych praw. „Odbieranie znaczenia językowi równa się lekceważeniu
narodu. Uczynienie z chińskiego lingua franca, zaniedbywanie języków narodowych, sinizacja poprzez

politykę szowinizmu, asymilowanie narodów w imię równości gospodarczej i kulturowej (...) zaprzecza
postanowieniom konstytucji, która gwarantuje prawo do korzystania i promowania własnego języka”.

W maju 1994 roku członkowie Politycznej Konferencji Konsultatywnej TRA narzekali na

drastyczne cięcia w budżecie Uniwersytetu Tybetańskiego w Lhasie i masowe przenoszenie nauczycieli

do innych departamentów

W 1996 roku Khenpo Dzigme Phuncok pisał: „W rzeczy samej, język tybetański jest we

współczesnym Tybecie zupełnie bezwartościowy. Gdyby, powiedzmy, zaadresować po tybetańsku list,
to nie dotarłby on do nadawcy nawet w Tybecie, o świecie nie wspominając. Najtęższy tybetolog stanie

bezradnie przed rozkładem jazdy i nie odczyta numeru miejsca na swym bilecie. Jeśli zechce znaleźć
szpital czy sklep w stolicy okręgu lub w mieście, tybetański nie zda się na nic. Człowiek, który włada

tylko tym językiem, będzie miał wręcz problemy ze zrobieniem najprostszych zakupów. „Skoro nasz
język jest bezużyteczny nawet w naszym własnym kraju – spyta w końcu – czy przyda się gdzie

indziej?” Jeżeli nic się nie zmieni, język tybetański umrze. Ze świecą szukać w Tybecie szkół, w których

poznać można język i kulturę naszego kraju. (...) Co więcej, rodzice nauczyli się nie posyłać dzieci do
szkół, gdyż uczy się tam chińskiego, a nie tybetańskiego. A nawet jeśli już przyswoi się chiński i uzyska

dyplom, w Tybecie i tak nie ma pracy. Młodzi ludzie kończą pasąc krowy i uprawiając rolę. Oczywiście,
jest jeszcze szansa nauczenia się języka tybetańskiego. Ale rodzice wiedzą, że na co dzień zdaje się

on psu na budę. Nie mają więc żadnej motywacji, by posyłać dzieci do szkół. (...) W miastach, w
stolicach okręgów mamy ludzi, którzy nie potrafią mówić po tybetańsku, choć ich rodzice byli

Tybetańczykami. Wielu zatraciło cechy narodowe. Co gorsza, ci, którzy mówią po tybetańsku, słabo go
znają. Co piąte, co trzecie słowo jest chińskie. I dlatego prości ludzie nie rozumieją ich przemówień”

Jak można się było spodziewać, wszystkie uwagi krytyczne konsekwentnie lekceważono. Co

więcej, w 1996 roku, zgodnie z duchem III Forum, zrobiono krok w tył, drastycznie obcinając fundusze

na tybetańskojęzyczne publikacje akademickie i literaturę. Rozwiązano Komitet ds. języka, a jego
kierownictwo przeniesiono do Regionalnego Biura Tłumaczeń. Podobny los spotkał projekty pilotażowe,

mające zapewnić większą rolę językowi tybetańskiemu w szkołach średnich, i cztery klasy
eksperymentalne. W tym samym czasie zamknięto wydział filologii tybetańskiej UT w Lhasie, a

profesurze polecono pisać na nowo podręczniki, by „oczyścić je z treści religijnych”.

Sytuacja pogorszyła się jeszcze bardziej w 1997 roku, kiedy to Tenzin, zastępca sekretarza

partii TRA ogłosił, że chiński będzie językiem wykładowym we wszystkich szkołach podstawowych.
Podczas spotkania z ambasadorem USA Jamesem Sasserem powiedział, że polityka z 1987 roku była

„niepraktyczna” i „oderwana od tybetańskich realiów”. Jego zdaniem, prowadzenie zajęć „w klasach I-III”
tylko po tybtańsku „nie leży w interesie dzieci”. Raidi natomiast wyjaśnił, że „mniejszość, która posługuje

się w mowie i piśmie tylko własnym językiem jest ograniczona. Nie ma dla niej przyszłości ani
nadziei”

. Po dziesięciu latach z ustaleń z 1987 roku nie zostało nic.

Politykę podkopywania języka i kultury Tybetu realizuje się we wszystkich regionach kraju, nie

tylko w tzw. „TRA”. Zhou Yong-kang, sekretarz partii Sichuanu, mówił na forum Ogólnochińskiego

Posiedzenie VI Politycznej Konferencji Konsultatywnej TRA; zgromadzenie drugie, nr 15, 18 marca 1994.

Khenpo Dzigme Phuncok: Gromy tajemnic dla ludu Krainy Śniegów na XXI stulecie, Serthang Thekczen Czoeling, Golok

1996.

Xinhua, 9 marca 1999; SWB, 10 marca 1999.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 15 -

Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych w marcu 2000, że „nauczanie tybetańskiego w szkołach jest

marnowaniem funduszy rządowych”

Dławienie „niewłaściwej kultury”

W 1996 roku na indeks trafiła pewna stara sztuka i przewodnik turystyczny. W Tajemnicach

Pałacu Potala V Dalajlama spotyka się z chińskim cesarzem Shunzi i nie składa przed nim pokłonu. W

przewodniku pióra Thubtena Gjalcena pomieszczono natomiast zdjęcie fresku, przedstawiającego
Sangje Gjaco, regenta V Dalajlamy i wielkiego stratega.

Zakazanymi książkami zainteresował się sam Chen Kuiyuan, który powiedział, że „pojawiło się

kilka prac, stawiających wszystko na głowie, wychwalających rzeczy, których chwalić nie należy – z

separatystycznym watażką Di-ba Sang-jie Jia-cuo [co na tybetański przekłada się jako Desi Sangje
Gjaco] na czele”.

W 1997 roku Chen zaatakował prof. Dungkara Lobsanga Trinleja za to, że domagał się on

włączenia buddyzmu do programu studiów tybetańskich. „Pewni ludzie – mówił Chen – którzy chcieliby

uchodzić za autorytety, wygłaszają bezwstydne brednie, biorąc fałsz za prawdę (...) niczym separatyści,
którzy sięgają po język i kulturę, by wywoływać konflikty i spory między narodowościami”

TIME, 17 lipca 2000 (cytat za Ceringiem Szakja).

Xizang Ribao (Dziennik Tybetański), 7 listopada 1997.

Polityka Chin w Tybecie

- 16 -

NASILENIE REPRESJI

„W naszej walce z kliką Dalaja nie idzie ani o wierzenia religijne, ani o autonomię, lecz o

zapewnienie jedności naszego kraju i stawienie czoła separatyzmowi. (...) Nikt nie może pozostać
obojętny. To walka na śmierć i życie, a więc, oczywiście, sprawa ważna, nie błaha. Stały Komitet

Zgromadzenia TRA oraz organy władzy sądowniczej powinny przeprowadzić szczegółowe
dochodzenie, to jest zbadać i dokładnie przeanalizować problemy, przed jakimi stajemy walcząc z

separatyzmem. Jeżeli jest coś, o czym prawo jeszcze nie mówi, administracja sądownicza powinna
niezwłocznie przekazać swoje uwagi i szybko zmienić przepisy, by zwiększyć skuteczność walki z

separatyzmem. (...) „Zadawanie bezlitosnych ciosów” jest ważnym elementem Strategii
Wszechstronnego Zarządzania Bezpieczeństwa Publicznego – organy sądownicze powinny więc

organizować lokalne struktury bezpieczeństwa publicznego, które będą rozwiązywać wskazane im
problemy we wskazanych miejscach. W sektorze bezpieczeństwa publicznego musimy korzystać z

odpowiednich struktur aparatu i z szerokich mas”, postanowiło III Forum (Pekin, 1994).

Ta przerażająca dyrektywa przyniosła natychmiast dramatyczne nasilenie represji w całym

Tybecie. Robiono wszystko, by zwiększyć kontrolę nad całą populacją. Wrócono do systemu
„osiedlowej inwigilacji”, który powstał w czasach rewolucji kulturalnej. Utworzono sieci informatorów w

biurach, zakładach pracy, szkołach, klasztorach, budynkach mieszkalnych i osiedlach. Wielu
Tybetańczyków zmuszano do donoszenia na znajomych i sąsiadów. Oporni narażali się na utratę

mieszkania, pracy, miejsca w szkole czy klasztorze.

Zastraszanie „politycznie podejrzanych”

W 1995 roku władze obrały nową strategię zastraszania przeciwników politycznych. Stosowano

ją głównie w miastach. Polegała na wielokrotnym zatrzymywaniu podejrzanych na krótki okres (od
dwóch dni do tygodnia). Zatrzymanych przesłuchiwano, stosując wyrafinowane tortury, nie zostawiające

widocznych śladów (np. ekstremalne temperatury, polewanie lodowatą wodą, zmuszanie do stania lub
trwania w niewygodnych pozycjach).

Techniki takie stosowano przede wszystkim wobec osób, podejrzewanych o przekazywanie

informacji na temat sytuacji w Tybecie. Zwalniane ofiary były z reguły tak zastraszone, że nie mówiły

nikomu o zatrzymaniu, bojąc się następnej „rundy” tortur. Niektórzy zgadzali się na tajną współpracę z
władzami.

Potęgowanie represji

W 1996 roku represje nasiliły się jeszcze bardziej w związku z kampaniami „edukacji

patriotycznej”, „cywilizacji duchowej” i mocnego uderzenia”, które miały zapewnić realizację zadań,
postawionych przez III Forum. Jak już wspomniano, w Tybecie cele wszystkich tych kampanii były

zupełnie inne niż w samych Chinach.

W Chinach kampania „mocnego uderzenia” wymierzone była w korupcję i pospolitą

przestępczość – kradzieże, rozboje, handel narkotykami itd. W Tybecie stała się jednak narzędziem do
„zadawania bezlitosnych ciosów” separatyzmowi i „stronnikom kliki Dalaja”.

