Leczenie astmy u dzieci

Broszura dla rodziców i opiekunów

Grudzień 2011

Evidence

Fotografia na okładce: Asthma UK

© Scottish Intercollegiate Guidelines Network 

English title: “Managing asthma in young people.  

A booklet for patients and their families and carers” 

ISBN 978 1 909103 06 1 

Pierwsza publikacja: 2011 

Publikacja tłumaczenia: 2013

Organizacje SIGN oraz BTS wyraziły zgodę na kserowanie tej broszury w celu 

wdrożenia w placówkach NHS w Anglii, Walii, Irlandii Północnej i Szkocji.

1

Spis treści 

Czego dotyczy ta broszura? 

 

 

2

Co to jest astma? 

 

 

3

Rozpoznanie astmy u dzieci i młodzieży 

 

 

5

Kto pomoże mi w leczeniu astmy u mojego dziecka? 

 

 

9

Jakie leki mogą ułatwić leczenie astmy u mojego dziecka?   

 

11

Co mogę zrobić, aby ułatwić leczenie astmy u mojego dziecka?  

20

Jak przebiega atak astmy i jak się go leczy? 

 

 

25

Co mogę zrobić, aby ochronić dziecko przed astmą? 

 

 

30

Astma u młodzieży 

 

 

31

Gdzie mogę znaleźć więcej informacji na temat astmy? 

 

 

35

Co to jest SIGN? 

 

 

38

2

Czego dotyczy ta broszura?

Ta broszura jest przeznaczona dla rodziców i opiekunów dzieci z rozpoznaną 
lub prawdopodobną astmą. Broszura zawiera informacje na temat leczenia 
oraz jakiej opieki medycznej dzieci można oczekiwać. Broszura pomoże także 
w zrozumieniu najnowszych badań naukowych, co umożliwi skuteczniejsze 
opanowanie objawów astmy u dziecka.

Broszura powstała na podstawie obowiązujących w Wielkiej Brytanii wytycz-
nych dotyczących leczenia astmy opracowanych przez organizacje British 
Thoracic Society oraz Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN). Lekarz 
lub pielęgniarka podczas opieki nad dzieckiem chorym na astmę powinni 
przestrzegać tych wytycznych.

Broszura obejmuje następujące zagadnienia:

~

~

rozpoznanie;

~

~

pracownicy służby zdrowia uczestniczący w opiece nad dzieckiem chorym 

na astmę;

~

~

leki;

~

~

metody ułatwiające leczenie astmy u dziecka;

~

~

ataki astmy;

~

~

astma u młodzieży; oraz

~

~

inne źródła informacji na temat astmy.

Pełną wersję wytycznych można znaleźć na stronie internetowej pod adresem  

www.sign.ac.uk/pdf/sign101.pdf

Tchawica

Zdrowe drogi 

oddechowe

Drogi oddechowe podczas 

objawów astmy

Płuco

3

Co to jest astma?

Astma to choroba atakująca drogi oddechowe dziecka (kanaliki doprowadza-
jące i odprowadzające powietrze z płuc). Astma może pojawić się w dowolnym 
wieku z różnych przyczyn.

Dzieci chore na astmę czasami odczuwają objawy tej choroby, takie jak:

~

~

świszczący oddech (świst w klatce piersiowej podczas oddychania);

~

~

częsty kaszel (szczególnie po ćwiczeniach lub w nocy); lub

~

~

ucisk w klatce piersiowej.

Objawy astmy mogą pojawiać się i ustępować. Ich występowanie u dziecka 
może zależeć od pory dnia lub roku.

4

Niektóre czynniki mogą nasilać objawy astmy u dziecka. Są to tak zwane 
czynniki wywołujące astmę, takie jak kurz, zwierzęta domowe, pyłek kwiatowy, 
dym papierosowy oraz zmiany pogody. U każdej osoby inne czynniki wywołują 
astmę i zazwyczaj jest ich kilka.

Kiedy dziecko wdycha substancje, które podrażniają drogi oddechowe (czyn-
niki wywołujące astmę), może to spowodować pojawienie się objawów astmy.

~

~

Następuje obkurczenie mięśni wokół ścianek dróg oddechowych.

~

~

Obrzęk i stan zapalny nabłonka dróg oddechowych.

~

~

Powstaje duża ilość flegmy.

Wszystkie te czynniki, sprawiają, że drogi oddechowe dziecka zwężają się 
i mogą wystąpić u niego niektóre lub wszystkie opisane powyżej objawy.

5

Rozpoznanie astmy u dzieci i młodzieży

W jaki sposób lekarz i ja dowiemy się, czy moje dziecko ma astmę?

Aby rozpoznać astmę u dziecka, musisz udać się z nim do lekarza. Niestety 
czasami astmę trudno jest rozpoznać, szczególnie u małych dzieci. Dziecko 
może nie mieć objawów tej choroby podczas wizyty u lekarza, jednak mogą 
one u niego występować w innym czasie. Listę potencjalnych objawów astmy, 
które mogą występować u dzieci, podano na stronie 3.

Opiekujący się dzieckiem lekarz może zadać następujące pytania:

~

~

jakie objawy astmy występują u dziecka;

~

~

jak często i kiedy pojawiają się objawy astmy;

~

~

czy objawy astmy nasilają się w nocy i(lub) we wczesnych godzinach poran-

nych;

~

~

czy objawy astmy pojawiają się po ćwiczeniach fizycznych lub zabawie;

~

~

co Twoim zdaniem powoduje objawy astmy u dziecka; oraz

~

~

czy dziecko ma objawy astmy tylko, gdy jest przeziębione lub także 

w innych określonych sytuacjach;

Astmie często towarzyszą pewne choroby, takie jak egzema i uczulenia, więc 
lekarz może także:

~

~

zapytać, czy u dziecka występują inne choroby, takie jak egzema, katar 

sienny lub inne uczulenia;

~

~

zapytać, czy u innego członka rodziny występuje/występowała astma lub 

uczulenia (np. katar sienny, egzema lub uczulenia pokarmowe);

~

~

zbadać i osłuchać klatkę piersiową dziecka; oraz

~

~

jeżeli dziecko jest wystarczająco duże, przeprowadzić pewne badania odde-

chowe, aby sprawdzić czynności płuc. Jest to tzw. badanie czynnościowe 

płuc.

Zdaniem lekarza moje dziecko ma astmę. Co dalej?

Jeżeli lekarz opiekujący się dzieckiem uważa, że Twoje dziecko ma astmę, 
przepisze mu leki do wypróbowania. Jest to tzw. leczenie próbne. Najpraw-
dopodobniej będzie to lek wziewny. Leki przeciwastmatyczne, które zostaną 

6

przepisane Twojemu dziecku, będą zależeć od częstości występowania 
i nasilenia objawów astmy. Więcej informacji na temat różnych rodzajów leków 
można znaleźć na stronie 12. W okresie leczenia farmakologicznego Twoje 
dziecko będzie musiało regularnie odwiedzać lekarza, który na podstawie 
rozmów będzie mógł stwierdzić, czy leki działają.

Jeżeli leki skutecznie łagodzą objawy astmy u dziecka, lekarz powinien rozpo-
cząć leczenie astmy i umówić dziecko na wizytę kontrolną. Więcej informacji na 
temat wizyt kontrolnych można znaleźć na stronie 9.

