System edukacji we Włoszech 

 

1

O

G

Ó

L

N

E

 I

N

F

O

R

M

A

C

JE

 O

 

W

Ł

O

S

Z

E

C

H

 

 

Stolica: Rzym; 

 

Ustrój: republika; 

 

Powierzchnia:  301 tyś. km

2  

 

 

Ludność: 58 mln (191 mieszkańców na 1 km

2 

); 

 

Główne miasta: Rzym, Mediolan, Neapol, Florencja, Wenecja; 

 

Większość kraju leży na Półwyspie Apenińskim; 

 

Od wybrzeża Morza Śródziemnego, wzdłuż granicy z Francją, Szwajcarią i Austrią w kierunku Słowenii i Morza Adriatyckiego rozciągają się Alpy (najwyższy szczyt Corno Grande 2914 

m.n.p.m

.), niziny znajdują się po zachodniej i wschodniej stronie Apenin, najrozleglejszy obszar nizinny, przecięty najdłuższa w kraju rzeką Pad – znajduje się na północy kraju; 

 

Na południu i na wyspach panuje klimat śródziemnomorski, a na północy bardziej kontynentalny; 

 

41% ziemi wykorzystywane jest pod uprawy, a dalsze 17% pod pastwiska, około 6% ludności czynnej zawodowo pracuje w rolnictwie, ale liczba ta ciągle się zmniejsza; 

 

IN

F

O

R

M

A

C

JE

 O

G

Ó

L

N

E

 

D

O

T

Y

C

Z

Ą

C

E

 

F

U

N

K

C

JO

N

O

W

A

N

IA

 O

Ś

W

IA

T

Y

 

 

Obowiązek szkolny 6 – 16 roku życia (od 2003 roku); 

 

Kształcenie obowiązkowe obejmuje: szkołę podstawową i szkołę średnią I stopnia (jest to pierwszy cykl kształcenia);  

 

Kształcenie obowiązkowe jest bezpłatne, również podręczniki są bezpłatne w ramach obowiązkowego kształcenia; 

 

Ustawowo zagwarantowano prawo do nauki przez co najmniej 12 lat lub do uzyskania kwalifikacji przed osiągnięciem 18 roku życia – prawo to odnosi się do pierwszego cyklu nauki w 

systemie edukacji oraz do drugiego cyklu; 

 

Zgodnie z obowiązkiem i prawem do nauki przez 12 lat , 15-latkowie mogą odbyć cały cykl kształcenia przewidziany dla młodzieży w wieku 15-18 lat w systemie kształcenia przemiennego; 

 

Dzieci uczęszczają na ogół do najbliższych szkół w swoim rejonie; 

 

Językiem nauczania jest język włoski, ale w niektórych rejonach zezwala się na kształcenie w języku lokalnym; 

 

Rodzice są szczegółowo informowani o postępach swoich dzieci w szkole; 

 

Ustawowe zagwarantowanie równego statusu szkół państwowych i niepaństwowych uznawanych przez władze państwowe, ma to zapewnić środki umożliwiające przyznawanie pomocy 

materialnej rodzicom dzieci i młodzieży w wieku szkolnym niezależnie od tego do jakiego typu szkoły uczęszcza, a w ten sposób zagwarantować prawo do nauki oraz sprzyjać rozwojowi, 
zróżnicowaniu i integracji kształcenia prowadzonego w ramach publicznego systemu edukacji; 

 

System edukacji we Włoszech jest reformowany od 2004 roku; 

A

D

M

IN

IS

T

R

A

C

JA

 I

 N

A

D

Z

Ó

R

 

 

Za system edukacji odpowiada całościowo Ministerstwo Edukacji, Szkolnictwa Wyższego i Nauki; 

 

Przedstawicielami ministerstwa na szczeblu lokalnym są urzędy do spraw edukacji regionów i prowincji; 

 

Wszystkie szkoły posiadają autonomię w zakresie administracji, organizacji, dydaktyki, badań oraz prowadzenia przedsięwzięć eksperymentalnych i rozwojowych(od roku szkolnego 

2000/2001);  

 

Od 2004 roku działa Państwowy Instytut di spraw Oceny Systemu Edukacji, którego zadaniem jest przeprowadzenie oceny skuteczności i badanie jakości kształcenia na poziomie centralnym; 

 

