antologia - Stało się jutro 03

JANUSZ A. ZAJDEL

TELECHRONOPATOR

Musiał juŜ od dłuŜszej chwili stać za moimi plecami, bo gdy odwróciłem się ku drzwiom,

uśmiechnął się krzywo i powiedział:

- Pan jak widzę jest miłośnikiem staroŜytności... Zgadł trafnie, bo teŜ nie było to trudne: od

dziesięciu minut wybierałem między Plutarchem, Herodotem a Flawiuszem, by wreszcie odejść z

"śywotami Cezarów" pod pachą, bo na nic innego nie star- czyło mi pieniędzy.

- Owszem - powiedziałem, usiłując go wyminąć, lecz podreptał za mną.

- Czasy Imperium to niezwykle ciekawy okres - powiedział gestykulując szeroko i

bezładnie. - ChociaŜ, jeśli o mnie chodzi, wolę staroŜytny Wschód.

Wyszliśmy z księgarni. Nie usiłowałem podtrzymać rozmowy lecz on na ulicy jeszcze

kręcił się koło mnie, gdy niezdecy- dowanie zatrzymałem się na chodniku. Trajkotał bez przerwy,

lecz do mnie nie docierało teraz nic z jego przemowy, bo całkowicie pochłonięty bytem myślą o

odczepieniu się od niego WaŜyłem właśnie decyzję, w którą stronę mam się udać, aby jemu nie

było po drodze. Gdy jednak zrobiłem pierwsze trzy kroki w lewo, on pospieszył ochoczo za mną i

wiedziałem juŜ, Ŝe niełatwo pozbędę się gadulskiego natręta. Z determinacją ruszyłem

wyciągniętym krokiem, a on choć sięgał mi zaledwie do ramienia, a miał na pewno ponad

siedemdziesiąt lat, nadąŜał jakimś cudem i zasypywał mnie lawiną słów, wypowiadanych

trzęsącym się nieco głosem:

- Gdyby pan zechciał, mógłbym pokazać wiele ciekawych rzeczy... Rzym, Grecja, Chiny...

Co kto chce.

- Ma pan zapewne bogaty księgozbiór? - zainteresowałem się wreszcie.

Zamachał dłonią koło ucha i zaprzeczył kilkoma energicznymi skrętami głowy.

- Nie, nie... To, co pisali kronikarze, nie zawsze odpowiada prawdzie... Pan rozumie,

subiektywizm i te... róŜne zaleŜności osobiste... Pan wie, jak to jest: w kaŜdej formacji społecznej,

gdzie była twarda władza i uciskany lud, tam byli panegiryści i paszkwilanci. Pierwsi na usługach

władzy, drudzy - odkłamujący to, co głosili pierwsi. Ci drudzy podobali się ludowi, lecz i oni nie

zawsze pozostawali w zgodzie z prawdą... Tak więc nie ma źródeł prawdy obiektywnej... Pisanej

prawdy.

- Hm... - powiedziałem. - Prawdę trzeba wywaŜać samemu spośród materiału źródłowego...

- Samemu, to racja... - podchwycił - ale nie ze źródeł pisanych.

- Myśli pan o zabytkach kultury materialnej, sztuki?...

- To juŜ pewniejsze, ale ja mam coś znacznie lepszego!

NiepostrzeŜenie doszliśmy do skweru i usiedliśmy na pier- wszej z brzegu ławce.

- Lepszego? - wzruszyłem ramionami. - Oprócz przekazów ust- nych i źródeł, które pan juŜ

przed chwilą skrytykował, nie ma in- nych... Chyba, Ŝe znajdzie się wreszcie jakiś PodróŜnik po

Krainie Czasu! - zaŜartowałem.

Oczy staruszka zaświeciły Ŝywiej, przysunął się bliŜej mnie i zajrzał mi prosto w twarz.

- O! Właśnie! - powiedział z uznaniem, celując palcem w moją pierś. - Bardzo słusznie pan

zauwaŜył. Znak, Ŝe nie brak panu wyobraźni. Oto co znaczy młodość, brak przesądów i tego...

zasko- rupienia się w domniemanej własnej doskonałości i nieomylności. Czy pan wie - mówił,

bodąc mnie wciąŜ tym chudym paluchem - czy pan uwierzy, Ŝe czterej powaŜni uczeni, których

usiłowałem wielokrotnie naprowadzić, jak pana, na tę myśl, nie wymienili nawet Ŝartem takiej

moŜliwości! - Przerwał, oddychając z trudem po tych kilku zdaniach wypowiedzianych jednym

tchem w jakimś niezrozumiatym pośpiechu. Po chwili mówił dalej, odpoczywając i sapiąc co kilka

zdań.

- JuŜ dawno przyszło mi do głowy, kiedy byłem jeszcze profe- sorem na uniwersytecie...

- Pan jest historykiem? - wtrąciłem.

- Nie, nie jestem. Dziś juŜ niczym nie jestem! Starym dzi- wakiem co najwyŜej. Tak

powiedzą, jeśli pan zapyta w Akademii o Gisnelliusa... JeŜeli nie zapomnieli jeszcze o mnie... Ale

nie o tym chciałem mówić - ciągnął staruszek po kilku głębokich odde- chach. - Wspomniał pan

Wellsa. Nie, ten jego pomysł z Wehikułem Czasu był najczystszą fantazją. Z punktu widzenia

nauki był to pomysł naiwny i sprzeczny z prawami przyrody. Trudno zresztą, by było inaczej.

PodróŜowanie w czasie to paradoks, chwyt pisarski i nic więcej. Przy najłagodniejszych nawet

załoŜeniach podróŜ w czasie moŜna by odbywać co najwyŜej w granicach Ŝycia jednostki. Ilość

materii zawartej w danym punkcie czasoprzestrzeni jest ściśle zdeterminowana i nie pozostawia

moŜliwości ani miejsca na Ŝadne wybryki z przenoszeniem masy czy energii w przeszłość.

Przeniesienie się w przeszłość poza czas własnych narodzin nie oznaczałoby w praktyce niczego:

po prostu urodziłby się taki "Po- dróŜnik" po raz drugi niejako, w ściśle określonym czasie, a

następnie wpasowałby się w swój własny Ŝyciorys, nie wiedząc nawet. Ŝe przeŜywa ten sam czas

po raz drugi... Rozumie pań? Takie "cofnięcie się" miałoby ten mniej więcej sens, co powtórze- nie

pewnego odcinka filmu, który ma i tak swój początek, koniec i określony scenariusz. Cofając lub

posuwając naprzód taśmę nie ujrzymy juŜ nic więcej, niŜ gdybyśmy oglądali film jednym ciągiem,

od początku do końca. KaŜde inne postawienie sprawy prowadzi do nieuchronnych paradoksów i

sprzeczności, Ŝe wymienię tylko moŜliwość wpływania na własną przyszłość... Przyjmując

wszystkie fizykalne ograniczenia dochodzi się do wniosku, Ŝe je- dynym sposobem "cofnięcia się"

w czasie jest taka metoda, która wyklucza czynny byt osoby w czasie, w którym ona nie istniała

nigdy, to jest poza granicami jej Ŝycia. Zapyta pan, jak to moŜliwe? OtóŜ moŜliwe, zapewniam

pana i mogę o tym przekonać kaŜdego, kto zechce.

Pan niewątpliwie słyszał to i owo o zjawiskach parapsy- chicznych? O telepatii na

przykład? Ja wiem, to budzi liczne kon- trowersje, wszyscy doszukują się w tym jakiegoś

oszustwa, szarla- tanerii... Nic gorszego jak zbytnia ortodoksyjność w nauce! Prowadzi to do swego

rodzaju inkwizycji, do fanatycznych za- przeczeń temu wszystkiemu, co burzy stare pojęcia lub

tylko wykracza poza ich ramy... Co niejasne - zalepiać czarnym pa- pierem, w imię świętego

Porządku Rzeczy, w imię przestarzałych, lecz usystematyzowanych i przejrzystych, choć nie

zawsze ścisłych poglądów... Mechanicyzm pokutuje do dzisiaj w niektórych umysłach...

Determinizm zdawał się być skończonym systemem wszechrzeczy. Wszystko inne było herezją.

Relaktywizm, teorie statystyczne, cybernetyka wreszcie... KaŜda z tych dziedzin miała swojego

bałwana, który nazywał ją "metafizyką", "pseudonauką" czy wręcz oszustwem!... Ale... zdaje się,

e odbiegam znów od tematu. Nie wiem nawet, czy pan rozumie to wszystko, o czym mówię. Pan

ma raczej zainteresowania humanistyczne, o ile zdołałem się zorien- tować...

- Niezupełnie - bąknąłem; nie chcąc się całkowicie przed nim dekonspirować.

- To zresztą w dzisiejszych czasach nie ma juŜ tak wielkiego znaczenia. Dawniej, gdy

rozmawiało się z humanistą, on rozumiał co piąte słowo, i vice versa.... Dziś wszyscy się

przystosowali, to konieczność... Jedni, by Ŝyć w świecie techniki, o której trzeba jednak to i owo

wiedzieć, drudzy, by nie zgłupieć i nie zejść do poziomu maszyn do liczenia... A zatem telepatia:

"przepływ informacji z mózgu do mózgu bez udziału zmysłów". Oczy- wiście chodzi tu o tych

konwencjonalnych pięć zmysłów. O szóstym przebąkiwano od dawna, ale tylko w przenośni, nie

bardzo wiedząc co to ma być. Telepatia - przekazywanie myśli na odległość, poprzez przestrzeń...

A co by pan powiedział, gdyby to rozciągnąć na cztery wymiary, na czasoprzestrzeń w sensie

einsteinowskim? Wszystko wszak odbywa się w przestrzeni i czasie, albo inaczej: trwa w

czasoprzestrzeni, tej arenie zdarzeń. Pan rozumie: trwa!!!

MoŜna sobie wyobrazić przekazanie informacji z punktu A do B - to jest zwykła telepatia.

MoŜna jednak równieŜ wyobrazić sobie przekazanie informacji z punktu A i chwili T do punktu B i

chwili T! Nie będzie tu Ŝadnej sprzeczności; Ŝadnego paradoksu przepływu masy czy energii...

Płynie czysta informacja! "Informacja to jest informacja, a nie sprawa energii" - to powiedział

Wiener. Infor- macją rządzą inne niŜ energią prawa zachowania... Jeśli juŜ moŜna przedstawić to

modelowo,

chyba

przez

analogię

promieniotwórczości:

mózg

jest

próbką

promieniotwórczego izotopu: im dalej od niej, tym promieniowanie słabsze. Im dalej w czasie - to

znaczy w miarę jego upływu - równieŜ promieniowanie jest słab- sze... KaŜdy myślący i czujący

mózg promieniuje informacją w cza- soprzestrzeń.

Informacja rozprasza się, rozrzedza, lecz nie ginie.

To jest właśnie sformułowane przeze mnie prawo zachowania informacji... Jeśli tu, na tym

miejscu, siedział wczoraj jakiś człowiek i stał się źródłem strumienia informacji, to dziś z łat-

wością moŜna by tę informację odszukać, choć od wczoraj paruje ona niejako, rozchodzi się z tego

miejsca we wszystkie strony! Umiejąc wychwycić strumień informacji płynący od określonego

mózgu, moŜna by nawiązać telepatyczny kontakt nie tylko z Ŝyjący- mi, lecz takŜe z istniejącymi

kiedyś osobami... Byłby to, ma się rozumieć, kontakt jednostronny: owa osoba nie mogłaby tego

od- czuć, a ten kto pochwycił informację promieniującą z jej mózgu, nie mógłby w Ŝadnym stopniu

wpływać na jej czyny i myśli. Mógłby jednak w pełni odczuć, i przeŜywać to, co owa osoba czuła i

przeŜywała w danym odcinku czasu. Sprawa nie jest technicznie prosta. Nakładają się na siebie

strumienie informacji pochodzących z róŜnych źródeł, z róŜnych kierunków i najprze- róŜniejszych

czasów. Selekcja przedstawia powaŜny problem, ale efekty... Niech pan sobie wyobrazi, co za

wspaniałe źródło dla badań historycznych!

- Pięknie! - wtrąciłem, gdy staruszek opanował zadyszkę. - To jednak tylko fantazja, choć

muszę przyznać, wielce sugestywna. O ile wiem, nawet ta zwykła telepatia, jeŜeli w ogóle istnieje

coś takiego, jest dotąd zjawiskiem niezbyt dokładnie wyjaśnionym, a zjawiska, które zdają się ją

potwierdzić, są tylko nielicznymi i sporadycznymi fenomenami...

- Źle się do tego zabierano, ot co! - zarechotał staruszek, odzyskawszy juŜ równy oddech. -

Fale elektromagnetyczne! TeŜ pomysł! Niektórzy poprzestali na stwierdzeniu, Ŝe tą drogą nie

odbywa się telepatyczne przekazywanie informacji, i to im wystar- czyło za negatywny dowód.

Przekreślili telepatię, jakby poza falami elektromagnetycznymi nic więcej nie miało prawa istnieć!

To są właśnie prawdziwi metafizycy... To są osły, skończone osły! Gdyby tacy, jeden z drugim,

yli w czasach Maxwella i Hertza, trykaliby głupimi łbami w te same fale elektromagnetyczne i

dowodzili, Ŝe ich nie ma.

Zakasłał się nagle, czerwieniejąc i wybałuszając wyblakłe niebieskie oczy.

- Zawsze draŜnili mnie tacy! - usprawiedliwiał się po chwili. - Rozumiem, Ŝe nie moŜna

wszystkiemu bezkrytycznie wierzyć, ale trzeba szukać, wciąŜ szukać prawdy...

- Pan szukał?... To znaczy zajmował się pan telepatią w cza- soprzestrzeni?

Musiał wyczuć w moim pytaniu nutę ironii i niewiary, bo powiedział z goryczą:

- Pan mi nie wierzy, młody człowieku. Ale to nic, do tego juŜ przywykłem... Przekonam

pana. Proszę przyjść do mnie choćby jutro. Obejrzy pan śmierć Cezara... Albo nie! Zabije pan go i

zobaczy jego śmierć oczami Brutusa.

- Dobry Ŝart! - powiedziałem i uśmiechnąłem się, by mu zro- bić przyjemność.

achnął się, wstał i z miną, jakby wyzywał mnie na poje- dynek, podał mi wizytówkę.

- Proszę! - powiedział ostro. - Oczekuję pana po uprzednim telefonie.

Odszedł aleją, pozostawiając mnie na ławce z "śywotami Cezarów" i wizytówką w ręku.

Przez kilka dni byłem zbyt zajęty, by myśleć o odwiedzeniu Gisnelliusa. Wbrew temu, co o

mnie sądził, byłem dość dobrze zorientowany i doskonale zdawałem sobie sprawę, Ŝe wywody jego

były, delikatnie mówiąc, naciągane. Dopiero w sobotę, natrafiwszy przypadkiem w kieszeni na

przełamany w pól kartonik z jego nazwiskiem, pomyślałem sobie, Ŝe właściwie mógłbym do niego

zadz- wonić. Sądząc po numerze telefonu, mieszkał w willowej dzielnicy na północnym skraju

miasta. Na wizytówce był wprawdzie adres, lecz zupełnie nie mogłem sobie uprzytomnić, gdzie

jest ulica Nielsa Bohra.

Wybrałem numer i czekałem. P odniósł słuchawkę po trzecim dawonku. Od razu poznałem

jego chrypiący, lekko zdyszany głos.

- To pan! - ucieszył się kiedy przypomniałem mu o naszej rozmowie. - Proszę bardzo, niech

pan przyjedzie, choćby zaraz. Najlepiej metrem do stacji Osiedle Akademickie, a stamtąd juŜ

bardzo blisko...

Powiedziałem, Ŝe za pół godziny tam będę. Gdy wsiadłem do metra, dochodziła szósta.

Pod adresem, który miałem na kartce, znalazłem maleńki domek, stojący wśród wielu

podobnych, ciasno uszeregowanych wzdłuŜ wąskiej uliczki. Światło paliło się w jednym tylko

oknie. Nacisnąłem dzwonek przy furtce. Po chwili zabzyczał mechanizm elektrycznego zamka i

furtka uchyliła się. W drzwiach domku ukazał się profesor, okręcony ciepłym szlafrokiem.

- Dobry wieczór! - powitał mnie wylewnie i zaprosił do wnętrza. Przeszedłszy przez

mroczną i zabałaganioną sień znalazłem się w oświetlonym pokoiku. Znaczną jego część

zajmowały półki pełne ksiąŜek, wielkie biurko i coś jeszcze, czego zrazu nie potrafiłem rozpoznać,

bo było nakryte szarą płachtą. To coś miało kształt wielkiego prostopadłościanu.

Posadził mnie przy biurku i zabrał się do parzenia herbaty. Robił to długo i niezręcznie,

oblewając się wrzątkiem i klnąc przy tym półgłosem.

- Zimno tu u mnie. Oszczędzam energię elektryczną - powiedział tonem usprawiedliwienia.

- Mam elektryczne piece, a ta cała aparatura poŜera mnóstwo prądu...

ZbliŜył się do prostopadłościanu i ściągnął zeń płachtę. Ukazała się jakby ogromna tablica

rozdzielcza, złoŜona z trzech pionowych ścian, otaczających obrotowy fotel. Ściany i mały pul- pit

przed fotelem usiane były rojem wskaźników, pokręteł i przełączników.

- Oto on... - powiedział staruszek z dumą, sadowiąc się na- przeciw mnie. -

Telechronopator... A właściwie jego część opera- cyjna. Reszta aparatury zajmuje cały sąsiedni

pokój.

- Pan to sam skonstruował? - spytałem z niedowierzaniem, pa- trząc na zupełnie

przyzwoicie wykonane elementy aparatury.

- Przez czterdzieści lat byłem samodzielnym pracownikiem naukowym - powiedział. -

Miałem dostęp do laboratoriów i personel techniczny do dyspozycji... Nikt nie śmiał mnie

kontrolować, bo równocześnie prowadziłem inne prace, niezmiernie dla uniwersytetu doniosłe. To

wszystko udało mi się wykonać bez zwracania czyjej- kolwiek uwagi. Sam to oczywiście

projektowałem i nikt nie miał pojęcia, co z tego ma być. Gdybym przedstawił projekt Radzie

Naukowej, byłby kłopot z uzyskaniem funduszów. Znalazłem inny sposób: podjąłem badania w

dziedzinie, o której niewielu uczonych miało rzeczywiście pojęcie. Owszem, kaŜdy kiwał głową i

udawał głębokie zrozumienie, ale doskonale wiedziałem, Ŝe są rozpaczli- wymi ignorantami.

Miałem jednak wyniki praktyczne na światową skalę. To zadecydowało, Ŝe znalazły się fundusze i

nieograniczone praktycznie uprawnienia. Moi asystenci robili co im kazałem. Wszystkie jednak

nici trzymałem w dłoni tylko ja. Tu, w tym domu, montowaliśmy całą aparaturę we dwóch, z moim

starym laborantem. On juŜ nie Ŝyje...

Kiedy juŜ wszystko było gotowe i wypróbowane, usiłowałem os- troŜnie przygotować kilku

najbardziej wpływowych profesorów do przyjęcia moich rewelacji... Pan wie, co mówili? Na samą

wzmiankę o telepatii omalŜe nie kręcili kółek na czole. Dali mi do zrozu- mienia, Ŝe jestem juŜ

stary i przemęczony pracą. Zaproponowano mi emeryturę. Było mi to w owej chwili nawet na rękę,

choć nie tak wyobraŜałem sobie moje odejście z uniwersytetu... Pan rozumie: czterdzieści lat! A

potem tak... Ale to teraz mało istotne. Dość, Ŝe nie doszło nigdy do zademonstrowania mojego

telechronopatora. Postanowiłem poczekać, aŜ znajdą się ludzie na tyle rozsądni, Ŝe zrozumieją

doniosłość mego wynalazku. Ulepszałem go przez szereg lat, poznawałem coraz to nowe

moŜliwości tej wspaniałej aparatu- ry...

- Nie sądzę, by pan uznał mnie za osobę godną poznania w pierwszej kolejności zalet tej

maszyny - powiedziałem skromnie. - Wobec pana jestem ignorantem w tej dziedzinie.

Profesor uśmiechnął się jowialnie.