Jeżeli leczenie jest nieskuteczne, lekarz powinien:

~

~

wstrzymać podawanie dotychczasowych leków przeciwastmatycznych;

~

~

rozważyć, czy są potrzebne dodatkowe badania;

~

~

rozważyć, czy potrzebne są badania w kierunku innych potencjalnych 

chorób u dziecka; oraz

~

~

rozważyć, czy należy wysłać dziecko na konsultacje do lekarza specjalisty.

Lekarz nie ma pewności, czy moje dziecko ma astmę. Co dalej?

Jeżeli lekarz nie ma pewności, czy dziecko ma astmę, może przepisać mu lek na 
kilka tygodni, aby sprawdzić jego skuteczność (leczenie próbne). Jeżeli dziecko 
jest wystarczająco duże (w wieku szkolnym), może zaproponować wykonanie 
próby rozkurczowej. Może zaproponować także leczenie próbne i wykonanie 
próby rozkurczowej.

Próba rozkurczowa obejmuje badania oddechowe u dziecka przed i po zażyciu 
leków przeciwastmatycznych. Te badania układu oddechowego są nazywane 
badaniami czynnościowymi płuc. Obejmują one następujące badania:

~

~

Pomiar szczytowego przepływu wydechowego. Za pomocą małego urzą-

dzenia o nazwie przepływomierz szczytowy lekarz zbada szybkość, z jaką 

dziecko wydycha powietrze z płuc.

~

~

Spirometria. Za pomocą urządzenia o nazwie spirometr lekarz zbada ilość 

oraz szybkość wydychanego przez dziecko powietrza.

Zdjęcie na stronie 7 przedstawia dziecko w trakcie spirometrii oraz badania 
szczytowego przepływu wydechowego. Dziecko prawdopodobnie ma astmę, 
jeżeli odczyty na spirometrze lub przepływomierzu szczytowym są poniżej 
normy i po zażyciu leków następuje ich poprawa.

Badanie szczytowego przepływu wydechowego

7

8

Spirometrię zaleca się u dzieci powyżej piątego roku życia, jednak badanie 
to może nadal sprawiać problemy u dzieci w tym wieku (i starszych). Dziecko 
może potrzebować czasu, aby nauczyć się odpowiednio wydychać powietrze; 
do tego czasu wyniki badania mogą nie być miarodajne. Jeżeli dziecko nie 
może wykonać tego badania, lekarz przepisze leczenie próbne.

Leki stosowane w ramach próby rozkurczowej obejmują:

Wziewny lek rozkurczowy - lekarz poprosi dziecko o wykonanie badania 
układu oddechowego natychmiast po przyjęciu dawki leku rozkurczowego. Po 
20 minutach dziecko powinno wykonać kolejne badanie oddechowe.

Wziewny lek zapobiegawczy - lekarz poprosi dziecko o wykonanie badania 
oddechowego w gabinecie lekarskim, a następnie wręczy mu wziewny lek 
zapobiegawczy do użytku w domu. Lek ten należy stosować dwa razy dziennie 
przez 6-8 tygodni. Następnie dziecko ponownie zgłosi się do lekarza w celu 
przeprowadzenia kolejnego badania układu oddechowego.

Więcej informacji na temat tych leków można znaleźć na stronie 12.

Jeżeli wyniki badania przepływu szczytowego lub spirometrii poprawią się 
po wykonaniu próby rozkurczowej lub jeżeli leki pomagają dziecku, lekarz 
rozpocznie leczenie astmy u dziecka. Objawy astmy pojawiają się i znikają, więc 
prawidłowe wyniki badań nie oznaczają, że dziecko nie ma astmy. Jeżeli po 
próbie rozkurczowej lub próbnym leczeniu nie będzie żadnej poprawy, lekarz 
może zdecydować się na przeprowadzenie innych badań u dziecka.

Mogą to być bardziej szczegółowe badania układu oddechowego, badania 
krwi lub badania skóry pod kątem uczuleń. Lekarz może skierować dziecko na 
konsultacje do lekarza specjalisty w szpitalu.

9

Kto pomoże mi w leczeniu astmy u mojego dziecka?

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę pomogą w leczeniu 
astmy u Twojego dziecka.

Dziecko musi zgłaszać się co najmniej raz w roku na wizytę kontrolną u lekarza. 
W czasie tej wizyty lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę 
zadadzą Ci zestaw pytań dotyczących astmy u Twojego dziecka, aby sprawdzić, 
czy astma jest odpowiednio leczona i czy dziecko dostaje odpowiednie leki. 
Oto przykładowy zestaw pytań zalecany przez Royal College of Physicians.

~

~

Czy objawy astmy (w tym kaszel) przeszkadzają dziecku w spaniu?

~

~

Czy w ciągu dnia pojawiają się u dziecka typowe objawy astmy (kaszel, 

świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej lub bezdech)?

~

~

Czy astma przeszkadza dziecku w wykonywaniu codziennych czynności (np. 

chodzeniu do szkoły)?

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę powinni zadać dziecku 
konkretne pytania, takie jak „Jak często używasz niebieskiego inhalatora?”.

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę powinni także spraw-
dzić i zanotować następujące informacje:

~

~

Czy dziecko miało atak astmy od ostatniej wizyty kontrolnej, a jeżeli tak, jak 

często?

~

~

Ile cykli tabletek sterydowych dziecko przyjęło od ostatniej wizyty kontro-

lnej?

~

~

Czy od czasu ostatniej wizyty kontrolnej dziecko miało zwolnienie lekarskie 

ze szkoły lub przedszkola w związku z astmą?

~

~

Ile inhalatorów i leków przepisano dziecku od ostatniej wizyty kontrolnej?

~

~

Czy dziecko ma osobisty plan leczenia astmy, a jeśli tak, czy umiesz się nim 

posługiwać? Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie 21.

~

~

Czy dziecko jest lub było narażone na działanie dymu papierosowego?

~

~

Wzrost i masa ciała dziecka.

10

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę sprawdzi, czy dziecko 
prawidłowo obsługuje inhalator.

Osoby te mogą także poprosić dziecko o wykonanie testu kontroli astmy 
(Asthma Control Test, ACT), które obejmuje pytania dotyczące leczenia astmy. 
Więcej informacji na ten temat można znaleźć pod adresem  

www.chchealth.org/GetFile.aspx?FileID=251

Jeżeli Twoim zdaniem leczenie astmy u dziecka jest niedostateczne, 
w każdej chwili możesz poprosić o wizytę kontrolną w związku z lecze-
niem astmy. Nie musisz czekać, aż nadejdzie termin planowanej wizyty.

11

Jakie leki mogą ułatwić leczenie astmy u mojego dziecka?

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę przepiszą leki, które 
pomogą w leczeniu astmy u Twojego dziecka. Odpowiednie leczenie astmy 
oznacza, że dziecko:

~

~

nie ma objawów astmy w ciągu dnia;

~

~

nie budzi się w nocy z powodu objawów astmy;

~

~

nie musi stosować wziewnego leku rozkurczowego; oraz

~

~

nie ma ataków astmy.

Gdy dziecko przyjmuje odpowiednie leki, objawy astmy nie zakłócają jego 
życia (w tym ćwiczeń fizycznych), a wyniki badań oddechowych (przepływu 
szczytowego i spirometrii) mieszczą się w normie.

Ustalenie, które leki są optymalne dla dziecka, może trochę potrwać.

12

Jakie leki będą potrzebne, aby zapewnić odpowiednie leczenie astmy u mojego 

dziecka?