Kierowaniem oświatą na poziomie regionów zajmują się kuratorzy, oprócz nich działają na poziomie centrali, w poszczególnych regionach i na poziomie władz lokalnych inspektorowie 

oświaty. Odwiedzają oni szkoły, kontrolują proces nauczania i uczenia się zgodnie ze swoją wiedzą i doświadczeniem w obrębie poszczególnych przedmiotów; 

 

Sektor prywatny na poziomie szkolnictwa wyższego obejmuje uczelnie akademickie prowadzone przez osoby prawne i fizyczne, które otrzymały zezwolenie MESWiN na przyznawanie 

kwalifikacji akademickich równorzędnych kwalifikacjom państwowym; 

 

Uczelnie wyższe posiadają autonomię, w ramach której posiadają niezależność finansową, administracyjną, księgowości, posiadają własny budżet, same decydują o organizacji zajęć, które 

muszą być przeprowadzone pod kątem realizacji założonych celów; 

 

Szczegółowa organizacja zajęć oraz ich struktura opisana jest w dokumencie wydawanym przez rektora uczelni i zatwierdzonym przez ministerstwo; 

 

F

IN

A

N

S

O

W

A

N

IE

 

O

Ś

W

IA

T

Y

 

 

Szkolnictwo publiczne jest finansowane bezpośrednio przez państwo (74%), władze municypalne (18%), prowincje (4,5%), regiony (3,5%); 

 

98% wydatków państwa na oświatę stanowią pensje dla nauczycieli; 

 

Szkolnictwo zawodowe i publiczne bywa finansowo wspierane przez przemysł; 

 

Kształcenie na etapie wyższych klas szkół średnich jest płatne – zdobyte w ten sposób fundusze pokrywają niewielki odsetek ogólnych wydatków; 

 

Zadaniem ministerstwa jest rozdział funduszy, monitorowanie i ocena jakości kształcenia; 

 

Od 1994 roku uczelnie państwowe i prywatne mają własny budżet; 

 

Wydatki państwa na oświatę w 1990 roku wyniosły 5,9% PKB; 

 

System edukacji we Włoszech 

 

2

P

R

Z

E

D

S

Z

K

O

L

E

 

 

Dzieci w wieku do 3 lat mogą korzystać z ośrodków opieki dziennej (żłobki) ich sieć jest dość dobrze rozbudowana, istnieją tego typu placówki zarówno państwowe jak i  prywatne; 

 

Od 3 roku życia dzieci mogą uczęszczać do przedszkoli, stanowiącego pierwszy etap systemu szkolnego; 

 

Do tej placówki można zapisać dziecko, które ukończyło 3 lata do 30 kwietnia danego roku szkolnego; 

 

Przedszkole organizuje zajęcia trwające od 25 do 48/49 godzin tygodniowo; 

 

Do przedszkoli uczęszcza około 90% dzieci; 

 

Połowę przedszkoli prowadzi państwo, a pozostałe: władze lokalne, prywatne stowarzyszenia (najczęściej religijne); 

 

K

S

Z

T

A

Ł

C

E

N

IE

 O

B

O

W

IĄ

Z

K

O

W

E

 

S

Z

K

O

 Ł

A

 P

O

D

S

T

A

W

O

W

A

 I

  

S

Z

K

O

Ł

A

 Ś

R

E

D

N

IA

 I

 S

T

O

P

N

IA

 

 

 

Obowiązkowa i bezpłatna;  

 

Rok szkolny trwa co najmniej 200 dni od początku września do końca sierpnia; 

 

Szkoły są czynne pięć lub sześć dni w tygodniu, przez cały dzień lub pół dnia, zależnie od placówki;  

 

Roczny obowiązkowy wymiar zajęć wynosi 891 godzin (33 tygodnie nauki, a na tydzień przypada średnio 27 godzin zajęć lekcyjnych); 

 

W ramach autonomii szkolnej każda placówka samodzielnie decyduje o organizacji czasu przeznaczonego na zajęcia w ciągu roku; 

 

Zgodnie z życzeniem rodziców i swym „planem zajęć edukacyjnych” placówka może organizować dodatkowe nieobowiązkowe zajęcia dydaktyczne i inne zajęcia w wymiarze, odpowiednio 99 

i 189 godzin rocznie (średnio 3-6 godzin tygodniowo), uczęszczanie na te zajęcia jest bezpłatne;  

 

Od 2004 roku każda klasa posiada nauczyciela-wychowawcę;  

 