- Oczywiście, oczywiście - powiedział. - Chciałbym jednak, by ktoś poparł moje wywody,

Mnie, starego, mogą posądzić o halucynacje, urojenia i tak dalej... Są przy tym pewne niejas- ności,

które moglibyśmy wspólnie wyjaśnić. Pan spojrzy na rzecz obiektywnie, bez osobistego

zaangaŜowania, bardziej krytycznie.

Piliśmy w milczeniu herbatę, przegryzając ciasteczkami, które staruszek wydobył z

szuflady biurka. Patrzyłem na aparaturę, usiłując odgadnąć zasadę jej działania. Z wykształce- nia

jestem elektronikiem, mimo to jednak wszelkie usiłowania nie doprowadziły mnie do

rozszyfrowania schematu tablicy. Aparatura była oryginalna i unikalna, nie przypominała Ŝadnego

ze znanych mi urządzeń.

- Czas włączyć zasilanie - powiedział Gisnellius wstając.

Podszedł do tablicy i wcisnął kilka klawiszy. Zapłonęły kolejno kontrolne neonówki, za

cianą zaszumiały rdzenie trans- formatorów. Maszyna oŜyła. Czuło się lekką wibrację podłogi, jak

w hali maszyn cyfrowych, gdzie pracuję.

- Obsługa aparatury wymaga pewnej wprawy - powiedział profe- sor. - MoŜna to porównać

do pracy przy radiostacji krótkofalowej. Trzeba dostrajać się do strumienia informacji, "łapać" go

nie- jako, podobnie jak fale radiowe... Proszę, niech pan siada! - wskazał mi fotel przed pulpitem. -

Tu, na tym miejscu, ogniskują się transduktory wzmacniacza końcowego, które przekaŜą do

pańskiego mózgu to wszystko, co myśli i odczuwa człowiek będący obiektem sprzęŜenia...

- Raczej chyba: "co myślał i odczuwał", jeśli to będzie ktoś z przeszłości?

- Celowo uŜyłem czasu teraźniejszego - uśmiechnął się Gis- nellius. - W odniesieniu do

zdarzeń uŜycie czasu przeszłego narzucałoby pewne uporządkowanie, równoczesność lub

nierównoczes- ność. Pojęcia te są jednak względne.

- Przez cały czas mówił mi pan o... telechronopatii, bo tak chyba trzeba nazywać to

zjawisko, w odniesieniu do czasu przeszłego - powiedziałem. - A przyszłość? Czy wobec

względności czasu, jaką narzuca uogólniona przestrzeń...

Staruszek drgnął i spojrzał na mnie, z trudem usiłując ukryć podejrzliwe zaniepokojenie. .

- Pan... zna te zagadnienia? Mówił pan w taki sposób, jak- by... Kim pan właściwie jest?

Nie wiem co powstrzymywało mnie od przyznania się do mojego zawodu.

- Robię doktorat z prawa rzymskiego... Coś na pograniczu historii i jurystyki - skłamałem

bez zająknięcia.

Był tym wyraźnie uspokojony, co mnie z kolei przyprawiło o lekki niepokój.

- Interesowałem się kiedyś z amatorstwa nauką o przestrzeni - dodałem pospiesznie.

- Acha... - mruknął. - NiechŜe pan siada, proszę!

Zwlekałem - znów nie wiem, co mnie do tego skłoniło! - kręcąc się wokót fotela.

- Nie odpowiedział pan na moje pytanie - przypomniałem.

- Przepraszam, na jakie? - spojrzał na mnie roztargnionym wzrokiem; lecz ja wiedziałem, Ŝe

udaje, i to podsyciło moją natarczywość.

- Pytałem pana o moŜliwość przechwytywania informacji z przyszłości!

- Ach, nie! Nie! - wykrzyknął gwałtownie, machając dłonią koło ucha. - To zupełnie

niemoŜliwe... PrzecieŜ przyszłość nie jest zdeterminowana...

- A skąd pan wie?

Zmieszał się. Wyraźnie się zmieszał, bo otworzył usta i przez chwilę szukał odpowiedzi,

rozglądając się nieprzytomnie po ścianach.

- Wiem! - wykrztusił wreszcie. - Nie będę panu tego wykładał, to by trwało zbyt długo.

Niech panu wystarczy swego rodzaju reductio ad absurdum - dowód metodą "nie wprost", dowód

negatywny: przypuśćmy, Ŝe moŜliwe jest przechwycenie informacji z przyszłości. To takie nasze

robocze załoŜenie. CóŜ z tego wynika? Przechwytuje pan pewne wiadomości o zdarzeniach, które

mogą doty- czyć pana osobiście. MoŜe pan z tego skorzystać, na przykład tak, Ŝe "wymodeluje"

pan później swoją przyszłość na inny sposób... Jednym słowem załoŜenie nasze doprowadza do

wniosku, Ŝe przyszłość "rzeczywista" mogłaby być inna niŜ ta, którą pan "zobaczył" metodą

telechronopatii. To jest sprzeczność, która oczywiście obala słuszność naszego pierwotnego

załoŜenia. Czy to panu wystarczy?

- Nie! - powiedziałem ostro. - MoŜe istnieć sposób ominięcia tej sprzeczności w

rozumowaniu!

- Na przykład jak? - mruknął niechętnie.

- Nie wiem... - zastanowiłem się. - MoŜe tak: sam proces sprzęŜenia myślowego z

przyszłością jest moŜliwy tylko o tyle, o ile nie daje informacji, które mógłby wykorzystać

"podróŜujący w czasie" dla wpływania na własną przyszłość...

- A gdyby jednak trafił na taką właśnie informację! PrzecieŜ nie sposób tego przewidzieć a

priori... - staruszek uśmiechnął się chytrze. - To co wtedy, pana zdaniem?

- Powiedzmy, Ŝe powodowałoby to jego... natychmiastową śmierć! - wypaliłem bez

namysłu.

Profesor zaniósł się bezgłośnym śmiechem.

- Oto... - powiedział po chwili, ocierając usta chusteczką - oto jak moŜna się samemu

zaplątać we własne sieci. PrzecieŜ, jeśli miałby ten pański podróŜnik w przyszłość zginął śmiercią

w czasie eksperymentu, to nie byłoby w przyszłości takiej informa- cji, którą mógłby on

wykorzystać, a po drugie, nie mógłby on, nieboszczyk, zrobić juŜ w ogóle nic! Błędne koło,

klasyczne błędne koło! To drugi, bardzo przekonywający dowód, Ŝe nie moŜna zaglądać w

przyszłość.

Mnie jednak dowód ten nie wystarczał. NiepostrzeŜenie dla samego siebie uwierzyłem w to,

co staruszek mówił o swym wynalazku, a ponadto i w to jeszcze, czemu sam tak gorąco za-

przeczał. Podświadomie rozumowałem chyba mniej więcej tak: jeśli prawdą jest ta cała historia z

chwytaniem informacji w przeszłość, to logicznie rzecz biorąc, przyszłość musi być w tej

dziedzinie równouprawniona. Rozumowałem chaotycznie, mąciły mi się w głowie moje niezbyt

obfite wiadomości, plątały się sprawy odwracalności zjawisk w świecie mikro i makroskopowym,

symetria czasu względem punktu teraźniejszości:

- Dobrze, zaczynajmy? - powiedziałem wreszcie. - Czy wszys- tko gotowe?

- Proszę, proszę! - profesor zatarł dłonie i wskazał mi fo- tel. - Na początek zrobi pan małą

wycieczkę w przeszłość.

- Z kim mnie pan sprzęgnie telechronopatycznie? - zapytałem siedząc juŜ na fotelu.

- O, to będzie dla pana niespodzianka! Nawet się pan nie domyśla!

- Chcę jednak wiedzieć! - powiedziałem z nagłym strachem.

Musiał to wyczuć, bo szybko odpowiedział:

- Proszę siedzieć i nie obawiać się niczego. Zrobi pan "wycieczkę" w bliską przeszłość.

- Ale, Ŝe tak powiem, w czyjej "skórze"?

Nie odpowiedział. Kościstym palcem wcisnął czerwoną gałkę na tablicy. Odczułem lekki

zamęt w głowie...

Musiał juŜ od dłuŜszej chwili stać za moimi plecami, bo kiedy odwróciłem się ku drzwiom,

uśmiechnął się krzywo i powiedział: - Pan jak widzę, jest miłośnikiem staroŜytności... Zgadł

trafnie, bo teŜ było to trudne: od dziesięciu minut wybierałem między Plutarchem, Herodotem a

Flawiuszem, by wreszcie odejść z "śywotami Cezarów" pod pachą, bo na nic innego nie star- czyło

mi pieniędzy.

- Owszem - powiedziałem, usiłując go wyminąć, lecz podreptał za mną.

- Czasy Imperium to niezwykle ciekawy okres - powiedział, gestykulując szeroko i

bezładnie. - ChociaŜ, jeśli o mnie chodzi wolę staroŜytny Wschód.

Wyszliśmy z księgami.

- No i jak? - Profesor stał obok fotela i zaglądał mi w twarz. - Dobrze trafiłem?

- Pan cofnął mnie do chwili naszego pierwszego spotkania?

- Właśnie! Odbierał pan swoje własne wraŜenia sprzed kilku dni.

- Nie pomyślałem o takiej moŜliwości! - powiedziałem zdu- miony.

- O, jeszcze wielu innych moŜliwości pan nie przewidział. To było najłatwiejsze do

osiągnięcia: sprzęŜenie z samym sobą, auto- transmisja ponadczasowa. Efektowne, prawda?

Najprawdziwsza podróŜ wstecz. Niestety, moŜliwa tylko w ramach zakreślonych czasem Ŝycia

podróŜującego. Telechronopator jest nastawiony na auto- transmisję. MoŜe pan teraz zapuścić się w

odleglejszą przeszłość...

Pochylił się nad pulpitem, przekręcił gałkę i powiedział:

- Piętnaście lat od punktu teraźniejszości!

Prawą dłoń połoŜył na czerwonej gałce startu. Wtedy właśnie zauwaŜyłem, jak jego lewa

dłoń skrada się w kierunku przełączni- ka, umieszczonego bezpośrednio pod pokrętłem regulacji

odstępu czasowego. Był to przełącznik wahadłowy, posiadający tylko dwie pozycje. Do tej pory

spoczywał w pozycji oznaczonej symbolem "mi- nus". Przy drugiej pozycji widniał znak "plus".

Gdyby przełączył go zdecydowanie i pewnie, jak nastawiał przedtem inne przełączni- ki i

regulatory, nie zauwaŜyłbym w tym nic podejrzanego. Ten jed- nak ukradkowy ruch starczej dłoni

przykuł moją uwagę, zaniepokoił mnie. Dalej działałem jak w natchnieniu. Gdy dłoń jego przerzu-

ciła ów przełącznik, poderwałem się gwałtownie na nogi i nagłym szarpnięciem obu rąk wcisnąłem

profesora w fotel.

Krzyknął ochryple, cofając dłoń z czerwonej gałki, lecz ja, trzymając go juŜ jedną ręką

mocno za kark i wgniatając jego drob- ne ciało w fotel, drugą uderzyłem w czerwony wyłącznik.

Dlaczego to zrobiłem? Zastanawiałem się nad tym o wiele później i doszedłem do wniosku, Ŝe

kierował mną chyba tylko jakiś nieokreślony strach przed czymś niezwykłym i jak mi się wydało,

niebezpiecznym. MoŜe to była tak zwana intuicja, moŜe działający telechronapator powodował -

jako efekt uboczny - jakieś słabe oddziaływanie między świadomością Gisnelliusa i moją? Nie

wiem. Dość, Ŝe niejasne poczucie zagroŜenia kazało mi odwrócić nasze role w tym eksperymencie.

Moralnie czułem się - w podświadomości, oczywiście - usprawiedliwiony: nie zrobię mu w ten

sposób niczego ponad to, co on chciał zrobić mnie. Gdy wcisnąłem przełącznik startu, światła

przygasły nagle, a za ścianą, w sąsiednim pokoju, gdzie według słów profesora znajdowała się

główna część aparatu- ry, huknęło przeraźliwie. Moja dłoń, wczepiona dotąd w chude ra- mię

starca, poleciała teraz w dół, ześlizgując się po obitym skórą oparciu fotela. Światła Ŝyrandola

drgnęły, pulsując na ob- niŜonym napięciu. Ogarnąłem spojrzeniem podłogę pod fotelem, potem

cały pokój. Profesora nie było! Drzwi były zamknięte, a pokój pusty.

Stałem moŜe minutę w osłupieniu wpatrując się w fotel jakby w nadziei, Ŝe starzec pojawi

się nagle w miejscu, gdzie go przed chwilą posadziłem. Potem, w obezwładniającym, panicznym

lęku, wypadłem z pokoju, przebiegiem sień, obruszając lawinę starych mebli spiętrzonych w kącie,

by wreszcie znaleźć się na powietrzu. Nie oglądając się dobiegłem do rogu ulicy. Tu dopiero

zwolniłem i obejrzałem się przez ramię. W ciemnym oknie domku profesora trzepotał

pomarańczowy języczek płomienia. Ten ogień i huk, który przedtem słyszałem, musiały być

spowodowane zwarciem w prze- ciąŜonej aparaturze. Stałem chwilę niezdecydowany, a potem

jeszcze szybciej pobiegłem w stronę stacji metra. Tu minął mnie wyjący czerwony wóz straŜy

ogniowej. Odetchnąłem. Ktoś musiał za- uwaŜyć ogień i wezwał straŜ.

Staruszek kłamał! Albo raczej: nie wszystko, co mówił było prawdą. Przyszłość bowiem -

niezaleŜnie od tego, czy jest ona zdeterminowana, czy teŜ nie - nie moŜe stać się wiadomą

człowiekowi teraźniejszemu! Tu profesor mówił prawdę. Nie zdradził mi jednak jedynego sposobu

uniknięcia logicznego paradoksu: człowiek, który poznaje przyszłość, musi przestać być

człowiekiem teraźniejszym! Musi nieodwracalnie przenieść się natychmiast w tę przyszłość, która

się przed nim odkrywa. W prze- ciwnym razie mógłby wykorzystać w teraźniejszości swoją wiedzę

o czasie przyszłym, a to prowadzi do paradoksu podwójnej przyszłości. Tak zaś, przeskakując czas,

jaki dzieli go od przyszłości, podróŜnik w czasie nie ma kiedy wykorzystać wiedzy o przyszłości!

To jedyna moŜliwość wyplątania się z myślowego labiryntu... Tylko przy takim załoŜeniu moŜliwa

jest telechronopatia (a raczej telechronoportacja!) w przyszłość.

Profesor Gisnellius wiedział o tym doskonale. Przewidział to teoretycznie i rozwiązał

konstrukcyjnie. Chciał tylko doświad- czalnie potwierdzić swą pewność. Nie miał jednak odwagi

dokonać eksperymentu na sobie samym. Był na to za stary! Skąd mógł wiedzieć, czy za rok,

miesiąc, dzień - będzie jeszcze Ŝył? Gdyby przeniósł się w przyszłość poza czas swego bytu,

oznaczałoby to skok w śmierć... Dlatego teŜ wiem, Ŝe nie spotkam juŜ profesora Gisnelliusa:

wskaźnik czasu był nastawiony na piętnaście lat!

Pozostałoby do rozstrzygnięcia pytanie, dlaczego paradoks, występujący w odniesieniu do

przenoszenia masy i energii w przeszłość, nie obowiązuje w stosunku do przyszłości. MoŜe ilość

masy i energii w kaŜdym punkcie tej "przyszłościowej" połówki czasoprzestrzeni nie jest jednak

ciśle zdeterminowana? Myślę, Ŝe nauka odpowie wkrótce i na to pytanie.

KRYSTYN KRZYSZTOFOROWICZ

SZANSA GENIUSZU

Agata biegła po schodach przeskakując dwa stopnie naraz. Spóźnić się na ćwiczenia, kiedy

pracownię prowadził profesor Grunald, byłoby kompletnym dnem. Na szczęście zdąŜyła juŜ

dopaść drzwi, gdy z bocznego korytarza wyłoniła się charakterystyczna, lekko przygarbiona

sylwetka profesora. Siadała przy swoim stole, zanim wszedł do sali. Odczekała chwilę, aŜ Grunald

stanie przy tablicy, po czym zajrzała przez ramię sąsiadowi.

- Karolku, w razie potrzeby ratuj, przyjacielu. Nie miałam czasu zajrzeć do skryptu,

rodzinka mi się zwaliła z wizytą, sam rozumiesz...

Karolek, wysoki i przeraźliwie chudy młodzieniec o pryszczatej twarzy, pokiwał powaŜnie

głową:

- Zrobi się, układ ci zmontuję, ale jak cię weźmie do siebie i zacznie maglować to... - tu

wzruszył ramionami. - Agata, czy ty coś w ogóle wiesz o analizatorach przebiegów elektrycznych ?

- dodał po chwili.

- No, tyle co z wykładu.

- A, to wystarczy, Ŝeby cię wylał za drzwi ! Agata złoŜyła błagalnie ręce.

- Zrób coś, Karolciu. ChociaŜ sam układ pomiarowy, moŜe jakoś wybrnę.

Zajęcia biegły normalnym trybem. Grunald po podaniu tematów przechadzał się między

stolikami. Agata, przy dyskretnej pomocy Karola, kończyła juŜ ostatni pomiar. Kiedy zaczęła

liczyć wyniki, Karol odsunął się nieco.

- Pozwolisz, Ŝe zajmę się teraz swoją robotą.

- Dziękuję ci bardzo - powiedziała nie odrywając wzroku od notatek.

Spojrzała na niego po paru sekundach, gdy z przymruŜonymi oczami celował w Grunalda

papierową strzałą. Nie zdąŜyła się nawet zdziwić, a juŜ biały pocisk wyleciał w powietrze,

szybował chwilę łagodnym łukiem, Ŝeby wylądować na głowie stojącego tyłem profesora.

Zapanowała cisza. Grunald nie odwracając się podniósł z podłogi strzałę i wolnym krokiem

podszedł do katedry. Wszyscy zamarli w bezruchu, bojąc się głębiej odetchnąć, wpatrzeni w twarz

wykładowcy na przemian bladą i czerwoną. - Moi drodzy - zaczął Grunald spokojnym głosem, ale

nie trzeba było wraŜliwego ucha, aby usłyszeć w nim zimną pasję. Moi drodzy, przez chwilę

wydawało mi się, Ŝe jestem przedszkolanką, a nie profesorem wyŜszej uczelni wśród słuchaczy

drugiego roku łączności. Nie będę wyciągał z tego incydentu Ŝadnych konsekwencji, nie chcę

nawet wiedzieć, kto to zrobił, ale przyjmijcie do wiadomości, Ŝe moje wymagania w stosunku do

tej grupy będą wyŜsze, niŜ to jest normalnie przyjęte. Robicie z siebie dzieci, ja z was zrobię

dorosłych! - Grunald wyrŜnął pięścią w stół, lecz opanował się i dokończył zupełnie normalnym

głosem: - Teraz poproszę do siebie panią ! - Wyciągniętą ręką zupełnie wyraźnie wskazywała na

Agatę.

Agata przez cały czas siedziała nieruchomo patrząc oniemiałym wzrokiem na Karola. Ten

podczas przemowy Grunalda z uwagą obserwował jakieś przebiegi na oscylografie, parę razy

zanotował coś na kartce, zdawał się być zupełnie i bez reszty pochłonięty swoim zajęciem.

- Karol, co ty... - zaczęła szeptem i w tym momencie usłyszała słowa Grunalda, a jego gest

niedwuznacznie wskazywał, do kogo jest skierowane zaproszenie. Ruszyła do katedry, nogi miała

zupełnie jak z waty.

"Ładnie mi Karolek pomógł - myślała. - WyŜsze wymagania. Ja z normalnymi miałbym

kłopoty. zegnaj, stypendium, będzie siara w indeksie jak nic".

Grunald siedział za stolikiem, podparty ręką pod brodę.

- Taaak - powiedział. - Porozmawiamy sobie na temat analizatorów. Niech mi łaskawa pani

powie...

Jego głos dobiegał jakby z duŜej odległości, docierały jedynie pojedyncze sformułowania.

- ...stosowane w praktyce... filtry pasmowe... nowsze wykonania...

"Ja nic nie wiem - myślała - a jeśli nawet coś wiedziałam, to teraz nie jestem w stanie

odpowiadać".