Inaugurując tę kampanię 6 maja 1996 roku, zastępca sekretarza partii TRA Raidi mówił: „Tybet

znalazł się na linii frontu w wojnie z separatyzmem. Naszym najważniejszym zadaniem politycznym jest

strzeżenie stabilizacji społecznej i jedności macierzy”. „Czujność, jaką wykażemy się w tej walce z
przestępcami, świadczyć będzie o naszym związku z masami i kręgosłupie politycznym”

Xizang Ribao (Dziennik Tybetański), 11 maja 1996; SWB, 20 maja 1996.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 17 -

17 czerwca 1996 roku Dziennik Tybetański opublikował artykuł podpisany przez Bai Zhao,

przewodniczącego Regionalnego Sądu Ludowego TRA, który wzywał do nasilenia kampanii „mocnego
uderzenia”, surowego karania i wymierzania kar śmierci „tym, którzy na to zasługują”.

Walka z separatyzmem w regionach wiejskich

Ponieważ Pekin widzi w kulturze i tożsamości Tybetańczyków zagrożenie dla „jedności

macierzy”, „działalność separatystyczną” definiuje się bardzo szeroko. Aby zostać oskarżonym o
„separatyzm”, nie trzeba dziś brać udziału w demonstracji niepodległościowej, drukować ulotek ani

przekazywać informacji turystom. W nowej definicji „nacjonalizmu” czy też „separatyzmu” mieści się
właściwie wszystko, co tybetańskie. 6 lipca 1999 roku, na przykład, na przejściu granicznym w Dram

aresztowano trzech Tybetańczyków, którzy odprawiali rytuał ofiarowania kadzideł bóstwom z okazji
urodzin Jego Świątobliwości Dalajlamy.

W ramach „mocnego uderzenia” władze zacieśniły polityczną kontrolę również nad

mieszkańcami wsi. 1 stycznia 1998 roku Raidi mówił: „Regiony rolnicze i pasterskie znalazły się na

froncie wojny z separatyzmem. (...) Ponosząca kolejne porażki klika Dalaja zmieniła ostatnio taktykę
swego spisku, przenosząc środek ciężkości działalności separatystycznej do bezkresnych regionów

wiejskich i pasterskich”

W 1998 roku zaczęto umieszczać „wypróbowane” kadry na kluczowych stanowiskach w

administracji regionów wiejskich, by wzmocnić tam kontrolę partii. 15 listopada 1998 Raidi mówił na
wiecu, że „urzędnicy najniższego szczebla są kluczową siłą, jednoczącą i wiodącą masy na śmiertelny

bój z separatyzmem oraz stabilizującą regiony rolnicze i pasterskie”. 15 lipca 1998 Dziennik Tybetański

donosił, że w ciągu ostatnich trzech lat „poprawiono sytuację w 650 komitetach miejskich i 3602
wiejskich strukturach partii”.

„Mocne uderzenie” w sądach

O temperaturze kampanii „mocnego uderzenia” może świadczyć raport, przedstawiony przez

Bai Zhao, przewodniczącego Regionalnego Sądu Ludowego TRA, na V sesji VI Zgromadzenia
Ludowego TRA 20 maja 1997 roku.

Bai informował, że Wyższy Ludowy Sąd TRA „zdecydowanie wdrażał” decyzje Komitetu

Centralnego i Komitetu Regionalnego Partii i „koordynował prowadzenie walki mocnego uderzenia z siłą

grzmotu i szybkością błyskawicy”.

W 1996 roku sądy rozpatrzyły 2126 spraw karnych; 1726 osób zatrzymanych w 997 sprawach

skazano już na pierwszej rozprawie. Według raportu, 60,8 procent skazanych (1049 osób) otrzymało
kary od pięciu lat więzienia do dożywocia lub kary śmierci; 37,34 procent (645) – do pięciu lat więzienia.

Nie ukarano 1,36 procent podsądnych (24 osoby), a 0,43 procent (osiem osób) uznano za niewinne.

W maju 1998 roku Bai przedstawił nowy raport, z którego wynikało, że w ciągu pięciu lat stanęło

przed sądem 6291 osób. Uniewinniono 0,73 procent podsądnych. Ponad połowa skazanych otrzymała
wyroki od pięciu lat więzienia do kary śmierci.

Represje rodzą opór

Nowe represje wywołały atmosferę lęku i powszechną niechęć. W różnych regionach Tybetu

dochodziło do licznych protestów.

Według raportu Tibet Information Network, do 1993 roku areną protestów politycznych były 22

okręgi „Tybetańskiego Regionu Autonomicznego” i dziewięć okręgów spoza TRA. Po 1993 roku liczby

Przemówienie z 1 stycznia 1998, cytowane przez Tibet Information Network; News Review nr 27, Londyn 1999.

Polityka Chin w Tybecie

- 18 -

te wzrosły, odpowiednio, do 31 (o 40 procent) i 21 (o 130 procent)

. W Lhasie liczba zatrzymanych

zwiększyła się o 15 procent (z 500 do 600) i o 250 procent (ze 100 do 350) w innych regionach TRA.

Choć nie ma pełnych informacji na temat liczby aresztowań w regionach tybetańskich poza

granicami TRA, dokumentacja TIN wydaje się reprezentatywna.

Rosnąca liczba więźniów politycznych zmusiła chińskie władze do rozbudowy więzień w

Tybecie. W 1997 roku na północno-wschodnich rubieżach Lhasy zbudowano nowy areszt śledczy i
ośrodek przesłuchań o zaostrzonym rygorze. Zdaniem TIN, placówka ta przeznaczona jest dla osób,

podejrzewanych o ciężkie przestępstwa polityczne, i byłych przywódców, którym przydarzyły się
„poważne błędy polityczne”. W 1998 roku rozbudowano również kompleksy więzienne Drapczi i Sangjip.

Fala chińskich represji wzmocniła ducha oporu nawet w więzieniach kryminalnych. Mnisi i

mniszki, stanowiący większość więźniów politycznych, doskonale wiedzą, że po odbyciu wyroków nie

będą mogli wrócić do klasztorów. Podobnie jak skazani świeccy, nie znajdą żadnej pracy i będą
bezustannie inwigilowani przez policję i informatorów. Praktycznie nie mają żadnej przyszłości. Nie

mogą też nie widzieć agonii tybetańskiej kultury, religii i tożsamości. Uczucie rozpaczy popycha ich do
coraz bardziej desperackich czynów i podejmowania coraz większego ryzyka.

Prawo a realpolitik

W 1990 roku przewodniczący Wyższego Sądu Ludowego mówił: „Władza partii nad sądami jest

gwarantem celowości orzekania”

. Wszelkie czyny i poglądy, które kłócą się z polityką Komunistycznej

Partii Chin, wywołują represje. W takich sprawach zabezpieczenia i gwarancje prawne są fikcją.

Choć konstytucja i ustawy ChRL chronią podstawowe prawa człowieka, w praktyce gwarancje

te są z reguły ignorowane. Trudno się więc dziwić, że Bai Zhao może chwalić się tak wysokim
odsetkiem skazanych, gdy partia prowadzi kampanię, wymierzoną w tybetańskich patriotów.

W 1997 roku Pekin znowelizował kodeks postępowania karnego, by uczynić go znośniejszym

dla społeczności międzynarodowej. Z kodeksu usunięto „zbrodnie kontrrewolucji”, zastępując je

„przestępstwami przeciwko bezpieczeństwu państwa”, „działalnością wywrotową” i „usiłowaniem
obalenia rządu”.

Nowa terminologia pozwala Chinom sprawniej odrzucać oskarżenia o gwałcenie praw

człowieka, w niczym nie poprawiła jednak życia obywateli ChRL. Nowy artykuł 103, dotyczący

organizowania, spiskowania i działania w celu podzielenia państwa, okazał się zmorą Tybetańczyków.
Artykuły 102 i 106 zwiększają natomiast gamę kar, które można wymierzyć „separatystom”.

TIN zauważa, że „mimo usunięcia z kodeksu kategorii przestępstw „kontrrewolucyjnych”,

ogólnie rzecz biorąc, w takich samych sprawach zapadają dziś w Tybecie wyroki wyższe, wydawane w

trybie sądowym, a nie administracyjnym”

Znowelizowany kodeks ogranicza okres zatrzymania bez postawienia zarzutów do 44 dni, ale w

II części stwarza wiele możliwości przedłużenia takiego zatrzymania. Z kodeksu usunięto sześć form
zatrzymań, w tym niesławną administracyjną „ochronę i śledztwo”, pozwalającą na arbitralne więzienie

podejrzanych przez trzy miesiące, niemniej z Tybetu nadal napływają doniesienia o długotrwałych
uwięzieniach administracyjnych.

Lawyers Committee for Human Rights stwierdza, że „największą słabością chińskiego systemu

jest ogromna władza policji, pozwalająca na długotrwałe więzienie podejrzanych”

Nowe oblicze tortur

Steve Marshall, Hostile Elements: A Study of Political Imprisonment in Tibet: 1987-1998, TIN, 1999.

Tightening of Control, op. cit.

Steve Marshall, op. cit.

Lawyers Committee for Human Rights, Opening to Reforms? An Analysis of China’s Revised Criminal Procedure Law,

1996.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 19 -

Tortury i nieludzkie traktowanie są codziennością więzień i aresztów śledczych Tybetu.

Towarzyszą całemu procesowi – od chwili zatrzymania, przez transport i śledztwo po odbywanie
wyroku. W 1998 roku Amnesty International wyrażała zaniepokojenie z powodu powszechnego

stosowania tortur, prowadzących nawet do zgonów, w więzieniach i obozach pracy Chin Ludowych

Według organizacji Physicians for Human Rights, częstotliwość stosowania tortur – obejmujących bicie,

gwałty, rażenie elektrycznymi pałkami, długotrwałe głodzenie itd. – świadczy o tym, że tortury stanowią
integralną część powszechnie stosowanego szablonu postępowania

Inną formą nieludzkiego traktowania jest brak odpowiedniej pomocy medycznej dla więźniów i

zatrzymanych. W 1999 roku amerykański Departament Stanu stwierdzał, że „brak odpowiedniej opieki

lekarskiej jest nadal poważnym problemem, choć władze utrzymują, że więźniowie mają prawo do
natychmiastowej pomocy, jeśli zapadną na zdrowiu”.

