Spistreści

WPROWADZENIEDOLISTÓWKATOLICKICH

..3

Nazwa

.3

Kanoniczność

.4

Kolejność

.5

WprowadzeniedoListuśw.Judy(B.P.)

6

Okolicznościpowstania

.6

Treśćiteologia

.7

WprowadzeniedoListuśw.Judy(P.K.)

8

Jud1

.9

Adresicellistu

.9

Charakterystykabłędnowierców

..11

Upomnieniaizakończenie

.15

Listśw.Judy

BibliaTysiąclecia

WydanieV

zkomentarzamiBibliiJerozolimskiej

WydawnictwoPallotinum

2006

WPROWADZENIEDOLISTÓW

KATOLICKICH

Nazwa

Zbiórlistówkatolickichobejmujesiedemróżnychpism,któreweszłydo

kanonuNT,lecznienależądobogatejspuściznyliterackiejPawła.Sąto:Listiw.
Jakuba,PierwszyiDrugiListśw.Piotra,Pierwszy,DrugiiTrzeciListiw.Jana
orazListśw.Judy.Nazwątąpoczątkowookreślanopisma,którezostały
skierowanedowieluwspólnotkościelnychlubdowszystkichwiernych:„listy
okólne”lub„listypowszechne”.Mogłajednakodpoczątkuodnosićsiędotych
listówjakouznanychwKościelekatolickim.Nazwatapojawiłasiępodkoniec
IIw.,awIVw.byłajużpowszechnieużywana.Listykatolickiesąważnymi
dokumentamipierwotnegochrześcijaństwa.UkazująonejużrozwiniętyKościół,
zajmującystanowiskowobecproblemówotaczającegoświata,azwłaszcza
wobecherezji,grożącychrozłamemwspólnoty.Ichautorzyopierająsięnanauce
itradycjiapostolskiejipodająreguływażnedlazachowanianieskażonegożycia
chrześcijańskiego.

Kanoniczność

ChociażlistyteprzypisujesiępostaciomważnymwKościelepierwotnym

(Jakubowi,Piotrowi,JanowiiJudzie),zichprzyjęciemdokanonubyłyduże
problemy.Starożytnespisyksiąguważanychzaświęteinatchnione,
potwierdzoneprzezsynodypierwszychwieków,świadcząotym,żeistniały
wówczaspewnewątpliwościcodokanonicznościListuśw.Jakuba,Drugiego
Listuśw.Piotra,DrugiegoiTrzeciegoListuśw.JanaiListuśw.Judy.Przede
wszystkimniebyłopewności,żepismaterzeczywiściepochodząodapostołów
Jakuba,Piotra,JanaiJudy.Wowychczasachbowiempowstawałowiele
apokryfów,którychautorzypodszywalisiępodimionadwunastuapostołów.
Pierwszykanonwymieniającywszystkielistykatolickiewliczbiesiedmiu
pochodzizIVw.(ustalonynasynodziewLaodyceiw360r.).

Kolejność

Wpierwszychkodeksachlistykatolickiebyłynajczęściejumieszczanepo

DziejachApostolskich.WobecnymkanonieNTstanowiąoneosobnągrupę
międzylistamiPawłaaApokalipsąwedługśw.Jana.Ichkolejnośćwramach
grupy„siedmiu”zostałaustalonanaWschodzienapodstawieGa2,9,gdzie
Pawełwylicza„kolumny”Kościoła:Jakuba,PiotraiJana.Sąoninazwani
„kolumnami”,ponieważwpierwotnymKościeleodegralinajwiększąrolę.
Dopieroponich,nasamymkońcu,znajdujesięListśw.Judy,któryzamyka
grupęlistówkatolickich.ZewzględunawielkieznaczeniePiotrawKościele
rzymskimkodeksyzachodniepodawaływkanoniekolejnośćlistów:Pierwszyi
DrugiListśw.Piotra,Pierwszy,DrugiiTrzeciListśw.Jana,Listśw.Jakuba,
Listśw.Judy.Jednakżeśw.Hieronim(początekVw.)wswymtłumaczeniu
zwanymWulgatąposzedłzatradycjąwschodnią.KiedyKościółzachodni
zaakceptowałjegoprzekład,przyjąłtakżeustalonąprzezniegokolejność.

WprowadzeniedoListuśw.Judy(B.P.)

Okolicznościpowstania

Listśw.JudypowstałprawdopodobniepodkoniecIw.inależydoostatnich

pismNT.JegoautoremjestJuda,którysamsiebieokreślajakosługęJezusa
ChrystusaibrataJakuba(Jud1).PrawdopodobnieniechodzitujednakoJudę
Apostoła(oprzydomkuTadeusz;zob.Mt10,3;Mk3,18),gdyżwtedyautor
zaznaczyłbytonapoczątkulistu,takjakuczynilitoapostołowie,autorzyinnych
pismNT.Judapowołujesięnatomiastnaswojegobrata-JakubaMłodszego,
krewnegoJezusa(Mk6,3)iautoraListuśw.Jakuba.Ztreścilistuwynika
również,żeczasyapostołówjużminęły,aautorchceprzypomniećwierzącym
ichnaukę(Jud17).Możetooznaczać,żefaktycznymautorembyłuczeńJudy.

PoczątkowoistniałypewnewątpliwościcodokanonicznościListuśw.Judy.

Wynikałyonestąd,żejegoautordwukrotnieodwołujesiędopozabiblijnej
apokryficznejKsięgiHenocha(Jud6.14n),przyczymzadrugimrazem
wyraźniejącytuje.Ponadtonawiązujejeszczedoinnegoapokryfu
WniebowzięcieMojżesza(Jud9).Korzystaniezliteraturypozabiblijnejniemoże
jednakbyćprzeszkodąwuznaniunatchnionegocharakterutegopisma.Dlatego
wątpliwościtezostałyprzezwyciężonejużwpierwszychwiekach
chrześcijaństwaiListśw.JudyzostałuznanyprzezKościółzapismonatchnione
ikanoniczne.