Leki przeciwastmatyczne

Rodzaj leku

Kiedy należy go stosować

Działanie

Wziewny lek rozkurczowy 

(zazwyczaj niebieski 

inhalator)
Jest to lek rozkurczowy 

o krótkotrwałym działaniu.
Wszystkie osoby chore 

na astmę powinny go 

otrzymać.

 

y

Gdy pojawią się objawy 

astmy (na przykład gdy 

dziecko zaczyna kaszleć 

lub ma świszczący 

oddech).

 

y

Gdy pojawią się objawy 

astmy, dziecko powinno 

przyjąć odpowiednią 

dawkę wziewnego leku 

rozkurczowego.

 

y

Pozwala to na kilka 

godzin złagodzić objawy 

astmy.

 

y

Wziewne leki 

rozkurczowe nie łagodzą 

stanu zapalnego dróg 

oddechowych u dziecka. 

Tymczasowo otwierają 

drogi oddechowe, 

rozluźniając otaczające 

je mięśnie, , co ułatwia 

dziecku oddychanie.

Wziewny lek 

zapobiegawczy (zazwyczaj 

brązowy, czerwony lub 

pomarańczowy inhalator 

zawierający lek sterydowy)
Jeżeli dziecko używa 

wziewnego leku 

zapobiegawczego, musi 

go stosować codziennie, 

nawet wtedy, gdy czuje się 

dobrze, aby odpowiednio 

dbać o zdrowie dróg 

oddechowych.

Wziewny lek zapobiegawczy 

powinien być przepisany 

dziecku, które:

 

y

w ciągu ostatnich dwóch 

lat miało atak astmy;

 

y

stosuje wziewny lek 

rozkurczowy trzy razy 

w tygodniu lub częściej;

 

y

ma objawy astmy trzy 

razy w tygodniu lub 

częściej; oraz

 

y

co najmniej raz 

w tygodniu budzi się 

w nocy z powodu astmy.

Dziecko powinno stosować 

wziewny lek zapobiegawczy 

dwa razy dziennie.

Wziewne leki 

zapobiegawcze to główny 

lek przeciwastmatyczny. 

Skutki ich działania odczuwa 

się dopiero po pewnym 

czasie. Łagodzą stan 

zapalny dróg oddechowych 

i zapobiegają nawrotom 

objawów astmy u dziecka.

Wziewny lek złożony (jeden 

lek wziewny pełniący 

funkcję wziewnego 

leku zapobiegawczego 

i rozkurczowego)

Dziecko powinno stosować 

wziewny lek zapobiegawczy 

dwa razy dziennie oraz 

wtedy, gdy pojawią się 

objawy astmy.

Wziewne leki złożone 

łagodzą objawy astmy 

oraz stan zapalny dróg 

oddechowych u dziecka.

13

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę mogą przepisać 
dziecku inne leki, aby zapewnić mu odpowiednie leczenie astmy. Mogą to być 
leki opisane w poniższej tabeli.

Inne leki przeciwastmatyczne

Lek

Działanie

Długodziałający wziewny lek rozkurczowy
Zawiera lek rozkurczowy, który działa 

przez 12 godzin. Nie zawiera sterydów, 

jednak dziecko powinno go zawsze 

używać w połączeniu z wziewnym lekiem 

zapobiegawczym.

Wziewne leki rozkurczowe o długim 

działaniu rozszerzają drogi oddechowe 

u dziecka, rozluźniając otaczające je 

mięśnie.

Antagoniści receptora leukotrienowego
Są to leki zapobiegawcze w tabletkach. Nie 

zawierają leków sterydowych.

Blokują one substancje chemiczne 

wydzielane podczas kontaktu dziecka 

z czynnikami wywołującymi astmę.

Teofilina
Ten lek jest dostępny w tabletkach, syropie 

i zastrzykach. Nie zawiera sterydów.

Teofilina rozluźnia mięśnie, które otaczają 

drogi oddechowe i w ten sposób ułatwia 

dziecku oddychanie.

Leki sterydowe w tabletkach

Leki sterydowe w tabletkach łagodzą stan 

zapalny dróg oddechowych u dziecka.

Na jakiej podstawie lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę 

wybiorą leki potrzebne mojemu dziecku?

Przy wyborze leków odpowiednich dla dziecka lekarz lub pielęgniarka zajmu-
jąca się chorymi na astmę kierują się metodą małych kroków. Istnieje pięć 
głównych etapów leczenia. Diagram na stronie 14 ułatwia notowanie informacji 
na temat leków przyjmowanych na każdym etapie leczenia.

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę oceni informacje 
o astmie i określi odpowiedni dla dziecka etap początkowy. Jeżeli to nie 
pomoże, lekarz może przejść do kolejnego etapu leczenia.

ETAP 1

ETAP 2

ETAP 3

ETAP 4

ETAP 5

Leczenie dziecka należy rozpocząć na etapie, 

który umożliwi najskuteczniejszą kontrolę objawów.

PRZEJDŹ DO 

NASTĘP

NEGO ETAPU, ABY ZAPEWNIĆ LEPSZĄ KONTROLĘ.

PRZEJDŹ DO POPRZEDNIEGO ETAPU, ABY USTALIĆ I UTRZYMAĆ

 ETAP ZAPEWNIAJĄCY ODPOWIEDNIĄ KONTROLĘ.

14

15

Zwiększenie dawki leku

Przed przepisaniem większej dawki leków wziewnych i innych leków prze-
ciwastmatycznych lekarz powinien zawsze sprawdzić, czy dziecko nie ma 
żadnych problemów związanych ze stosowaniem bieżących leków. Obejmuje 
to:

~

~

sprawdzenie, czy dziecko prawidłowo przyjmuje bieżący lek przeciwastma-

tyczny;

~

~

sprawdzenie, czy dziecko prawidłowo posługuje się inhalatorem i spej-

serem; oraz

~

~

omówienie z Tobą i dzieckiem czynników wywołujących astmę oraz 

sposobów ich unikania.

Zmniejszenie dawki leku

Gdy uda się osiągnąć skuteczne leczenie astmy u dziecka, ważne jest, aby regu-
larnie uczęszczać na wizyty kontrolne u lekarza lub pielęgniarki zajmującej się 
chorymi na astmę. Być może będzie można zmniejszyć dawkę leku. Decydując, 
który lek można podawać w mniejszej dawce, lekarz musi wziąć pod uwagę 
następujące czynniki:

~

~

na ile skuteczne jest leczenie astmy u dziecka w oparciu o bieżące leki;

~

~

jak długo dziecko przyjmuje bieżące leki;

~

~

działania niepożądane bieżącego leczenia; oraz

~

~

co myślisz o lekach, które przyjmuje Twoje dziecko.

Zmiana dawki leku na mniejszą powinna odbywać się stopniowo.

16

17

Jak dziecko powinno przyjmować leki przeciwastmatyczne?

Ważne jest, aby dziecko postępowało zgodnie z planem leczenia. Gdy otrzyma 
pierwszy inhalator, lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę 
powinni zaprezentować, jak z niego korzystać. Następnie lekarz lub pielę-
gniarka powinni regularnie sprawdzać, czy dziecko prawidłowo obsługuje 
inhalator. Odpowiedni instruktaż można uzyskać także w lokalnej aptece. 
Prezentację obsługi inhalatora i spejsera można obejrzeć także na stronie 
internetowej Asthma UK pod adresem 

www.asthma.org.uk/inhalerdemo

.