Artykuł 247 kodeksu karnego ChRL stanowi, że „przedstawiciele władzy sądowniczej, którzy

wymuszają przyznanie się do winy torturami lub siłą zmuszają świadków do składania zeznań,

podlegają karze do trzech lat więzienia”

Przepisy takie nie mają jednak żadnego znaczenia, gdy w grę wchodzą kwestie polityczne.

Tortury stosuje się, by wydobyć „przyznanie się do winy”, nazwiska „wspólników”, dane „wrogich
organizacji” czy „zagranicznych podżegaczy”. International Rehabilitation Council for Torture Vicitims

stwierdza, że tortury trwają nadal, choć wprowadzono przepisy (np. art. 14 ustawy o służbie więziennej),
zakazujące wymuszania zeznań, stosowania kar cielesnych i maltretowania, bicia, poniżania i bierności,

gdy robią to inni

Tortury mają też złamać ducha więźniów i podporządkować ich partii. Trudno się więc dziwić,

że na liście ofiar tortur są wszyscy więźniowie, którzy próbowali stawiać opór, recytować buddyjskie

mantry, protestować przeciwko maltretowaniu współwięźniów, okazywać poparcie dla tybetańskiego
rządu emigracyjnego i Jego Świątobliwości Dalajlamy czy opierać się „reedukacji politycznej”.

W maju 1998 roku – podczas wizyty w Tybecie delegacji Unii Europejskiej, złożonej z

ambasadorów Wielkiej Brytanii, Austrii i Luksemburga – zamęczono na śmierć co najmniej dziesięcioro

więźniów za wznoszenie haseł: „Niech żyje Dalajlama”, „Wolność dla Tybetu”. Karma Dała, przywódca
demonstracji, został stracony. Wyroki pozostałych uczestników protestu podniesiono o cztery-pięć lat.

Z upływem czasu wypracowywano coraz bardziej wyrafinowane metody zadawania bólu.

Tybetańskie Centrum Praw Człowieka i Demokracji udokumentowało i opisało liczne tortury, zadawane

w więzieniach i aresztach Tybetu: zawieszanie za skrępowane kończyny, skuwanie rąk i nóg, rażenie
prądem, wystawianie na skrajne temperatury, szczucie psami, gwałty, rażenie pałkami elektrycznymi

najwrażliwszych części ciała np. genitaliów i ust, długotrwałe przetrzymywanie w karcerze, oddawanie
moczu w usta ofiary, zmuszanie do oglądania filmów przedstawiających tortury, zmuszanie do

długotrwałego stania, głodzenie, pozbawianie wody, snu itd.

Jednym z najważniejszych rezultatów międzynarodowych nacisków na Chiny jest zmniejszenie

liczby egzekucji tybetańskich więźniów politycznych. W okresie politycznych napięć traceni są obecnie
więźniowie kryminalni. W ten sposób Pekin zastrasza społeczeństwo, nie ryzykując potępienia na

arenie międzynarodowej. Więźniowie polityczni nie są więc skazywani na śmierć, lecz poddawani
długotrwałym torturom, które często kończą się zgonem lub kalectwem ofiary. Tybetańskie Centrum

Praw Człowieka i Demokracji udokumentowało 69 zgonów więźniów – w więzieniach, aresztach lub
zaraz po opuszczeniu ich murów – po 1987 roku. Wszyscy oni zginęli na skutek tortur.

Dekoracja propagandowa

Amnesty International Report, 1998.

Physicians for Human Rights, Striking Hard: Torture in Tibet, IRCT, nr 9/1a, czerwiec 1999.

Kodeks przyjęto na drugim posiedzeniu V Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych 1 lipca 1979.

Znowelizowano go na piątym posiedzeniu VIII Zgromadzenia 14 marca 1997.

International Rehabilitation Council for Torture Victims, Torture in Tibet: 1949-1999, 1999.

Polityka Chin w Tybecie

- 20 -

Nasilenie represji nie powstrzymało Pekinu przed opublikowaniem białej księgi, poświęconej

swobodom religijnym i prawom człowieka w Tybecie. Władze chińskie najwyraźniej uznały, że
najstosowniejszą reakcją na deptanie praw Tybetańczyków będzie uruchomienie machiny

propagandowej.

Coraz poważniejszy udział w gospodarce światowej sprawia, że Chiny przywiązują większą

wagę do swego wizerunku za granicą. Niestety, ta nowa wrażliwość nie wyraża się łagodniejszym
traktowaniem Tybetańczyków, lecz subtelniejszymi metodami opresji i gigantycznymi nakładami na

propagandę zagraniczną.

III Forum zalecało zapraszanie do Tybetu „przyjaznych” dziennikarzy zagranicznych i włączanie

ich głosów do chóru chińskich propagandystów. W ostatnich latach faktycznie zorganizowano wiele
takich imprez. Zagraniczni goście mogli rozmawiać z przedstawicielami reżimu i marionetkami nowych

panów Tybetu. Zwykłym Tybetańczykom nie wolno rozmawiać nawet z turystami, o dziennikarzach nie
wspominając. Dziennikarze, którzy okazują sympatię sprawie Tybetu, nie mogą liczyć na uzyskanie

niezbędnych zezwoleń. Chińscy przywódcy doskonale wiedzą, że póki lew nie znajdzie własnego
historyka, księgi dżungli opiewać będą tylko męstwo myśliwych.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 21 -

ROZWÓJ GOSPODARCZY JAKO NARZĘDZIE KONTROLI POLITYCZNEJ

Sposób, w jaki Chiny kierowały rozwojem Tybetu po rozpoczęciu okupacji w 1959 roku, nie ma

nic wspólnego z wytycznymi Organizacji Narodów Zjednoczonych i normami międzynarodowymi.
Chińska polityka „rozwoju za wszelką cenę” polega nie tylko na rabunkowym gospodarowaniu zasobami

naturalnymi, ale i spycha Tybetańczyków na margines, zmieniając ich w obywateli drugiej kategorii w
ich własnym kraju.

Rząd Chin uparcie chełpi się rozwojem Tybetu. W rzeczy samej, „rozwój” jest kluczem do

interpretacji, mających tłumaczyć wkroczenie Chińczyków do Tybetu. Pięćdziesiąt lat chińskich rządów

przedstawia się jako okres niebywałego rozwoju i kojenia rozlicznych cierpień Tybetańczyków

Rząd Chin utrzymuje, że mimo problemów i trudności, sytuacja ciągle się poprawia, a nowe

budowle, drogi, mosty, elektrownie wodne itd. są fundamentem szczęścia szerokich mas

Pekin głosi, że „prymitywny i barbarzyński” Tybet „prekomunistyczny” jest dziś, pod

„dobroczynnymi” rządami Chin, przeobrażany w Tybet „nowoczesny”. I, II i III Forum zaowocowały
niezliczonymi budowami dróg, elektrowni itd., które dramatycznie zmieniły oblicze Tybetu.

Za owymi zmianami kryje się przecież konsekwentna strategia, której głównym celem jest

zasymilowanie Tybetu z innymi regionami Chińskiej Republiki Ludowej. Ten cel osiągnięto łącząc Tybet

z chińskimi miastami, z których toczy się fala nowych osadników. Drugim celem Pekinu jest poprawianie
wizerunku na arenie międzynarodowej i legitymizowanie chińskiej obecności w Tybecie: Chiny chełpią

się każdym groszem, przekazanym na rozwój „prymitywnych nieużytków” Dachu Świata.

Pekin nigdy jednak nie wspomniał, ile zarobił na grabieży skarbów tybetańskiej kultury w

czasach rewolucji kulturalnej, wykarczowanych lasach i wyrastających jak grzyby po deszczu

kopalniach. Zyski czerpane z naturalnych bogactw Tybetu – drewna, minerałów, ropy naftowej i
produktów zwierzęcych – są znacznie wyższe, niż dotacje przeznaczane na jego „rozwój”.

Co więcej, rozwój gospodarczy jest dla Pekinu antidotum na tybetański „nacjonalizm” i metodą

walki z „separatyzmem”. Rząd nie ukrywa, że „rozwój” ma stłumić opór Tybetańczyków.

Przed paroma miesiącami wiceprezydent Hu Jintao, który jest również członkiem Stałego

Komitetu Biura Politycznego Komitetu Centralnego, powiedział: „Stały rozwój gospodarki Tybetu i inne

osiągnięcia ostatnich lat stanowią integralną część naszych zabiegów o utrzymanie stabilizacji
społecznej”

Jeśli wziąć pod uwagę, że Chiny miały pięćdziesiąt lat na rozwijanie Tybetu, nie mają się czym

chwalić. Co więcej, negatywne skutki owego „rozwoju” znacznie przewyższają zyski

. Większość

projektów wiąże się z przesiedlaniem do Tybetu nowych chińskich osadników, zwiększając kontrolę
Pekinu nad Krainą Śniegów.

Podczas obrad III Forum premier Li Peng mówił o konieczności przyspieszenia rozwoju Tybetu.

Chciał, by władze TRA zrozumiały, że „rozwój gospodarczy jest kluczem do stabilizacji”, i zalecał

„podniesienie tempa reform oraz uprawianie [polityki większego] otwarcia”. Cały kraj miał
entuzjastycznie popierać rozwój Tybetu, a Tybetańczycy dążyć do „samowystarczalności i poprawy

infrastruktury, która jest fundamentem wzrostu gospodarczego”.

Po zamknięciu obrad III Forum komitet partii TRA zaczął pracować nad strategią rozwoju

„zjednoczonego, bogatego, cywilizowanego i socjalistycznego Tybetu”

III Forum zdecydowało, że: „wzrost gospodarczy w Tybecie zostanie utrzymany na poziomie 10

procent. Dzięki temu w roku 2000 PKB będzie dwukrotnie większy niż w roku 1993. Wzrost będzie więc

New Progress in Human Rights in the Tibet Autonomous Region, Pekin, luty 1998.