Treśćiteologia

Listśw.JudynależydonajkrótszychpismcałegoPismaŚwiętego:jego

zawartośćmieścisięwjednymrozdzialeliczącym25wersetów.Możnago
podzielićnapięćczęści:
1)adreszpozdrowieniem(Jud1n);
2)przestrogaprzedgorszycielami(Jud3-16);
3)wezwanieskierowanedowspólnotywierzących(Jud17-23);
4)uwielbienieBoga(Jud24n).

Celem,jakiprzyświecałpowstaniutegopisma,byłazachętadowytrwałościw

nieskażonejwierzeorazprzestrogaprzedfałszywyminauczycielami,którzy
słowemiprzykładempropagowaliswobodęobyczajówilekceważyli
podstawowezasadywiary.Ponadtoichdziałalnośćnastawionabyłana
pozyskiwaniekorzyścimaterialnych.

WprowadzeniedoListuśw.Judy(P.K.)

Adresatamilistusąpowołani,umiłowaniwBoguOjcuizachowanidlaJezusa

Chrystusa,cooznaczazapewnepewnągrupęchrześcijan,byćmoże
nawróconychzŻydów.Pismozawieraopróczpozdrowieńiwyraźnie
zaznaczonegocelurównieżdoksologiękońcową.Treściąjegosąnapomnieniai
ostrzeżeniaprzedbłędnowiercami,przedstawianymiwsposóbuderzająco
podobnydo2P,któregoJudjestnajprawdopodobniejźródłem.Tonpismajest
autorytatywny,niemalprorocki,charakterystykabłędnowiercówjednoznaczna.
Identyfikacjatychostatnichnastręczamimototrudności.Wzmiankowanebłędy
chrystologiczne,zwodniczapneumatologiailibertyńskitrybżyciawskazują
albonaodłamgnostyków,albonadekadenckiegrupyesseńskie.Błędnowierców
spotkapodobnakaracowprzeszłościfałszywychproroków.Opissądupochodzi
z(apokryficznej)literaturymiędzytestamentowej,mianowiciezKsięgiHenocha
iprawdopodobniezWniebowzięciaMojżesza.Zapewnefakttenspowodowałw
pierwszychwiekachpewnewątpliwościcodokanonicznościksięgi.Autorlistu
przedstawiasięjakoJuda…brat…Jakuba;odnosisiętozapewnedoJakuba,
„brataPańskiego”.MniejprawdopodobnejestpokrewieństwoJudyzinnym
Jakubem(por.Łk6,16;Dz1,13),cowskazywałobynatożsamośćz(Judą)
Tadeuszem,Apostołem;przeczytemuchoćbyw.17,wktórymautorzdajesię
odróżniaćodApostołów.Datalistujestdośćtrudnadoustalenia;naogół
przyjmujesięlatamiędzy70a80r.poChr.,najprawdopodobniejprzed
napisaniem2P.

Jud1

Adresicellistu

1

Juda,sługaJezusaChrystusa,bratzaśJakuba,dotych,którzysą

powołani,umiłowaniwBoguOjcuizachowanidlaJezusaChrystusa:

1którzysąpowołani.Wariant:„donarodów,któresąpowołane”.—umiłowani.Wariant:„uświęceni”.

2

miłosierdziewamipokój,imiłośćniechbędąudzieloneobficie!

1–2.

PostaćJudy,wymienionegowtytulelistu,jestdośćsporna.NajprawdopodobniejchodzioJudę,„brataPańskiego”ibrata(rodzonego?)słynnegozwierzchnikaKościoła

jerozolimskiego,Jakuba.OkreśleniasługawodniesieniudoBogaużywa1P2,16;wywodzisięonozeST(‘ebed).

AdresacisąokreślenijakopowołaniprzezBoga,podobniejaktostwierdzaRz1,6;8,28odnośniedochrześcijanwogólności.ZachowanidlaJezusaChrystusanależyrozumieć

eschatologiczniewsensieosiągnięciapełnejchwałyprzypowtórnymprzyjściuSynaCzłowieczego(por.kom.do1Tes5,23).Miłosierdzie,pokójimiłośćwyrażonewformiebłogosławieństwa
wstępnegostanowiąsumędóbrnadprzyrodzonych(por.1Tm1,2;2Tm1,2;Tt1,4;2J3).

1-2.BrakwyjaśnieniadotyczącegourzędusprawowanegoprzezJudęwKościelesugeruje,żebyłonpowszechnieznanymJudą,bratemJakubaikrewnymJezusa.Chociażłączyłygowięzy

rodzinnezJózefemiMaryjąprzedstawiaterazswojegokrewnego,Jezusa,raczejjako„Pana”,niżbrata.

3

Umiłowani,dokładającwszelkichstarańwpisaniuwamo

wspólnymnaszymzbawieniu,uznałemzakoniecznenapisaćdowasz
zachętądowalkiowiaręraztylkoprzekazanąświętym.

3o...naszymzbawieniu.Wariant(Wulgata):„o...waszymzbawieniu”.
—raztylkoprzekazanąświętym.Wtradycjiwiaryapostołów(w.17),fundamencieżyciachrześcijańskiego(w.20),nicniezostałozmienione(w.5;por.1Kor11,2;2Tes2,15+;1Tm

6,20+).

4

Wkradlisiębowiempomiędzywasjacyśludzie,którzydawno

jużsąspisaninatenwyrok,bezbożni,cołaskęBoganaszego
zamieniająnarozpustę,anawetwypierająsięjedynegoWładcyi
Pananaszego,JezusaChrystusa.