Spejsery i inhalatory

Dziecko może także otrzymać spejser do użytku z lekiem wziewnym. Spejsery 
ułatwiają dostarczenie leku do dróg oddechowych dziecka i ułatwiają mu 
obsługę inhalatora. Są to plastikowe lub metalowe pojemniki zakończone 
ustnikiem lub maską z jednej strony i otworem na inhalator z drugiej. Używanie 
spejsera z lekiem wziewnym nie ma wpływu na skuteczność leku.

Jakie są działania niepożądane leków przeciwastmatycznych u dziecka?

Lek rozkurczowy

Wziewne leki rozkurczowe powodują niewiele działań niepożądanych, jednak 
mogą przemijająco przyspieszyć bicie serca oraz wywołać łagodne drgawki 
mięśni. Działania te występują częściej po podaniu większych dawek. Z reguły 
ustępują one całkowicie po kilku minutach/godzinach.

Wziewne leki zapobiegawcze

Wziewne leki zapobiegawcze wypróbowano i przetestowano na wielu pacjen-
tach, a korzyści płynące z odpowiedniego leczenia astmy znacznie przewyż-
szają ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

18

Prawdopodobieństwo wystąpienia u dziecka działań niepożądanych powo-
dowanych przez lek zapobiegawczy jest niewielkie, jednak mogą pojawić się 
następujące objawy:

~

~

ból języka;

~

~

ból gardła;

~

~

chrypka; oraz

~

~

zakażenie jamy ustnej (pleśniawki jamy ustnej).

W sporadycznych przypadkach duże dawki sterydów wziewnych mogą powo-
dować u dzieci działania niepożądane, takie jak problemy ze wzrostem. Mimo 
że działania te występują rzadko, lekarz powinien raz w roku zmierzyć wzrost 
i masę ciała dziecka, szczególnie gdy przyjmuje ono duże dawki sterydów. 
Jeżeli dziecko stosuje inhalator z lekiem zapobiegawczym w dużych dawkach, 
lekarz powinien skierować je do lekarza pediatry w szpitalu.
Leki sterydowe w tabletkach
Pomimo, że przyjmowanie leków sterydowych w tabletkach wiąże się z dzia-
łaniami niepożądanymi, jednak z nawiązką kompensują je korzyści płynące 
z odpowiedniego leczenia astmy.

Lekarz przepisze dziecku krótkotrwałe leczenie lekami sterydowymi w tablet-
kach tylko w przypadku szczególnego nasilenia objawów astmy.  
W takiej sytuacji przyjmowanie sterydów jest bezpieczniejsze niż wszelkie 
próby radzenia sobie bez tych leków. Dziecko otrzyma krótkotrwałe leczenie 
lekami sterydowymi w tabletkach. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych 
jest niewielkie, jednak niektórzy rodzice obserwują u dzieci wahania nastroju 
oraz zwiększony apetyt.

19

Potencjalne działania niepożądane długotrwałego przyjmowania tabletek 
sterydowych obejmują:

~

~

przygnębienie i wahania nastroju;

~

~

uczucie głodu i większy apetyt;

~

~

pogrubienie twarzy;

~

~

nadwrażliwość i trudność w zasypianiu;

~

~

zgagę i niestrawność;

~

~

łatwe siniaczenie;

~

~

łamliwe kości;

~

~

ryzyko zachorowania na cukrzycę; oraz

~

~

ryzyko wystąpienia zaćmy.

U dzieci, które przyjmują leki sterydowe w tabletkach, należy co roku monito-
rować wzrost i masę ciała. Należy je także badać w zakresie wystąpienia zaćmy 
(choroba oczu) u lokalnego okulisty. Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się 
chorymi na astmę powinni to z Tobą omówić i monitorować u dziecka:

~

~

ciśnienie krwi;

~

~

gęstość mineralną kości (grubość i wytrzymałość kości dziecka);

~

~

stężenie cukru w moczu lub krwi w zakresie wystąpienia cukrzycy; oraz

~

~

stężenie cholesterolu.

Jeżeli dziecko przez dłuższy czas przyjmuje leki sterydowe w tabletkach, 
jego nadnercza mogą przestać wytwarzać naturalny steryd i dlatego tabletek 
tych nie wolno nagle odstawiać. Jeżeli dziecko przyjmuje leki sterydowe 
w tabletkach, lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę powinni 
dać mu kartę leku sterydowego, którą dziecko powinno mieć przy sobie, aby 
informować innych pracowników służby zdrowia.

Jakie leki będzie przyjmować moje dziecko, jeżeli astmę wywołują u niego 

ćwiczenia fizyczne?

U niektórych dzieci ćwiczenia fizyczne wywołują objawy astmy. Jeżeli dotyczy 
to Twojego dziecka, lekarz może zalecić przyjmowanie dwóch dawek wziew-
nego leku rozkurczowego przed ćwiczeniami. Jeżeli problem ten utrzymuje się 
od dłuższego czasu, lekarz może rozważyć zwiększenie dawki wziewnego leku 
zapobiegawczego zgodnie z metodą "małych kroków" (patrz strona 14).

20

Co mogę zrobić, aby ułatwić leczenie astmy u mojego 

dziecka?

Skuteczne leczenie astmy u dziecka jest bardzo ważne. Dzięki niemu dziecko:

~

~

nie ma objawów astmy w ciągu dnia;

~

~

nie budzi się w nocy z powodu astmy;

~

~

nie musi stosować wziewnego leku rozkurczowego; oraz

~

~

nie ma ataków astmy.

Oznacza to także, że:

~

~

astma nie będzie przeszkadzać dziecku w codziennym życiu, w tym w wyko-

nywaniu ćwiczeń fizycznych i chodzeniu do szkoły; oraz

~

~

wyniki badań układu oddechowego, na przykład spirometrii lub przepływu 

szczytowego, będą mieścić się normie.

Aby zapewnić skuteczne leczenie astmy, dziecko musi stosować leki wziewne 
i inne leki przeciwastmatyczne oraz w miarę możliwości unikać czynników, 
które nasilają astmę (tzw. czynniki wywołujące astmę, takie jak pyłki, zwierzęta 
domowe itp.). 

Odpowiednie leczenie astmy zmniejsza ryzyko wystąpienia ataków astmy. 
Więcej informacji na temat ataków astmy można znaleźć na stronie 25.

21

Osobisty plan leczenia astmy

Dzieciom, które korzystają z osobistego planu leczenia astmy, z reguły 
udaje się skuteczniej leczyć astmę. Oznacza to, że mają mniej objawów 
astmy oraz są mniej narażone na ataki astmy lub rzadziej hospitalizo-
wane z powodu tej choroby.

Osobisty plan leczenia astmy to informacje na  
piśmie udostępnione dziecku przez lekarza lub 
pielęgniarkę zajmującą się chorymi na astmę, 
które ułatwiają zrozumienie i leczenie astmy 
u dziecka. Czasami plan ten jest nazywany 
planem samodzielnego leczenia. Opracowuje 
go lekarz lub pielęgniarka zajmująca się 
chorymi na astmę we współpracy z Tobą 
i Twoim dzieckiem.

Osobisty plan leczenia astmy u dziecka powi-
nien zawierać następujące informacje:

~

~

leki przyjmowane przez dziecko (na przy-

kład co i kiedy przyjmuje);

~

~

jak rozpoznać nasilenie astmy;

~

~

co zrobić, gdy objawy astmy się nasilają; 

oraz

~

~

co zrobić, jeżeli dziecko ma atak astmy.