W pewnej chwili bardziej wyczuła, niŜ usłyszała, Ŝe Grunald skończył i czeka na

odpowiedź. JuŜ otwierała usta, Ŝeby ogłosić kapitulację, kiedy nagle w jakimś niewymierzalnym

ułamku sekundy zrozumiała, Ŝe wie. Zupełnie na chłodno uświadomiła sobie sens i działanie

układów, a jednocześnie nurtowało ją przekonanie, Ŝe dowiedziała się o tym przed chwilą. Jeszcze

przed minutą jej wiedza ograniczała się do podstawowych wiadomości z zakresu elektroniki, a

obecnie mogła rozwiązać kaŜdy problem. Z nieomylną pewnością wyciągała wnioski, formowała

nowe hipotezy i pewniki. Zorientowała się, Ŝe od paru chwil mówi, a właściwie wykłada

Grunaldowi teorię analizatorów. Formułując wnioski, jakie wypływały z poprzedniego twierdzenia,

stawiała przed sobą nowy problem, którego rozwiązanie znajdowała w trakcie omawiania

przesłanek. Z suchym szelestem kredy rysowała na tablicy wykresy, z których wypływały nowe

wnioski, zazębiając się z sobą ściśle, niczym ogniwa łańcucha. Zdawała sobie sprawę z tego, Ŝe

improwizuje, ale nie była to improwizacja podobna błądzeniu w ciemnościach, kierowała nią

nieomylna pewność.

Profesor Grunald początkowo słuchał w milczeniu, parę razy otworzył usta, jak gdyby

chcąc przerwać, potem wstał zza katedry i stanął nieco z boku kiwając od czasu do czasu

potakująco głową.

Niekiedy zasępiał się, marszczył brwi, Ŝeby za chwilę z tym większym entuzjazmem

wykonać ruch potwierdzenia. Słuchacze mieli wraŜenie, Ŝe role odwróciły się: to odpowiadająca

prowadziła wykład, a egzaminator grał rolę pojętnego studenta. Tymczasem Agata zrozumiała, Ŝe

jej wywód dobiega kresu. Intuicyjnie wyczuwała, Ŝe z równego szeregu wzorów wybiegających

spod kredy wyłoni się za chwilę coś, co będzie ukoronowaniem całości, niemal coś na kształt

objawienia.

Szybkim ruchem nakreśliła węŜykowaty znak całki i ująwszy w klamrowy nawias dwa

ostatnie równania odwróciła się do Grunalda:

- Tak więc po scałkowaniu ostatniego wyraŜenia otrzymamy... I koniec, kompletna pustka

w głowie, nie wiedziała juŜ nic. Stała przed tablicą, na której bielały rządki niezrozumiałych

wzorów.

Grunald z wyciągniętą do przodu szyją przypominał olbrzymią czaplę i Agacie zachciało

się śmiać.

- Słucham, proszę kontynuować.

W głosie profesora brzmiało wyraźne ponaglenie. Agata potarła wierzchem dłoni czoło,

jeszcze raz rzuciła okiem na tablicę, po czym z nagłą determinacją powiedziała patrząc mu prosto

w oczy:

- Nie wiem, panie profesorze, ja juŜ nic nie wiem... Grunald podszedł bliŜej i wziął ją za

ramię:

- Źle się czujesz, moje dziecko?

- Tak, panie profesorze, ja...

- Nie szkodzi, usiądź, odpocznij... - Tu Grunald ujął się za brodę. - A swoją drogą, czy

mogłabyś mi wyjaśnić, dlaczego przyjęłaś współczynnik spadku wzmocnienia 0,9? Co prawda

potwierdza się to w toku dalszego rozumowania, ale muszę ci się przyznać, Ŝe nie nadąŜałem za

tobą i teraz...

Agata z przeraŜeniem patrzyła na krzywe linie wykresów. "Czarna magia - pomyślała. - Jak

to mogłam narysować, przecieŜ nic z tego nie rozumiem!"

- Kiedy, panie profesorze, ja teraz... nie bardzo pojmuję. To jest, chciałam powiedzieć, nie

jestem w stanie wytłumaczyć panu...

- Hmm, tak - Grunald w dalszym ciągu pocierał ręką brodę i Agata słyszała chrzęst nie

ogolonego zarostu.

- Taak - powtórzył. - Jest pani zapewne bardzo zmęczona. Zadziwiająca historia - wyczuła

w jego głosie jak gdyby cień podejrzliwości. - Jeszcze porozmawiamy na ten temat, a na razie

koniec zajęć, dziękuję państwu.

Gdy sala opustoszała, profesor podszedł do tablicy, wziął do ręki kredę i po dłuŜszym

namyśle dopisał pod ostatnimi wzorami parę znaków matematycznych, myślał przez chwilę, po

czym skreślił je zamaszystym ruchem, szybko dopisał następne i znowu popadł w zamyślenie. Po

paru minutach w pustej sali rozległ się suchy trzask i spomiędzy palców profesora Grunalda

wysunęła się kreda przełamana na dwa kawałki. Przez moment stał jeszcze przy tablicy, wreszcie

wzruszył bezradnie ramionami i nieco przygarbiony ruszył zmęczonym krokiem do wyjścia.

- Doprawdy nic z tego nie rozumiem.

Agata z pasją darła w drobne kawałeczki niepotrzebny juŜ bilet tramwajowy. Siedziała z

Karolem w zadymionym wnętrzu kawiarni. Przed nią stała wystygła juŜ filiŜanka nietkniętej kawy.

- Wyobraź sobie, Ŝe gdy ocknęłam się z tego, bo ja wiem, chyba jakiegoś transu, byłam taka

sama mądra jak przedtem, to znaczy nie wiedziałam nic. Potrafisz to wytłumaczyć?

Karol z uwagą przypalał papierosa. Agata odczekała chwilę i mówiła dalej

- Rozumiem, zaraz mi powiesz, Ŝe nie jesteś psychologiem, ale moŜe mi wytłumaczysz, co

ci strzeliło do tej pustej łepetyny, Ŝeby rzucać w Grunalda papierową rakietę? Od tego się wszystko

zaczęło ! Masz szczęście, Ŝe nikt poza mną nie wie, kto to zrobił, boby cię zlinczowali ! Ale

powiedz mi, smutny idioto, po coś to zrobił? To jest dla mnie bardziej zagadkowe niŜ moje

wygłupy przy tablicy!

Karol od dłuŜszego czasu uśmiechał się lekko. Kiedy Agata przerwała, Ŝeby zaczerpnąć

oddechu, podniósł uspokajającym gestem rękę.

- Wystarczy, Aga, wcześniej czy później musiało dojść między nami do tej rozmowy.

Gdyby nie to, Ŝe spełniłaś nadzieje, jakie w tobie pokładałem, nie mógłbym ci niczego

wytłumaczyć. Przy obecnym stanie rzeczy nawet musimy ze sobą porozmawiać.

- Jakie nadzieje spełniam?

- Dowiesz się o tym, ale to nie jest miejsce do takich rozmów. Dysponujesz wolnym

popołudniem?

- Coś ty taki powaŜny, Karolku? Jesteś oficjalny, jak na Przyjęciu dyplomatycznym.

- Bo i rozmowa będzie powaŜna. JeŜeli ci to odpowiada, zapraszam cię do siebie.

- Teraz ?

- JeŜeli masz czas...

- Mój drogi, ciekawa kobieta jest zdolna do największych szaleństw, jedziemy!

Karol mieszkał na peryferiach miasta w małym, piętrowym domku. Jak wynikało z

wizytówek przy drzwiach, górę domku zajmowały dwie rodziny, parter zaś - Karol z matką. Karol

zamknął za sobą furtkę i omijając schodki wiodące do drzwi budynku poprowadził Agatę w prawo

w kierunku łagodnie spadającego w dół wjazdu do garaŜu.

- Samochodu nie mamy, więc urządziłem tutaj sobie coś w rodzaju pracowni - wyjaśnił w

odpowiedzi na zdziwione spojrzenie Agaty. - Wygodniej będzie, jeśli tu porozmawiamy. - Stajesz

się coraz bardziej tajemniczy.

- Nie szkodzi, za chwilę wszystko zrozumiesz.

Gdy weszli do środka i Karol zapalił światło, Agata gwizdnęła z podziwu. Wnętrze garaŜu

urządzone było jak laboratorium! Dwa stoły w kącie pomieszczenia zastawione były przyrządami

pomiarowymi, na trzecim, stojącym nieco z boku, stał gotowy zestaw, w którym Agata rozpoznała

znajomy układ montowany przez Karola na ćwiczeniach. JuŜ wtedy powzięła niejasne podejrzenie,

a teraz miała pewność: to na pewno nie było nic związanego z tematem wykładów. Powiodła

wzrokiem po ścianach. Pęki kabli biegły z tablicy rozdzielczej do baterii akumulatorów i do

trójfazowego wtyku.

- Siadaj, proszę.

Karol podsunął jej krzesło.

Sam usiadł naprzeciwko i milczał przez chwilę przekładając z ręki do ręki podniesiony ze

stołu śrubokręt.

- No? - powiedziała przynaglająco.

- Zastanawiam się, jak cię wprowadzić w zagadnienie. Chyba zacznę od początku.

- Byle nie od Adama i Ewy.

- Nie Ŝartuj. Powiedz mi, co wiesz na najmodniejszy ostatnio temat, to znaczy o tak

zwanych "mózgach elektronowych" ?

- No cóŜ, chyba tyle, co przeciętny człowiek, plus pewne wiadomości nabyte na studiach, w

kaŜdym razie na pewno nie jestem specjalistą w tej dziedzinie.

- Czyli wiesz niewiele. Ale chyba wystarczająco duŜo, aŜeby zrozumieć, Ŝe nawet

najdoskonalsza maszyna elektronowa nigdy nie będzie zdolna samodzielnie rozwiązać jakiegoś

problemu.

- No, oczywiście.

- Czy wyobraŜasz sobie, jakiej wielkości jest przeciętny "mózg elektronowy"? Zajmuje

objętość kilkudziesięciu metrów sześciennych. A czy wiesz, jak wielki musiałby być "mózg",

którego pojemność pamięci i zdolność przyjmowania informacji byłaby równa mózgowi

ludzkiemu? Jego gabaryty równałyby się w przybliŜeniu gabarytom kilku budynków mieszkalnych.

Przy czym w dalszym ciągu pozostałby jedynie elektronową maszyną do liczenia, niezdolną do

samodzielnego rozwiązania najmniejszego problemu.

- Wszystko to bardzo ładnie, ale nie rozumiem...

- Poczekaj, jeszcze nie skończyłem. UwaŜam, Ŝe praca nad dalszym doskonaleniem tych

"elektronowych liczydeł" nie ma sensu.. W posiadaniu człowieka znajduje się najdoskonalszy

aparat stworzony przez naturę, a mianowicie jego własny mózg! Nie wiem, czy dotarło do ciebie,

e przed przejściem na elektronikę byłem słuchaczem czwartego roku medycyny. Tak się złoŜyło,

e mogłem sobie pozwolić na rzucenie medycyny i zaczęcie studiów od nowa. Zresztą zawód

lekarza nie leŜał nigdy w moich planach. Tamte cztery lata dały mi pewną znajomość fizjologii,

która była konieczna przy pracach, jakie prowadziłem. Jedynie ścisłe powiązanie medycyny z

elektroniką moŜe dać w przyszłości jakieś wyniki... Ale nie o tym chciałem mówić.

W chwili obecnej medycynie znane są trzy rytmy pracy mózgu. Prowadzone są badania,

osiągnięto juŜ pewne rezultaty. MoŜna na przykład, obserwując na specjalnej aparaturze zapis

pracy mózgu człowieka pogrąŜonego w głębokim śnie, powiedzieć, kiedy mu się coś śni, i określić

z grubsza natęŜenie emocjonalne jego sennych przywidzeń. Wiemy, jak mózg ludzki reaguje na

ból, strach i szereg innych bodźców tego rodzaju. Ale to właściwie wszystko. Medycyna wprost

przeraŜająco mało wie o tym tak doskonałym, ale zarazem skomplikowanym organie. Tymczasem

ja poszedłem dalej, znacznie dalej. Dokonałem odkrycia, którego nie zawaham się nazwać

najdonioślejszym odkryciem wszystkich czasów! Odkrycia, które zawaŜy na dalszych losach

ludzkości! MoŜesz sobie darować ten drwiący uśmiech, słuchaj teraz uwaŜnie: odkryłem czwarty

rytm - rytm geniuszu! Nazwałem go rytmem "g-s":.To, co widzisz na tamtym stole, to odbiornik

energii wypromieniowywanej przez ludzki mózg. Nie znaczy to wcale, Ŝe mogę czytać ludzkie

myśli, ale jestem w stanie powiedzieć, kiedy się złościsz, kiedy odczuwasz przyjemność, a kiedy

rozwiązujesz jakiś problem. I teraz najwaŜniejsze: odbierając całe pasmo, w jakim pracuje twój

umysł, mogę powiedzieć, czy masz "rytm geniuszu".

- A więc nie kaŜdy ma ten rytm?

- Nie. I tutaj sprawa się komplikuje. MoŜna go mieć i umrzeć nie wiedząc o tym. Bowiem

sam fakt posiadania o niczym nie świadczy. Rytm "g-s" naleŜy w sobie wykształcić, odpowiednio

go wzmocnić i dopiero potem osiąga się wyniki. W ciągu wieków zaledwie kilku ludzi to uczyniło.

Jednym z nich był Einstein.

Początkowo przypuszczałem, Ŝe Grunald jest tym, o kogo mi chodzi. Musiałem przebadać

całość jego reakcji z silnym zdenerwowaniem włącznie i stąd mój wygłup z papierową strzałą.

Niestety, zawiodłem się. Grunald jest wybitnym specjalistą w swojej dziedzinie, ale moŜe

opanować tylko wąski wycinek wiedzy. Nie ma rytmu "g-s".

Karol wreszcie zamilkł i Agata oderwała wzrok od swoich paznokci.

- No cóŜ, Karolku, nie bardzo wiem, co o tym sądzić, ale coś mi się wydaje, Ŝe robisz mnie

"w jelenia". Przyznaję, Ŝe to, co mi opowiedziałeś, było bardzo zajmujące i nie pozbawione

pewnego wdzięku, lecz...

- Ja jeszcze nie skończyłem, zresztą przewidywałem twoją reakcję. Teraz słuchaj uwaŜnie,

bo dalszy ciąg dotyczy przede wszystkim ciebie.

- ?

- Nie powiedziałem ci jeszcze najwaŜniejszego. Będzie to dosyć luźna analogia, ale w

pewnych przypadkach moŜemy uwaŜać mózg ludzki za pewnego rodzaju rezonator. Znając

dokładnie właściwości danego osobnika mogę przez dodatnie sprzęŜenie zwrotne wzbudzić jego

rytm "g-s" i doprowadzić go do rezonansu. Ŝe jest to moŜliwe i jak to się objawia, przekonałaś się

sama na dzisiejszych ćwiczeniach.

- Jak to ?

- Teraz chyba rozumiesz, Aga, jaki cel ma nasza rozmowa. Ty masz ten rytm, a ja go

potrafię pobudzić. Przesadziłem zresztą trochę i, poniewaŜ przesterowanie powoduje chwilowy

spadek inteligencji, wynikło stąd twoje niespodziewane zakończenie odpowiedzi. Daję ci szansę

geniuszu i tylko od ciebie zaleŜy, czy ją wykorzystasz!

Agata milczała. Opowiadanie Karola brzmiało zupełnie jak fragment powieści

fantastyczno-naukowej. Z drugiej strony jednak Agata pamiętała jeszcze swoje "objawienie" przy

katedrze profesora Grunalda.

- Pozwól mi zebrać myśli, nie bardzo wiem, jak mam to rozumieć.

Karol wstał i połoŜył jej ręce na ramionach.

- Rozumiesz chyba, Ŝe nie masz wyboru. Po tym, co tutaj usłyszałaś, musimy zostać

wspólnikami. Moja tajemnica nie moŜe wyjść poza obręb tego pomieszczenia!

- A jeŜeli się nie zgodzę? Karol rozłoŜył ramiona.

- Moja droga, nie sądzisz chyba, Ŝe nie przewidziałem takiej moŜliwości. Mam dokładne

spektrum pracy twojego mózgu i nawet bez uciekania się do większej przemocy fizycznej mogę za

pomocą tego tutaj aparatu pozbawić cię pamięci, doprowadzić do poziomu sześcioletniego dziecka

i ubezwłasnowolnić na całe Ŝycie.

Agata przygryzła wargi.

- Daj mi papierosa.

Trzęsącymi się rękami zapalała zapałkę, siarczany łepek ułamał się i z sykiem odskoczył w

bok parząc ją boleśnie w wierzch dłoni. Pośliniła oparzone miejsce.

"Będzie bąbel" - pomyślała.

- Więc?

W głosie Karola brzmiały ponaglające nuty.

- Nie rozumiem, co tobie z tego przyjdzie, jeŜeli się zgodzę. Karol uśmiechnął się.

- W tej chwili nie myśl o mnie. Czy rozumiesz, co to znaczy być geniuszem absolutnym?

Oznacza to nieograniczone moŜliwości, a co za tym idzie - nieograniczoną władzę! To wszystko

daję ci do ręki, a ty się jeszcze zastanawiasz! "Nieograniczoną władzę - pomyślała Agata. - Więc o

to ci chodzi. Na pewno liczysz na to, Ŝe jako najbliŜszy współpracownik sam będziesz miał udziały

w tej władzy. Nie masz rytmu geniuszu, więc musiałeś wziąć sobie wspólnika.

A wyobraź sobie, Ŝe ja nie mam takich aspiracji - myślała dalej nic a nic mnie nie pociąga

twoja »nieograniczona władza«. ChociaŜ moŜe i to ma swój urok..." Oczyma wyobraźni zobaczyła

siebie za katedrą, jak przed zasłuchanym audytorium odkrywa nowe, nieznane prawdy, które burzą

dotychczasowe kanony wiedzy. Ale w tym momencie złośliwy chochlik podsunął jej jeszcze jeden

obraz: Karolek zgarbiony ze swoim aparatem ze skupieniem manipuluje gałkami, wiązką fal

elektromagnetycznych pobudza do działania jej rytm "g-ś `. Skrzywiła się z niesmakiem. "Zostać

ywym robotem, Ŝyjącą maszyną elektronową? To mi zupełnie nie odpowiada. Zresztą skąd mogę

wiedzieć, do czego byłabym zdolna jako »geniusz absolutny«. Nie wolno mi ryzykować, trzeba

znaleźć jakieś wyjście. JeŜeli się nie zgodzę - uczyni ze mnie debilkę, co robić ?

Na ten pomysł wpadła zupełnie niespodziewanie. Agata myślała jeszcze przez chwilę,

rozwaŜała wszystkie warianty swojego planu, ostateczna konkluzja brzmiała: to powinno być

moŜliwe.

Podniosła wzrok na Karola.

- Zgoda. Kiedy zaczynamy?

Karol odetchnął z nie ukrywaną ulgą.

- Wiedziałem, Ŝe się zgodzisz. A zaczynamy od razu. Wszystko jest przygotowane.

Tak jak sądziła, problem był dziecinnie prosty. Z pobłaŜliwością patrzyła na Karola, który

wstał juŜ od stołu z aparaturą i podszedł do niej.

- I jak się czujesz, Agata?

- Normalnie, tyle Ŝe... To są rzeczy, których nie potrafię ci wytłumaczyć.

- Rozumiem. Co mamy zamiar robić ?

- Na razie chyba nic. Chciałabym się tutaj jeszcze trochę rozejrzeć.

- Patrzysz na wszystko innymi oczami, prawda. Twój rytm "g-s", pobudzony przez mój

wzbudnik, sprawia, Ŝe widzisz świat inaczej niŜ my wszyscy. MoŜe nawet widzisz czwarty wymiar

- W pewnym sensie tak. Ale na razie myślę o czym innym. Patrzyła na przyrządy

rozstawione na stołach. Przy tym wyposaŜeniu mogła wykonać swój plan prawie natychmiast. Jej

pomysł, na który wpadła jeszcze przed pobudzeniem rytmu "g-s", polegał na jednorazowym

zakrzywieniu pętli czasowej.

Przy odpowiednim policzeniu krzywizny - czas cofnie się o sześć godzin i Agata znowu

stanie przed drzwiami swojej pracowni. NaleŜało jedynie utrwalić sobie w podświadomości

niechęć do Karola, Ŝeby cała historia nie powtórzyła się po raz drugi. Trudność polegała na tym,

aby w sposób jednorazowy zakłócić strukturę czwartego wymiaru, bowiem w przeciwnym

wypadku, jeŜeli pętla się zamknie, ludzkość po wsze czasy obracać się będzie w jednostajnym

kołowrocie.