4natenwyrok.Wariant:„natengrzech”.
—Wariantkońcawiersza:„wypierająsięBoga,jedynegoWładcy,inaszegoPanaJezusaChrystusa”.

3–4.

Sytuacjawspólnoty,doktórejkierujeautorlist,jesttrudna.Wiaraibazującenaniejzbawieniesązagrożoneprzezbłędnowierstwo,konkretnieprzezfałszywychnauczycieli.

Przedstawicielezwodniczejnaukiznajdująsięwewnątrzniejizagrażająnietylkosłowem,alestylemżyciaodbiegającymodchrześcijańskiego.Charakterystykaichogólnaniepozostawiawątpliwości,
iżchodzioludzicałkowiciezepsutych,zasługującychnaodrzuceniewieczne.Bezbożnośćichwypływazrozpustnegożycia.Nausprawiedliwienieswegopostępowaniapowołująsięoninanakazy
Ewangelii:jejwolnośćobracająwswawolę,ałaskę,wysłużonązacenękrwiJezusaChrystusa–wnarzędzieswychpożądliwości.

Najbardziejcharakterystycznajestostatniaczęśćwiersza.Kogonegująbłędnowiercy:jednegoBoga(takpodajeczęśćrękopisów)czyteżJezusaChrystusa,jedynegoWładcę?Wtym

ostatnimwypadkujakrozumiećto„jedynowładztwo”JezusaChrystusa,skorozwykleprzysługujeonoBoguOjcu?WyparciesięChrystusaniemajedyniecharakterupraktycznego,wsensienagannego
stylużycia,nieliczącegosięzsądemJezusaChrystusa.Polegaonzapewnenabłędziechrystologicznym,odmawiającymJezusowiChrystusowirolizbawczej.Oddawnatoczysięspór,czyherezjata
pochodziod(pre)gnostyckichnauczycieli,czyteżodnawróconychpowierzchownienawiaręchrześcijańskąesseńczyków?Toostatniezdaniewydajesięprawdopodobniejsze,stądteżpochodziwyraźny
akcentspoczywającynagodnościJezusaChrystusa(por.2P2,1).

3-4.Herezja,przeciwkoktórejJudawystępuje,przypominanaukęgłoszonąprzezfałszywychprorokówzeStaregoTestamentu(NaródWybranyniepodlegasądowi,gdyżBógdarzygo

szczególnąprzychylnością),którazachęcaładogrzechu(Jr6,14;8,11;23,17;Ez13,10.16;Mi3,5).Biblijnałaskaoznaczaprzebaczenie,azarazemmocdoprzezwyciężeniagrzechu,niezaśpozwolenie
naniemoralnepostępowanie.Starożytnipisarzeczęstostosowaliterminologięwojskowąlubsportowąwodniesieniudoduchowychlubmoralnychzmagań.

Charakterystykabłędnowierców

5

Pragnęzaś,żebyścieprzypomnielisobie,choćraznazawsze

wieciejużwszystko,żePan,którywybawiłnaródzEgiptu,następnie
wytraciłtych,którzynieuwierzyli;

5Pan,którywybawiłnaródzEgiptu.MowaoBoguOjcu(por.2P2,4).Wariant(Wulgata):„Jezus”.ImiętooznaczałobytuChrystusawJegoboskiejpreegzystencji(por.1Kor10,4).

5.

AdresaciznajądobrzehistorięzbawieniaidoniejnawiązujeAutor.PierwszyprzykładodnosisiędowybawienialuduBożegozniewoliegipskiej.Wśródnichznaleźlisiętakże

szemrzący,którzyponieślisłusznąkaręzaswąniewiarę(por.Lb14,26–35).Jużtareminiscencjazawierazapowiedźkary,jakaspotkabłędnowierców,którzyniewysuwająnależytychwnioskówz
dziejówluduBożego:takżeonizostaliuratowanizniewoligrzechuprzezświatłowiary,amimotoskierowalisięponownienabezdrożabłędu.

5.Wszyscyczytelnicyżydowscy,anawetwiększośćpogannawróconychnachrześcijaństwo,znałaopowieśćowyjściuIzraelitówzEgiptu.IzraelicidoświadczyliBożegoodkupienia,lecz

niestanowiłotogwarancji,iżnieodwrócąsięinieulegnązagładzie.

6

ianiołów,tych,którzyniezachowaliswojejgodności,ale

opuściliwłasnemieszkanie,spętanychwiekuistymiwięzami
zatrzymałwciemnościachnasądwielkiegodnia;

6opuściliwłasnemieszkanie.Pozwalającsięzwieśćcórkomczłowieczym(Rdz6,1-2)—tematrozwiniętywKsiędzeHenocha.

6.

WiersznawiązujedopopularnejuŻydówinterpretacjiopowiadaniazRdz6,1–4:aniołowie,którzyopuścilinieboipołączylisięzniewiastami,zakaręzostaliumieszczeniwwięzachw

ciemnychmiejscach,bytamoczekiwaćnasądeschatologiczny(por.kom.do2P2,4orazetiopskiHen6–7;10–13;15;Jub5,1–10,takżearamejskiapokryfnatematRdzzQumran:1QGnApocr2,1).
Literaturaparenetyczna(np.TestXIIPatr.)wykorzystywałatoopowiadaniejakoodstraszającyprzykładkaryzagrzechnierządu.Zniszczeniedwóchgrzesznychmiast,SodomyiGomory,wrazz
otaczającymijeosiedlamisłużyłojużwSTzacharakterystycznyprzykładkaryBożej(por.ST:Jr23,14;Ez16,48–50;NT:Mt10,15;Rz9,29iinne).