50 Years of Progress in China’s Human Rights, Xinhua, 17 lutego 2000.

Xinhua, 7 marca 2000.

Ann Forbes i Carole McGranahan, Developing Tibet? A Survey of International Development Projects, Cultural Survival,

The International Campaign for Tibet, 1992.

TIN New Review nr 22, 8 listopada 1994.

Polityka Chin w Tybecie

- 22 -

wyższy niż sześć procent, osiągane w latach 1981-1993, oraz osiem-dziewięć procent w skali kraju.

Jeśli idzie o zboże i ropę, Tybet będzie już samowystarczalny i zlikwiduje problem ubóstwa. Szerokie
masy osiągną stosunkowo wysoką stopę życiową. (...) Gospodarka Tybetu rozwinie się na wielką skalę.

Dwukrotnie wzrosną moce przerobowe. Wszystkie okręgi zostaną podłączone do sieci telefonicznej; 80
procent z możliwością prowadzenia rozmów zamiejscowych. W każdym okręgu stanie szkoła średnia, a

w każdym mieście podstawowa. Dostęp do edukacji zyska 80 procent dzieci. Poprawi się sytuacja w
dziedzinie opieki zdrowotnej, a radio i telewizja obejmą swym zasięgiem znaczną część kraju”.

Minęło sześć lat, a gospodarka wolnorynkowa nadal raczkuje. Choć rośnie produkcja, w

tybetańskich miastach i wsiach straszy nędza. Zdając sobie sprawę z porażki, Chiny uruchomiły kolejny

program walki z ubóstwem.

Drugie dno rozwoju

Pamiętając o losie Związku Radzieckiego i byłej Jugosławii, Chiny robią wszystko, by zakopać

przepaść między bogatymi regionami wschodniego wybrzeża i pogrążoną w nędzy zachodnią częścią

kraju. Inwestuje się w regiony zachodnie i ściąga tu nowych osadników.

Okrzyczany Program Rozwoju Ziem Zachodnich otrzymuje ogromne wsparcie Pekinu, chińskiej

diaspory i inwestorów zagranicznych. Obecnym regionalnym planem pięcioletnim objęto niemal pięć i
pół miliona kilometrów kwadratowych i trzysta milionów mieszkańców sześciu prowincji (Gansu,

Guizhou, Qinghai, Shaanxi, Sichuan i Yunnan), trzech regionów autonomicznych (Ningxia, Tybet i
Xinjiang) i jednego miasta (Chongqing).

20 marca 2000 Dziennik Ludowy donosił, że „rząd zainwestuje w tym roku 31 miliardów yuanów

[3,7 miliarda USD] w rozbudowę infrastruktury regionów zachodnich”. W czerwcu rząd ujawnił listę 225
projektów (od rolniczych, po wyspecjalizowane technologie, turystykę i górnictwo), które uznano za

priorytetowe i uprzywilejowane, by przyciągnąć zagraniczny kapitał, a media podawały, że „do końca
maja bieżącego roku 349537 zagranicznych firm zainwestowało w Chinach zachodnich ponad 63,3

miliarda USD”

Wśród wspomnianych 5,4 miliona kilometrów kwadratowych jest dwa i pół miliona terytoriów

tybetańskich, należących do prowincji U-Cang, Kham i Amdo. Chen Kuiyuan mówił w marcu
dziennikarzowi Renmin Ribao, że plan „rozwoju ziem zachodnich” stwarza „szansę” na większą

eksploatację „tak naziemnych, jak podziemnych naturalnych zasobów Tybetu”. Jak już wspomniano,
„rozwój” oznacza dla Tybetu i jego narodu li tylko opresję i kolonizację.

Chiny mogą podawać kolejne daty ostatecznego wyplenienia ubóstwa i zmodernizowania kraju,

ale faktycznie idzie im o obrócenie Tybetańczyków w mniejszość w ich własnym kraju. Narzędziem do

osiągnięcia tego celu jest masowe przenoszenie ludności pod transparentem „rozwoju gospodarczego”.

Na liście realizowanych w Tybecie projektów dominowały przedsięwzięcia na wielką skalę, takie

jak budowa dróg, kolei, międzynarodowych portów lotniczych, gazociągów z Amdo (Qinghai) do
Szanghaju i fabryk nawozów sztucznych, na które czekają chińscy rolnicy.

Nie ulega wątpliwości, że ukrytym celem owych projektów jest dalsza marginalizacja i sinizacja

narodu tybetańskiego.

Skutki „walki z ubóstwem”

W lutym 2000 Chiny ogłosiły, że w ciągu roku rozprawią się z problemem ubóstwa w Tybecie.

W tym samym lutym Pekin opublikował białą księgę na temat praw człowieka, w której dowodził, że 95
procent mieszkańców wsi ma „strawę i odzienie” i że „walka z problemem braku żywności i ubrań w

całym kraju została zakończona sukcesem, a wszyscy mieszkańcy Chin cieszą się relatywnym
dostatkiem”

China Daily, 23 czerwca 2000.

50 Years..., op. cit.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 23 -

Plan walki z ubóstwem w Tybecie zasadzał się na podniesieniu dochodów w pewnych

regionach, co wyraźnie poprawiało statystyki, które, wyrwane z kontekstu, mogły świadczyć o poprawie
sytuacji w dziedzinie opieki zdrowotnej, edukacji, wyżywienia, mieszkalnictwa, stopy życiowej itd. –

innymi słowy, o rozwiązaniu problemu nędzy w Tybecie. Co gorsza, podniesienie statystycznych
dochodów często wynikało z przejścia z wymiany barterowej do gospodarki rynkowej, która, w

przeciwieństwie do barteru, wcale nie zaspokajała potrzeb Tybetańczyków.

Faktem jest, że ogromne połacie kraju pozostały całkowicie zaniedbane. To zaś każe pytać o

dostęp do rozwoju i produkowanego w Tybecie majątku. Realizowane dziś w Tybecie wielkie
przedsięwzięcia są zupełnie obce tradycyjnej gospodarce i stylowi życia rdzennych mieszkańców

regionu.

Pekin widzi walkę z ubóstwem w kategoriach czysto monetarnych. Ostatnie statystyki pokazują

ogromną przepaść między dochodami na wsi i w mieście. Tak czy owak, najważniejsze pytanie dotyczy
sposobu, w jaki chińscy statystycy uzyskują podawane liczby. Pekin podaje, że w 1998 roku przeciętny

tybetański chłop z TRA zarobił 1158 yuanów (144,75 USD); dochód mieszkańca miasta w TRA (gdzie
zdecydowaną większość stanowią Chińczycy) oszacowano na 5400 yuanów (675 USD)

Warto porównać te dane ze statystykami, dotyczącymi całych Chin. W tym samym okresie

przeciętny chiński chłop zarobił 2162 yuany (270,25 USD) – czyli niemal dwa razy tyle co w TRA – a

mieszkaniec miasta 5425 yuanów (678,125 USD)

Niemal równe dochody w miastach odzwierciedlają strategię Chin, które koncentrują się na

tybetańskich miastach. Chiny twierdzą, że w Tybecie żyje w ubóstwie tylko 110 tysięcy osób, ale z
oficjalnych statystyk wynika, że tybetański chłop zarabia ledwie pół „dolara na głowę dziennie” –

globalnego miernika nędzy.

Jak już wspomniano, sam dochód nie może świadczyć o faktycznej skali ubóstwa. Roczna

średnia w ogóle pomija kwestie takie, jak dostęp do opieki zdrowotnej i edukacji, okresowy charakter

produkcji, rozziew między statystycznym dochodem a prawdziwą konsumpcją itd.

Trudno o dokładne statystyki, dotyczące Tybetańczyków, mieszkających poza granicami TRA

(tzn. w prowincjach Gansu, Yunnan, Sichuan i Qinghai, obejmujących tybetański Kham i Amdo).

Wiele też wskazuje na to, że nierówności we współczesnym Tybecie nie sprowadzają się do

podziału na miasto i wieś. W 1998 roku, na przykład, średni dochód chłopa z Amdo wzrósł do 1347
yuanów (168,38 USD), a pasterza do 2300 yuanów (287,5 USD)

W 1997 roku Międzynarodowa Komisja Prawników orzekła, że siedemdziesiąt procent

Tybetańczyków z TRA żyje poniżej progu ubóstwa.

W 1997 roku UNDP opublikował raport o Chinach, uznając TRA i inne tybetańskie terytoria za

najuboższe regiony Chin Ludowych.

Jeśli spojrzeć na realizowane przez Chiny projekty walki z ubóstwem, to okaże się, że na

przykład finansowany przez ONZ i wart pięć i pół miliona dolarów „program żywnościowy dla Amdo”

koncentruje się na produkcji pszenicy – którą jedzą Chińczycy – a nie najważniejszego dla
Tybetańczyków jęczmienia

. W latach dziewięćdziesiątych, twierdzą autorzy raportu, „niemal wszyscy

Tybetańczycy żyli w nędzy, właściwie nie korzystając z ogromnych chińskich inwestycji w infrastrukturę i
nadbudowę”

Choć Chiny chełpią się, że wygrały walkę z głodem, wiele wskazuje na to, że wielu

Tybetańczyków codziennie walczy o przetrwanie. Od lat nic się właściwie nie zmienia, a wysokie

podatki pozostają zmorą tybetańskich chłopów.

Dewastacja środowiska naturalnego

Xinhua, 26 września 1999.

50 Years..., op. cit.

Por. Gabriel Lafitte, „Remaking the West: China’s New Mass Campaign for Development of Western China” [w:]

Toworrow’s Tibet, Dharamsala, 15 marca 2000.

Międzynarodowa Komisja Prawników, Tibet: Human Rights and the Rule of Law, grudzień 1997.

Ibid.