Teraz okazało się to łatwe i nieskomplikowane. Trzeba tylko spowodować dezintegrację

ogniw adekwatnej symbiozy poprzez preponderację deglomeracyjną. Technicznie rzecz nie była

trudna i Agata w przeciągu paru minut skończyła montaŜ odpowiedniego zestawu.

- Co robisz ? - zapytał Karol.

- Mały eksperyment - odpowiedziała i nacisnęła przełącznik.

Agata biegła po schodach przeskakując po dwa stopnie naraz. Spóźnić się na ćwiczenia,

kiedy pracownię prowadził profesor Grunald, byłoby kompletnym dnem. Na szczęście zdąŜyła juŜ

dopaść drzwi, gdy z bocznego korytarza wyłoniła się lekko przygarbiona sylwetka profesora.

Siadała przy swoim stole, gdy jakiś impuls kazał jej odejść na bok.

- MoŜna? - zwróciła się do siedzącej naprzeciw niewysokiej szatynki.

Ta kiwnęła głową i odsunęła notatki, robiąc Agacie miejsce. Na pytające spojrzenie Karola,

swojego stałego sąsiada, Agata odpowiedziała niewyraźnym uśmiechem, po czym z całkiem

niewytłumaczoną niechęcią spojrzała na jego podłuŜną i pryszczatą twarz. "Właściwie nic mi nie

zrobił - pomyślała - a jakoś straciłam do niego przekonanie" wyjmując skrypt uraziła się boleśnie w

rękę. Ze zdumieniem zauwaŜyła na wierzchu dłoni świeŜy ślad po oparzeniu. "Gdzie ja się

zdąŜyłam tak urządzić?" - zastanawiała się. Ale zaraz przestała o tym myśleć, bo Grunald zaczął

podawać tematy ćwiczeń.

STEFAN WEINFELD

WŁADCY CZASU

- Wynik negatywny.

- Doświadczenie numer siedemset dwadzieścia jeden... wynik negatywny... - powtórzył pod

nosem Art, zapisując w grubym zeszycie rezultat. OdłoŜył długopis, pochylił się w tył na oparciu

krzesła i spojrzał na tarczę wiszącego na ścianie zegara. - JuŜ dziesiąta... siedzimy tu prawie

czternaście godzin, trzy doświadczenia, wszystkie nieudane. Teraz nastąpi co najmniej tydzień

przerwy na ustalenie nowych parametrów, znów kilka doświadczeń i Ŝadnej gwarancji, Ŝe wynik

będzie pozytywny.

- Załamujesz się? - zapytał Ben Watto.

- Bynajmniej, to musi wreszcie wyjść. - Wyraz "musi" Art Markan wymówił z naciskiem. -

Teoretyczne rozwiązanie jest z pewnością prawidłowe i niezaleŜnie od wszelkich trudności

eksperymentu musi wreszcie znaleźć potwierdzenie. Tylko kiedy? Czy Kelew nie straci wreszcie

cierpliwości i nie zrezygnuje z finansowania prac? PrzecieŜ nie mamy za sobą nikogo, kto chciałby

nam udzielić poparcia. Jeśli Kelew wycofa się z tego interesu - a przecieŜ nikt nawet nie wie, co go

skłania, Ŝeby łoŜyć na to grube pieniądze - znajdziemy się w tym samym punkcie, co przed trzema

laty...

- Nie mając pieniędzy, a mając przeciwko sobie wszystkie fizyczne znakomitości -

kontynuował Ben.

- Właśnie. I dlatego w Kelewie cała nasza nadzieja. Musimy przyspieszyć doświadczenia.

Wiesz co ? A moŜe powtórzylibyśmy siedemset siedem? Pamiętasz, stwierdziliśmy później, Ŝe

łoŜysko było zatarte; to mogło zniekształcić wynik! - Późno juŜ... ale spróbujemy. A zatem... jakie

dane?

Art pochylił się nad zeszytem i powiedział: - Ro ksi gamma zero cztery siedemnaście

omega jeden.

Ben Watto usiadł znów przy pulpicie sterownicrym nastawiając pokrętła. Wdusił biały

przycisk i duŜa tarcza zaczęła szybko wirować dokoła osi, stopniowo osiągając maksymalną liczbę

obrotów. Wydawało się, Ŝe pęd powietrza wywołany wirowaniem tarczy porwie umocowany tuŜ na

wprost niej, w odległości kilku centymetrów i wycelowany w linię wykreśloną przy obwodzie,

pistolet. Ale pistolet tkwił nieruchomo i nieruchomo skierowane były na wylot lufy trzy mlecznego

koloru rury, owinięte zwojami przewodów. Ben nacisnął teraz czerwony przycisk i rury zalśniły

róŜowawą poświatą. Obaj męŜczyźni patrzyli na ten widok jak urzeczeni. Za naciśnięciem

zielonego przycisku zapłonęło za tarczą jaskrawe światło i jednocześnie rozległ się strzał. Ręce

Bena uwijały się teraz szybko po pulpicie. Poświata rur zgasła, tarcza zaczęła zwalniać obroty.

Doświadczenie było skończone.

Art, patrząc na wirującą juŜ znacznie wolniej tarczę, ziewnął. - Za godzinę będę juŜ w

łóŜku, czeka mnie pięć godzin rozkosznego snu. jeszcze tylko zapiszę, Ŝe wynik siedemset siedem

negatywny, bo trudno uwierzyć, aby właśnie teraz miało być inaczej.

Tarcza zatrzymała się, Ben zbliŜył się do niej z miarką.

- Art ! Art, trzy i pół milisekundy !

Markan jednym susem przeskoczył biurko, dzielące go od aparatu. - NiemoŜliwe! Tak,

trzy... nawet o kilkadziesiąt mikrosekund więcej! Ben, chłopie! Wyszło, wyszło! Wyszło, to

przekracza wszelkie moŜliwe granice błędu pomiaru. AleŜ minę zrobi ten stary Patson! Dzwonimy

do Kelewa!

- Teraz ? - zapytał wyraźnie wzruszony Ben.

- Teraz. Sześćset siedemdziesiąt pięć dwieście trzydzieści jeden... - powtarzał, wybierając

na tarczy aparatu kaŜdą z cyfr. - Pan Kelew? John Kelew? Ach, to pan, nie poznałem po głosie...

Mamy juŜ wynik pozytywny, słyszy pan? Tak, bez wątpliwości. Oczywiście, powtórzymy to

doświadczenie, nawet wielokrotnie, ale osobiście jestem przekonany... PrzyjeŜdŜa pan? Naturalnie,

czekamy!

OdłoŜył słuchawkę i, zwracając się do towarzysza, rzekł: - Będzie za godzinę. ZdąŜymy

jeszcze raz sprawdzić. Istotnie, gdy po upływie godziny otworzyły się bezszelestnie drzwi

laboratorium i do sali wszedł ze zwykłą swą ponurą miną Kelew, w zeszycie zanotowany był juŜ

wynik doświadczenia siedemset siedem A: wynik pozytywny.

Kelew usiadł nieproszony, nie witając się, jak gdyby przed chwilą zaledwie wyszedł był na

korytarz.

- Powtórzyliście doświadczenie?

- Tak. Wynik identyczny, trzy i pół milisekundy.

- Trzy i pół milisekundy - wypowiedział Kelew rozciągając słowa. - To istotnie duŜo, jeśli

w doświadczeniu nie ma błędu metodycznego. Nie pomyliliście się gdzieś w załoŜeniu?

- Raczej nie. Ale prześledźmy je raz jeszcze - zabrał głos Art. - Z chwilą gdy otwór w

punkcie zerowym tarczy znajdzie się na wprost pistoletu, promień świetlny pada przezeń na

fotokomórkę i powoduje automatyczne odpalenie. Uwzględniając prędkość początkową pocisku,

odległość od komory nabojowej do tarczy i prędkość liniową okręgu na tarczy na wysokości lufy,

otrzymujemy ten oto punkt - wskazał palcem - który powinien być normalnym śladem pocisku.

Wyliczenia te potwierdzone były zresztą wynikiem praktycznym w czasie poprzednich, nieudanych

doświadczeń. Teraz otrzymaliśmy ślad pocisku o tutaj - ponownie wskazał palcem - i oznacza to,

przy danej prędkości kątowej, Ŝe pocisk uderzył w tarczę trzy i pół milisekundy później. Nie moŜna

tego interpretować inaczej, jak tylko w ten sposób, Ŝe...

- śe? - podchwycił Kelew.

- śe w ciągu tego właśnie okresu pocisk, pomiędzy lufą i tarczą, znajdował się w polu czasu

stojącego.

Kelew zapalił papierosa z taką miną, jakby ta właśnie czynność najbardziej go w tym

momencie pochłaniała. Po chwili rzekł: - To duŜo i mało jednocześnie. Jako eksperymentalne

potwierdzenie słuszności waszej teorii bardzo duŜo. Jako wynik, na którym naleŜałoby oprzeć

praktyczne wykorzystanie waszego odkrycia, diabelnie mało. Ile lat wam jeszcze potrzeba, aby

wytworzyć ciągłe pole czasu stojącego na przeciąg chociaŜby godziny ?

Teraz Art Markan zapalił papierosa. Ben, który znał go od lat, wiedział, Ŝe Art nigdy nie

pali w laboratorium: teraz więc wyraźnie chciał zyskać chwilę do namysłu. Rzekł wreszcie: - Mój

przyjaciel Warto potwierdzi chyba moje zdanie, Ŝe to byłby zupełnie nowy etap naszej pracy i bez

opracowania dokładnych planów nie moŜna do niczego się zobowiązać.

- Tak - włączył się Ben - dotychczas wszystko zaleŜało od nas dwóch i pomoc tuzina

inŜynierów i półsetki techników nie byłaby przyspieszyła sukcesu nawet o jeden dzień. Teraz

wszystko wygląda inaczej: zbudowanie urządzenia nadającego się do praktycznego wykorzystania

wymaga pieniędzy i ludzi. Im większymi sumami będziemy dysponować, im więcej ludzi

nadających się do tych prac będziemy w stanie zaangaŜować, tym szybciej uzyskamy to, o co panu

chodzi. Ostatnie słowo naleŜy więc do pana.

Kelew wstał z krzesła, doszedł do pulpitu sterowniczego przyglądając mu się w zadumie.

- Wysokość sum, jakie trzeba będzie przeznaczyć na dalsze prace, nie gra tu najmniejszej

roli - powiedział. - Trudność polega tylko na tym, Ŝe nie mogę stworzyć tu specjalnych zakładów,

które zajęłyby się produkcją aparatury. Bardziej by mi odpowiadało, gdyby panowie zamawiali po

prostu części zaprojektowanej przez siebie aparatury w jakichkolwiek zakładach i następnie

zmontowali całość. Byłoby przy tym poŜądane, aby korzystać z usług kilku róŜnych zakładów tak,

aby tajemnica zamówienia nie została przedwcześnie ujawniona. - Kosztowałoby to pana znacznie

droŜej - zauwaŜył Art. Poza tym wynikałoby z pańskich słów, Ŝe nie Ŝyczy pan sobie

opublikowania naszego odkrycia. Muszę panu lojalnie wyznać, Ŝe nasze zamierzenia kolidują w tej

mierze z pańskimi. Pracowaliśmy wiele lat, aby wreszcie dojść do tego, co pan dzisiaj zobaczył.

Zrezygnowaliśmy z kariery, z pozycji w świecie naukowym, z Ŝycia osobistego. Proszę nas

zrozumieć, nie potrafilibyśmy się tego wyrzec. Wiemy, Ŝe bez pańskiej pomocy niczego byśmy nie

dokonali i nie mamy najmniejszego zamiaru przemilczeć pańskiego udziału w tej pracy. JednakŜe

wyrzeczenie się...

- Nie mówię wcale o wyrzeczeniu się - przerwał Kelew, który przysłuchiwał się ze

spokojem podnieconym wywodom Arta proszę tylko o zrozumienie moich racji. ZaangaŜowałem w

tę pracę znaczną część swojego majątku i pragnąłbym ją przynajmniej odzyskać, ubiegając innych

w produkcji urządzeń praktycznie wykorzystujących własności pola czasu stojącego. Skoro tylko

będę przygotowany do wkroczenia na rynek tajemnica przestanie być tajemnicą i panowie będą

mogli opublikować tyle prac, ile tylko sami zechcecie. Udzielę wam jeszcze w tym pełnej pomocy

finansowej.

- W jaki sposób wyobraŜa pan sobie praktyczne zastosowanie naszego odkrycia?

- Myślę, Ŝe moŜliwości wykorzystania pola czasu stojącego są bardzo duŜe. Istnieje wiele

sposobów uzyskiwania informacji o przebiegu ciągłego procesu technologicznego i wpływania na

ten przebieg, ale nie zawsze jest moŜliwe przerwanie takiego procesu i następnie podjęcie go po raz

wtóry akurat w tym punkcie, w którym został przerwany. Nie muszę chyba panom tłumaczyć

dokładniej, Ŝe uzyskanie takiego sposobu - to znaczy po prostu oddanie danej aparatury wpływowi

pola czasu stojącego - doprowadzi do rewelacyjnych wprost zmian w róŜnych dziedzinach

przemysłu. A akcja ratownicza przy poŜarze, kiedy nie ma akurat w pobliŜu odpowiedniej

koncentracji ludzi i sprzętu? Wystarczy po prostu zatrzymać upływ czasu w rejonie poŜaru,

starannie i bez specjalnego pośpiechu przygotować wszystko, co trzeba dla zgaszenia ognia, i

dopiero wtedy, po wyłączeniu pola czasu stojącego, przystąpić do akcji. WyobraŜacie sobie,

panowie, jak ogromnych strat uda się uniknąć? Krótko mówiąc odkrycie wasze ma duŜe znaczenie

praktyczne, ja zaś zamierzam je odpowiednio wykorzystać, wam, panowie, pozostawiając całą

sławę i zapewniając oczywiście odpowiednie dochody. A więc: zgoda na moją propozycję? Warto i

Markan spojrzeli w milczeniu na siebie i bez entuzjazmu kiwnęli potakująco głowami.

Prace potoczyły się teraz szybko, a rezultaty były nader zachęcające. Obaj fizycy

opracowali konstrukcję urządzenia duŜej mory i sukcesywnie wysyłali dokumentację i zamówienia

na poszczególne fragmenty aparatury, jednocześnie zaś korzystając ze zbudowanego przez siebie

generatora czasu stojącego - badali zdumiewające właściwości wytwarzanego pola. Okazało się, Ŝe

w odróŜnieniu od innych znanych w fizyce pól miało ono ograniczony zasięg oddziaływania, przy

czym w zasięgu tym natęŜenie posiadało wartość stałą. Inaczej mówiąc niewidoczna, lecz wyraźnie

zarysowana granica oddzielała przestrzeń, w której wszystko działo się normalnie, od tej

przestrzeni, w której czas w ogóle nie upływał. śycie przemijające, którego końcem musiała być

mierć, od Ŝycia wiecznego, w istocie będącego śmiercią, dzielił jeden krok. Nastręczało to

fizykom wiele okazji do rozwaŜań filozoficznych, które urywane były właściwie tylko wtedy, gdy

zjawiał się Kelew. A Kelew stał się w pracowni częstym gościem: interesował się wszystkimi

szczegółami prac, brał udział w montaŜu nadsyłanych z róŜnych stron fragmentów i w

uruchamianiu aparatury. Jego stosunek do badaczy moŜna byłoby nazwać opiekuńczo-

przyjacielskim, jakkolwiek pobudki tej zmiany nie były dostatecznie jasne ani dla Arta, ani dla

Bena.

W kaŜdym razie z inicjatywy Kelewa dla generatora mocy czasu stojącego wybudowany

został na wzgórzu specjalny budynek o nowoczesnej konstrukcji w kształcie ogromnego okrągłego

tortu, z rozsuwanymi zewnętrznymi ścianami. wśród znacznej liczby kręcących się zwykle w tym

budynku inŜynierów i techników, zaangaŜowanych dorywczo do prac montaŜowych, Kelew

wyraźnie wyróŜniał fizyków, okazując im specjalne względy. Nastawał na to, aby Art i Ben

kończyli pracę nie później niŜ o szóstej po południu, jak równieŜ aby wykorzystywali weekendy na

odpoczynek i wycieczki. Na początku lata, po wstępnym uruchomieniu generatora mocy, Kelew

sam zarządził wstrzymanie na dwa tygodnie pracy, aby umoŜliwić Markanowi i Warto - pierwszy

od trzech lat - wyjazd na krótki urlop. Obaj wyjechali razem. NiemoŜliwe wydawało się

jakiekolwiek inne rozwiązanie, tak byli zŜyci ze sobą i tak byli odseparowani od innych. Zaszyli się

w głuszy leśnej, nad niewielkim jeziorkiem, oddzieleni kilkudziesięcioma milami wertepów od

najbliŜszej ludzkiej osady. Rybołówstwo dawało wypoczynek i urozmaicało jadłospis, składający

się głównie z konserw i sucharów. Apetyty dopisywały, po tygodniu juŜ zabrakło wołowiny i

mleka skondensowanego. Art wybrał się rano autem do miasteczka, aby uzupełnić zapasy; wrócił

wczesnym popołudniem wzburzony i podniecony, z dala juŜ wymachując gazetą.

- Ben, Ben! - krzyczał. - Czytaj!

I zanim jeszcze wyskoczył z wozu, podsunął mu pod oczy artykuł z ogromnym

nagłówkiem: "Skandal na południowo-zachodniej linii kolejowej. Wielka wyodrębniona

magistrala, wybudowana w ciągu siedmiu miesięcy kosztem przeszło siedemdziesięciu milionów,

okazała się niepotrzebnym wydatkiem, stwierdza adwokat Barrow. Ekspres »Złoty Ptak«, który

dzięki niej miał uniknąć wszelkich przeszkód na trasie i rozwijać szybkość dwustu pięćdziesięciu

mil na godzinę, Spóźnił się wczoraj z nie ustalonych przyczyn o przeszło dziewięćdziesiąt minut.

Specjalna komisja bada przyczyny wydarzenia. Maszynistę, negującego opóźnienie, skierowano na

badania psychiatryczne..."

Ben przeczytał artykuł dwukrotnie i powiedział wreszcie tonem człowieka, który nie chce

uwierzyć w fakt oczywisty:

- To niemoŜliwe!

- Zrozum, Ben, to przecieŜ magistrala bez stacji pośrednich, bez skrzyŜowań, bez

semaforów. "Złoty Ptak" nie zatrzymuje się nigdzie, maszynista nigdzie nie zwalnia. Jeśli nie było

w drodze awarii i przymusowego postoju, ekspres nie ma po prostu moŜliwości takiego opóźnienia.

- MoŜe tachometr był uszkodzony i róŜnica średniej szybkości spowodowała opóźnienie.

- Maszynista twierdził, Ŝe utrzymywał stale wyznaczoną mu szybkość, i w dodatku

pokazywał zegarek, według którego przybył na miejsce dokładnie według rozkładu jazdy. Mało

prawdopodobne, aby zepsuł się i zegarek, i techometr. MoŜna byłoby co prawda podejrzewać złą

wolę maszynisty. Ale jakie motywy mogłyby nim kierować? W dodatku jak wytłumaczyć fakt, Ŝe

ani konduktorzy, ani pasaŜerowie nie dostrzegli opóźnienia i byli przekonani, Ŝe przyjechali we

właściwym czasie ?

- Chcesz więc powiedzieć, Ŝe...

- Tak. Przez dziewięćdziesiąt minut pociąg znajdował się w polu czasu stojącego. KtóŜ ze

znajdujących się w nim ludzi mógł to zauwaŜyć, jeśli te półtorej godziny zostało po prostu wycięte

z ich Ŝycia? Tylko - kto to zrobił? Kto jeszcze oprócz nas wytworzył czas stojący?

- Daj mi mapę!

RozłoŜył mapę na ziemi, pochylił się nad nią.

- Magistrala "Złotego Ptaka" przebiega tędy... dalej skręca na północny zachód... omija

miasto Malagona, z jego ośrodkiem uniwersyteckim, w którym moŜna byłoby się spodziewać

istnienia generatora czasu stojącego... omija zakłady fizyczne w Lakepool... wielkie nieba!