6.Wtradycjiżydowskiej(niepodzielanejprzezwielurabinów)„synowieBoży”zRdz6,1-4toupadlianiołowie,którzyopuściliwyznaczoneimmiejsce,bywspółżyćzkobietami,W

najwcześniejszejztychtradycji,1KsiędzeHenocha,upadlianiołowiezostaliuwięzieniizwiązani.Azazelzostałwrzuconyw„ciemność”(oznaczającąmiejsceprzebywaniazmarłychwwiększości
starożytnychtradycji).1KsięgaHenochaposługujesięokreśleniem„wielkidzień”naokreśleniedniasądu.

7

jakSodomaiGomora,iokolicznemiasta–wpodobnysposób

jakoneoddawszysięrozpuścieipożądaniucudzegociała–stanowią
przykładprzezto,żeponosząkaręwiecznegoognia.

7cudzegociała.Albo:„odmiennegociała”.Chodziociało,któreniebyłoludzkie.Ichgrzechtowolanadużycia„aniołów”(Rdz19,1-11).PodobniejakJud6-7takteżapokryfTestamenty

DwunastuPatriarchówwspominagrzechaniołówrazemzgrzechemSodomy.

7.

KonkretnienawiązujetenwierszdoRdz19,4–25,któryopowiadaoniecnychpoczynaniachmieszkańcówmiastwobecdwóchaniołówprzybyłychdonichwgościnę.Jakwiadomo,

spotkałaobydwamiastakaraognia,którąwymieniasięjakozapowiedźeschatologicznegosąduipotępienia(por.kom.do2P3,7.12).

7.WStarymTestamencieijeszczewyraźniejwpóźniejszejtradycjiżydowskiej,Sodomabyłauważanazaucieleśnienieniegodziwościigrzechu.Wyrażenie„cudzeciało”możetutaj

oznaczaćciałaaniołów,skorojednaktradycjażydowskanienazwałabyaniołów„ciałem”,Sodomicizaśniezdawalisobiesprawy,żegościeLotabylianiołami(Rdz19,5),Judamożemiećnamyśliich
skłonnościhomoseksualne.(„Inne”ciałooznaczazapewne„inneniżto,którejestzgodneznaturą”.„Wpodobnysposób”nawiązujedowersetu6imożeoznaczać,żeludzieianiołowiewspółżylize
sobą.OpróczFilona,niewielustarożytnychpisarzyżydowskichwskazywałonahomoseksualnezachowaniamieszkańcówSodomy.Większośćakcentowałabrakgościnnościlubogólnąrozwiązłość
seksualną,cowmentalnościżydowskiejobejmowałotakżeczynyhomoseksualne,chociażnietylko.)

8

Podobniewięcci„prorocyodsnów”:ciałaplugawią,Panowanie

odrzucająiwypowiadająbluźnierstwanaChwały.

8ci„prorocyodsnów”.ChodzioheretykówwspółczesnychJudzie,którychniepowstrzymujegroźbakary,jakaspotkałazwodzącychaniołów(w.6-7).
—Panowanie.Wariant:„Panowania”(chodzioaniołów,por.Ef1,21;Kol1,16).

8.

Tetrzyprzykładystarotestamentowestosujeautorbezpośredniodobłędnowierców,którzypopełniająpodobnegrzechy.ProrocyzesnówzostalijużwielokrotnienapiętnowaniwST(zob.

Pwt13,2.4.6nadtouIz56,10iJr23,27nn[wLXX34,9]).ChoćwizjesennenależałydobardzostarychformprzekazusłowaBożego,byływielokrotnienadużywaneiSTdomagałsięniepodważalnych
sprawdzianówichautentyczności.ZuwaginazwodniczycharakterwidzeńwzmiankowanychwJudmamydoczynienianiewątpliwiezurojeniamilubwręcztworamifantazjipochodzeniaszatańskiego.
Ciałaplugawią(zob.kom.2P2,10)możeodnosićsięwzestawieniuzprzykłademSodomitówjedyniedowyuzdaniaseksualnego.NatomiastodrzuceniePanowania(l.poj.)oznaczaodrzucenie
Chrystusa.LiczbamnogawniektórychkodeksachmogłabysięodnosićdoprzyjętegowśrodowiskuJudkultusiłponadnaturalnych.Możebłędnowiercyuważaliichpośrednictwozazbędne,polegając
bardziejnaswoimrzekomymbezpośrednimpoznaniuBoga(gnozie)?Jeszczedalejposuwająsięformalnebluźnierstwaprzeciwinnymistotomnadnaturalnym:Chwałom(2P2,10winnymsensie–zob.
kom.).Codopojęcia„chwały”jakoprzymiotuaniołów(pierwotniebyłtoatrybutBoży)zob.Hbr9,5iAp18,1.Angelologianowotestamentowa(takżepóźniejsza)wykazujeznaczneróżniceiwahania
wujęciuposzczególnychkategorii;nawetgranicamiędzyaniołamizłymiadobrymiwydajesięwniektórychwypadkachpłynna(por.Judz2P).

8.Określenie„prorocyżesnów”odnosisiędosnówfałszywychproroków,którzygłosilikłamstwa,twierdzącjednocześnie,żemówiąprawdę(Jr23,25).„Chwały”oznaczajązastępy

anielskieróżnejrangi,którymwtradycjiżydowskiejBógprzydzieliłwładzęnadnarodami,silaminaturyitd.Nieokazywanieszacunkuziemskimwładzomistojącymzanimiduchowymmocom,
wyznaczonymprzezBoga,powodowało,żechrześcijanuważanozawywrotowców,cobyłojednymzczynników,któredoprowadziłydopowszechnychprześladowańwcałymcesarstwierzymskim.
(Niektórzybadaczesugerowaliteż,żeprzeciwnicyJudybluźnilianiołomjakotym,zapośrednictwemktórychBógnadałPrawo,ponieważodrzucalije.Niejestjednakjasne,czypowodemich
niemoralnościjestnegacjaPrawa.)