22

Kiedy moje dziecko powinno otrzymać osobisty plan leczenia astmy?

Plan opracowuje lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi we współpracy 
z Tobą i Twoim dzieckiem po rozpoznaniu astmy u dziecka. Plan ten powinien 
uwzględniać preferencje oraz opinie Twoje i dziecka. Będzie można je omówić 
podczas wizyty kontrolnej.

Ważne jest zrozumienie i zgoda na założenia planu leczenia. Lekarz lub pielę-
gniarka zajmująca się chorymi na astmę powinni go przejrzeć podczas innych 
spotkań z Tobą i dzieckiem w ramach omawiania kwestii związanych z astmą 
u dziecka. 

Jeżeli konieczna była hospitalizacja dziecka z powodu astmy, personel 
medyczny powinien omówić plan leczenia astmy zanim dziecko zostanie 
wypisane ze szpitala.

Osobisty plan leczenia astmy jest bardzo ważny dla zdrowia dziecka. Jeżeli 
dziecko jeszcze go nie ma, należy porozmawiać z lekarzem lub pielęgniarką 
zajmującą się chorymi na astmę. Osobisty plan leczenia astmy można zamówić 
na stronie internetowej Asthma UK pod adresem  

www.asthma.org.uk/myasthma

23

W poniższej tabeli wyjaśniono niektóre metody ułatwiające leczenie astmy 
u dziecka.

Co mogę zrobić, aby poprawić leczenie astmy 

u mojego dziecka?

W jaki sposób to może pomóc?

Dbaj, aby dziecko brało leki przeciwastma-

tyczne w odpowiednich porach.
Dowiedz się więcej o astmie u dziecka od leka-

rza lub pielęgniarki zajmującej się chorymi na 

astmę. Ważne jest, aby uzyskać od tych osób 

wszystkie niezbędne informacje. Osoby te 

powinny zapytać, czy masz jakieś obawy. Poin-

formuj je o wszelkich swoich wątpliwościach. 

Aby ułatwić Ci leczenie astmy u dziecka, osoby 

te powinny udzielić Ci prostych informacji 

ustnie lub na piśmie, w szczególności na temat 

leków przeciwastmatycznych, które dziecko 

przyjmuje.

Aby skutecznie leczyć astmę, dziecko musi 

przyjmować leki (nawet wtedy, gdy czuje się 

dobrze). Wiele dzieci odczuwa utrudniające 

codzienne funkcjonowanie objawy astmy 

(np. kaszel i świszczący oddech) i uważa to za 

normalne. 
Skuteczne leczenie astmy oznacza, że dziecko 

nie ma objawów astmy w ciągu dnia, ani 

w nocy. Częste objawy astmy mogą doprowa-

dzić do ataku astmy u dziecka i długotrwałego 

uszkodzenia płuc.

Dbaj o to, aby dziecko nie miało kontaktu 

z dymem papierosowym.

Palenie czynne i bierne zdecydowanie nasila 

objawy astmy u dziecka. Osoby palące 

powinny natychmiast zerwać z tym nało-

giem. Jeżeli chcesz rzucić palenie, lekarz lub 

pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę 

mogą Ci w tym pomóc, proponując odpo-

wiednie poradnictwo i wsparcie. Nie wolno Ci 

palić przy dziecku. Należy także zachęcać inne 

osoby, aby nie paliły w obecności dziecka.

Zastanów się, co można zrobić, aby zmniej-

szyć ilość roztoczy kurzu domowego w domu. 

Roztocza kurzu domowego to małe organizmy, 

który żyją w materacach i tkaninach w domu. 
Pomimo, że większość dowodów wskazuje na 

to, że nie ma to większego wpływu na leczenie 

astmy to jednak, jeśli u dziecka występuje 

uczulenie na roztocza kurzu domowego, to 

może to nasilić objawy astmy. 

Bardzo trudno jest zmniejszyć ilość rozto-

czy kurzu domowego w domu na tyle, aby 

wyeliminować objawy astmy u dziecka. 

Jeżeli dziecko ma uczulenie na te organizmy, 

możesz:

 

y

używać specjalnych pokrowców na mate-

race;

 

y

usunąć dywany z domu;

 

y

usunąć miękkie zabawki z łóżek;

 

y

prać pościel w gorącej wodzie (50 stopni);

 

y

używać produktów, które zabijają roztocza 

kurzu domowego w miejscach takich jak 

pościel i zasłony; oraz

 

y

dbać o odpowiednią wentylację w domu.

W razie potrzeby zachęcaj dziecko do odchu-

dzania.

Jeżeli dziecko ma nadwagę, lekarz lub pielę-

gniarka zajmująca się chorymi na astmę będą 

zachęcać je do odchudzania. Odpowiednia 

masa ciała pozwoli dziecku skuteczniej leczyć 

astmę.

24

Dziecko powinno mieć komplet zalecanych szczepień, łącznie ze szczepionką 
przeciw grypie, ponieważ zalety szczepień z nawiązką kompensują ryzyko 
wywołania ataku astmy. Jeżeli dziecko przyjmuje duże dawki przeciwastma-
tycznego leku sterydowego, skuteczność szczepionek może być mniejsza, 
dlatego należy porozmawiać o tym z lekarzem, który opiekuje się dzieckiem.

25

Jak przebiega atak astmy i jak się go leczy?

Astmę można z reguły leczyć za pomocą leków, to jednak niektóre czynniki 
wywołujące astmę mogą doprowadzić do ataków, które czasami mogą być 
bardzo poważne.

Atak astmy u dziecka występuje w wyniku obrzęku dróg oddechowych oraz 
znacznego obkurczenia otaczających je mięśni, które utrudniają oddychanie. 
Ataki astmy z reguły nie występują nagle i w większości przypadków są wywo-
łane zakażeniami wirusowymi. Na kilka dni przed atakiem u dziecka można 
zaobserwować nasilenie się astmy (na przykład może więcej kaszleć, mieć 
bardziej świszczący oddech, odczuwać większy ucisk w klatce piersiowej lub 
stać się ospałe).

Jak rozpoznać, że moje dziecko ma atak astmy?

Atak astmy u dziecka ma miejsce w następujących sytuacjach:

~

~

Pojawia się nasilenie astmy (na przykład dziecko kaszle więcej i mocniej niż 

zwykle, ma bardziej świszczący oddech bądź odczuwa duszność lub ucisk 

w klatce piersiowej)

~

~

Ma trudności z oddychaniem, mówieniem, jedzeniem lub spaniem

~

~

Musi częściej niż zwykle stosować wziewny lek rozkurczowy

~

~

Wziewny lek rozkurczowy nie pomaga.

26

JEŻELI DZIECKO MA ATAK ASTMY,  

POWINNO WYKONAĆ NASTĘPUJĄCE CZYNNOŚCI.

1.

 

Natychmiast przyjąć jedną lub dwie dawki wziewnego leku rozkurczo-
wego. (Zazwyczaj jest to niebieski inhalator).

2.   Usiąść w pozycji wyprostowanej oraz spróbować wolno i regularnie 

oddychać.

3.  Jeżeli nie poczuje się lepiej, co dwie minuty powinno przyjmować 

(jednorazowo) kolejne dwie dawki wziewnego leku rozkurczowego. 
Dziecko może przyjąć maksymalnie 10 dawek.

4.  Jeżeli nie poczuje się lepiej po zażyciu leku wziewnego zgodnie z powyż-

szym opisem lub jeżeli niepokoi Cię stan zdrowia dziecka, zadzwoń pod 
numer 999. Jeżeli karetka nie przyjedzie w ciągu 
10 minut, a stan dziecka nie poprawi się, powtórz krok 3.