Polityka Chin w Tybecie

- 24 -

Chiński pęd do „rozwijania” Tybetu stanowi śmiertelne zagrożenie dla środowiska naturalnego.

W ciągu czterdziestu lat okupacji Pekin zmierzył, zbadał, naniósł na mapy i doprowadził drogę do

każdego zakątka Tybetu, który przedstawiał jakąś wartość finansową, by słać do Chin drewno, minerały,
ropę naftową i produkty zwierzęce – zubażając tym samym Tybetańczyków i nieodwracalnie niszcząc

środowisko naturalne Krainy Śniegów.

Tybet był niegdyś rajem flory i fauny, na którego straży stali ludzie, żyjący w harmonii z naturą.

Dziś rozgrywa się tu prawdziwa tragedia.

Gwałtowna urbanizacja – oraz ogromne kopalnie, elektrownie i inne inwestycje na wielką skalę

– pozbawia Tybetańczyków domów, a zwierzynę naturalnego środowiska. Skażenie rzek, karczowanie
lasów, zagłada endemicznych gatunków, erozja, zmiany klimatyczne, składowanie radioaktywnych

odpadów i bezmyślny rabunek bogactw naturalnych – wszystko to stanowi zagrożenie nie tylko dla
Tybetu, ale dla całego regionu.

Chińska polityka rozwoju gospodarczego, industrializacji i przenoszenia ludności miała ogromny

wpływ na rzeki i jeziora Tybetu. Sieć zapór wodnych w Amdo zmieniła bieg rzek i przyniosła

katastrofalne skutki; karczowanie lasów odbiło się na górnym biegu Jangcy, Mekongu i Brahmaputrze,
które mają źródła w Tybecie. Większość rzek Płaskowyżu skażona jest toksycznymi odpadami z

chińskich kopalni.

Powodzie, do których doszło w sierpniu 1998 i 1999 roku, dotknęły 66 milionów ludzi, zabiły

3656 osób i spowodowały zniszczenia, szacowane na 37,5 miliarda dolarów. Chiny odstąpiły od
ideologicznej zmowy milczenia, przyznając, że przyczyną powodzi było karczowanie lasów w górnym

biegu Jangcy, i wydały zakaz wycinania drzew w tych regionach

. Zalesianie i ochronę środowiska w

górnym biegu rzek Żółtej, Jangcy i Mekongu uznano wręcz za jeden z priorytetów w ostatniej wersji
Planu Rozwoju Ziem Zachodnich.

Chiny chcą być mocarstwem i członkiem Światowej Organizacji Handlu, muszą więc odgrywać

rolę „przykładnego obywatela” społeczności międzynarodowej. „Dyplomacja ekologiczna” ma poprawić

wizerunek Pekinu. Fakty są jednak takie, że Chiny nie mają żadnej wizji, polityki, ustawodawstwa i woli
faktycznego chronienia środowiska. Wszystko wskazuje na to, że w XXI wieku będą nadal rozwijać

gospodarkę za wszelką cenę – również środowiska naturalnego Tybetu.

Przenoszenie ludności

Integralną częścią realizowanej obecnie strategii demograficznej Chin jest zatrzymanie wzrostu

populacji mniejszości z „zacofanych” regionów zachodnich

. Z właściwą swojej propagandzie

bezwstydnością, Pekin twierdzi, że „wzrost populacji na zachodzie, gdzie żyje większość mniejszości,
mógłby zablokować rozwój regionu, w którym zaczyna brakować surowców, i zagrozić środowisku

naturalnemu”. Jednocześnie stara się jednak ściągać na zachód – również do Tybetu – chińskich
imigrantów, proponując im wyższe pensje i łagodniejszą politykę planowania rodziny (uzasadnianą, ma

się rozumieć, niskim zaludnieniem w owych regionach).

Chińscy okupanci podejmowali wiele prób niszczenia tożsamości Tybetańczyków – czy to

przemocą, czy to asymilacją. Przenoszenie ludności chińskiej do Tybetu służy właśnie zmienianiu i
kontrolowaniu tybetańskiej kultury i tożsamości

Zaraz po inwazji do Tybetu sprowadzano głównie urzędników i żołnierzy. W latach

osiemdziesiątych Chiny postanowiły włączyć Tybet w struktury gospodarcze i społeczne. Od tego czasu

rząd stara się przesiedlać do Tybetu chińskich chłopów, robotników i kupców

Tibet 2000: Environment and Development Issues, op. cit.

„Chiny ograniczają liczbę urodzeń na zachodzie, ale chcą tam więcej ludzi”, AFP, 18 sierpnia 2000.

TCPCD, Tibet: Tightening of Control, Annual Report 1999 Human Rights Violations in Tibet, Dharamsala 2000.

Tibetan Youth Congress, Strangers in Their Own Country: Chinese Population Transfer in Tibet and its Impacts, 1994.

Por. Tsewang Phuntso, China’s Development Policy in Tibet Since the Early 1950s, DIIR, wrzesień 1999.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 25 -

III Forum uznało, że proces ten należy przyspieszyć. Tybet miał odtąd skuteczniej zaspakajać

gospodarcze potrzeby Chin. Sercem nowej strategii było „otwarcie drzwi Tybetu na inne regiony kraju i
zachęcanie kupców, inwestorów, firmy i biznesmenów z Chin do prowadzenia w Tybecie różnych

interesów”

Obok coraz intensywniej przesiedlanych Chińczyków w Tybecie stacjonuje dwieście tysięcy

chińskich żołnierzy

. W latach czterdziestych na terenie Tybetu właściwie nie było Chińczyków

; dziś

jest ich więcej niż Tybetańczyków – „niemal siedem i pół miliona wobec sześciu milionów i stu

tysięcy”

Przenoszenie ludności chińskiej ma katastrofalne skutki dla Tybetańczyków. Zachęcani przez

rząd osadnicy szukają posad w industrializującym się Tybecie, odbierając pracę Tybetańczykom. Ich
obecność ma pomóc w zintegrowaniu gospodarki Tybetu – która w tej chwili jest już właściwie w ich

rękach – z gospodarką Chin

Chińscy osadnicy z miast nie mają nic wspólnego z Tybetańczykami z regionów wiejskich, na

przykład koczownikami. Można tu mówić wręcz o segregacji.

Chiny podejmują wiele inicjatyw, by przesiedlać do Tybetu również ubogich Chińczyków. Choć

Bank Światowy wstrzymał 40 milionów dolarów kredytu na Projekt Walki z Ubóstwem w Chinach
Zachodnich, Pekin najwyraźniej zamierza sam sfinansować przesiedlenie 58 tysięcy Chińczyków do

okręgu Dulan w Amdo.

Przenoszenie chińskiej ludności do Tybetu stanowi jedno z największych zagrożeń dla

tybetańskiej kultury i tożsamości. Nadaje też kształt rozwojowi gospodarczemu. Dotacje Pekinu i
większość inwestycji przeznaczone są przede wszystkim dla chińskiej społeczności, stanowiącej

gwarant panowania nad Tybetem. Chińczyków widać w miastach, administracji, handlu i armii; są

odseparowani od lwiej części społeczności tybetańskiej. Okrzyczane chińskie projekty, takie jak szosy,
kopalnie i domy mieszkalne, realizowane są z myślą o osadnikach, celach militarnych i surowcach,

które wywozi się z Tybetu. Rozwój gospodarczy i chińskie osadnictwo mają pomóc we wchłonięciu
Tybetu przez ChRL.

Tybetańskie miasta są stopniowo sinizowane. Chińscy osadnicy odbierają Tybetańczykom

ziemię, żywność i dobrą pracę. Tybetańczycy stają się mniejszością we własnym kraju i nie korzystają z

dobrodziejstw rozwoju, którego dokonuje się w ich imieniu.

Nędza rozwoju

Słynny ekonomista i laureat Nagrody Nobla, Amartya Sen, powiada, że wolność jest

koniecznym warunkiem rozwoju. Chiny „rozwijają” Tybet kosztem środowiska naturalnego i narodu

tybetańskiego, który ma coraz mniejszy wpływ na to, co dzieje się w jego kraju.

Polityka, jaką uprawia Pekin, tworzy w Tybecie dwie gospodarki i dwie społeczności: miejską,

bogatą – chińską, i wiejską, biedną, niedoinwestowaną – tybetańską. Rozziew między retoryką rozwoju
a warunkami, w jakich naprawdę żyją ludzie, często maskuje się imponującymi liczbami i statystykami.

Przemówienie Raidiego, przewodniczącego Stałego Komitetu Zgromadzenia Regionalnego, na forum VII Plenum VI

Stałego Komitetu Partii TRA 5 września 1994, rozpowszechniane jako wewnętrzny „Dokument nr 5”. Cytat za: Tsewang

Phuntso, op. cit.

International Committee of Lawyers for Tibet oraz Unrepresented Nations and Peoples Organization, The Case

Concerning Tibet: Tibet’s Sovereignty and the Tibetan People’s Right to Self-Determination, New Delhi, grudzień 1998.

Ibid.

International Committee of Lawyers for Tibet, The Relationship Between Environmental Management and Human Rights

in Tibet, lipiec 1992: raport dla Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. Praw Człowieka i Środowiska Naturalnego. Szacunki

Tibet Support Group (UK), organizacji, która badała proces przenoszenia ludności chińskiej do Tybetu w 1995 roku, były

nieco ostrożniejsze (i po raz kolejny dowiodły, że statystyki Pekinu nie są wiarygodne). Eksperci uznali, że w tradycyjnie

tybetańskich regionach mieszka od pięciu do pięciu i pół miliona nie-Tybetańczyków. Chińskie statystyki mówią o 4,59
miliona Tybetańczyków. TSG UK, New Majority: Chinese Population Transfer into Tibet, Londyn 1995.

Międzynarodowa Komisja Prawników, Tibet: Human Rights..., op. cit.

Polityka Chin w Tybecie

- 26 -

Rozwój Tybetu nie przyniósł pożytku Tybetańczykom, lecz dokonał się ich kosztem, z pogwałceniem ich

praw socjalnych i gospodarczych.