9

GdyzaśarchaniołMichał,toczącrozprawęzdiabłem,spierałsię

ociałoMojżesza,nieodważyłsięrzucićwyrokubluźnierczego,ale
powiedział:Panniechcięukarze!

9spierałsięociałoMojżesza.Zdajesię,żeJudzależytutajodapokryfuWniebowzięcieMojżesza,wedługktóregoMichał(Dn10,13+)odpierażądaniadiabła,domagającegosięciała

Mojżeszapojegośmierci.

9.

WierszposługujesięprzykłademzaczerpniętymzapokryficznegopismaWniebowzięcieMojżesza,komentującegoPwt34,6,wypowiedźopogrzebaniuciałaMojżesza.Wtrakciesporuo

ciałoMojżeszaarchaniołMichał(por.Dn12,1;1Tes4,16wymieniatylkoogólnytytuł:archanioł)niemiałodwagiwypowiedziećpotępiającegowerdyktupodadresemszatana,leczpozostawiłto–z
uwaginajegonaturę–samemuBogu.TakżewdyskusjimiędzyaniołemaszatanemuZa3,2aniołpowołujesięnienawłasnyautorytet,alenaJahwe.

9.Michał(Dn10,13-21;12,1)iGabriel(Dn8,16;9,21)sąjedynymianiołami,któreposiadająimionawStarymTestamencie,stalisięwięcnaturalniedwomanajpopularniejszymianiołami

wówczesnejtradycjiżydowskiej.MichałbyłstrażnikiemIzraelainajpotężniejszymarchaniołem.

TradycjeżydowskiedotycząceśmierciMojżesza(niektórzysądzili,żenieumarł,mimorelacjiPwt34)znaczniesięodsiebieróżniły.Wydajesię,żemotywtenzostałopartynajednejz

takichwersji.WStarymTestamencieiliteraturzeżydowskiejdiabełpełniłrolęoskarżyciela.TutajarchaniołMichałnieodpowiedziałnajegozarzuty,leczpoleciłsprawęBogujakonajwyższemu
Sędziemu.AnielskiposłaniecBożywoła„Panniechcięskarci!”,występującwobroniearcykapłanawZa3,2.

10

Cizaś[przeciwkotemu]bluźnią,czegonieznają;cozaśw

przyrodzonysposóbspostrzegająjakbezrozumnezwierzęta,to
obracająkuwłasnemuzepsuciu.

10czegonieznają.Nieznają,ponieważniemająDucha(Rz1,9+)ipoznajątylkowedługswojejnaturybytów„psychicznych”(w.19;por.1Kor15,44+);ludzie,którymipogardzają

gnostycy.

10.

Znaczeniewierszazostałoomówionewkom.do2P2,12(któryopierasięnaJud10).Przezswojewystępkiseksualneściągająnasiebiebłędnowiercykaręodrzuceniawiecznego.

10.Fałszywinauczycieleszydzilizezwierzchnościanielskich,przypuszczalnietakżezszatana.ZwojeznadMorzaMartwegowskazują,żeniektórzyludzieprzeklinaliszatana,Judanie

aprobujejednaktakiegopostępowania.Przypuszczalniezgadzasięjednakzmorałempóźniejszejrabinackiejopowieści:mężczyznaimieniemPelimoszydziłzdiabłaażdodnia,wktórymtenmusię
ukazałiścigałażdołaźni,dziękiczemubiedaknauczyłsięnależnejlekcji.Por.teżSyr21,27.ChrześcijanieniepowinniprzemawiaćwsposóbautorytatywnynatemattajemnychsprawBożych,których
niezechciałOnobjawić(por.Pwt29,29).

11

Biadaim,boposzlidrogąKainaioszustwuBalaamazazapłatę

sięoddali,awbuncieKoregopoginęli.

11.

SpośródtrzechnastępnychprzykładówstarotestamentalnychhistorięBalaamaomawiakom.do2P2,15n.AnalogiebłędnowiercówzKainem(Rdz4,12–16)sąwielorakie:prześladują

oniludzipełnychwiaryidobrejwoli,postępującwedługzłejskłonnościnurtującejwichsercach.WliteraturzejudaizmuKainbyłuważanyogólniezatypczłowiekabuntującegosięprzeciwBogu,
podpadłegopodpanowanieżądz.PodobnecechyposiadazresztąinnywymienionybuntownikKore(Korach),opisanywLb16;przykładnakara,jakaspotkałajegooraztowarzyszy,byłaepizodem
znanympowszechnie.

11.Wtradycjiżydowskiej,bardziejniżwStarymTestamencie,Kain(zob.komentarzdo1J3,12)iBalaam(zob.komentarzdo2P2,15)bylisymbolemprzywódcówwiodącychludzido

grzechu.Balaambyłuważanyzajednegoznajpotężniejszychprorokówpogańskich,wykorzystałjednakswojąmocdozłego.KorewznieciłbuntprzeciwkowładzyMojżesza(Lb16)istałsiętradycyjną
postacią,którasymbolizujewtradycjiżydowskiejbuntprzeciwkoPrawu.

12

Ciwłaśnienawaszychagapachsązakałami,bezobawyoddają

sięrozpuście...samychsiebiepasą...obłokibezwodywiatrami
unoszone...drzewajesienneniemająceowocu,podwakroćuschłe,
wykorzenione...