Programy i treści kształcenia: szkoły prowadzące pierwszy cykl kształcenia zobowiązane są do realizacji „Ogólnokrajowych wytycznych dotyczących zindywidualizowanych planów 

kształcenia”- określają one docelowy poziom jaki powinni osiągnąć uczniowie w każdej szkole; 

 

Nauczyciele dokonują okresowej i rocznej oceny postępów w nauce i zachowania uczniów oraz końcowej oceny warunkującej promocję do następnej klasy; 

 

Ocena obejmuje: przedmioty obowiązkowe i wybrane przez ucznia przedmioty fakultatywne; 

 

Skala ocen: od 1 do 5; 

 

Przejście ucznia ze szkoły podstawowej do szkoły średniej I stopnia odbywa się na podstawie ogólnej oceny dokonywanej na zakończenie szkoły podstawowej; 

 

Uczniowie nie zdają pisemnych ani ustnych egzaminów by otrzymać świadectwo ukończenia szkoły podstawowej; 

 

Po ukończeniu obowiązkowego, pierwszego cyklu nauki uczniowie przystępują do egzaminu państwowego, który warunkuje przyjęcie do szkoły średniej II stopnia. 

♣

 

Szkoła podstawowa 

 

Kryteria przyjęć: do szkoły podstawowej przyjmuje się dzieci, które osiągnęły wiek 6 lat do 31 sierpnia przed rozpoczęciem danego roku szkolnego; 

 

Dzieci w wieku od 6 do 11 lat; 

 

Klasy liczą na ogół od 10 do 25 uczniów; 

 

Każda klasa ma zwykle więcej niż jednego nauczyciela (najczęściej dwóch lub trzech); 

 

Szczegółowe cele kształcenia na tym poziomie zdefiniowano dla przedmiotów: religia katolicka, język włoski, język angielski, historia, wychowanie obywatelskie, geografia, matematyka, 

przedmioty przyrodnicze, wychowanie techniczne i informatyka, wychowanie muzyczne, wychowanie plastyczne, zajęcia sportowe i motoryczne; 

 

Wychowanie obywatelskie nie jest odrębnym przedmiotem, lecz stanowi element zajęć wychowawczych i dydaktycznych prowadzony przez wszystkich nauczycieli; 

 

Pozostawienie ucznia na drugi rok w jednej z „pośrednich” klas ma miejsce jedynie w wyjątkowych i odpowiednio uzasadnionych przypadkach; 

♣

 

Szkoła średnia I stopnia 

 

Kryteria przyjęć: ukończenie szkoły podstawowej; 

 

Dzieci i młodzież w wieku od 11 do 16 lat; 

 

Lekcje prowadzą nauczyciele przedmiotu;  

 

Szczegółowe cele kształcenia na tym poziomie zdefiniowano dla przedmiotów: religia katolicka, język włoski, język angielski, drugi język Wspólnoty Europejskiej, historia, wychowanie 

obywatelskie, geografia, matematyka, przedmioty przyrodnicze, wychowanie techniczne,  informatyka, wychowanie muzyczne, wychowanie plastyczne, zajęcia sportowe i motoryczne; 

 

Wychowanie obywatelskie nie jest odrębnym przedmiotem, lecz stanowi element zajęć wychowawczych i dydaktycznych prowadzony przez wszystkich nauczycieli; 

 

System edukacji we Włoszech 

 

3

S

Z

K

O

L

N

IC

T

W

O

 Ś

R

E

D

N

IE

 I

I 

S

T

O

P

N

IA

 I

 P

O

L

IC

E

A

L

N

E

 

 

Kształcenie w niektórych szkoła średnich drugiego stopnia jest podzielone na dwa etapy, przy czym przejście na drugi etap odbywa się automatycznie; 

 

Kryteria przyjęć: posiadanie świadectwa ukończenia pierwszego cyklu kształcenia; 

 

Opłaty: od uczniów na tym poziomie edukacji pobiera się czesne, ale uczniowie szkół państwowych mogą zostać zwolnieni z opłat lub otrzymać pomoc materialną, zależnie od dochodu w 

rodzinie; 

 

Programy i treści nauczania: władze centralne opracowują podstawę programową dla każdego nurtu kształcenia w szkołach średnich II stopnia oraz wytyczne dotyczące metod nauczania; 

 

Przedmiotami obowiązkowymi we wszystkich typach szkół są: język włoski, historia, nowożytny język obcy, matematyka i wychowanie fizyczne; 

 