Australijska (rządowa) Agencja ds. Rozwoju Międzynarodowego, którą Chiny wynajęły do

dokonania ewaluacji inwestycji w Amdo, jasno wskazuje, dlaczego chińskie programy rozwoju nie
przynoszą większości Tybetańczyków żadnego pożytku. Chiny, stwierdza Agencja, pompują pieniądze

w wielkie przedsięwzięcia, nie zastanawiając się nad potrzebami biednych. Innymi słowy, biedni w
żaden sposób nie uczestniczą w projektach walki z trapiącą ich nędzą. Nie ma też planów wychodzenia

z ubóstwa. Chiny skupiają się wyłącznie na wielkich inwestycjach, a nie na projektach dla ubogich
gospodarstw

Wielkie, kosztowne projekty owocują tamami i szosami, które bezpośrednio nie podnoszą

dochodów ludności lokalnej. Lwią część budżetu takich przedsięwzięć stanowią narzędzia, siła robocza,

importowane z samych Chin materiały oraz koszty zarządzania. Na tej samej zasadzie regularne
dotacje Pekinu podnoszą PKB, ale nie dochody najuboższych. Płace chińskich robotników

kontraktowych stanowią część PKB, który niewzruszenie rośnie, gdy dotuje się nie-Tybetańczyków.

W chińskich dokumentach roi się od podobnych oświadczeń: „Produkt krajowy brutto

Tybetańskiego Regionu Autonomicznego wynosił trzy miliardy yuanów w 1992 roku i 3,6 miliarda
yuanów w roku 1993. W roku 1997 wynosił już 7,35 miliarda yuanów, czyli o 83,57 procent więcej niż w

roku 1993, co daje roczny wzrost w wysokości 12,9 procent”

. Główny Urząd Statystyczny ChRL

donosi, że w 1999 roku „PKB TRA osiągnął 10,335 miliarda yuanów, o 9,1 procent więcej niż w 1998,

szósty rok z rzędu przewyższając średnią krajową”

. Cóż jednak z tego, skoro przeciętny Tybetańczyk

nadal żyje w nędzy?

Skoro zmiany w Tybecie mają jakoby wyznaczać drogę do świetlanej przyszłości regionu, Pekin

mógłby zainteresować się potrzebami Tybetańczyków, dla których przygotowuje swoje projekty.
Tymczasem każdą krytyczną uwagę czy gest traktuje jako „odchylenie” lub przejaw „działalności

separatystycznej”, sterowanej przez „klikę Dalaja”, która „usiłuje paraliżować postęp” – co nieuchronnie
oznacza więzienie, a nawet śmierć.

Tybetański rząd emigracyjny nie chce „paraliżować postępu” – co więcej, niecierpliwie czeka na

dobre wiadomości z Tybetu i faktyczną poprawę losu tybetańskich koczowników i chłopów. Publikując

Wskazówki dotyczące międzynarodowych programów rozwoju i inwestycji w Tybecie, zachęcał wręcz
zagranicznych inwestorów do udziału w systematycznym rozwoju Płaskowyżu Tybetańskiego.

Rząd emigracyjny ma nadzieję, że w przyszłości Tybetańczycy będą mogli faktycznie

uczestniczyć w projektach, które zmieniają oblicze ich kraju, i zachować kontrolę nad własnymi

zasobami naturalnymi. Tybetańczycy, mieszkający w Tybecie i poza jego granicami, witają z otwartymi
ramionami każdy projekt, który daje im kontrolę, wiedzę i zatrudnienie oraz promuje tybetańską kulturę,

język i tożsamość.

The Australian Agency for International Development, Qinghai Community Development Project: Project Implementation

Document, maj 1995.

„1999: A Golden Year”, China’s Tibet, nr 10/1, 1999.

Dziennik Ludowy, 8 lutego 2000.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 27 -

NOWA PROPAGANDA ZAGRANICZNA

Skąd nowa ofensywa w mediach?

Sprawa Tybetu najbardziej zaszkodziła wizerunkowi Chin na arenie międzynarodowej.

Międzynarodowe media szukają informacji w Dharamsali, a Pekin musi się bronić.

Władze chińskie doskonale widzą tę bezradność. W 1993 roku, w rocznicę powstania

narodowego z 10 marca 1959, w Pekinie spotkali się eksperci, by przygotować ofensywę
propagandową, która pozwoliłaby Chinom odzyskać utracone terytoria.

W spotkaniu uczestniczył wiceminister propagandy Zeng Jian-hui, który przedstawił

najważniejsze wytyczne. Rekomendacje ekspertów miały ogromny wpływ na decyzje III Forum, które

obradowało w Pekinie rok później.

Eksperci uznali, że Pekin przegrywa wojnę propagandową o Tybet. Problemem, przed którym

stali chińscy dygnitarze, były jednoznaczne doniesienia zachodnich mediów o tragedii Tybetu. Pekin
zauważył, że przedstawiają one Chiny jako wielkiego, złego oprawcę Tybetu, podkopując wizerunek

ChRL i narażając na ciągłe problemy chińskich dyplomatów.

Eksperci mieli przedstawić nowe pomysły, które pozwoliłyby opracować strategię,

umożliwiającą odwrócenie tego negatywnego trendu.

Historia wojny na słowa

Prześledźmy historię wojny na słowa między ruchem tybetańskim a Pekinem, by zrozumieć, co

stracili Chińczycy, a co zyskali Tybetańczycy. Najlepiej chyba ilustruje to rozmowa, którą przeprowadził
Mao Zedong z Nikitą Chruszczowem po stłumieniu powstania w Tybecie w 1959 roku. Kiedy Mao

skończył opowiadać o ostatnim ciosie, jaki świat socjalizmu zadał imperializmowi, Chruszczow miał
spytać: „A co z Dalajlamą?”. „Uciekł”, odparł Mao takim tonem, jak gdyby chciał powiedzieć „baba z

wozu...”. „No to przegraliście wojnę”, stwierdził Chruszczow.

Ta rozmowa oddaje klimat mitów i legend epoki zimnej wojny, ale przede wszystkim świadczy o

tym, jak bardzo słyszalni stali się tybetańscy uchodźcy i jak potrafili zjednać sobie światową opinię
publiczną.

Kiedy Armia Ludowo-Wyzwoleńcza wkraczała na teren Płaskowyżu Tybetańskiego, Chiny były

nową latarnią morską socjalistycznego świata – zwłaszcza dla państw, które cierpiały w jarzmie

kolonializmu. Światowe media niemal nie interesowały się izolowanym, nieobecnym na arenie
międzynarodowej Tybetem. Jeśli już coś pisano, było to bardzo dalekie od prawdy i faktów.

Machina propagandowa Chin Ludowych niezmordowanie informowała o „wyzwoleniu”

deptanych przez wieki „chłopów pańszczyźnianych” i „niewolników”. Tych, którzy opierali się inwazji,

nazywała „psami łańcuchowymi kapitalistów”, usiłujących zniszczyć obóz socjalistyczny. Tybet stał się
jednym z klocków zimnej wojny: państwa socjalistyczne milczały. Chiny mogły mówić światu to, co

chciały – i często padało to na podatny grunt. Tybetańczycy nie mieli głosu.

Informacyjny monopol Chin utwierdzili lewicujący dziennikarze i pisarze, sławiący raj nowego,

socjalistycznego Tybetu. Lawinę publikacji tego rodzaju zapoczątkował Timely Rain Romy i Stuarta
Gelderów, a zakończyła Lhasa: the Open City Han Suyina, który namalował różowy obraz

postępowego, socjalistycznego Tybetu.

Wszyscy ci pisarze nie wspomnieli słowem o zniszczeniach, jakie przyniosły Tybetowi

„demokratyczne reformy”, kampania „wielkiego skoku” i rewolucja kulturalna. Dla świata były one
historyczną białą plamą. Relacje uciekających z kraju Tybetańczyków, którzy opisywali zbrodnie na

narodzie tybetańskim, uznawano za „typowe opowieści uchodźców”, wymyślających koszmarne
historie, by uzyskać azyl.

Polityka Chin w Tybecie

- 28 -

Chiny całkowicie kontrolowały Tybet i odniosły sukces propagandowy. Społeczność

międzynarodowa szybko zapomniała o inwazji, a okupację uznano za „wyzwolenie” mas pracujących.
Krótko mówiąc, sprawa Tybetu przestała istnieć. Wysiłki społeczności emigracyjnej, która usiłowała

przypominać o losie Tybetu, nazywano nawet „próbami reanimowania zdechłego jaka”.

Nie trwało to jednak wiecznie. Nowe zainteresowanie Tybetem zrodziło się przede wszystkim z

podróży Jego Świątobliwości Dalajlamy, który w 1979 roku zaczął składać wizyty w różnych państwach i
przedstawiać tybetańską wersję wydarzeń. Jego osobowość i szczerość natychmiast zjednały mu wielu

wpływowych przyjaciół i sojuszników. Determinacja i odwaga Tybetańczyków oraz wytrwała praca
tybetańskiego rządu na wychodźstwie przynosiła pierwsze rezultaty. Ludzie zafascynowani buddyzmem

tybetańskim zaczynali interesować się polityczną sytuacją Tybetu i okazywać mu poparcie.

Na początku lat osiemdziesiątych liberalizujące się Chiny otworzyły Tybet dla pierwszych

turystów zagranicznych. To, co zobaczyli, sprawiło, że po powrocie do domu wielu zakładało
organizacje, popierające Tybet, i niezmordowanie informowało media o tragedii narodu tybetańskiego.

Oficjalne delegacje z Dharamsali, które wpuszczano do Tybetu w latach 1979-1985, przywoziły

zdjęcia i filmy, ukazujące straszliwe zniszczenia, nędzę i głębię oddania Tybetańczyków dla Jego

Świątobliwości Dalajlamy.

W tym samym czasie ukazała się książka, zatytułowana In Exile from the Land of Snows, która

zasadniczo zmieniła poglądy na temat sytuacji w Tybecie. John Avedon jako pierwszy opisał powstanie
przeciwko chińskim rządom w Tybecie, koszmar rewolucji kulturalnej, więzień i obozów pracy oraz

potęgę ducha oporu Tybetańczyków.