Palec Bena utknął w miejsc, Att spojrzał - i zrozumiał. - Racja, przecieŜ magistrala

przebiega w odległości dwóch kilometrów od naszego laboratorium. Sądzisz... ? - nie skończył

pytania.

- Nie wiem. Jedziemy? - jedziemy.

Po piętnastu godzinach szaleńczej jazdy przybyli na miejsce.

Otworzyli bramę wejściową i zajechali przed budynek, mocowali się przez chwilę z

zamkiem u drzwi wejściowych i wreszcie wbiegli do środka. Było oczywiste, Ŝe w czasie ich

nieobecności prowadzono tu bardzo intensywne prace. Generator mocy pola czasu stojącego

umieszczony był na platformie, która mogła być przetaczana po szynach dokoła całego budynku.

W hali znajdowała się równieŜ aparatura doświadczalna. Dodatkowe stanowisko montaŜowe

wskazywało na to, Ŝe były tu czynione przygotowania do zmontowania następnego generatora. Gdy

Art zapalił światło i jaskrawy blask świetlówek zmieszał się z szarym światłem poranka, ostre

cienie urządzeń nadały całości wygląd szczególnie groźny. Fizycy nie zdąŜyli jeszcze rozejrzeć się

dokładniej, gdy rozległ się ostry i nieprzyjemny głos Kelewa:

- Dzień dobry panom. A cóŜ to panowie robią o tak wczesnej porze ?

Pierwszy z zaskoczenia otrząsnął się Ben.

- Niespodzianka jest obopólna. W najśmielszych marzeniach nie podejrzewaliśmy, Ŝe

moŜemy po powrocie zastać to, co zobaczyliśmy.

- Mają panowie coś przeciwko temu?

- To pan zatrzymał "Złotego Ptaka" ? - zapytał wręcz Art.

- Ja? -Kelew odpowiedział na pytanie Arta z takim spokojem, jak gdyby dotyczyło ono

zjedzenia kolacji czy teŜ wypalenia papierosa. Nie zwracając uwagi na wzburzenie swoich

współpracowników pochylił się i pogłaskał wielkiego owczarka, który wbiegł do hali i dopadł go

łasząc się u nóg.

- Czy pan zdaje sobie sprawę, jakie mogą być następstwa takich zabaw ?

Kelew wyprostował się i ujął oburącz przewieszoną przez ramię laseczkę.

- Chcę powiedzieć, Ŝe dotychczas współpracowali panowie ze mną lojalnie i uczciwie, i

będę rad, jeśli stosunki pomiędzy nami i nadal będą układać się na tych samych podstawach. Czas,

aby się panowie dowiedzieli, Ŝe wasze odkrycie ma być dla mnie środkiem pomocnym nie tylko do

zdobycia kapitałów, ale i do zdobycia władzy. Tylko człowiek silnej ręki moŜe przeciwstawiać się

skutecznie naporowi ludzi, domagających się coraz dalej idących reform. Wasz generator jest

idealnym do tego celu narzędziem. - Nie... nie spodziewaliśmy się takich moŜliwości

wykorzystania naszych prac. To chyba niemoŜliwe - powiedział Art.

Kelew roześmiał się, mylnie pojąwszy znaczenie ostatnich słów fizyka.

- NiemoŜliwe? Spójrzcie tylko, panowie!

Doszedł do pulpitu sterowniczego i przesunął dźwigienkę.

Zawarczał silniczek elektryczny i powoli zaczęła się rozsuwać zewnętrzna ściana budynku.

Następnie platforma z generatorem przesunęła się powoli po szynach, zajmując miejsce na wprost

wylotu. Zapaliła się czerwona lampa i delikatnie zabrzęczał transformator. Generator pracował.

Kelew zamachnął się i rzucił przed siebie laskę. Obracając się przeleciała za przesunięte

ciany budynku i zawisła nagle nieruchomo w powietrzu, nie dotykając ziemi.

- Top, aport rozkazał.

Psisko rzuciło się w kierunku laski i w podskoku tuŜ poza budynkiem ugrzęzło jak gdyby w

niewidzialnej galarecie. jego rozrzucone nogi, na wpół tylko przymknięty pysk i otwarte oczy

wywierały tym bardziej przykre wraŜenie, Ŝe wydawało się nieprawdopodobne, aby w tej pozycji

utrzymał się dłuŜej niŜ ułamek sekundy; a przecieŜ tkwił tak nieruchomo. Kelew wyjął z kieszeni

pistolet, zmierzył w kierunku psa i wystrzelił. Wydawało się, Ŝe chybił, gdyŜ pies nie zmienił

swojej pozycji. Ale Kelew schował pistolet do kieszeni i, zwracając się w kierunku fizyków, rzekł:

- WciąŜ jeszcze Ŝyje i Ŝyć będzie jeszcze tak długo, jak ja tego zechcę, jednakŜe los jego

jest juŜ przesądzony.

Wyłączył generator i w tej samej chwili pies rzucił się w górę i opadł cięŜko na ziemię,

przebierając jeszcze przez chwilę łapami, zanim nie znieruchomiał zupełnie. Laska, po którą biegł,

spadła o kilka kroków od niego. Art i Ben jednocześnie pobiegli w kierunku psa, jak gdyby pragnąc

sprawdzić, czy to, co widzieli, działo się naprawdę. Zanim jeszcze wrócili, Kelew zapytał

niecierpliwie:

- A więc jak, czy mogę liczyć na panów dalszą lojalną współpracę?

Ben, odwracając się od psa, krzyknął głośno i gniewnie:

- Nie!

- To szkoda.

Ben zdumiał się widząc, Ŝe jednocześnie z wypowiedzeniem tych słów na sali znalazło się

kilku młodych ludzi o podejrzanym wyglądzie. Rzut oka na wielki zegar wyjaśnił tajemnicę tak

nagłego ich pojawienia się. Była juŜ godzina dziesiąta: oznaczało to, Ŝe przez dobrych pięć godzin

znajdowali się w polu czasu stojącego. Kelew unieszkodliwił ich w ten sposób, by mieć czas na

wezwanie swoich zbirów.

- Brać ich !

Brutalnie rzuceni o ziemię i związani, Ben i Art zostali następnie zamknięci w ciasnej

komorze, wykorzystywanej jako podręczny magazyn narzędzi uŜywanych do montaŜu aparatury.

Ręce wykręcone do tyłu i przywiązane do nóg oraz kneble w ustach odbierały moŜliwość ucieczki

lub wezwania pomocy. Z hali dochodziły odgłosy gorączkowej krzątaniny. Art, próbując zmienić

nieco swoją niewygodną pozycję, stuknął nogą o niewielką stojącą półeczkę. Zachwiała się, a

znajdujące się na niej narzędzia głośno zabrzęczały. Art spręŜył się i kopnął w półkę tak silnie, jak

tylko pozwalała mu na to jego pozycja. Przewróciła się uderzając go dotkliwie, ale narzędzia

potoczyły się na podłogę. Przewracając się i tocząc, drętwiejąc chwilami od bólu, jaki sprawiały

mu wpijające się w ciało sznury, Art przysunął się wreszcie do narzędzi i po omacku wyszukał w

nich piłkę do metalu. Teraz naleŜało ustawić się tak, aby drobnymi ruchami kończyn przeciąć

sznury: Czynność ta była bardzo trudna i męcząca i Artowi wydawało się, Ŝe trwa długie godziny.

Wreszcie udało mu się przetrzeć sznur wiąŜący ręce z nogami, następnie zaś rozciąć sznury na

rękach. Teraz juŜ bez kłopotu uwolnił nogi i wyjął knebel.

- Ben... Ben!...

Odpowiedziało mu niewyraźne mruczenie. A więc Ben był przytomny, to dobrze. W

ciemności komórki namacał ciało przyjaciela i nie zwlekając przeciął mu więzy. Ben wyprostował

się i z westchnieniem pomasował przeguby rąk.

- O mało nie zemdlałem... Co oni tam robią?

Obaj przysunęli się do drzwi i starali się uchwycić dochodzące spoza nich odgłosy. Wśród

rumoru i stuku rozległ się nagle jakiś donośny głos:

- Szefie, szefie, wóz policyjny zajechał przed bramę

- Zmiatać stąd, szybko. Do starego budynku. Zadzwonię po was, kiedy będziecie potrzebni.

Calote, ze mną ! - rozkazał Kelew najwidoczniej jednemu ze swoich pomocników. W hali zrobiło

się zupełnie cicho. Ben ostroŜnie wyjrzał i zobaczył, Ŝe zupełnie opustoszała. Obaj wyskoczyli z

komórki i doskoczyli do uchylonej ściany, kryjąc się za stojącą tam skrzynią akurat w momencie;

kiedy wrócili Kelew i Calote.

- Pojechali, ale juŜ się nami interesują - rzekł Kelew. Pakujemy dokumenty i wynosimy się

stąd.

- A co z urządzeniami? - zapytał Calote.

- Unieruchomimy zaraz to wszystko w polu generatora doświadczalnego. Tamci przyjdą,

wyłączą i wtedy dopiero wszystko wyleci w powietrze razem z nimi.

Markan i Watto wymknęli się z budynku i kryjąc się za krzakami, zbiegli ze wzgórza.

Zanim jeszcze dotarli do ogrodzenia, zobaczyli z daleka kilka wozów policyjnych zatrzymujących

się przed bramą. Agenci zaledwie zdąŜyli ją przekroczyć, gdy od strony starego budynku rozległ

się strzał. Policjanci odpowiedzieli strzałami. W tym momencie fizycy zobaczyli nagle, Ŝe ściana

budynku na wzgórzu powoli się rozsuwa i w otworze pojawia się platforma z generatorem pola

czasu stojącego. Strzały policjantów nagle umilkły; ich osoby, znieruchomiałe w biegu, wyglądały

jak dziwaczne malutkie posąŜki. JednakŜe samochody pozostały poza granicą pola czasu stojącego.

Znajdująca się w nich obsługa wykręciła i dojechała do ogrodzenia z innej strony budynku,

próbując dotrzeć od tyłu.

- Patrz ! - zawołał nagle Art.

Ben spojrzał w stronę budynku i spostrzegł, Ŝe i inna część jego ściany rozsuwa się.

- Co oni chcą zrobić? -

Zatrzymać tych z tej strony generatorem doświadczalnym. - PrzecieŜ słyszałeś, Ŝe chcieli

nim unieruchomić wybuch ładunków trotylu. Jeśli skierują na policjantów...

- Chyba jeszcze tego nie zrobili... A moŜe o tym nie pomyśleli ?

Zanim jeszcze Art wypowiedział te ostatnie słowa, z budynku podniósł się słup ognia i

kurzu. Ciśnięci o ziemię, przysypani piaskiem, podnieśli się wreszcie, patrząc w kierunku ruin

laboratorium.

- Zginęli. I wszystko zniszczone - powiedział wreszcie Ben. - Tak, Kelew zginął. A my

musimy zaczynać od początku. - Nie jestem pewien, czy warto.

STEFAN WEINFELD

POJEDYNEK

- To tutaj, w tym punkcie - rzekł kapitan wskazując na mapę.

Na mapie nie było nic, w tym miejscu powinien być po prostu ocean, niespokojny Ocean

Spokojny. A jednak dobijali do maleńkiej wysepki, zapewne wulkanicznego pochodzenia, z

wyjątkowo ubogą jak na ten rejon świata roślinnością. Przy niewielkiej plaŜy brzegi były niemal

zupełnie gołe, pokryte rzadką trawą. Nie trzeba było wiele trudu, aby się domyślić, Ŝe brak wody

słodkiej odstręczył od tej wyspy roślinność, zwierzęta i ludzi. Zanim wyszli z kabiny, stateczek stał

juŜ na kotwicy, a załoga podkładała łańcuchy pod pierwszą z dwóch ogromnych skrzyń,

umieszczonych na pokładzie. Padały głośne komendy, zaskrzypiał dźwig, skrzynia drgnęła i

uniosła się, aby zawisnąć nad burtą i powoli opuścić się na brzeg. Druga skrzynia powędrowała tą

samą drogą. Następnie, na rozkaz kapitana, marynarze wynieśli i rozbili na pobliskim wzgórzu

mały namiot, w którego cieniu postawili składany stolik i dwa leŜaki. W namiocie znalazła się

jeszcze skrzynia z lodem, do której włoŜono kilkanaście butelek róŜnych napojów, a wreszcie mały

barek i kilka drobiazgów. - To wszystko - powiedział kapitan.

- W porządku - stwierdził wyŜszy z obu pasaŜerów.

Kapitan wiedział o nim tylko to, Ŝe nazywa się Martinez. To on zawarł umowę, na

podstawie której kapitan miał dostarczyć ich obu z ich dziwnym bagaŜem na malutką bezludną

wysepkę i pozostawić na dobę, aby następnie znów tu zawinąć i zabrać z powrotem do Chile. Cała

ta wyprawa wydawała się mocno podejrzana, ale Ŝaden z kursów "gwiętej Joanny" nie był

kryształowo czysty. "Pieniądze nie śmierdzą" - zwykł był mawiać jej kapitan, nie podejrzewając, Ŝe

dewiza ta znana była juŜ przed dwoma prawie tysiącami lat.

Martinez odliczył pieniądze i wręczył je kapitanowi.

- To połowa naleŜnej panu sumy - powiedział - resztę dostanie pan jutro.

Kapitan skinął głową. Nie miał powodu do obaw. Z tej wyspy nikt nie ucieknie.

Było południe i z bezchmurnego nieba lał się po prostu na ziemię upał. Powietrze było

zupełnie nieruchome i trudno było oddychać. Martinez i ten drugi, nazwiskiem Fretti, stali wszakŜe

na plaŜy i wpatrywali się w ocean tak długo, jak długo jeszcze widać było na horyzoncie nikły

dymek oddalającego się parowca. Wreszcie Fretti zbliŜył się do jednej ze skrzyń.

- JuŜ czas ! - rzekł. Otworzył niewielką klapkę i wsunął rękę, coś jak gdyby w środku

skrzyni przekręcając. Martinez doszedł do drugiej skrzyni i zrobił to samo. Nie troszcząc się juŜ o

skrzynie oddalili się w kierunku namiotu i zajęli miejsca na leŜakach.

- Uff, jak gorąco! - westchnął Fretti, ocierając pot z czoła.

- Napijmy się czegoś - zaproponował Martinez, sięgając po szklanki i butelkę.

- MoŜna - zgodził się Fretti i spojrzał na zegarek. - Za pięć minut powinno się zacząć.

- To będzie ciekawe widowisko.

Spojrzeli w kierunku plaŜy. Złoty piasek odcinał się powyginaną linią od wyraźnego

szmaragdu wody, która nadchodzącą falą coraz to nacierała na plaŜę, aby po chwili znów ustąpić.

W jednostajnym szumie morza dał się jednak słyszeć wyraźny trzask. To grube deski jednej

ze skrzyń pękły jak skorupa jajka. Ze skrzyni wysunął się najpierw jak gdyby ogromny stalowy łeb,

a następnie wypełzł z chrzęstem gąsienic kilkumetrowy metalowy potwór. Zamarł przez chwilę w

bezruchu, ale po chwili oŜywił się, zaczął w oczach rosnąć. Poszczególne jego człony, pierwotnie

ciśle przylegające do siebie, zaczęły rozciągać się jak harmonia. Łeb, początkowo duŜy, stał się

teraz nieproporcjonalnie mały w stosunku do około dwudziestometrowej długości cielska. Jeszcze

mniejsze, jak gdyby ukryte przed obserwatorem, były soczewki kamer telewizyjnych: dwóch

skierowanych do przodu i jednej zwróconej do tyłu. WydłuŜony dziób i ruchliwy giętki silny ogon

nadawały potworowi wygląd mrówkojada, gdyby nie dwie potęŜne pary łap, umieszczone przed

gąsienicami w przodzie kadłuba; patrząc na nie chciałoby się porównać machinę raczej z potwornej

wielkości jaszczurem kopalnianym. - Dobrze pomyślane! - pochwalił Fretti. Martinez odparł

obojętnie:

- Gdybym go miał teraz projektować od nowa, zrobiłbym go zapewne zupełnie inaczej.

Tymczasem pękła z trzaskiem druga skrzynia, ukazując swoją przeraŜającą zawartość:

obrzydliwie wyglądającą konstrukcję, której gwiaździsta kopuła wyposaŜona w szereg dookolnie

skierowanych obiektywów umieszczona była pośrodku krótkiego pancernego kadłuba. Jak

karykaturalny owad, kadłub unosił się na kilkunastu łamanych stalowych łapach, zaopatrzonych w

szczypce, piły i róŜne zakończenia o nieokreślonym przeznaczeniu. Ustępując mrówkojadowi pod

względem długości, owad wyraźnie jednak górował nad nim wysokością: gdy teleskopy łap

rozpręŜyły się, kopuła wzniosła się o ponad dwa piętra nad plaŜę.

Ludzie patrzyli teraz na sztuczne monstra z wyraźnym zainteresowaniem.

- Na pańskim miejscu inaczej rozwiązałbym rozmieszczenie kamer. Z wysokości kopuły nie

mają one zbyt dobrego pola widzenia - rzekł Martinez.

- To się okaŜe - odparł Fretti.

Monstra spostrzegły się juŜ i zaczęły się poruszać jak gdyby w egzotycznym tańcu.

Obchodziły się, zbliŜały się do siebie i oddalały, najpierw powoli, potem coraz szybciej, aŜ

poszczególne ruchy ich stalowych członów stały się nie do uchwycenia i tylko błyski słońca

odbijające się od metalu świadczyły o precyzyjnej współpracy ze sobą poszczególnych części tych

skomplikowanych mechanizmów. W pewnej chwili owad spręŜył teleskopy łap, odbił się od ziemi

jak konik polny i znalazł się w pobliŜu ogona jaszczura-mrówkojada. Dwie uzbrojone w szczypce

nogi owada wyciągnęły się w kierunku jaszczurczego ogona, który nagle zawirował w powietrzu z

ogromną siłą. Gdyby owad natychmiast się nie cofnął, straciłby swoje narzędzia. Uczynił to jednak,

a jaszczur-mrówkojad korzystając z tego odwrócił się z niesłychaną zwinnością łbem w kierunku

swojego przeciwnika. - Jak pan teraz ocenia pole widzenia kamer? - spytał Fretti. - Cofam to, co

powiedziałem. Ale umieścił pan chyba czujniki w odnóŜach?

- Naturalnie. Pan teŜ ich zapewne nie Ŝałował, jak sądzę.

MoŜna panu coś nalać? - zapytał Martineza.

- O, z przyjemnością. Jest diabelnie gorąco. Człowiek wypaca tu duszę. Całe szczęście, Ŝe

dziś się jur ta cała zabawa skończy. - Przynajmniej dla jednego z nas - zauwaŜył Fretti.

Zwrócili znów uwagę na potwory. Owad cofając się i przyskakując usiłował uchwycić i

zapewne unieruchomić ogon jaszczura, a w ten sposób zapewnić sobie bezpieczeństwo. PoniewaŜ

nie udawało mu się to, w pewnej chwili zmienił taktykę i wyciągniętą łapę opuścił całą siłą na łeb

przeciwnika. Jaszczur-mrówkojad znieruchomiał na chwilę, jak bokser zamroczony po

otrzymanym ciosie; owad wykorzystując ten moment zmiaŜdŜył obiektyw jednej z przednich

kamer metalowych gada.

- Działa prawidłowo. Atakuje ośrodek dyspozycyjny - odezwał się Fretti.

- Niech pan się tym za bardzo nie cieszy. Jaszczur ma zapasową logikę rozmieszczoną w

całym kadłubie i jest zdolny do działania nawet wtedy, gdy jego ośrodek dyspozycyjny zostanie

kompletnie zniszczony.

- Ciekawe, jak pan to zrobił? - zapytał Fretti, wycierając chusteczką spoconą twarz.