Nie przejmuj się, że (nawet w nocy) zajmujesz czas pracownikom pogo-
towia ratunkowego. Jeżeli stan zdrowia dziecka poprawi się i uznasz, że 
nie trzeba dzwonić pod numer 999, tego samego dnia dziecko powinno 
zgłosić się do lekarza lub pielęgniarki opiekującej się osobami chorymi 
na astmę. Sprawdź plan leczenia astmy u dziecka i postępuj zgodnie 
z uzyskaną poradą lekarską.

Zadbaj o to, aby dziecko miało zawsze ze sobą kartę ataków astmy. Ma 
ona na celu informowanie lub przypominanie chorym na astmę oraz 
ich rodzinom i znajomym, co robić w przypadku ataku astmy. Można ją 
uzyskać na stronie internetowej Asthma UK pod adresem  
www.asthma.org.uk/order_your_free_asth.html

27

Jeżeli dziecko będzie miało atak astmy, czy konieczna będzie hospitalizacja?

Atak astmy u dziecka nie zawsze musi oznaczać hospitalizację. Pobyt w szpitalu 
jest konieczny w większości przypadków ataków astmy spowodowanych 
zakażeniem wirusowym. Czasami zdarzają się bardzo ciężkie ataki astmy, które 
mogą zakończyć się śmiercią. Występują bardzo rzadko, jednak jeżeli dziecko 
ma ciężkie objawy astmy, które zagrażają życiu, powinien się nim zajmować 
lekarz specjalista w szpitalu.

Jakie leki zostaną podane dziecku w przypadku ataku astmy?

Poniższa tabela zawiera opis i działanie leków stosowanych w przypadku 
ataków astmy.

Leczenie

Jak jest podawany lek

Tlen

Dziecku należy sprawdzać poziom tlenu za 

pomocą tlenomierza. Jeżeli poziom tlenu 

w organizmie dziecka znacznie spadnie, dziecku 

zostanie podany tlen przez maskę.

Lek 

rozkurczowy 

Otrzyma dużą dawkę leku rozkurczowego za 

pomocą inhalatora i spejsera lub nebulizatora. 

Nebulizator przetwarza lekarstwo w mgiełkę, 

którą dziecko wdycha przez maskę.
Nebulizator często stosuje się w szpitalu. Czasami 

lek rozkurczowy jest podawany hospitalizowanym 

dzieciom przez kroplówkę.
W przypadku ostrych ataków astmy lub gdy 

leczenie pierwszym lekiem rozkurczowym nie 

przynosi pożądanych efektów, lekarz może 

przepisać dziecku inny lek rozkurczowy podawany 

przez nebulizator.

Leki sterydowe 

w tabletkach 

Leki sterydowe w tabletkach podaje się przez co 

najmniej pięć dni aż całkowicie minie atak astmy.

Siarczan 

magnezowy

Lek ten jest stosowany, gdy objawy astmy 

zagrażają życiu dziecka lub gdy wystąpi ostry 

atak astmy, a duże dawki leku rozkurczowego nie 

działają.

Aminofilina

Lek ten może podać dziecku lekarz specjalista za 

pośrednictwem kroplówki w szpitalu.

28

Leczenie ataków astmy u dwulatków i starszych dzieci

Jeżeli dziecko ma atak astmy w domu, należy mu natychmiast podać wziewny 
lek rozkurczowy przez spejser. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na 
stronie 27.

Dziecku można co dwie minuty podawać dwie dawki wziewnego leku rozkur-
czowego przez spejser (maksymalnie 10 dawek).

Jeżeli po 10 dawkach wziewnego leku rozkurczowego dziecko nie poczuje się 
lepiej, zadzwoń po karetkę pod numer 999. 

Zanim dziecko zostanie przewiezione do szpitala, personel ratunkowy może 
mu podać więcej dawek wziewnego leku rozkurczowego oraz rozpocząć cykl 
leczenia lekiem sterydowym w tabletkach, aby zatrzymać atak. Dziecko należy 
koniecznie przewieźć karetką do szpitala. Jest to konieczne, ponieważ personel 
ratunkowy będzie mógł w razie potrzeby podać dziecku tlen oraz lek rozkur-
czowy już w czasie drogi do szpitala.

W szpitalu dziecko otrzyma jeden lub kilka leków opisanych w tabeli na  
stronie 27.

Leczenie ataków astmy u dzieci, które nie ukończyły jeszcze dwóch lat

Jeżeli dziecko nie ukończyło jeszcze dwóch lat i ma atak astmy w domu, 
należy mu podać inhalator rozkurczowy przez spejser z maską na twarz. Jeżeli 
w wyniku ataku astmy konieczna będzie hospitalizacja, dziecko może otrzymać 
jeden lub kilka leków opisanych na stronie 27. Dzieciom, które nie skończyły 
dwóch lat, nie podaje się jednak siarczanu magnezowego ani aminofiliny.

Jeżeli atak astmy był na tyle ciężki, że konieczna była hospitalizacja, dziecko 
powinno co najmniej raz w roku odwiedzać lekarza specjalistę w szpitalu.

29

Zanim dziecko opuści szpital

Decyzja o wypisaniu dziecka ze szpitala zależy od lekarza w szpitalu. Na 
podstawie regularnych badań układu oddechowego przy użyciu przepływo-
mierza szczytowego lekarz zdecyduje, czy stan zdrowia dziecka wystarczająco 
się poprawił. Omówi także z Tobą dalsze leczenie astmy u dziecka. Podczas 
spotkania nauczysz się, jak lepiej monitorować astmę u dziecka przy użyciu 
przepływomierza szczytowego oraz dowiesz się, jak prowadzić dzienniczek 
objawów astmy u dziecka. 

Personel szpitala powinien także obserwować, czy dziecko prawidłowo obsłu-
guje inhalator oraz, co najważniejsze, opracować nowy osobisty plan leczenia 
astmy. 

Więcej informacji na temat osobistego planu leczenia astmy można znaleźć na 
stronie 21. 

Szpital poinformuje lekarza pierwszego kontaktu, który opiekuje się dzieckiem, 
oraz zaplanuje dla dziecka wizytę kontrolną w przychodni dla dzieci z astmą. 

Z lekarzem pierwszego kontaktu należy umówić się na wizytę w ciągu 48 
godzin po wypisaniu dziecka ze szpitala.

30

Co mogę zrobić, aby ochronić dziecko przed astmą?

Karmienie piersią

Wszystkie kobiety zachęca się do karmienia piersią, ponieważ dzieci karmione 
mlekiem matki są mniej narażone na zachorowanie na astmę.

Palenie podczas ciąży

Paląc w ciąży, narażasz dziecko na większe ryzyko wystąpienia świszczącego 
oddechu oraz zachorowania na astmę. Jeżeli palisz, lekarz zaproponuje Ci 
odpowiednie wsparcie w walce z nałogiem.

Dieta

Brak dostatecznych dowodów potwierdzających, że pewne pokarmy lub 
suplementy diety przyjmowane podczas ciąży mogą chronić dziecko przed 
zachorowaniem na astmę.

Szczepienia ochronne

 W ramach szczepień ochronnych dziecko w różnych okresach życia otrzyma 
szereg szczepionek podawanych przez lekarza lub pielęgniarkę. Nie ma 
dowodów na to, że te szczepienia ochronne zwiększają ryzyko zachorowania 
na astmę wśród dzieci. 