Ruszyła lawina publikacji, odzwierciedlających zafascynowanie Zachodu Tybetem. Nowej mody

nie mógł nie zauważyć Hollywood. Wyprodukowano Siedem lat w Tybecie i Kundun, które pokazywały

Tybet sprzed chińskiej inwazji i dotarły do milionów widzów na całym świecie.

Pod koniec lat osiemdziesiątych powstała organizacja, monitorująca sytuację w Tybecie i

podająca niezwykle precyzyjne informacje – londyńska Tibet Information Network, która pomogła światu
zrozumieć, co dzieje się na Dachu Świata. Na początku lat dziewięćdziesiątych Kongres USA przyjął

ustawę, powołującą tybetańskojęzyczny serwis Radia Wolna Azja i Głos Tybetu. Audycje tych rozgłośni
docierają codziennie do Tybetańczyków, którzy nazywają je „lekarstwem dla chorego człowieka”.

Uczyć się od Dharamsali

Chińscy eksperci, którzy zebrali się w Pekinie w marcu 1993 roku, mieli więc ustalić, co

pozwoliło tybetańskiej diasporze sprzątnąć światową opinię publiczną sprzed nosa Pekinu, oraz
przedstawić strategię, która pozwoli ją odzyskać. Z typowo chińską logiką sięgnęli po klasyczną Sztukę

wojny Sun Tzu, który radził: „Poznaj swego wroga”, i zaczęli od analizy strategii tybetańskich
uchodźców.

Szczególne zaniepokojenie Pekinu wywoływał fakt, że tybetańskiej diasporze udało się

„umiędzynarodowić sprawę Tybetu”. Poparcie dla prowadzenia walki bez przemocy okazało się tak

silne, że władze chińskie uprzytomniły sobie, iż nie osiągną własnych celów bez przychylności
międzynarodowej opinii publicznej.

„Walkę z kliką Dalaja i zagranicznymi wrogimi siłami prowadzi się przede wszystkim środkami

propagandowymi. Szczególną rolę odgrywa tu propaganda zagraniczna. (...) Z szerszej perspektywy,

propaganda dotycząca Tybetu odciska się nie tylko na nim, ale na całym wizerunku Chin i
międzynarodowym klimacie wokół reform, polityki otwarcia i modernizacji całego kraju”

Chińscy dygnitarze, wracając do retoryki zimnej wojny, wskazali trzy główne problemy: klikę

Dalaja, wrogie zachodnie siły oraz zagranicznych dziennikarzy, i uznali, że z całą pewnością są one w

zmowie, której celem jest destabilizacja Chin.

Tenzin, zastępca sekretarza TRA [w:] China’s Public Relations Strategy on Tibet – tajnym dokumencie pekińskiego

Departamentu Propagandy, opublikowanym przez International Campaign for Tibet, Waszyngton, 1993.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 29 -

Zalecili też zabieganie o sympatię Tybetańczyków mieszkających za granicą – w celu izolacji

tybetańskich struktur z Dalajlamą na czele i wzmocnienie propagandy w samym Tybecie.

Oficjalne uznanie Jego Świątobliwości Dalajlamy za „problem” oznaczało ważną zmianę

strategii. Nawet gdy pod koniec lat osiemdziesiątych przez Lhasę przetaczały się ogromne
demonstracje, Chiny unikały otwartego krytykowania Dalajlamy. Teraz miało się to zmienić. Nowa

polityka miała polegać na podkopywaniu wiarygodności Dalajlamy nie tylko jako duchowego przywódcy
i politycznego rzecznika Tybetańczyków, ale i międzynarodowego autorytetu, zabierającego głos w

sprawach tego świata.

„Po czwarte – mówił Zeng Jian-hui – nadal uprawiają dwulicową strategię. Z jednej strony,

[Dalaj] nazywa się „działaczem na rzecz praw człowieka” i „pokoju na świecie” oraz opowiada za
„niestosowaniem przemocy”, z drugiej – potajemnie wywołuje zamieszki. Nasi propagandyści mają

publikować za granicą artykuły, które to obnażą”

Zaniepokojenie Pekinu

III Forum, które obradowało w 1994 roku, przyjęło wiele zaleceń specjalistów od propagandy.

Po powrocie do Lhasy Raidi szczegółowo omawiał wszystkie kwestie, które szkodzą wizerunkowi

Pekinu. „Atakując klikę Dalaja, musimy zabiegać o poparcie ludzi. (...) Musimy stopniowo zmieniać
wizerunek, jaki powstał za granicą – lepszym planowaniem i przewidywaniem, skuteczniejszą

propagandą zagraniczną i dobrą taktyką. Trzeba trwać przy propagandzie, ukazującej, że Tybet stanowi
część Chin. (...) Musimy pokazać prawdziwe oblicze kliki Dalaja i niewolniczego systemu starego

Tybetu. (...) Państwa zachodnie wspierają klikę Dalaja i wykorzystują tzw. „kwestię Tybetu” do wtrącania

się w wewnętrzne sprawy naszego państwa. Musimy ciężko pracować, by odebrać im nadzieje na
umiędzynarodowienie sprawy Tybetu”

Szczególny niepokój Pekinu wywołuje rosnące poparcie dla Tybetu, do którego odnosi się

określenie „wrogie siły zachodnie”, świadczące nie tylko o upodobaniu chińskich komunistów do

obraźliwych sformułowań, ale przede wszystkim o zdenerwowaniu, jakie wywołuje w ChRL
międzynarodowy ruch na rzecz Tybetu.

„Wrogie siły zachodnie” odnoszą się do wszystkiego: od osób prywatnych po parlamenty,

organizacje praw człowieka, organizacje pozarządowe i rządy, głosujące za wniesieniem potępiającej

Chiny rezolucji na forum Komisji Praw Człowieka ONZ w Genewie.

Pekin uznał, że cel propagandy znajduje się za granicą. W 1993 roku eksperci zalecali: „Żywą,

interesującą propagandę, dotyczącą suwerenności i praw człowieka, należy prowadzić na wielu
płaszczyznach. Za granicą muszą lepiej rozumieć sprawę Tybetu (...) byśmy mogli przeciwdziałać

wpływom kliki Dalaja i atakujących nas wrogich sił zachodnich. Musimy zdobyć poparcie i sympatię za
granicą”

Pekin wziął to sobie do serca i zaczął zapraszać do Tybetu zastępy parlamentarzystów,

urzędników ONZ, zagranicznych dziennikarzy, przywódców i biznesmenów. W latach 1997-1999 Tybet

odwiedziło ponad dwadzieścia oficjalnych delegacji

. Chiny nie zdołały jednak ukryć swoich zbrodni. W

maju 1998 roku, podczas wizyty „trójki” Unii Europejskiej, doszło do protestów w lhaskim więzieniu

Drapczi, które uprzytomniły światu, jak bardzo pogorszyła się sytuacja w Tybecie. Reakcja strażników
była prosta: dziesięcioro więźniów zamęczono na śmierć, a przywódcę demonstracji stracono.

Chinom udaje się przecież wpływać na niektórych gości. We wrześniu 1999 roku, na przykład,

australijski poseł Garry Nehl powiedział dziennikarzom po powrocie z Tybetu: „Nie widziałem żadnych

blokad ani posterunków, które świadczyłyby o ograniczaniu swobody podróżowania. Nikt nie

Ibid.

5 września 1994, doroczne spotkanie Komitetu Partii TRA w Lhasie. Por. Odcinanie głowy węża..., op. cit.

China’s Public Relations Strategy..., op. cit.

Kalon Tempa Tsering, „Tibetan Stake in China-West Relations”, Tibetan Bulletin, listopad-grudzień 1999.

Polityka Chin w Tybecie

- 30 -

przeszkadzał mieszkańcom Lhasy w odwiedzaniu klasztorów i świątyń. Widziałem wielu pielgrzymów z

młynkami modlitewnymi, którzy składali pokłony i recytowali modlitwy”

Chinom najbardziej zależy jednak na dziennikarzach, którzy propagowaliby chińską wersję

historii Tybetu. Pod tym akurat względem chińskie dokumenty są zaskakująco szczere: „Musimy
bardziej pracować nad propagandą zagraniczną. (...) Powinniśmy podejść do tego z wyobraźnią.

Zapraszajmy do Tybetu zagranicznych gości i dziennikarzy i starajmy się, by to oni wykonywali za nas
propagandową robotę za granicą, delikatnie zmieniając ich zdanie na temat tego, co zobaczyli na

własne oczy w Tybecie”

W tej chwili Chiny z coraz większym wigorem realizują strategię z 1993 roku. 3 września 2000

Dziennik Ludowy, oficjalny organ Pekinu, informował o wizycie zagranicznych dziennikarzy w Lhasie.
Artykuł nosił tytuł: „Tybet wita obiektywnych dziennikarzy zagranicznych” i cytuje Raidiego: „Dalajlama

pod płaszczykiem religii prowadzi działalność separatystyczną. Jego kłamstwa i hipokryzja kłócą się z
doktryną buddyzmu”. Tajscy dziennikarze, jak się dowiadujemy, mieli zgodzić się z lhaskim

aparatczykiem. Tulaya Sirikulpipatana odpowiedział: „Celem Dalajlamy jest powrót do systemu
niewolniczego [sic], a więc idzie on pod prąd historii”.

W lipcu 2000 Chiny zaprosiły N. Rama, redaktora tygodnika Frontline z Chennai w Indiach, do

spędzenia tygodnia w Tybecie. Wizyta zaowocowała trzydziestosześciostronicowym streszczeniem

chińskich materiałów propagandowych, które opublikował w numerze z 15 września. W sposób dość
nietypowy dla zawodowych dziennikarzy swoją stronniczość ujawnia już w pierwszym zdaniu, w którym

przedstawia się jako Hindus, „nie mający cienia sympatii dla separatystycznych, rewanżystowskich i
przestarzałych poglądów Dalajlamy”

7 września 2000 China News Agency z Tajpej poinformowała o wyjeździe

siedemnastoosobowej „misji dziennikarskiej” do Tybetu. W Czengdu, stolicy Sichuanu, dołączyli do niej
dziennikarze z Chin Ludowych. Ponad czterdziestu reporterów z różnych agencji, stacji telewizyjnych i

radiowych „z obu stron Cieśniny Tajwańskiej” miało spędzić w Tybecie dziesięć dni.