- Przeszło połowa części, nie licząc kadłuba, zrobiona jest z wernetytu: specjalnego stopu

mającego własności mechaniczne stali, a elektryczne - półprzewodnika. Właśnie dlatego pod

względem odruchów, reakcji, umiejętności uczenia się i przystosowania dorównuje prymitywnemu

ywemu zwierzęciu. - Ja zrobiłem to inaczej : zmieniłem lokalną mikrostrukturę siatki krystalicznej

materiału. Ale wynik jest podobny. Niech pan popatrzy: najbardziej rozbudowany program nie

mógłby dać podobnych efektów! Istotnie, to, co działo się na plaŜy, przypominało do złudzenia

walkę zwierząt, ogarniętych determinacją, jaką wywołać moŜe tylko śmiertelny strach. Owad,

który stracił jedną parę swych noŜyc i dwie inne łapy, wymachiwał zgruchotanymi kikutami, jak

gdyby w bólu i przeraŜeniu. Nadal jednak skakał bez ustanku, atakując to łeb, to ogon jaszczura,

który miotał się wokoło, usiłując - pomimo uszkodzenia jednej ze swoich gąsienic dorównać

owadowi w ruchliwości. Owad zatrzymał się w pewnej chwili na mgnienie oka, a w powietrzu,

wypełnionym do tej pory jedynie grzechotem i łoskotem metalowych części, rozległ się huk

kilkunastu szybko następujących po sobie detonacji. Uniesiony w górę ogon jaszczura w połowie

swej długości załamał się i upadł z trzaskiem na ziemię. Owad skoczył tak, Ŝe jaszczur-mrówkojad

znalazł się akurat pod nim, i trzy ze swoich łap opuścił na kadłub gada akurat u nasady ogona.

Dwie z łap, zakończone potęŜnymi wiertłami, pokonały opór metalowego pancerza i

przedostając się na wylot przygwoździły jaszczura do ziemi, trzecia zaś - będąca, jak się okazało

młotem - zaczęła kuć potęŜnie w pancerz.

- Niech pan się napije, Martinez, niewiele panu juŜ zapewne Ŝycia pozostało - odezwał się

Fretti.

- Walka jeszcze nie jest zakończona.

- Ale jej wynik jest juŜ przesądzony. dal mi pana, szczerze mówiąc. Nie ma pan Ŝadnych

szans. W staroświeckim pojedynku na pistolety mógłby pan jeszcze liczyć na sztukę lekarza, a w

najgorszym przypadku na współczucie sekundantów. Gdyby pan nawet zginął, śmierć znalazłaby

pana w jednym momencie, odszedłby pan szybko i bez cierpień. Tu najpierw ogarnie pana

przeraŜenie, zacznie pan w popłochu i bezsensownie uciekać, aŜ to cybernetyczne bydlę dosięgnie

pana i zmiaŜdŜy.

Martinez, dotychczas spokojny, zadrŜał.

- Pan... wiele się po panu spodziewałem, ale nie przypuszczałem, Ŝe jest pan aŜ takim

cynikiem.

- To samo mogło spotkać mnie, drogi Martinezie - roześmiał się Fretti śmiechem człowieka,

którego ogarnęło odpręŜenie po chwili niesłychanego napięcia - przecieŜ mieliśmy równe szanse!

Było jeszcze bardzo gorąco, ale słońce pochyliło się juŜ wyraźnie w stronę horyzontu. Obaj

ludzie siedzieli w swoich leŜakach, a nie opodal na plaŜy dwa cybernetyczne potwory sterczały jak

symbol nowoczesnej sztuki. Początkowa ich ruchliwość zmieniła się w wysiłek statyczny, taki jaki

charakteryzuje dwóch atletów, którzy złapawszy się wzajemnie w swe chwyty napręŜają mięśnie

dla złamania przeciwnika. Owad, unieruchomiwszy gada, kuł w dalszym ciągu niezmordowanie

rozkruszając jego pancerz; gad wygiął się, uniósłszy przednią część kadłuba na łapach, jak gdyby

próbując uniknąć otrzymywanych ciosów. Udało mu się wreszcie odbić się niezgrabnie w górę, tak

e uchwycił przednią parą łap za kadłub owada. Wyglądało to tak, jak gdyby uchwycił go w

przedśmiertelnym skurczu, jak gdyby następny moment miał przynieść jego przeciwnikowi

ostateczne juŜ zwycięstwo. Ale rzeczywistość wyglądała inaczej. Jaszczur-mrówkojad wpił się w

kadłub owada i zawisł na nim całym swym ogromnym cięŜarem; ocalałe i nie zajęte zadawaniem

ciosów nogi owada musiały teraz sprostać obciąŜeniu, które przekraczało wszelkie załoŜone

współczynniki bezpieczeństwa. Teleskopy owadzich łap zaczęły się niebezpiecznie poddawać.

Wyglądało na to, Ŝe owad zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji i próbuje - za wszelką cenę - jak

najszybciej zniszczyć przeciwnika. Znów rozległ się szereg szybko następujących po sobie

detonacji i nagle ogon gada pękł u samej nasady. Ale jaszczur-mrówkojad nie potrzebował juŜ

wsparcia. Wczepiony w kadłub owada wszystkimi swoimi czterema potęŜnymi łapami, przysunął

do kadłuba owada swój dziób, z którego nagle strzelił łuk elektryczny. Widać było wyraźnie, jak w

pancerzu owada powstaje wypalona linia, jak zwija się w zamknięty czworobok...

Fretti, nagle pobladły, przysłonił oczy. Do ich odsłonięcia skłonił go nagły trzask. To jedna

po drugiej pękały cztery łapy owada. Nie mogąc utrzymać juŜ dłuŜej jaszczura-mrówkojada, runął

na ziemię. Gad równieŜ nie był w stanie utrzymać równowagi i puścił na moment swą ofiarę.

Owad, posługując się swoimi trzema pozostałymi nogami, próbował uciekać. Najwidoczniej chciał

skakać, aby oddalić się od swojego prześladowcy, ale niezgrabne utykanie nie posuwało go prawie

do przodu. Szczęściem jaszczur-mrówkojad nie był zdolny do szybkiego pościgu. Pozbawiony

ogona, z nieczynną gąsienicą, przebierał niezgrabnie łapami, z trudem pokonując przestrzeń

dzielącą go od owada. Dopóki ta pogoń ciągnęła się wzdłuŜ plaŜy, odległość dzieląca oba potwory

prawie się nie zmniejszała. Owad dotarł jednak do podnóŜa pagórka i po kilkakrotnych

bezskutecznych usiłowaniach stwierdził, Ŝe napotkał przeszkodę, której nie jest juŜ w stanie

pokonać. Odwrócił się więc i zajął pozycję obronną. Teraz wszystko było juŜ tylko kwestią minut.

Jaszczur-mrówkojad doczołgał się do owada i, nie bacząc na rozpaczliwe ciosy jedynej łapy, której

owad mógł uŜyć, wczepił się potwornie w jego kadłub. Na piasek padały krople topionego metalu.

Konstrukcja owada przewróciła się bezwładnie na ziemię. Jaszczur pociął i rozdzielił jej części,

rozrzucając je wokół - jakby chciał się upewnić, Ŝe groźny przeciwnik istotnie jest juŜ

unieszkodliwiony.

Potem uniósł łeb i rozejrzał się dokoła. Kiedy soczewka ocalałej kamery uchwyciła ludzi,

jaszczur-mrówkojad wspiął się na łapy i począł niezgrabnie wdrapywać się na pagórek, zmierzając

w kierunku namiotu. Fretti zerwał się i z okrzykiem przeraŜenia pobiegł w głąb wysepki. Martinez

siedział nadal ze szklanką w ręce i chichotał w głos. Oddalony juŜ o dobre sto metrów Fretti stanął

za pniem i, cięŜko dysząc, obserwował potwora. Ten nie zwracał uwagi na uciekiniera, ale kierował

się wciąŜ ku niedalekiemu juŜ celowi - człowiekowi, który spokojnie siedział na leŜaku. Martinez

trzymał wciąŜ szklankę w ręce, ale przestał się śmiać. Dlaczego ta bestia nie zbacza? Dlaczego nie

goni Frettiego? Dlaczego jego, Martineza, widok nie wywołuje odruchu pokory i posłuszeństwa?

- Uciekaj, Martinez!

Fretti wychylił się spoza swojej palmy i krzyczał, wymachując rękami.

- Uciekaj, on cię nie rozpoznaje, on atakuje kaŜdego! Martinez przewrócił leŜak i pobiegł co

sił. Jaszczur-mrówkojad poczołgał się za nim niezgrabnie. Martinez dobiegł do palmy, gdy Fretti

zaczął się juŜ na nią wdrapywać.

- Złaź, Fretti, to nie ma sensu! - wysapał. - Nie dosięgnie mnie tutaj!

- Podetnie palmę, a wtedy nie uciekniesz. Prędzej na skałę, moŜe nie zdoła się na nią

wdrapać.

Fretti zeskoczył i obaj uciekli w kierunku skały, wznoszącej się stromo nad brzegiem

morza. Wdrapali się na nią w sam czas, aby uchronić się przed jaszczurem, który nieustannie

posuwał się w ślad za nimi. LeŜąc na krawędzi skały, z wysokości kilkunastu metrów obserwowali

potwora, który warował u podnóŜa.

- Jesteśmy na razie bezpieczni - wyszeptał zmęczony Fretti. - Na razie, ale co dalej ?

- Chcesz mnie poświęcić dla uratowania własnego Ŝycia? - Obaj jesteśmy teraz w takiej

samej sytuacji - rzekł Martinez.

- Tak, poluje na nas obu. MoŜemy sobie podać ręce. Pogodził nas... - zaklął Fretti. - No i co

teraz zrobimy?

- Nic. Tu jesteśmy bezpieczni.

- No, to co z tego? Jak długo będziemy tak sterczeć na skale? AŜ zdechniemy z głodu?

- Jutro przypłynie "Święta Joanna". Ale, do diabła, co z tego? zreflektował się Martinez. -

PrzecieŜ ta bestia ani nam nie da uciec, ani im wylądować.

- Kapitan odpłynie natychmiast, jak tylko zobaczy, co się święci. Choćbyśmy potem

unieszkodliwili drania, zostaniemy tu jak Ŝywcem pogrzebani.

- Wniosek z tego, Ŝe musimy go zniszczyć bez zwłoki, i to jeszcze przed zapadnięciem

zmroku. W nocy widzi lepiej od nas, będzie więc miał nad nami większą przewagę niŜ teraz.

- Co moŜemy zrobić? - zapytał Fretti.

- Jedyne, co wydaje mi się moŜliwe, to uszkodzenie części zasilającej.

Martinez półgłosem wyjaśniał szczegóły. Upłynęło jeszcze kilka minut. Nie moŜna było

dłuŜej zwlekać. Fretti wstał i przeszedł kilkadziesiąt kroków, ociągając się i spoglądając na

jaszczura; w pewnej chwili jednak zdecydował się i ześliznął ze zbocza pagórka. Potwór

zaskrzypiał gąsienicą i ruszył niezgrabnie w pogoń za człowiekiem, odcinając mu drogę powrotu.

Fretti skierował się w stronę plaŜy, a oddaliwszy się od swojego prześladowcy o jakieś dwieście

metrów zatrzymał się, aby nabrać tchu i zorientować się w sytuacji. Strach unieruchomił go na

dłuŜszą chwilę i nie pozwolił ani na dalszą ucieczkę, ani na zebranie myśli. "CzyŜby jednak chciał

mnie poświęcić...? To drań, do wszystkiego zdolny! Ale to nie ma sensu, tym się nie uratuje.

Schodzi! Schodzi z pagórka!"

Z uczuciem ulgi patrzył przez chwilę, jak Martinez począł skradać się w kierunku jaszczura;

sam pobiegł następnie ku plaŜy, ku miejscu, w którym leŜały szczątki owada. Gdy znów oddalił się

na bezpieczną odległość - przystanął i popatrzył na gada. Martinez dogonił go juŜ i po nieczynnej

gąsienicy wspiął się na jego grzbiet.

Potwór dostrzegł juŜ nowego człowieka i usiłował zawrócić, aby go pojmać, ale

bezskutecznie. Martinez siedział na jaszczurze okrakiem jak na koniu i wspierając się rękoma

przesuwał się w kierunku czeluści powstałej w miejscu umocowania ogona. Maszyna, pomagając

sobie wszystkimi czterema łapami, próbowała bezowocnie zawrócić w miejscu. Człowiek znikł

wreszcie we wnętrzu potwora. Fretti spojrzał na zegarek. "Jeśli w ciągu pięciu minut nie wyjdę

stamtąd - powiedział mu Martinez - ratuj się jak potrafisz".

Fretti nie bał się teraz, gad najwyraźniej nie zwracał juŜ na niego uwagi, jakkolwiek ten

drugi, bliŜszy człowiek znikł z pola widzenia kamery. Jaszczur kręcił się wciąŜ w kółko, jak zajęty

tylko sobą szczeniak. Upłynęły trzy minuty... cztery minuty... "JuŜ powinien wyjść... dochodzi

piąta minuta... Co on tam robi?"

Gad nadal kręcił się w kółko.

Fretti chwycił metalowy drąŜek -jakąś smutną pozostałość po łapie owada. ZbliŜył się

ostroŜnie do jaszczura.

Maszyna, wciąŜ pomagając sobie łapami, zataczała koło, nie zwracając uwagi na człowieka.

"Mógłbyś sobie spokojnie poczekać na »Świętą Joannę« nie naraŜając zbytnio skóry.

Choćby był twoim najlepszym przyjacielem, i tak juŜ mu nie pomoŜesz. Po co tu leziesz?" myślał

Fretti, a jednak wdrapał się śladem Martineza po nieczynnej gąsienicy na grzbiet potwora, a potem,

wciąŜ trzymając drąŜek w ręku przesunął się w kierunku czeluści i z trudem opuścił się do wnętrza.

Było ciemno, gorąco i duszno; pokryty potem, z trudem przeciskając się przez plątaninę róŜnych

części, dotarł wreszcie do komory, gdzie w słabym oddalonym świetle dojrzał zarysy metalowych

szaf. "To chyba centrum energetyczne" - pomyślał. Potknął się o coś miękkiego. Bardziej domyślił

się, niŜ zobaczył ciało Martineza. Schylił się, aby go podnieść. Odrzucił zawadzający drąŜek.

Oślepł nagle od jaskrawego światła. Ogłuszył go przeraźliwy syk. Stojąc przez chwilę nieruchomo,

zaszokowany nagłym strachem, myślał urywanymi zdaniami: "Łuk elektryczny! Zrobiłem zwarcie.

Dlaczego nie izolował przewodów? Upiekę się tu Ŝywcem..."

W panice, potykając się, ruszył ku wyjściu. Przed nim biegł jego ostry cień, zdeformowany

w niekształtnym wnętrzu potwora. Syk nie ustawał. Fretti odwrócił głowę w kierunku jego źródła.

ZmruŜył oczy, oślepiony błękitnym ogniem łuku. Wtedy w trupim blasku dostrzegł ciało

Martineza. Uczynił krok w tym kierunku, potem dobiegł nagle i, ujmując swojego wroga pod

pachy, zaczął go ciągnąć w kierunku wylotu. Wydawało mu się, Ŝe nigdy tam nie dojdzie. Dyszał

głośno. Nie miał juŜ sił myśleć. Wiedział tylko, Ŝe musi ciągnąć to ciało ku wyjściu. Za sobą miał

ciągle syk i ostre światło łuku. Tak długo to trwało. Dopiero później, kiedy zwalił się wraz z

Martinezem z gąsienicy na ziemię, uświadomił sobie, Ŝe wszystko to musiało się dziać w ciągu

kilkudziesięciu sekund, najwyŜej kilku minut. Potwór nie ruszał się juŜ, ale z jego rozwalonego

wnętrza wydostawały się silne błyski. Intuicyjnie wyczuwając niebezpieczeństwo, Fretti

pokuśtykał dalej, wlokąc za sobą bezwładnego Martineza. Zapadł juŜ zmrok - jak zawsze pod tą

szerokością geograficzną - nagle i bez zmierzchu. Fretti, wyczerpany do ostatka, zatrzymał się i

uświadomił sobie ni stąd, ni zowąd, Ŝe morze ściemniało. A potem dostrzegł gwałtowny rozbłysk,

usłyszał huk wybuchu i zaraz zapadł w ciemność.

A jeszcze potem wyszedł księŜyc. Oświetlił ciemnogranatowe morze, fale załamujące się

srebrną pianą o nieregularną linię plaŜy, rozrzucone szczątki potworów i dwa ciała nieprzytomnych

ludzi.

ANDRZEJ CZECHOWSKI

PRAWDA O ELEKTRZE

Byliśmy za miastem i bawiliśmy się w Elektrów. Arne zaczął liczyć, kto z nas będzie

Elektrem, gdy nad nami rozległ się gwizd lądującej rakiety. Osiadła na ziemi kilkadziesiąt kroków

od nas i chwilę kołysała się na długich, jak u pająka, łapach.

- Nie znam takiego typu - powiedział Arne. - To widocznie nowy model.

Ja powiedziałem: - Jeszcze nie widziałem takiej wielkiej rakiety.

Podeszliśmy trochę bliŜej. Rakieta ugięła swoje łapy i dotknęła brzuchem ziemi. Była

rzeczywiście dziwaczna. Na jej kadłubie wymalowano czarnym lakierem jakieś znaki.

- Dlaczego nikt nie wychodzi ? - zapytałem.

- Głupiś - rzekł Arne. - Najpierw rakieta musi ostygnąć. Ale bardzo szybko drzwi w

brzuchu rakiety otworzyły się, wyskoczyła z nich długa, rozkładana drabinka i zszedł po niej !ktoś

w hełmie i srebrnym skafandrze. Wyglądał zupełnie jak człowiek. Arne teŜ tak uwaŜał.

- Bardzo dziwnie wygląda, jak na Elektra.

Tymczasem pilot zdjął hełm i zobaczyliśmy, Ŝe jest rzeczywiście człowiekiem. Arne aŜ

gwizdnął przez zęby ze zdziwienia. W tej chwili pilot nas zauwaŜył i zaczął machać do nas ręką,

ebyśmy podeszli do rakiety.

- MoŜe lepiej zwiejemy? - zapytałem. Arne był innego zdania.

- Chodźmy - powiedział. - Zwiać zawsze będziemy mogli. Pilot czekał na nas, siedząc na

stopniach drabinki. Gdy się zbliŜyliśmy, zapytał o nasze imiona.

- Ja jestem Roy - powiedziałem.

- Ja jestem Arne - powiedział Arne. - A ty jak się nazywasz ?

- Tom.

Pilot uśmiechnął się szeroko i zapytał:

- Co tu robicie, chłopaki ?

- Bawimy się w Elektrów - szybko odpowiedział Arne.

- Pierwszy raz słyszę - zdziwił się pilot. - Co to takiego "Elektry" ?

Arnego aŜ zatkało. Pilot przyglądał mu się przez chwilę, potem przestał się uśmiechać.

- NaleŜy wam się wyjaśnienie, chłopaki - powiedział. - Ja przyleciałem z Ziemi, wcale nie

chcę was nabrać. Naprawdę nie wiem, co to jest "Elektr".

- Kłamie - szepnął do mnie Arne. - Ziemia? Nie ma takiego miasta...

Pilot tymczasem zrobił taką minę, jak gdyby był jeszcze bardziej zdziwiony niŜ Arne.

Wyciągnął z kieszeni kombinezonu papierowy zwitek i błyszczące pudełko. Papier wziął do ust,

pstryknął pudełeczkiem i to, co trzymał w ustach zapaliło się. Nie płonęło wcale tak, jak papier;

ogieniek ledwie był widoczny, za to dymu było mnóstwo. Arne zakaszlał.

- No - rzekł zniecierpliwiony pilot - Ziemia. Planeta w Układzie Solarnym. Bez blagi,

moŜesz mi wierzyć. Powiecie mi teraz o tych "Elektrach" ?

- Aha - zrozumiał Arne. - Ty jesteś z innej planety. - Właśnie - rzekł pilot i zaciągnął się

gryzącym dymem. Arne odsunął się o kilka kroków i trącił mnie łokciem.

- Niech mnie piorun - szepnął - jeŜeli ja potrafię mu wytłumaczyć, co to są Elektrzy. To

chyba jakiś wariat.

- Więc? - zapytał pilot.

Popatrzył teraz na mnie, dlatego odezwałem się:

- Są róŜne rodzaje Elektrów.

- Jakie?

- Policjanci - rzekłem. - Piloci, Myślotrony i Supermyślotrony, Tranzystowie i Lampowie.

- Aha. Roboty. Przestraszyłem się.

- Tak nie wolno mówić. To bardzo brzydkie słowo. Pilot uśmiechnął się niewyraźnie.

- Mniejsza o to. Więc bawiliście się w tych... Elektrów?