12nawaszychagapach.Wariant:„oszustwach”(por.2P2,13).
—zakałami.Wulgata:„plamami”.
—HeretycyuczestniczyliwięcjeszczewżyciuKościoła,ichintrygizostałyświeżozdemaskowane.Niezależnieodtego,czychodziłooEucharystięczyteżpoprostuo„agapy”,któreją

poprzedzały,ichzachowanieprzypomina1Kor11,17-22.

12.

Dalszeepitetyrzucająpewneświatłonapoczynaniabłędnowierców.Jeżeliprzypuszczenie,iżbłędnowiercamibylinawróceniesseńczycyjestsłuszne,chodziłozapewneopróby

przeszczepieniapewnychzwyczajówqumrańskichdoucztchrześcijańskich,czyliagap.Zresztąopisanedotądichpostępowanieczyniłokontaktznimiprzyposiłkach(uważanychzaszczególnywyraz
wspólnoty)niebezpiecznym.Niebylionigodnymizasiadaniaprzyucztachmiłości.Zarzutrozpustyomawiateż2P2,13;możeonodnosićsiędoswoistego„bałwochwalstwa”(zob.kom.do1J5,21).
Bardziejcharakterystyczneporównaniestanowiąobłokibezwodywiatramiunoszone(por.2P2,17).Fałszywiświadkowieprawdyobiecująwiele,nibyobłokizapowiadającedeszcz,leczw
rzeczywistościniemająnicdodania.StwarzająwokółsiebiepozoryposiadaniaspecjalnychobjawieńBożych(doktórychpretendowałoQumran),wrzeczywistościzaśuganiająsięzawłasnymi
korzyściami,asłowaichrozganiawiatrnibyulotnechmury(por.hymny1QH8,16–18).Esseńczycyczęstoporównywalisiebiedodrzewzasadzonychnadpotokiem,czyliurodzajnych.Wbrewpozorom
Juddemaskujeichjakobezowocnych,nieposiadającychznakówigwarancjiżycia:wykorzenione,nadającychsięjedynienawycięcie.

12.OstatniaWieczerzabyłapełnymposiłkiemPaschalnym.PierwotnyKościółpozostałwiernytradycjiuroczystegoposiłku(„WieczerzaPańska”),któregoelementamibyłychlebiwino.

Komuniajakopełnyposiłekbyłateżnazywana„ucztąmiłości”lub„agapą”.

„Ukryteskały”(lub„niewidocznerafy”-BTtłumaczy„zakały”)byłyzwodniczeispowodowałyśmierćwielużeglarzy,którzyniezdołaliutrzymaćokrętówzdalaodnich.Obłokibezwody

obiecywałydeszczoczekującymnaniegozutęsknieniemrolnikom,leczgoniespuszczały(Prz25,14).Obrazdrzewmożenawiązywaćdożniw,któredobiegałykońcapóźnąjesienią,kiedywieledrzew
zrzucałoliścieprzednadejściemzimy.Możeteżoznaczać,żenieprzyniosłyoczekiwanychwlecieowocówiniemiałyżadnychzawiązkówwczesnąwiosną.Wkażdymraziedrzewatebyły
najwyraźniejmartwe(natematprzyszłejdrugiejśmierci,zob.komentarzdoAp2,11).

13

rozhukanebałwanymorskiewypluwająceswojąhańbę...

gwiazdyzbłąkane,dlaktórychnieprzeniknioneciemnościnawieki
przeznaczone...

13gwiazdyzbłąkane.Wapokryfachżydowskichsymbolemaniołówczęstosągwiazdy(por.KsięgaHenocha).

13.

Postępowaniemswoimzdradzającałeswojezepsuciemoralne,stającsiępodobnymidomiotanychwichrembałwanówmorskich(por.Mdr14,13).Takjakbałwanysąigraszkążywiołu,

podobnieesseńscybłędnowiercyniepanująnadswoimiżądzaminiosącymiichkuzagładzieihańbie.GwiazdyzabłąkanewskazująznównaśrodowiskoapokryficzneKsięgiHenocha(rec.etiopska).
Fałszywiprorocypodobnisądobłądzącychplanet,którewytrąconezwłaściwegobiegudająwrzeczywistościotoczeniuzwodniczeświatło.Człowiekwstarożytnościdopatrywałsięanalogiimiędzy
znikającymigwiazdamialudźmiodchodzącymiodBogaiporzucającymiJegoprzykazania.Dążąonikueschatologicznymciemnościom,zdalaodświatłaBożego.

13.WtradycjigreckiejAfrodyta,boginimiłości,powstałazmorskiejpiany,gdywykastrowanotytanaUranosa(aluzjadonauczycieligłoszącychrozpustę).FalepojawiająsięwZwojach

znadMorzaMartwegojakosymboloczyszczenia.Wyrażenie„gwiazdyzbłąkane”oznaczazmienneorbitygwiazd,wstarożytnościzjawiskoprzypisywaneczasaminieposłusznymaniołom,któremiały
zostaćskrępowanewwynikuBożegowyrokuizostałynazwane„gwiazdami”wlKsiędzeHenocha.WiecznaciemnośćjakoBożywyrokpojawiasięw1KsiędzeHenochaiwinnychutworach
żydowskich.GrzesznicyzostaliprzedstawienijakorozhukanebałwanywIz57,20orazwpóźniejszejtradycjiżydowskiej(ZwojeznadMorzaMartwego).

14

RównieżonichprorokowałsiódmypoAdamiepatriarcha

Henoch,mówiąc:OtoprzyszedłPanzmiriadamiswoichświętych,

15

abydokonaćsądunadwszystkimiiukaraćwszystkichbezbożników

zawszystkiebezbożneczyny,poprzezktóreujawniłasięich
bezbożność,izawszystkietwardesłowa,którewypowiadali
przeciwkoNiemubezbożnigrzesznicy.