Ocena: ustną i pisemną pracę uczniów ocenia się co trzy-cztery miesiące; 

 

Skala ocen: od 1 do 10 (by przejść z klasy do klasy należy otrzymać ocenę minimum „6”); 

 

W szkołach średnich II stopnia kształcenie podzielone jest na dwa dwuletnie etapy, a piątym roku uczniowie pogłębiają wiedzę  i przygotowują się do studiów wyższych; 

 

Istnieje możliwość zmieniania profili szkoły średniej II stopnia przez uczniów; 

 

Na zakończenie nauki w szkole średniej II stopnia przeprowadza się egzamin państwowy – maturę*; 

♣

 

 Rodzaje kształcenia 

•

 

Kształcenie klasyczne: 
-

 

szkoła średnia II stopnia o profilu klasycznym (wiek 14-19 lat); 

-

 

szkoła średnia II stopnia o profilu ścisłym (wiek 14-19 lat); 

-

 

szkoła średnia II stopnia o profilu językowym (wiek 14-19 lat); 

-

 

szkoła średnia II stopnia o profilu humanistycznym (wiek 14-19 lat); 

-

 

szkoła średnia II stopnia o profilu ekonomicznym(wiek 14-19 lat); 

•

 

Kształcenie artystyczne: 
-

 

szkoła średnia II stopnia o profilu muzycznym i tanecznym(wiek 14-18/19 lat); 

-

 

szkoła artystyczna (wiek: 14-17/19 lat); 

•

 

Kształcenie techniczne: 
-

 

Szkoła techniczna (wiek: 14-19 lat); 

•

 

Kształcenie zawodowe: 
-

 

Szkoła zawodowa (wiek: 14-17/19 lat); 

 

S

Z

K

O

L

N

IC

T

W

O

 

T

E

C

H

N

IC

Z

N

E

 I

  

Z

A

W

O

D

O

W

E

 

 

Szkoły techniczne są we Włoszech bardzo popularne, trafia do nich 42% uczniów na poziomie wyższych klas szkół średnich; 

 

Realizowane są 5-letnie kursy oświaty przemysłowej, rolniczej, morskiej, przedsiębiorczości i rachunkowości; 

 

Nauka odbywa się w ponad 30 instytucjach przemysłowych, które przygotowują do pracy zawodowej specjalistów średniego szczebla; 

 

Państwowe szkolnictwo zawodowe realizowane jest w instytutach zawodowych, kształci 22% młodzieży na poziomie wyższych klas szkoły średniej; 

 

W instytutach zawodowych można zdawać maturę, by później starać się o przyjęcie na wyższą uczelnię; 

 

Na poziomie regionów realizuje się krótkie (do 2 lat) kursy kształcenia zawodowego dla uczniów osiągających różny poziom kształcenia: po 3 latach szkoły średniej (w ramach obowiązku 

szkolnego), po dwóch (lub więcej) klasach wyższej szkoły średniej, po ukończeniu wyższej szkoły średniej; 

 

*

M

A

T

U

R

A

 

 

Do matury zostają dopuszczeni zostają jedynie uczniowie po pięcioletnim programie nauczania w szkolnictwie średnim II stopnia; 

 

Egzaminy maturalne rozpoczynają się około 25 czerwca i trwają do 31 lipca; 

 

Na początku odbywają się egzaminy pisemne z: języka włoskiego (w ramach tego egzaminu uczeń wybiera jeden z tematów z następujących dziedzin: historia, literatura, aktualności, czwarty 

temat zależy od profilu szkoły), wiedzy ogólnokulturalnej oraz z egzaminu pisemnego z trzeciego przedmiotu, który jest zależny od typu szkoły (np. w liceach humanistycznych będzie to język 
grecki lub łaciński – decyduje o tym wcześniej losowanie przeprowadzone przez Ministerstwo ); 

 

Warunkiem koniecznym do przystąpienia do egzaminów ustnych jest otrzymanie pozytywnych ocen z części pisemnej matury; 

 

Ustna matura obejmuje wszystkie przedmioty nauczane w ostatnim roku szkoły średniej drugiego stopnia; 

 

W skład komisji maturalnej wchodzą: czterej profesorowie z danej szkoły, czterej profesorowie z zewnątrz, przewodniczący komisji; 

 