- Tak - wtrącił się Arne. - To fajna zabawa. Najpierw liczy się, kto ma zostać Elektrem, a

potem moŜe on dawać temu drugiemu róŜne rozkazy, bo rozumiesz, tamten jest człowiekiem. Na

przykład ma wejść na wysokie drzewo albo złapać trawlika, albo zerwać światłorośl z jakiegoś

klombu i nie dać się złapać dozorcy. Potem ten drugi jest Elektrem i moŜe się zemścić.

- Chyba na odwrót? - zapytał pilot. - Ten, co jest Elektrem, musi słuchać człowieka?

Arne umilkł i trącił mnie łokciem.

- Nie - powiedziałem. - Właśnie tak, jak mówił Arne. Pilot patrzył na nas tak, Ŝe poczułem

się nieswojo.

- Chyba nie chcecie mnie przekonać, chłopaki - powiedział wolno - Ŝe u was maszyny mogą

wydawać ludziom rozkazy.

- Nie maszyny - zaprzeczyłem - tylko Elektrzy. - A co w takim razie robią ludzie?

- RóŜne rzeczy. Pracują w sklepach z magneterią albo w elektrowniach.

- Czemu Elektrzy tego nie robią?

- Boby się namagnesowali - wyjaśniłem. - MoŜna wywiesić na drzwiach kartkę: "Uwaga,

1000 gaussów", i Ŝaden Elektr nie wejdzie do środka.

- Gdzie jeszcze pracują ludzie? - zapytał pilot. - Są u was naukowcy? No tary faceci, którzy

zajmują się fizyką, matematyką i tak dalej.

Spojrzeliśmy z Arnem po sobie.

- Nie - powiedział Arne.

- MoŜe nie ma wcale szkół na tej planecie? Umiecie czytać i pisać?

Arne obraził się.

- Pewnie, Ŝe są szkoły - odparł. - Ale teraz mamy wakacje. Pilot zgasił papierowy zwitek i

wyjął drugi z kieszeni. Ręce mu się trzęsły, ale nie ze strachu, tylko ze złości. Pomyślałem sobie, Ŝe

moŜe lepiej by było uciec juŜ teraz, ale nie chciałem tego powiedzieć Arnemu, Ŝeby nie pomyślał,

e się boję. Pilot wstał i zaczął chodzić tam i z powrotem po trawie.

- Kto rządzi waszą planetą?

- Prezydent - powiedział Arne.

- Mam nadzieję, Ŝe jest to człowiek? Arne wytrzeszczył oczy.

- Więc kto jest prezydentem, do diabła?

- Supernadmyślotron - rzekł Arne niepewnie.

Pilot był solidnie rozzłoszczony, ale nic nie powiedział, tylko zaczął chodzić coraz szybciej

tam i z powrotem. Po jakimś czasie uspokoił się i usiadł cięŜko na drabince.

- Słuchajcie, chłopaki - rzekł. - Albo ja zwariowałem, albo na waszej planecie dzieje się coś

niedobrego. Zawsze uwaŜałem to za niezły skandal, Ŝe statki z Ziemi odwiedzają gwiezdne kolonie

nie częściej niŜ co dwieście lat, ale nawet mnie nie przyszłoby do głowy, Ŝe przez ten czas moŜe

dojść do... buntu maszyn, bo coś takiego u was musiało się zdarzyć. Dlaczego ludzie słuchają

rozkazów tych Elektrów?

Arne ubiegł mnie znowu:

- Bo oni są mądrzejsi.

Pilot zaklął tak okropnie, Ŝe ani ja, ani Arne nie potrafiliśmy zapamiętać tego, co

powiedział. Miałem taką ochotę zwiać, jak nigdy przedtem.

- Dobra - opamiętał się pilot. - Nie powinienem się na was złościć. Ale zrozumcie

przynajmniej, Ŝe mówiliście bzdury. Elektrzy to maszyny, które wprawdzie umieją szybko liczyć,

ale na pewno, do stu tysięcy parseków sześciennych próŜni, nie ma i nie będzie maszyny

mądrzejszej od człowieka. Zresztą to ludzie je zbudowali, a nie odwrotnie.

- Właśnie Ŝe odwrotnie - uparł się Arne.

Pilot miał zamiar zakląć, ale się opanował i nawet uśmiechnął się do Arnego.

- Gdybyśmy mieli trochę czasu, sam potrafiłbym zrobić takiego myślącego diabła.

- Nieprawda - powiedział Ame. - śaden człowiek nie potrafi. Mój wujek próbował zrobić

tranzystor i nic mu z tego nie wyszło. A Elektrzy są bardzo mądrzy. Sam znałem policjanta, który

potrafił pomnoŜyć w pamięci dwadzieścia cztery tysiące pięćset osiemdziesiąt dwa przez piętnaście

tysięcy sto cztery i wychodziło mu zawsze trzysta siedemdziesiąt jeden milionów dwieście

osiemdziesiąt sześć tysięcy dwadzieścia osiem.

Pilot milczał jakiś czas. Za to Arne odezwał się znowu:

- Albo mój kuzyn Al. On znalazł zardzewiały kadłub Elektra na jakimś śmietniku.

- Tak? - zainteresował się pilot.

- Naprawił go i włoŜył na siebie - powiedział Arne ze smakiem. Opowiadał o tym chyba

tysiączny raz i zawsze tak samo. - Potem poszedł do Klubu Elektrycznych Policjantów, tam gdzie

są takie śmieszne stoliki w kratkę i na nich gra się w szachy. Jeden Elektr zaczął grać z Alem w te

szachy. Al opowiadał, Ŝe _Elektr od razu poznał, Ŝe A1 jest człowiekiem, bo A1 robił ciągle

głupstwa i stracił dwa konie przez nieuwagę. Ale nie powiedział nic i zaprosił go do baru na trzysta

woltów w impulsie prostokątnym. A1 wetknął swoją wtyczkę w gniazdko i tak go kopnęło, Ŝe miał

dosyć.

Pilot zagryzł usta.

- Więc - powiedział - jest wam diabelnie dobrze na tej planecie. Pewnie wcale nie

chcielibyście, Ŝeby było inaczej, prawda? Roy, chcesz mieć robota, który by musiał robić, co mu

kaŜesz ?

Pomyślałem trochę i zaczęło mi się to nawet wydawać niezwykle przyjemne.

Powiedziałem, Ŝe chcę. Pilot rozjaśnił się trochę.

- A ty, Arne?

- Czy on chodziłby zamiast mnie do szkoły? - chciał się upewnić Arne.

Pilot znowu zmarszczył czoło.

- Nie.

Arne był zawiedziony, jednak powiedział, Ŝe chciałby. - Ale u nas nie wolno mieć robotów.

Zamilkliśmy. Pilot zaciągnął się błękitnym dymem, jak gdyby była to największa

przyjemność na świecie. Arne nie mógł na to patrzeć. Podszedł do jednej z nóg rakiety i zaczął ją

oglądać bardzo dokładnie. Po chwili pilot zapytał:

- Chyba nie wszyscy ludzie słuchają grzecznie tych Elektrów? Tylko nie bujajcie,

mówiliście przecieŜ, Ŝe istnieje policja.

Nie wiedziałem, co powiedzieć, i oczywiście znowu Arne zdąŜył się wtrącić, chociaŜ był o

kilka kroków dalej

- Mój stryj, Leo, był kamerdynerem u jednego elektromózgu, przy ulicy Duodiody. To był

stary Lamp, bez Ŝadnego tranzystora. Stryj Leo opowiadał mi o nim mnóstwo śmiesznych rzeczy.

Ten Lamp okropnie bał się piorunów i podczas burzy nie pozwalał uziemiać sobie chassis, Ŝeby

piorun go nie przepalił.

- Ciekawe - rzekł pilot. - I co dalej ?

- Pewnego razu stryj był bardzo zły na tego Lampa - rzekł Arne - i na złość nie odłączył mu

uziemienia. Akurat wtedy uderzył piorun i staremu popękały wszystkie ekrany. Stryj musiał za to

przez rok kręcić dynamo.

- Bez przerwy?

- No, nie - powiedział Arne. - Sędzia skazał stryja na mnóstwo kilowatogodzin i stryj

musiał tyle wykręcić na tym dynamku. Chodził kręcić codziennie wieczorami.

- Aha - mruknął pilot.

Arne usiadł na trawie naprzeciw niego i przechylił głowę do tyłu, Ŝeby zobaczyć czubek

rakiety. Ja miałem po uszy opowiadań Arnego, więc skorzystałem z okazji i zapytałem pilota:

- Ty sam przyleciałeś z Ziemi ?

- Niezupełnie - powiedział pilot. - Na orbicie jest statek, nazywa się "Norbert Wiener" i ma

trzysta czternaście metrów długości, licząc od dzioba do nasady zwierciadła. To, co widzisz, jest

tylko rakietką zwiadowczą. W górze zostało dwunastu ludzi i dziesięć robotów. Dowodzi tym

wszystkim komandor Lagotte, i niech mnie trafi sto kilogramów antymaterii, jeŜeli nie jest on

człowiekiem z krwi i kości.

- I roboty muszą słuchać ludzi?

- Jeszcze jak. Chodzą jak w zegarku.

- Czy Ziemia jest bardzo daleko stąd? - zapytał Arne.

- Światło leci od Słońca do waszej planety przez dwadzieścia trzy lata. My lecieliśmy

dwadzieścia pięć.

- O, rany! - rzekł Arne, ale miał taką minę, jak gdyby wcale nie wierzył pilotowi.

- ŁŜe - szepnął do mnie. - On sam ma najwyŜej dwadzieścia pięć lat.

Tymczasem pilot spojrzał na zegarek, zupełnie zwyczajny, i powiedział, Ŝe musi teraz

wejść do rakiety.

- JeŜeli chcecie zobaczyć, jak jest w środku, to chodźcie powiedział. - Tylko ostroŜnie, bez

kawałów.

Weszliśmy na górę po drabince. Bałem się trochę, ale Arne wszedł do środka, więc nie

mogłem być gorszy od niego. Wewnątrz był pionowy szyb, w którym moŜna było wspinać się po

klamrach, a w jego ścianach otwierały się drzwiczki do kabin. Na samym dole gruba płyta

zamykała przejście. Pilot powiedział, Ŝe za nią jest silnik i reaktor. Potem pilot zostawił nas samych

i poszedł do jednej z kabin na górze. Gdy znikł w kabinie, Arne powiedział, Ŝebym był cicho, i

zaczął wdrapywać się do tej kabiny. Potem zajrzał przez otwarte drzwi i szybko zjechał na dół.

- Roy - powiedział cicho. - Ten pilot kłamie.

- No?

- Kłamie jak nie wiem co. Nie jest z Ŝadnej Ziemi. To, co mówił o Elektrach, to blaga. Jak

nie wierzysz, zajrzyj sam do środka.

Zbladłem chyba, ale zrobiłem tak, jak mówił Ame.

Rzeczywiście: pilot siedział w duŜym fotelu, przed tablicą wielkiego Elektra, jakiegoś

supermyślotronu, warczącego i błyskającego ekranami. Miał na tablicy napis "Radiostacja", pewnie

tak się nazywał. Nie widziałem jeszcze Elektra, który by wyglądał bardziej groźnie. Mówił coś

ostro do pilota, a on odpowiadał ciągle: "Tak jest, panie komandorze", i nie było Ŝadnych

wątpliwości, kto z nich słucha czyich rozkazów. Wróciłem zaraz na dół, gdzie czekał Arne.

- A ja mu tyle naopowiadałem - powiedział Arne. Wiejemy?

- Najszybciej jak moŜna.

Zsunęliśmy się po drabinie i byliśmy bardzo szczęśliwi, Ŝe udało się nam uciec.

przekład :

WITOLD ZEGALSKI

STAN ZAGROśENIA

- No, to dasz sobie radę - Arat wyciągnął do Tedda rękę na poŜegnanie. - Za kilka miesięcy

przyślemy zmianę, musisz tu jakoś wytrzymać.

Tedd odwzajemnił uścisk i uśmiechnął się kwaśno.

- Rozumiem - powiedział Arat - ale nie moŜemy dać tobie nikogo do towarzystwa. Wiesz,

jak u nas wygląda: wszyscy mają roboty po łokcie. To mały obiekt, wprawdzie przestarzały, ale

kontrola techniczna nie wykazała specjalnych usterek, więc nie będziesz mieć większych kłopotów.

Zanim przestawimy go na pełną automatykę, jeden człowiek wystarczy. No, trzymaj się, stary !

Skinął ręką i powoli ruszył w stronę śmigłowca. Tedd patrzył, jak kołysząc się wchodzi po

schodkach, zamyka drzwi, siada obok pilota...

Arat wyjrzał jeszcze z kabiny.

- A popatrz dokładnie, moŜe znajdziesz jakiś ślad Maksa! krzyknął.

Głos utonął w szumie motoru. Śmigłowiec drgnął, powoli oderwał się od betonowej płyty i

okrąŜywszy stacyjne lotnisko pomknął na zachód.

Tedd patrzył za nim, dopóki maszyna nie zniknęła na tle oceanu. Gdy ucichł huk motoru,

znowu usłyszał monotonny łoskot fal łamiących się na betonowych ochronach. Z płaskiego dachu

widać było tylko bezkresne morze, zlewające się z dalekim horyzontem. Z niechęcią pomyślał, Ŝe

musi przeŜyć kilka miesięcy w tej odległej stacji, w budynku będącym zwieńczeniem porowatego

jak plaster, olbrzymiego obelisku sięgającego dwieście metrów w głąb Pacyfiku. Nad powierzchnię

wystawała tylko stacja mieszcząca hale produkcyjne, magazyn, obszerną część mieszkalną,

tworząc sztuczną wysepkę oznaczoną jedynie na dokładniejszych mapach czerwonym punktem.

PoniŜej lustra wody wyłącznie ryby zamieszkiwały liczne korytarze i jaskinie budowli.

Setki gatunków rozlokowały się na róŜnych poziomach, skąd według harmonogramu wsysały je

przewody transporterów, dostarczając do hal przetwórczych. Budowla była stara, nie remontowana

od kilkudziesięciu lat i posiadała szereg kondygnacji od dawna unieruchomionych. Nie martwiono

się tym zbytnio, oczekując z roku na rok decyzji w sprawie zamknięcia stacji lub jej generalnego

unowocześnienia. To drugie nie było zbyt prawdopodobne od chwili przestawienia gospodarki

morskiej na uprawę planktonu i roślin powierzchniowych, wydajniejszą i mniej pracochłonną.

- Ze teŜ mnie to spotkało! - powiedział Tedd ze złością. Chyba dość nasiedziałem się w tych

parszywych, samotnych placówkach ! Mogliby wreszcie dać mi spokój.

Często mówił do siebie. Był to dobry sposób utrzymania psychicznej równowagi w

miejscach odciętych od ludzi i świata, praktykowany zarówno wśród ichtiologów, jak i załóg

małych stacji kosmicznych. MoŜna co prawda rozmawiać z automatami, składać telewizyty

znajomym lub dyskutować na dowolne tematy z Centrum Informacyjno-Rozrywkowym, lecz są to

formy zastępcze, nie zawsze skuteczne. Automaty bywają dobrymi partnerami, pod warunkiem, Ŝe

ich pamięć jest dostatecznie pojemna, zawiera właściwe testy i połączenia.

Mózg elektronowy średniej wielkości wykazuje genialność w pewnym zakresie problemów,

przy równoczesnej tępocie występującej niespodziewanie w momencie poruszania spraw,

zdawałoby się, prostych.

Rozmowy z Centrum straciły na popularności, odkąd stało się wiadome, Ŝe partner lub

partnerka z przestrzennego ekranu to tylko złudzenie, jeden z miliardów obrazów utrwalonych w

studio. Natomiast telewizyty juŜ po krótkim czasie przyprawiały o rozdraŜnienie i stany depresyjne,

pogłębiając poczucie odizolowania od problemów wielkich ludzkich skupisk. Pozostawało głośne

wyraŜanie myśli, słyszenie głosu bliskiego, Ŝywego człowieka, chociaŜby samego siebie.

Tedd skierował się ku wyjściu. Zszedł na pierwszy poziom i minąwszy część mieszkalną,

pchnął drzwi do hal produkcyjnych.

Maszyny pracowały cicho: pod przezroczystymi osłonami przebiegały bez szmeru

wszystkie fazy procesu przetwarzania ryb, dozorujące automaty stały znieruchomiałe na

stanowiskach nie mając powodu do interwencji, na tablicach zapalały się i gasły światła kontrolne.

Podszedł do pulpitu kierowniczego. W centralnej części usianej zegarami i ekranami płyty

jarzył się schemat budowli. Przyglądał się mu przez chwilę. Dolne poziomy były ciemnymi

plamami obejmującymi duŜą część rysunku.

Usiadł i wcisnął przełącznik. Zgłosił się mózg elektronowy kierujący pracą stacji.

- Od kiedy dolne poziomy nie są czynne? - rzucił pytanie. - W jakiej kolejności mam panu

podać informacje? - zapytał mózg.

- Od ostatniego wyłączenia poziomu, wstecz.

- Proszę bardzo. Ostatnia awaria miała miejsce na poziomie sto trzecim w dniu

osiemnastego czerwca dwa tysiące dwieście piątego roku o godzinie dziewiątej zero osiem.

Poprzednio awaria dotknęła poziomu sto dziesiątego, sekcje A, B, C, D w dniu... 63

Słuchał cierpliwie przez kilka minut. Stara budowla powoli obumierała: pękały stropy i

ciany, nieruchomiały szyby transportowe, rwały się instalacje elektryczne. Proces ten naleŜało

zahamować, jeŜeli stacja miała utrzymać się w stanie opłacalnym do eksploatacji.

- Dziękuję - powiedział - więcej nie trzeba. A teraz zapamiętaj : nazywam się Tedd.

- Tak jest, panie Tedd.

- JeŜeli Maks zlecił tobie jakieś czynności dotyczące jego trybu Ŝycia w stacji, no wiesz,

jakieś poranne budzenie, przypominanie o konieczności golenia się, czy ja wiem zresztą co - to od

dzisiaj ich nie stosuj.

- Tak jest, panie Tedd - czy mam je zachować w pamięci?

- Tak.

Namyślał się przez chwilę.

- Jak się nazywasz? - rzucił pytanie do mikrofonu.

- Ja jestem Ewa - odparł mózg.

Tedd uśmiechnął się. KaŜdy mówiący automat posiadał imię był to zwyczaj stary,

pamiętający jeszcze wyprodukowanie pierwszych robotów. Imiona moŜna było zmieniać w

zaleŜności od gustu pracującego z maszyną człowieka, moŜna było zmieniać barwę głosu...

Zmiany takie zdarzały się jednak rzadko. Nie miał zamiaru odstąpić od tej reguły.

- Słuchaj, Ewo - powiedział. - Gdzie jest Maks?

- Nie wiem, panie Tedd, nigdzie go nie widzę.

- A gdzie był ostatnio?

- Siedział przy pulpicie kierowniczym. Tedd odruchowo spojrzał dookoła.

- Tak jak ja?

- Tak, panie Tedd.

- A potem?

- Nie wiem, panie Tedd.

- Dlaczego nie wiesz?

- Wyłączył mnie. Potem go szukałam, bo znalazł się w niebezpieczeństwie.

Tedd przycisnął biały guzik i zamyślił się. Zaginięcie Maksa zaskoczyło wszystkich.

Przeszukano stację, hale, a nawet kilka podwodnych poziomów, chociaŜ wszystkie skafandry i

motorówki zastano na swoich miejscach. Płowowłosy Norweg zniknął. Pozostał tylko ślad.

Centralny mózg stacji zanotował czterogodzinny stan zagroŜenia ludzkiego Ŝycia, któremu starał

się zapobiec.

Po upływie tego czasu bezpiecznik regulujący obronę wrócił do normalnego połoŜenia. Z

analizy zapisów wynikało, Ŝe stan ten miał miejsce w wodzie. Przypuszczano, Ŝe Maks

nieopatrznie wszedł na któryś z falochronów i spadł do morza, ulegając bliŜej nie określonej

kontuzji. W okolicy stacji rekiny nie naleŜały do rzadkości.

Gdy wstał, był juŜ późny ranek. Słońce znajdowało się wysoko, o czym świadczył ciemny

kolor okiennych tafli utrzymujących stałą siłę światła wewnątrz mieszkalnych pomieszczeń.