Agencja podała, że po raz pierwszy pozwolono tajwańskim dziennikarzom na pracę w Tybecie:

„Źródła kontynentalne informują, że wizyta stanowi część programu Pekinu, którego celem jest
nagłaśnianie postępu, jakiego dokonano na polu kultury, gospodarki i praw człowieka w ciągu półwiecza

komunistycznych rządów w Tybecie”.

W Lhasie dziennikarze spotkali się z Raidim, który wydaje się pełnić ostatnio rolę rzecznika

TRA. Raidi powtórzył stary refren: „Stanowczo sprzeciwiamy się ludziom, grupom i państwom, które
mieszają się w wewnętrzne sprawy Chin, posługując się kliką Dalaja lub tzw. sprawą Tybetu”

Ta wycieczka na – wrogie w końcu terytorium – jest kolejnym rezultatem burzy mózgów z 1993

roku: „W tym roku, po głębokim namyśle i szczegółowej analizie, wskażemy odpowiedni moment na

zorganizowanie w Tybecie wizyty zagranicznych dziennikarzy z Hongkongu, Makau i Tajwanu”

Chiny próbują zdominować światowy rynek informacji. 8 września 2000 pekińskie biuro AFP

podało, że Pekin będzie nadawać dwudziestoczterogodzinny serwis informacyjny w języku angielskim,
obejmujący swoim zasięgiem 98 procent powierzchni świata. CCTV 9 rozpocznie nadawanie w wigilię

51. rocznicy utworzenia ChRL, przypadającej 1 października 2000. Nowy kanał ma być wyzwaniem dla
BBC i CNN.

Mózgiem nowej strategii jest Zhao Qizheng, fizyk z Szanghaju, którego ściągnięto do Pekinu w

1998 roku i postawiono na czele Biura Informacji Rady Państwa – a więc główny propagandysta

ChRL

. Zhao dwukrotnie zwiększył liczbę konferencji prasowych i wezwał dygnitarzy do lepszej

współpracy z mediami. To on kreował nowy wizerunek prezydenta Jiang Zemina. Podczas ostatniej

wizyty Jianga w Nowym Jorku Zhao wszedł do paszczy lwa i rozmawiał z ponad setką dziennikarzy w

Australia Tibet Council News, październik 1999.

China’s Public Relations Strategy..., op. cit.

Frontline, 15 września 2000.

Dziennik Ludowy, 14 września 2000.

China’s Public Relations Strategy..., op. cit.

Asiaweek, 22 września 2000.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 31 -

National Press Club, gdzie pytał retorycznie: „Dlaczego najważniejsze amerykańskie media są przeciw

Chinom? Dlaczego Stany Zjednoczone mieszają się w sprawy, dotyczące chińskiego Tajwanu, Tybetu i
religii?”

Mimo wysiłków Zhao Qizhenga, który cieszy się poparciem potężnego chińskiego lobby,

prestiżowej firmy Hill and Knowlton oraz Henry Kissingera, Chiny nie zjednają sobie wolnych mediów,

dopóki będą krajem totalitarnym i monopartyjnym.

Zamiast wymyślać nowe strategie propagandowe, Pekin powinien po prostu poprawić los

Tybetańczyków. W ten sposób zbuduje sobie wspaniały wizerunek, na który zasługuje chiński naród.

Ibid.

Polityka Chin w Tybecie

- 32 -

PODSUMOWANIE

Pogłębia się przepaść między kampaniami represji w Tybecie a propagandowym wizerunkiem,

jaki malują Chiny, by owe represje ukryć. Im więcej represji, tym bardziej gorączkowe stają się zabiegi
oficjalnej propagandy, której jedynym celem – w tym kolejnych białych ksiąg – jest odwrócenie uwagi, w

kraju i za granicą, od najważniejszego celu ChRL w Tybecie: zniszczenia odrębnej tożsamości
kulturowej i narodowej Tybetańczyków. Pekin produkuje setki kłamstw, by ukryć przed światem jedną

prostą prawdę.

Innym ważnym elementem polityki Chin, który ujawniają nasze analizy, jest absolutny brak

zainteresowania negocjacjami z Dharamsalą. Wszelkie gesty, mające świadczyć o gotowości do
podjęcia rozmów, są tylko grą na zwłokę. Tybetańczykom udało się zdobyć tajny dokument, który nie

zostawia co do tego cienia wątpliwości. Jeden z najwyższych dostojników ChRL powiada: „Nie
potrzebujemy dialogu z Dalajlamą. Jego powrót do Chin oznaczałby wielkie ryzyko destabilizacji.

Utracilibyśmy kontrolę nad Tybetem. Dalajlama jest już stary. Pożyje najwyżej dziesięć lat. Kiedy umrze,
problem Tybetu rozwiąże się raz na zawsze. Musimy więc zrobić wszystko, by nie dopuścić do jego

powrotu”

Obsesja chińskich dygnitarzy na punkcie Dalajlamy bierze się niewątpliwie z jego rosnących

wpływów wśród samych Chińczyków. Najlepiej świadczy o tym reakcja władz na słowa Jego
Świątobliwości Dalajlamy, który, podczas wizyty na Tajwanie w 1997 roku, wyraził pragnienie odbycia

pielgrzymki na chińską Górę Wuati Shan, która dla buddystów jest siedzibą Bodhisattwy Mandziuśriego,

uosobienia mądrości buddów. Pekin odrzucił tę prośbę, stwierdzając, że nawet jedna, krótka wizyta
Dalajlamy „doprowadzi Tybetańczyków i Mongołów do szaleństwa”. Władze ChRL uznały, że Dalajlama

mógłby przyciągnąć działaczy na rzecz praw człowieka, wyznawców innych religii czy, po prostu,
niezadowolonych i wywołać „podniecenie”, którego nie dałoby się opanować. To zaś miałoby trudne do

przewidzenia konsekwencje polityczne.

Pekin nie chce więc kontaktów z Dalajlamą. Próby rozwiązania problemu Tybetu bez jego

udziału są błędem, wyrastającym ze strachu i paranoi, a nie rzeczowej analizy sytuacji i uczuć
Tybetańczyków. Do tej pory Jego Świątobliwość Dalajlama potrafił uspakajać radykałów ruchu

tybetańskiego. Ignorując go, Chiny skazują się na stawienie czoła znacznie radykalniejszym
działaczom. „Wszystko sprowadza się do tego – pisał Melvyn C. Goldstein – że Tybetańczycy nie będą

się biernie przyglądać, jak Pekin bezkarnie zmienia ich ojczyznę. Z połączenia nacjonalizmu, gniewu i
rozpaczy powstaje bardzo wybuchowa mieszanka, a zarówno w Tybecie, jak i poza jego granicami są

ludzie, którzy chętnie sięgną po przemoc. (...) Celem tej strategii nie będzie wyparcie Chin z Tybetu, ale
wymuszenie na Pekinie bardziej pojednawczego stanowiska. Jeśli się to uda, Chinom grozi

destabilizacja, ale nawet sukces częściowy oznaczać będzie załamanie turystyki i zagranicznych
inwestycji, zagrożenie dla wszystkich nie-Tybetańczyków oraz większe zainteresowanie światowej opinii

publicznej. Innymi słowy, obnaży bezskuteczność polityki twardej ręki i pokaże, że nie można ignorować
Tybetańczyków”

Nawet jeśli tybetański nacjonalizm nie wymknie się spod kontroli, strategia przedstawiania Jego

Świątobliwości Dalajlamy jako śmiertelnego wroga narodu chińskiego nie zda się na nic w obliczu

narastającego nacjonalizmu chińskiego. Pekin chce trzymać swych obywateli w klatce systemu
jednopartyjnego, podczas gdy w cyberprzestrzeni uprawiają oni demokrację, korzystając z

dobrodziejstw pluralizmu idei i inspiracji. Władcy ChRL mogą przedstawiać Dalajlamę w najgorszym
świetle i ograniczać dostęp do Internetu, ale nie zapanują już nad umysłami obywateli.

Widząc w Dalajlamie wroga, Chiny odbierają sobie sympatię świata i własnych obywateli, która

jest niezbędna do utrzymania stabilizacji i rozwoju.

Tajny dokument, cytowany przez niezależną gazetę tybetańską; Tibet Times, 31 sierpnia 1999.

Melvyn C. Goldstein, „The Dalai Lama’s Dilemma”, Foreign Affairs, Nowy Jork, styczeń-luty 1998.

Walka na śmierć i życie ze starożytną cywilizacją

- 33 -

Błędem jest również zakładanie, że czas pracuje dla Pekinu i że należy odwlekać negocjacje do

śmierci Dalajlamy. Uznając, że problem Tybetu sprowadza się do problemu osoby Dalajlamy, Pekin
zamyka oczy na aspiracje całego narodu i siłę jego wiary, która po śmierci Dalajlamy może

eksplodować z nieprzewidywalną siłą i nieprzewidywalnymi skutkami dla Chin i Tybetu.

Dlatego też „Dalajlama będzie kluczem do każdego kompromisu”

. Jiang Zemin i jego

towarzysze muszą być mężami stanu, a nie politykami, rozpaczliwie utrzymującymi bezkształtną
koalicję. Przystępując do poważnych negocjacji z Dalajlamą znajdą rozwiązanie, które zadowoli obie

strony, i zapewnią Tybetowi miejsce w granicach stabilnych, dostatnich Chin. Przyniesie to także wiele
zysków na arenie międzynarodowej, gdyż mieszkańcy Tajwanu i Xinjiangu zobaczą Pekin w nowym

świetle.

Ibid.