15Cytat(zapewnezpamięci)zKsięgiHenocha1,9.

14–15.

WierszenawiązująznówdotradycjijudaistycznejoHenochu,znanejwwieluwersjach;przytoczonesłowaodpowiadająnajbardziejpostacitekstuzachowanejwjęz.etiopskim(1,9);

aleniesądosłownymcytatem.NajprawdopodobniejAutorprzytaczałjeniezezwoju,leczzpamięci.NaturalnieSTniemówinicodziałalnościprorockiejHenocha,wymieniago(jakoczłowiekao
nadzwyczajnejpobożności)jakosiódmegopoAdamiewliniigenealogicznejSeta(por.Rdz5,3–18;1Krn1,1–3).Faktprzytaczania(dosłownegolubprzybliżonego)słówzksięgiapokryficznejnie
powiniendziwić,gdyżdlaautoraJudstanowiłaonaliteraturęreligijnąprzydatnądoudowodnieniazamierzonychtez.PrzybycieBoganasądwotoczeniuaniołówjestpowszechnieprzyjmowanąnauką
apokaliptykikanonicznejiniekanonicznej.

14-15.ByprzedstawićswojąmyślJudacytujefragment1KsięgiHenocha1,9,któryzawieraznanąopowieść.Przytoczonyurywekzapowiadapewnetematy,którezostanąrozwiniętew1

KsiędzeHenocha.

16

Cizawszenarzekająisąniezadowolenizeswegolosu,[choć]

postępująwedługswoichżądz.Ustaichgłosząsłowawyniosłeidla
korzyścimająwzglądnaosoby.

16ReminiscencjazKsięgiHenocha5,5.

16.

To,żefałszywiprorocydająchętnieupustswympożądliwościom,powodujeunichczęsteodruchyniezadowolenia,połączonegozszemraniem.Ichkońcowącharakterystykęuzupełniają

zarzuty,poprzedniojużwzmiankowane,pychyintelektualnej,niskiejchęciosiągnięciawłasnychkorzyści.Dotegonależydodaćwzglądnaosoby(zakazanyprzezJk2,1),wykluczającywłaściwe
bezstronnepostępowanie.Mimowielucechpodanychprzezlist,charakterystykajestzbytogólna,byumożliwiałajednoznacznąidentyfikacjęfałszywychproroków.

16.Słowa„cizawszenarzekają”mogąstanowićaluzjędoszemraniaIzraelitównapustyni,odnosząsięjednakszczególniedoniewłaściwejmowy(„twardesłowa”)zwersetu15istanowią

rozwinięciecytatuzaczerpniętegoz1KsięgiHenocha,Starożytnimoraliściwielokrotniepotępialischlebianieiopowiadalisięzaotwartą,szczerąmową.Politycyczęstoposługiwalisiępochlebstwem,
bypozyskaćzwolennikówPochlebstwobyłoteżkwestiążyciaiśmiercipoddanychwielucesarzyJudawypowiedziałsięjużwcześniejnatematżądz(ww.6-8b)iwyniosłejmowy(ww.8c-10)
fałszywychnauczycieli.

Upomnieniaizakończenie

17

Wyzaś,umiłowani,przypomnijciesobietesłowa,którebyły

zapowiedzianeprzezApostołówPananaszego,JezusaChrystusa,

17słowa,którebyłyzapowiedzianeprzezApostołów.Nauczanieapostolskieotrzymaneprzeztradycję(w.3).

18

gdymówilidowas,żewostatnichczasachpojawiąsię

szydercy,którzybędąpostępowaliwedługwłasnychbezbożnych
pożądliwości.

18Nigdzienieznajdziesiędosł.takiegozdania,leczjegoodpowiedniki(Dz20,29-31;1Tm4,1;2Tm3,1-5;4,3orazjużMt24,24;Mk13,22).

17–18.

BłędnowierstwoniejestwKościelezjawiskiemnieoczekiwanym.Apostołowie,anawetsamBoskiMistrz,zapowiadaliapostazjęwokresieeschatologicznym,choćniedokładnie

słowamiw.18.Szydercyniezaprzeczającałościdepozytuwiary,alezapewnedostosowujągodoswegopraktycznegopostępowania.DrugiListśw.Piotra3,3–4wymienianp.szydercównegującychw
sposóbzłośliwycelowośćoczekiwaniaparuzji(zob.kom.).

19

Onitopowodująpodziały,[asami]sącieleśni[i]Duchanie

mają.

19powodująpodziały.Wariant(Wulgata):„odłączająsię”(odKościoła).—sącieleśni[i]Duchaniemają.Toheretycy,którzysąjak„bezrozumnezwierzęta”(w.10).
17-19.Późniejsiagnostycyuważalisamychsiebiezaludziduchowych,wnajlepszymrazieinnychpoczytujączaludzi„światowych"lub„cielesnych”.Podwpływempewnychnurtów

filozofiigreckiej,niektórzyfałszywinauczycieleprzypuszczalniezaczęlijużzmierzaćwkierunkutegostanowiska.Ponieważfałszywinauczycieletwierdzili,żeposiadająprorockienatchnienie(w.8),
bezwątpieniauważaliteż,iżposiadająDucha(por.komentarzdow.20),Judapowiadajednak,żecałkowiciesąGopozbawieni.

20

Wyzaś,umiłowani,budującsamychsiebienafundamencie

waszejnajświętszejwiary,wDuchuŚwiętymsięmódlcie

20Wtymfragmencietekstu(w.20-21)sąwymienioneTrzyOsoby(por.2Kor13,13),zodniesieniemdowiary,modlitwy,miłości,nadziei(por.1Kor13,13+).

21

iwmiłościBożejstrzeżciesamychsiebie,oczekując

miłosierdziaPananaszego,JezusaChrystusa,[którewiedzie]kużyciu
wiecznemu.