Maksymalnie ze wszystkich przedmiotów maturalnych można uzyskać 100 punktów, aby otrzymać świadectwo dojrzałości należy zdobyć minimum 60 punktów, do końcowych wyników bierze 

się pod uwagę również dotychczasowe wyniki w nauce. W przypadku, gdy przez ostatnie trzy lata uczeń bez problemu uzyskiwał promocję do następnej klasy, może uzyskać dodatkowo do 20 
punktów wliczonych do ogólnej liczby punktów maturalnych; 

System edukacji we Włoszech 

 

4

 

S

Z

K

O

L

N

IC

T

W

O

 W

Y

Ż

S

Z

E

 

 

Istnieją dwa główne rodzaje studiów: akademickie i zawodowe; 

 

System studiów kończący się uzyskaniem tytułu zawodowego obejmuje obecnie dwa główne cykle (3+2): 3-letnie studia prowadzące do Laurea, a następnie 2-letnie studia kończące się Laurea 

specjalistica; 

 

W sektorze uczelni zawodowych prowadzone są studia w dziedzinach: sztuk pięknych i muzyki, dziedzinie mediacji językowej, dziedzinach technicznych oraz kilku innych dziedzinach, przy 

czym studia w każdej z tych dziedzin mają swą specyficzną strukturę, regulamin i organizację; 

 

Warunki wstępu: posiadanie świadectwa ukończenia szkoły średniej II stopnia (otrzymywane po zdaniu egzaminu państwowego ) lub odpowiednie kwalifikacje uzyskane za granicą; 

 

Dostęp na studia na kierunkach: Medycyna, Chirurgia, Stomatologia, Weterynaria i Architektura jest regulowany centralnie (w przypadku innych kierunków uczelnie same ustalają procedury 

selekcji); 

 

Warunki przyjmowania na uczelnie artystyczne są takie same jak na inne uniwersytety + dodatkowo sprawdza się predyspozycje do studiowania na danym kierunku; 

 

Na szczeblu krajowym definiuje się wspólne ogólne kryteria i cele dla różnych kierunków; 

 

Stopnie naukowe: Laurea (uzyskiwany po 3 latach studiów – 180 punktów), Laurea specjalistica/Magistrale LS/LM (uzyskiwany po kolejnych 2 latach studiów – 120 punktów),dwa główne 

rodzaje trzeciego tytułu /stopnia: doktorat akademicki (kolejne minimum 3 lata poświęcone prawie wyłącznie zaawansowanym badaniom) oraz oraz specjalistyczny tytuł/stopień o orientacji 
zawodowej (uzyskiwany po 3-6 latach od zakończenia LS/LM, w zależności od wybranej dziedziny– minimum 120 maź 360 punktów kredytowych). 

 

S

Z

K

O

L

N

IC

T

W

O

 

D

O

R

O

S

Ł

Y

C

H

 

 

Od 1970 roku, zgodnie z ustawą, osoby zatrudnione w przemyśle mają prawo uzyskania płatnego urlopu na dokształcanie i doskonalenie zawodowe; 

 

Ożywiona działalność „Uniwersytetów II wieku”, w których mogą dokształcać się i doskonalić ludzie będący na emeryturze lub rencie.  

N

A

U

C

Z

Y

C

IE

L

E

 

 

Nauczyciele przedszkoli i szkół podstawowych muszą posiadać dyplom Laurea; 

 

Nauczyciele szkół średnich którzy zamierzają przystąpić do egzaminu konkursowego, aby uzyskać kwalifikacje uprawniające do nauczania, obowiązkowo kończą 2-letnie studia podyplomowe w 
scuola di specializzazione; 

 

Nauczyciele szkół podstawowych są nauczycielami przedmiotów zintegrowanych; 

 

Nauczyciele szkół średnich są nauczycielami przedmiotu; 

 

Nauczyciele maja status urzędników państwowych; 

 

System kształcenia nauczycieli podlega obecnie reformie; 

 

Kierownicy szkół i inspektorzy oświaty są wybierani spośród wyróżniających się nauczycieli; 

 

Większość nauczycieli do poziomu niższych klas szkoły średniej włącznie to kobiety, natomiast w wyższych klasach szkoły średniej, w szkołach technicznych i zawodowych przeważają 
mężczyźni;  

 

Ź

RÓDŁO 

►

 

www.eurydice.org 

►

 

Pachociński R.: Współczesne systemy edukacyjne, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2000. 

►

 

Sawicka-Wielgusik S.: Reforma szkolnictwa we Włoszech, w: Ruch Pedagogiczny, 2002, nr 1-2.