Podawanie dziecku szczepionek pełni ważną rolę w zapewnianiu mu ochrony 
przed chorobami zakaźnymi.

31

Astma u młodzieży

Ten punkt jest przeznaczony dla nastolatków. Osoby te powinny go przeczytać 
wraz ze swoimi rodzicami lub opiekunami.

Dojrzewanie to okres, gdy z dzieci zmieniamy się w osoby dorosłe. W tym 
czasie stajemy się coraz bardziej niezależni, jednak ten etap życia może wiązać 
się z wieloma wyzwaniami. Być może uważasz, że astma utrudnia Ci życie 
i że poczucie niepokoju lub przygnębienia jest naturalne. Jeżeli odczuwasz 
niepokój lub przygnębienie, koniecznie porozmawiaj z lekarzem pierwszego 
kontaktu lub pielęgniarką zajmującą się chorymi na astmę. Więcej informacji 
można znaleźć także na stronie internetowej Asthma UK pod adresem 

www.

youtube.com/watch?v=QYK5e2y_G6k

oraz 

www.asthma.org.uk/all_about_

asthma/asthma_young_adults/depression.html

W miarę dorastania, opiekujący się Tobą lekarz będzie zachęcać Cię do przej-
mowania większej odpowiedzialności za samodzielne leczenie astmy, tak aby 
przynajmniej w pewnym stopniu wyłączyć z tego rodziców, czy opiekunów. 
Twój pisemny plan leczenia astmy opracowany wspólnie z lekarzem pozwala 
Ci leczyć astmę oraz przejąć odpowiedzialność i samodzielne podejmować 
niektóre decyzje. 

Na podstawie niektórych z poniższych pytań wraz z lekarzem możesz spraw-
dzić, czy możesz już samodzielnie dbać o leczenie astmy.

~

~

Czy potrafisz wskazać rzeczy, które nasilają objawy astmy?

~

~

Jakie leki przyjmujesz w ramach leczenia astmy?

~

~

Czy wiesz, jak działa każdy lek, który przyjmujesz?

~

~

Czy łatwo Ci pamiętać o przyjmowaniu leków?

~

~

Gdy lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę zadają Ci 

pytania na temat astmy, jak opisujesz swoją chorobę?

~

~

Gdy potrzebna Ci jest wizyta u lekarza lub pielęgniarki zajmującej się 

chorymi na astmę, jak umawiasz się na wizytę?

~

~

Jeżeli wiesz, że nie uda Ci się w uzgodnionym terminie zjawić się u lekarza 

lub pielęgniarki zajmującej się chorymi na astmę, czy wiesz, jak odwołać 

wizytę?

~

~

W jaki sposób pilnujesz, aby uzyskać nowe recepty zanim skończą Ci się leki?

32

Wspólnie z lekarzem omówicie Twoje preferencje dotyczące leczenia (na 
przykład jaki lek wziewny najbardziej Ci odpowiada). Lekarz powinien także 
zapytać, czy łatwo Ci się korzysta z inhalatora poza domem, na przykład 
w szkole lub podczas spotkania ze znajomymi. 

Lekarz powinien poinstruować Cię, jak korzystać z inhalatora, i sprawdzić, 
czy robisz to prawidłowo. Jeżeli do użytku domowego potrzebujesz spejsera 
w połączeniu z inhalatorem z wziewnym lekiem rozkurczowym, lekarz powi-
nien rozważyć zastosowanie innego inhalatora z wziewnym lekiem rozkur-
czowym, który można byłoby łatwiej nosić przy sobie w domu i poza nim.

Porady lekarskie dotyczące leczenia astmy powinny uwzględniać Twoje 
potrzeby. Oznacza to, że lekarz powinien:

~

~

pomóc i doradzić Ci, jak radzić sobie z uczuciami;

~

~

w uprzejmy sposób przekazać Ci potrzebną wiedzę;

~

~

omówić z Tobą Twoje sprawy osobiste oraz wręczyć Ci ustalenia na piśmie; 

oraz

~

~

przeprowadzić instruktaż w odpowiednim miejscu.

Szkoła powinna z Tobą współpracować, aby pomóc Ci w leczeniu astmy. Ważne 
jest, aby powiadomić szkołę o zmianach leków, informując odpowiednie osoby, 
jakie leki bierzesz i w jakich dawkach. 

Być może warto udostępnić te informacje o astmie wybranym dzieciom 
z Twojej szkoły. Jest to tzw. pomoc rówieśnicza. Jeżeli w szkole nie ma takiego 
programu, Asthma UK może udzielić szkole odpowiedniej pomocy w tym 
zakresie. Poproś nauczyciela, aby odwiedził stronę internetową  

www.asthma.org.uk/how_we_help/schools_early_years

Palenie i dym tytoniowy

Jesteś na takim etapie życia, w którym należy dokonywać wyborów i uczyć 
się na własnych błędach. Nigdy nie poddawaj się presji, że musisz zapalić, 
ponieważ robią to Twoi znajomi. Musisz koniecznie pamiętać, że palenie 
pogłębia astmę oraz ma szkodliwy wpływ na Twoje zdrowie. 

33

Na przykład palenie:

~

~

zwiększa ryzyko ataków astmy;

~

~

trwale uszkadza drogi oddechowe; oraz

~

~

zmniejsza skuteczność leków przeciwastmatycznych.

Jeżeli palisz papierosy, lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę 
powinni zapewnić Ci odpowiednie porady oraz wsparcie ułatwiające rzucenie 
palenia.

Wspólne mieszkanie z palaczami może także mieć negatywny wpływ na Twoją 
chorobę. Jeżeli Twoi rodzice lub opiekunowie palą, ich także należy zachęcać 
do zerwania z nałogiem, aby uwolnić Cię od ryzyka bycia biernym palaczem.

Jeżeli masz wątpliwości lub obawy związane z powyższymi zagadnieniami, nie 
obawiaj się szczerej rozmowy na temat Twoich odczuć z lekarzem, pielęgniarką 
zajmującą się osobami chorymi na astmę lub rodzicami.

Terapie uzupełniające

Niektóre osoby traktują terapie uzupełniające jako metody leczenia chorób, 
takich jak astma. Terapii tych nigdy nie wolno stosować zamiast leczenia zaleco-
nego przez lekarza lub pielęgniarkę zajmującą się chorymi na astmę. 

Jeżeli stosujesz jakiekolwiek terapie uzupełniające, zawsze informuj o tym 
lekarza lub pielęgniarkę zajmującą się chorymi na astmę.

Co się stanie, gdy dorosnę?

Jeżeli jesteś pod opieką specjalisty, gdy dorośniesz, będzie potrzebna Ci 
specjalna opieka zdrowotna przeznaczona dla osób w Twojej grupie wiekowej. 
W coraz większym stopniu będziesz uczestniczyć w leczeniu astmy. Powinien 
Ci to ułatwić przejrzysty plan przyszłych działań. Z reguły będziesz pod opieką 
lekarza pierwszego kontaktu. Hospitalizacja jest konieczna jedynie w rzadkich 
przypadkach. 

Decyzje, jak i kiedy zmienić opiekę zdrowotną dla dzieci na opiekę dla doro-
słych musisz podjąć wspólnie z rodzicami oraz innymi osobami, które będą Cię 
wspierać w działaniach związanych z leczeniem astmy.

34

Czy astma będzie miała wpływ na moją karierę zawodową?