19–21.

Błędnowiercypowodująswojąpostawąinaukąrozłamyiniezgodęwewnątrzwspólnoty.Wywołująnadtozgorszenieswoimuleganiemżądzom;cielesnośćichpolegana

postępowaniuwedługzasad,jakiedyktujeskażonagrzechemnatura,niezaśDuch,pierwiastekżycianadprzyrodzonegowczłowieku(por.także1Kor2,13nn;15,44–46).Prawowiernichrześcijanie
mająbudowaćduchowydom,któregofundamentembędziesamJezusChrystus.Swojąnadziejęeschatologicznąbędąopieraćnienawiedzy,alenamiłosierdziuBożym,gwarantującymżyciewieczne.

20-21.PonieważDuchŚwiętybyłzwykleuważanyzaDuchaproroctwa,słowa„wDuchuŚwiętymsięmódlcie”oznaczająprzypuszczalnienatchnionąmodlitwę(1Krn25,3;Psalmy),

bardzoprawdopodobnajesttakżemodlitwawjęzykach,czyliglosolalia(por.komentarzdoDz2,4;1Kor14).

22

Dlajednychmiejcielitość–dlatych,którzymająwątpliwości:

22-23Miłośćumieróżniepotraktowaćtych,którzysąmniejlubbardziejskażeniherezją.—Wariant:„Jednych—tych,którzysąchwiejni—starajciesięprzekonać;23innychratujcie,

wyrywającichzognia;jeszczeinnymwreszcieokażciebojaźliwąlitość,mającwewzgardzienawettunikęzbrukanąprzezciało”.

23

ratujcie[ich],wyrywajączognia;dladrugichzaśmiejcielitość

zobawą,mającwnienawiścinawetchitonzbrukanyprzezciało.

22–23.

Faktbłędnowierstwastawiaprzedchrześcijanamijeszczeinnyproblemnaturypraktycznej.Miłośćchrześcijańskaniepozwalanazupełnieobojętneprzejścieoboknich,jaktoczynili

np.zrzeszeniwQumran,zalecającodosobnienieczłonkówgminyodwszelkichmożliwychzłychwpływów.Istniejezresztąróżnicamiędzyposzczególnymibłędnowiercami;niewykluczonajest
możliwośćbłądzeniaprzezsłabośćlubnieumiejętność.Wieluchrześcijanwposzukiwaniuprawdynapotykałowątpliwości;tymnależyokazaćlitość,wyrywającichzniebezpieczeństwaapostazji,którą
tu(wśladzaAm4,11iZa3,2)symbolizujeogień.Maonwintencjiw.23szerszeznaczenieewentualnościkaryeschatologicznej.Innagrupabłędnowiercówpodpadłajużniemalcałkowiciepod
panowaniebłędu.WobecnichKościółniezawiesiłwprawdziemiłosierdzia,aleniemniejkontaktznimijestwysoceniebezpieczny.Błądinieprawośćsąnietylkozaraźliwe,alemogąprzylgnąćdo
wszystkiego,conależydotakiegobłędnowiercy.Wiersz23przedstawiatodrastycznie,mówiąconienawiści(wsensieabsolutnegodystansu)doichodzienia.Ciało,czynniknajbardziejpodatnyna
wpływygrzechuinieprawości,występujetutajniemaljakowykładniksferydoczesnościizła.

22-23.UżytetutajsłownictwozostałozaczerpniętezZa3,2i4,Judamajednaknamyślitych,którzyzostalisprowadzeninamanowceorazniebezpieczeństwozestronyfałszywych

nauczycieli.

24

Temuzaś,którymożewasustrzecodupadkuistawićwobec

swejchwałybezzarzutu,wradości,

24wradości.WWulgaciedodane:„wprzyjściuPananaszegoJezusaChrystusa”.

25

jedynemuBogu,Zbawcynaszemu,przezJezusaChrystusa,

Pananaszego,chwała,majestat,mociwładzaprzedwszystkimi
wiekamiiteraz,ipowszystkiewieki.Amen.

25Uroczystadoksologia(por.Rz16,25-27+;Ef3,20;Ap1,6+),którabyćmożepochodzizliturgii.

24–25.

Końcowadoksologiazawierajeszczepewnereminiscencjepoprzedniejargumentacji:MocchroniącąprzedupadkiemdajeBóg,Onteżwlewaradośćpłynącązudziałuwobecneji

przyszłejchwale.Drugaczęśćdoksologiiopierasięnatradycyjnychformułach:jedynośćBoga–naRz16,27;1Tm1,17;moc–naŁk1,51;Dz19,20itd.OkreślenieZbawcaprzysługujetutajBogu
(zwyklebezpośrednioChrystusowi–por.Łk1,47;1Tm1,1;2,3;Tt1,3iinne).AkcentchrystologicznybrzmiwwyrażeniuprzezJezusaChrystusa,Rzecznikanaszegozbawienia.

24-25.JudakończyswójlistuwielbieniemBoga,jaktozwyklemiałomiejscepodczasnabożeństwodprawianychwsynagodze.Mimowszelkichniebezpieczeństwutratywiary(ww.3-23),

Bógmożeustrzecchrześcijanprzedupadkiemisprawić,bywytrwali.

TableofContents

WPROWADZENIEDOLISTÓWKATOLICKICH..3
Nazwa.3
Kanoniczność.4
Kolejność.5
WprowadzeniedoListuśw.Judy(B.P.)6
Okolicznościpowstania.6
Treśćiteologia.7
WprowadzeniedoListuśw.Judy(P.K.)8
Jud1.9
Adresicellistu.9
Charakterystykabłędnowierców..11
Upomnieniaizakończenie.15