Lekarz lub pielęgniarka zajmująca się chorymi na astmę powinni omówić 
z Tobą dostępne opcje kariery zawodowej i poinformować Cię, które zawody 
mogą przyczynić się do zwiększenia ryzyka objawów astmy w związku z wyko-
nywaną pracą. Jest to tzw. astma zawodowa. 

Chorobę tę powodują substancje takie jak pył drzewny, pył z mąki i ziarna, 
lateks oraz pyłki z owadów i zwierząt. 

Oto przykłady prac, które mogą powodować astmę zawodową: stolarstwo, 
malowanie natryskowe, praca w laboratorium lub każda praca, która wymaga 
kontaktu z lateksowymi rękawiczkami (np. praca pielęgniarki lub dentysty).

35

Gdzie mogę znaleźć więcej informacji na temat astmy?

Krajowe organizacje dla osób z astmą

Asthma UK 
Summit House, 70 Wilson Street 
London EC2A 2DB 
Telefon: 020 7786 4900 
Linia pomocy Asthma UK - kontakt telefoniczny z pielęgniarką zajmującą się 
chorymi na astmę: 0800 121 62 44 
Strona internetowa: 

www.asthma.org.uk

Asthma UK to organizacja charytatywna mająca na celu poprawę stanu zdrowia 
oraz jakości życia osób cierpiących na astmę. Udostępnia szereg informacji na 
temat astmy w postaci materiałów informacyjnych i broszur.

British Lung Foundation 
73-75 Goswell Road 
London EC1V 7ER 
Linia pomocy: 08458 50 50 20 
Telefon: 020 7688 5555 
Faks: 020 7688 5556 
Strona internetowa: 

www.lunguk.org

Celem British Lung Foundation jest zapewnianie informacji na temat choroby 
płuc i pomaganie osobom z tą chorobą w codziennym życiu. Organizacja 
prowadzi sieć wsparcia Breathe Easy, która oferuje informacje, wsparcie 
i kontakty towarzyskie osobom dotkniętym chorobą płuc.

36

Inne organizacje

Allergy UK 
Planwell House, Lefa Business Park 
Edgington Way, Sidcup 
Kent DA14 5BH 
Linia pomocy: 01322 619898 
Faks: 01322 470 330 
Strona internetowa: 

www.allergyuk.org

Allergy UK to organizacja charytatywna, która prowadzi działania informacyjne 
na temat uczuleń i pomaga ludziom w leczeniu tych chorób.

ASH (Action on smoking and health) 
6th floor, Suites 59-63 
New House, 67-68 Hatton Garden 
London EC1N 8JY 
Telefon: 0207 404 0242 
Faks: 0207 404 0850 
Strona internetowa: 

www.ash.org.uk

ASH to czołowa organizacja społeczna działająca na rzecz wprowadzenia 
skutecznych przepisów antynikotynowych oraz udostępniająca informacje 
opracowane przez ekspertów.

NHS Direct 
Telefon: 0845 4647 (24 całodobowy) 
Strona internetowa: 

www.nhsdirect.nhs.uk

Jest to całodobowa linia pomocy dla osób w Anglii i Walii. Prowadzą ją 
pielęgniarki, które przez całą dobę 365 dni w roku udzielają poufnych porad 
i informacji dotyczących zdrowia.

37

NHS 24 
Telefon: 08454 24 24 24 
Strona internetowa: 

ww.nhs24.com

Jest to całodobowa linia pomocy dla osób w Szkocji. Prowadzą ją pielęgniarki, 
które przez całą dobę 365 dni w roku udzielają poufnych porad i informacji 
dotyczących zdrowia.

Pomocne publikacje

Guide to good asthma care for adults and children with asthma 
Strona internetowa: 

www.asthma.org.uk/scotland/guide.html

Pomocne strony internetowe

Ministerstwo Pracy i Zabezpieczenia Społecznego (ang. Department for 
Work and Pensions, DWP) 
Strona internetowa: 

www.dwp.gov.uk

Na tej stronie internetowej można znaleźć szczegółowe informacje na temat 
przysługujących Ci świadczeń państwowych.

Healthtalkonline 
Strona internetowa: 

www.healthtalkonline.org

Healthtalkonline pozwala osobom chorym dzielić się doświadczeniami  
dotyczącymi zdrowia i chorób. 

Dostępne są tam wywiady (filmy wideo i nagrania dźwiękowe) oraz artykuły 
opisujące doświadczenia 

innych osób. Możesz tam także znaleźć rzetelne informacje na temat chorób, 
dostępnych opcji leczenia i wsparcia.

38

Co to jest SIGN?

 Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN) to organizacja, która opra-
cowuje wytyczne dotyczące najlepszych opcji leczenia, pomocne dla pracow-
ników służby zdrowia, pacjentów oraz opiekunów.

Powstają one we współpracy z pracownikami służby zdrowia, innymi pracowni-
kami NHS, pacjentami, opiekunami oraz ogółem społeczeństwa.

Wytyczne uwzględniają najnowsze wyniki badań naukowych. Więcej informacji 
można znaleźć pod adresem 

www.sign.ac.uk

Inne formaty

Jeżeli chcesz otrzymać tę broszurę w innym formacie, na przykład wydru-
kowaną dużą czcionką, skontaktuj się z Karen Graham, pracownikiem ds. 
kontaktów z pacjentami (tel.: 0131 623 4740, e-mail: 

karen.graham2@nhs.net

W PRZYPADKU ATAKU ASTMY  

NALEŻY WYKONAĆ NASTĘPUJĄCE CZYNNOŚCI.

1.  Natychmiast przyjąć jedną lub dwie dawki wziewnego leku 

rozkurczowego. (Zazwyczaj jest to niebieski inhalator).

2.  Usiądź w pozycji wyprostowanej oraz spróbuj wolno i regularnie 

oddychać.

3.  Jeżeli nie poczujesz się lepiej, co dwie minuty przyjmij 

(jednorazowo) kolejne dwie dawki wziewnego leku 

rozkurczowego. Można przyjąć maksymalnie 10 dawek.

4.  Jeżeli nie poczujesz się lepiej po zażyciu leku wziewnego zgodnie 

z powyższym opisem lub jeżeli niepokoi Cię Twój stan zdrowia, 

zadzwoń pod numer 999. Jeżeli karetka nie przyjedzie w ciągu 10 

minut, a Twój stan nie poprawi się, powtórz krok 3.

Nie przejmuj się, że (nawet w nocy) zajmujesz czas pracownikom 

pogotowia ratunkowego. Jeżeli Twój stan poprawi się i uznasz, że nie 

trzeba dzwonić pod numer 999, następnego dnia koniecznie zgłoś 

się do lekarza lub pielęgniarki opiekującej się osobami chorymi 

na astmę. Sprawdź swój plan leczenia astmy i postępuj zgodnie 

z uzyskaną poradą lekarską.

www.sign.ac.uk

www.healthcareimprovementscotland.org

Edinburgh Biuro | Gyle Square | 1 South Gyle Crescent | Edinburgh EH12 9E

Telefon 0131 623 4300 Faks 0131 623 4299

Glasgow Biuro | Delta House | 50 West Nile Street | Glasgow | G1 2NP 

Telefon 0141 225 6999 Faks 0141 248 3776

Głównymi członkami naszej organizacji są Healthcare Environment Inspectorate, Scottish Health Council, Scottish Health 

Technologies Group, Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN) oraz Scottish Medicines Consortium.