Wyszedł na korytarz i przez chwilę zastanawiał się, czy wejść do pokoju, który nie tak dawno

jeszcze zajmował Maks. Pchnął drzwi. Pokój był przestronny, nie róŜniący się od innych mieszkań

tego typu. Przeszklona ściana pozwalała obserwować morze i niewielki basen portowy okolony

tarasem. WyposaŜenie nie nosiło Ŝadnych cech indywidualnych - stereotypowe meble, wymienne

obrazy, duŜy ekran telewizyjny. Wszystko było tutaj porządnie ułoŜone, czekało jakby na powrót

właściciela. Maks znany był jako pedant. Jego robot-słuŜący otrzymywał chyba najdokładniejszy

program czynności, jaki moŜna było spotkać w całym rejonie Pacyfiku. Dnia poprzedniego do

pokoju zajrzała komisja. Jednak przegląd szaf, biurka i znalezionych notatek nie wyjaśniał niczego.

Rzeczy pozostawiono na miejscu nie bardzo wiedząc, co z nimi zrobić. Maks był człowiekiem z

retorty, urodził się w instytucie i naturalnej rodziny nie miał.

Tedd przycisnął gałkę w ścianie. Kremowe tafle rozsunęły się ukazując wnętrze szafy.

Wisiało tu kilka ubrań, leŜały koszule, przybory toaletowe...

Wśród drobiazgów spostrzegł ramkę fotografii. Wziął ją do ręki. Przyciśnięcie włącznika

wywołało na matowej powierzchni uśmiechniętą twarz dziewczyny o niebieskich oczach.

Przyglądał się jej długo, myśląc, jak przyjęła tragiczną wiadomość. Drugie naciśnięcie nie

przyniosło nowego obrazu, to była jedyna fotografia, jaką miał Maks. OdłoŜył ramkę i podszedł do

okna. Ocean toczył fale ku murom stacji, bryzgał pianą, bez pośpiechu, ziarno po ziarnie wymywał

piasek z betonowych ścian. Prześwietlony błękit nieba i ciemniejszy morza stykały się na

horyzoncie. Wydawało mu się, Ŝe zrozumiał, dlaczego dziewczyna z fotografii miała niebieskie

oczy. Maks chyba często stał przy tym oknie.

Na biurku, pod ekranem, leŜał plik papierów i teczek. Przejrzał je pobieŜnie. Wykresy

produkcji, wydajność maszyn, długie skrawki obliczeń mózgu elektronowego dotyczyły remontu

nieczynnych kondygnacji. Było tego sporo - Maks nie próŜnował. Pomyślał, Ŝe i on będzie musiał

się tym zająć, aby wypełnić kilkadziesiąt dni pobytu na stacji.

W podręcznej bibliotece przejrzał tytuły mikrofilmów. Znalazł wiele pozycji dotyczących

astronautyki, reportaŜe z lotów kosmicznych, powieści i poezje z tego zakresu. Maks starał się

kiedyś o przyjęcie do szkoły pilotów rakietowych, lecz z powodu drobnej wady serca kandydaturę

jego odrzucono. Pozostały zainteresowania, wycieczki turystyczne do miast księŜycowych. Zresztą

Maks był dobrym ichtiologiem i znał dokładnie zawód, który dał mu rekompensatę za niedostępne

stery w kabinie astronawigatora.

- No tak - powiedział Tedd, zawiedziony przeglądem, po którym zresztą niewiele się

spodziewał - naleŜy zająć się czymś konkretnym.

Przez chwilę wahał się patrząc na notatki. Zabrał je jednak. Część hal produkcyjnych nie

była czynna, podniesione osłony ukazały znieruchomiałe taśmy transporterów, tryby i łoŜyska.

Roboty dokonywały napraw w myśl instrukcji komisji kontrolnej, wymieniały zuŜyte części i

smary.

Podszedł do jednego z urządzeń, przy którym wymieniano wał prowadzący. Robot

zdejmował właśnie olbrzymią stalową część z uchwytów dźwigu.

Tedd pochylił się nad rozmontowanym wnętrzem maszyny. Bezpiecznik automatu

wstrzymał opuszczające się ramię z wielotonowym cięŜarem. Robot czekał, aŜ Tedd dokona

oględzin i cofnie głowę.

Była to krajarka. Rzędy noŜy rozmaitego typu i wielkości ciągnęły się sekcjami na

przestrzeni kilku metrów. Jedne patroszyły surowiec, inne oddzielały łby i ogony. Odpady wpadały

do wnętrza kanału, którym tłoczono je do poziomów podwodnych, zamieszkanych przez drapieŜne

gatunki ryb. Tedd przyglądał się urządzeniu. Jak wszystko w stacji, równieŜ i ta maszyna daleka

była od wymogów współczesnej techniki. Wzruszył ramionami i poszedł dalej. Robot powrócił do

pracy. - Uruchamianie poziomów nie ma sensu - mruczał Tedd. PrzecieŜ to wielka graciarnia.

Powinni zrobić muzeum, postawić automat dla oprowadzania wycieczek, a nie trzymać człowieka.

Z niechęcią usiadł za pulpitem kierowniczym i zaczął przeglądać dokumentację. Z początku

sądził, Ŝe nieprędko rozezna się w materiale opracowanym przez innego człowieka, jednak po

chwili uprzedzenie ustąpiło. Chaos w papierach był pozorny: tworzyły zwartą całość,

uporządkowaną systematycznie i ułatwiającą szybkie zorientowanie się nawet w bardziej

skomplikowanych przypadkach. Maks przede wszystkim nie chciał dopuścić do dalszych awarii.

Przez długi okres czasu przeprowadzał remonty zabezpieczające czynnych jeszcze pięter, walczył o

niechętnie przydzielane materiały i aparaturę. Wysyłane pod wodę automaty wymieniały zuŜyte

segmenty kanałów, łatały dziury, uzupełniały skomplikowaną sieć przewodów elektrycznych.

Sytuacja została opanowana i z tej strony nie naleŜało oczekiwać niespodzianek. Zaprogramowany

dla centralnego mózgu stacji plan przeglądów technicznych zapewniał stałą konserwację tych

urządzeń. Na wszystkich czynnych poziomach działały gniazda kamer telewizyjnych,

zainstalowane w węzłowych punktach.

Tedd włączył wizję czwartej kondygnacji. Z ekranu wyłoniły się mgliste kontury, które

przybierając na ostrości ukazały wyraźnie wnętrze podwodnej sali, podziurawionej prześwitami i

wylotami korytarzy. Była to raczej pieczara. Wymyte pracą morza ściany, pełne wnęk i szczelin,

zatraciły surowy charakter budowli. Wśród falujących kolonii wodorostów Ŝerowały stada ryb. W

suficie pieczary dostrzegł gładki, lejowaty otwór szybu i skrzynię megafonu. Dobrane w

odpowiedni dla danego gatunku test dźwięki zwabiały do sali ryby, skąd zostawały one wessane

potęŜnym prądem wodnym przez kanał wiodący do hal produkcyjnych.

Teraz było tu spokojnie. Eksploatacja miała się rozpocząć za kilka miesięcy.

Wygasił ekran. Następna teczka zawierała obliczenia i plany dotyczące uruchomienia

pierwszego z nieczynnych poziomów. Wziął ją i poszedł do swojego pokoju.

Następny dzień spędził na studiowaniu zawartości teczki. Gdy zmęczony odsunął od siebie

papiery, była juŜ noc. Szczegółowy przegląd przyniósł jednak zupełnie nieoczekiwany rezultat:

poziom 103 był wyremontowany i gotowy do eksploatacji. Nawet testy przekazał juŜ Maks

mózgowi centralnemu stacji. W teczce znalazł ich odpisy - trzy perforowane plastykowe tabliczki

zawierające całą technologię czterogodzinnego procesu produkcji.

Spojrzał na fotografię. Przyniósł ją jeszcze w południe z tamtego pustego pokoju.

Trójwymiarowa twarz dziewczyny uśmiechnęła się 2 metalowej ramki.

Przyszło mu na myśl, Ŝe przyjemnie byłoby z nią porozmawiać, złoŜyć telewizytę, moŜe

nawiązać znajomość. Nie znał jednak ani jej nazwiska, ani numeru, a ustalenie tych danych

zajęłoby sporo czasu.

Na samotnych placówkach pracownicy często rozmawiają z mózgami elektronowymi.

Często, znacznie częściej, aniŜeli uwidoczniają to statystyki Instytutu, zwierzają się im ze spraw

jak najbardziej intymnych, które wymazują z kryształów pamięci w chwili odjazdu. MoŜna było

spróbować. Schował fotografię do kieszeni i wyszedł.

Hala produkcyjna była juŜ uporządkowana, roboty stały na stanowiskach przy osłonach

maszyn. Usiadł za pulpitem i wywołał centralny mózg elektronowy. Na tablicy rozjarzyło się

zielonkawe oko ekranu.

- Słuchaj, Ewo - powiedział wyjmując fotografię. - Czy wiesz, kim jest ta dziewczyna?

- To jestem ja, Ewa.

- A niech to! - mruknął Tedd. - Więc to ty jesteś Ewa? Jak się nazywasz? Gdzie mieszkasz?

- Nazywam się Jackson, a mieszkam tutaj.

- Gdzie? - zdziwił się. - W stacji?

- Tak, panie Tedd.

Po chwili opanował się. W stacji prócz niego nikt nie mieszkał. To było jakieś dziwactwo

Maksa. NaleŜało inaczej pytać.

- A przedtem gdzie mieszkałaś?

- W Amsterdamie. Potem kiedy zasypała mnie lawina śnieŜna, mieszkałam w Alpach, w

alejce obok kanadyjskiej sosny. Teraz mieszkam tutaj, a tam jestem.

Patrzył na fotografię, na uśmiechającą się wciąŜ twarz dziewczyny.

- Więc ty nie Ŝyjesz, Ewo?

- Maks mówił tak do mnie, gdy był w złym nastroju, panie Tedd, mówił, Ŝe nie powinnam

była iść na tę ścianę, ale potem mnie przepraszał. Ja Ŝyję, tu mieszka mój głos i tu moŜna mnie

widzieć na ekranie.

Zamyślił się. Teraz dopiero zrozumiał Maksa, jego wypełnione pracą Ŝycie w stacji, której

od lat nie opuszczał. Nie chciał oglądać dziewczyny na ekranie ani tym bardziej kontynuować tej

rozmowy. Czuł, Ŝe okradałby w ten sposób Maksa z jego myśli nie przeznaczonych dla nikogo.

- Słuchaj, Ewo, nie powiedziałaś mi, Ŝe poziom 103 został całkowicie wyremontowany.

- Nie pytał pan o to, panie Tedd.

- Podałaś, Ŝe nie jest czynny. Czemu?

- Nie jest podłączony do centrali rozrządowej. Nie mogę go sama eksploatować.

Wystarczyło więc nacisnąć odpowiedni włącznik, aby uruchomić produkcję. Tej ostatniej,

najprostszej czynności Maks nie zdąŜył wykonać. "Jutro dokonam stałego podłączenia" -

postanowił Tedd. Nie miał ochoty w tym momencie schodzić do pomieszczeń rozrządu, by przez

kilkadziesiąt minut babrać się wśród lamp i kabli. Poszukał na pulpicie przycisku oznaczanego

numerem 103. Przez chwilę czuł pod poduszeczką palca jego gładką, chłodną powierzchnię.

Nacisnął.

Na tablicach zapalały się sygnały kontrolne, drgnęły wskazówki zegarów i liczników,

rozjarzył się ekran. Z ledwo słyszalnym szmerem rozpoczęły pracę maszyny. Pod

dźwiękochłonnymi pokrywami ruszyły puste jeszcze taśmy transporterów, wirowały noŜe,

podajniki...

Spojrzał na ekran. W olbrzymiej sali poziomu 103 zaczynały gromadzić się ryby.

Łuskowate ciała o tępych pyskach, zakończonych długimi antenami wąsów, nadpływały z czeluści

korytarzy.

W podmorskich kazamatach tłoczyły się ryby. Było ich coraz więcej, kręciły się coraz

bardziej niespokojne i pompy ssące powinny były juŜ podjąć pracę. Proces opóźniał się.

Zaniepokoiła go ta przerwa. Wreszcie dostrzegł, Ŝe prąd wody wciąga do leja pierwsze

sztuki. Trwało to krótko, po czym praca ustała.

Zdziwił się. Znowu w leju zniknęło kilka ryb, lecz po chwili wypłynęły z powrotem.

Pochylił się nad ekranem pilnie śledząc pracę kanału ssącego. Zastanowiło go takŜe zachowanie się

ryb. Zamiast skupiać się w pobliŜu leja, utworzyły zwartą gromadę przy leŜącym pod ścianą głazie.

Pierwszy raz w Ŝyciu obserwował podobne zjawisko i szukał dla niego uzasadnienia. MoŜe jakieś

odbicie akustyczne? Szyb ssący nadal pracował z przerwami. Spojrzał na zegary kontrolne i

stwierdził, Ŝe pompy pracują prawidłowo.

Nagle poczuł oplatające go stalowe ramiona. Odwrócił głowę. Za nim stał jeden z robotów.

Zdumienie odebrało Teddowi moŜność jakiejkolwiek reakcji. Nigdy jeszcze się nie zdarzyło, aby

automat tego typu chociaŜby dotknął człowieka. Bezpiecznik, w który zaopatrywano kaŜdego

robota, uniemoŜliwiał zupełnie podobny ruch.

Dopiero zaciskający się powoli uchwyt metalowych członów, odciągających go

równocześnie od pulpitu, uświadomił mu całkowitą realność sytuacji.

- Puść mnie natychmiast - powiedział Tedd.

Robot zawahał się, stalowe palce rozluźniły nieco chwyt.

- Masz mnie puścić, ty bydlaku !

Automat nie reagował. Tedda opanował niezrozumiały lęk. Rozejrzał się po sali. Roboty

bez jakiegokolwiek powodu opuściły stanowiska i poruszały się chodnikami wzdłuŜ maszyn. Ich

powolne człapanie, nagłe postoje, widoczny brak celu marszu, wszystko to przypominało jak

gdyby poszukiwania. Pracowały takŜe wszystkie kanały utrzymujące czystość hal produkcyjnych.

Teddowi przemknęła myśl, Ŝe zdrzemnął się i jest to jakiś makabryczny sen.

Robot znowu pociągnął go lekko.

- Stój ! - wrzasnąi Tedd. - Stój i puść mnie ! Słyszysz! Robot znowu się zawahał. Tedd

spojrzał na pulpit kierowniczy. Błyszczał tam przycisk wyłącznika awaryjnego blokujący

wszystkie urządzenia stacji wraz z reaktorem atomowym. Gorączkowo próbował oswobodzić

ramiona z wiąŜącego uścisku, wyciągnąć rękę... Przycisk nie był daleko. Nie udało się. Poczuł, Ŝe

robot go ciągnie, powoli, z przerwami, kiedy krzyczał, ale potem znowu. Centymetr po

centymetrze oddala się pulpit pełen zegarów, wyłączników, z jarzącym się ekranem, na którym

widać było coraz to więcej ryb. Starał się przezwycięŜyć paraliŜujący go strach, lęk przed

nieokreślonym niebezpieczeństwem, które wyczuwał. Usiłował uporządkować myśli, zebrać je

razem.

Z trudem opanował się. Przede wszystkim trzeba było zatrzymać robota, który na rozkaz

"Stój !" reagował przez krótką chwilę. ZauwaŜył, Ŝe równieŜ i inne krąŜące wśród maszyn

automaty w tym momencie przestawały się poruszać. Mówił więc stale do robota, w krótkich

przerwach wzywając mózg centralny stacji do zablokowania wszystkich urządzeń. Jednak Ewa

milczała, czasem tylko z głośnika wydobywał się jakiś niezrozumiały bełkot.

Powtarzał głośno: "Stój !", "Stój !", "Stój!" - rozwaŜając równocześnie rozmaite hipotezy

mogące wyjaśnić to, co się dookoła działo. Narzucająca się gwałtownie myśl o buncie robotów

była bzdurna. Więc moŜe Maks nadał Ewie jakiś samobójczy test? Lecz automat takiego rozkazu

nie mógłby wykonać, wykraczałby on poza jego moŜliwości. Jeszcze raz wrócił myślą do Maksa.

PrzecieŜ zniknął sprzed pulpitu. Wszystko jest zatem powtórzeniem tamtej sytuacji... Wzdrygnął

się. Wyczuwane dotychczas niejasno niebezpieczeństwo zaczęło przybierać kształt realnej groźby

czającej się wśród ścian stacji. To go przywiodło do utraconej równowagi. JeŜeli nie zdoła

przerwać toku zdarzeń - czeka go los Maksa. Ale co robić?... Robot pociągał go znowu...

- Stój ! - krzyknął Tedd. Nie, nie moŜna było ani na chwilę przerwać mówienia do robota.

KaŜde zapomnienie powodowało stratę kilku centymetrów, oddalenie od pulpitu kierowniczego.

Spojrzał na halę. Urządzenia wentylacyjne i oczyszczające ze świstem wchłaniały powietrze.

Oznaczało to, Ŝe pompy zamiast wchłaniać ryby, przestawiły się. Jakby odwrócenie sytuacji.

Zamiast ssania wody - ssanie powietrza, ale powietrze wciąŜ do hali napływa z zewnątrz, więc...

ssanie powietrza... ssanie powietrza.

ZadrŜał. Sprawdził kierunek, w którym odciągał go robot. Nie ulegało wątpliwości -

automat zmierzał ku początkowi taśmy produkcyjnej, początkowi transportera dąŜącego do

podajników, sekcji wirujących noŜy, sekcji segregującej surowiec... Odpady nie odpowiadające

testowi spadają do kanału, są pokarmem ryb którejś tam kondygnacji...

- Nie! - wrzasnął Tedd czując, Ŝe robot znowu się poruszył. - Stój, łotrze! Stój ! PrzecieŜ

masz bezpiecznik! Stój ! Nic nie moŜesz mi zrobić! Stój ! Stój !...

Bezpiecznik. KaŜdy robot ma bezpiecznik nie pozwalający na wyrządzenie krzywdy

człowiekowi. Ewa teŜ ma bezpiecznik, centralny, nadzorujący równieŜ wszystkie roboty w stacji.

Więc awaria bezpieczników! Komisja zbadała wszystkie rządzenia, kaŜdą kontrolę rozpoczyna się

zawsze od tego, właśnie od tego. Przede wszystkim od tego. A jednak bezpieczniki! Jaka jest

zasada? Zaraz... Działają na podstawie... - Stój! Stój ! Wywalę cię na złom... Stój ! na śmietnik...

Stój... wszystkie, wszystkie... Stój ! Stój !... na podstawie wizji, fonii i prądów mózgowych. Coś się

zepsuło, uległo uszkodzeniu... To bydlę mnie widzi, słyszy - bo reaguje, nędznie, lecz reaguje...

Zatem obwód zmysłowy działa... Wykrzykiwał ochryple rozkaz, ponawiał próby rozluźnienia

uchwytu stalowych ramion, lecz umysł jego pracował juŜ sprawnie. Tedd usiłował uporządkować

wiadomości, przypominał sobie strzępy dawnych wykładów, lekturę... Bezpiecznik. Urządzenie

działało na zasadzie wyboru -spostrzeŜony obiekt albo był człowiekiem, albo teŜ nim nie był. JeŜeli

zatem robot widząc i słysząc człowieka, uruchomił człony chwytne, stać się to mogło jedynie na

skutek przygłuszenia zakazu wysłanego przez obwód zmysłowy. Takie zakłócenie mógł

wprowadzić jedynie obwód prądów mózgowych.

W sytuacji zagraŜającej człowiekowi, w momencie odebrania fal wzbudzonych w mózgu

przez instynkt samozachowawczy, obwód ten włączał system nakazujący robotowi niesienie

pomocy wszystkimi dostępnymi mu środkami. Czy mój instynkt samozachowawczy nie działa?

Bzdura! Działa, i jak jeszcze! Wzrok Tedda padł na ekran. W pieczarze ryby skupiały się zwartymi

szeregami wokoło obrośniętego koŜuchem wodorostów głazu. Ich długie wąsy poruszały się

rytmicznie. Z odległości trzech metrów dzielących go od pulpitu widział tylko zarys tamtej, leŜącej

w pieczarze bryły, lecz moŜe właśnie dlatego rozpoznał ją.

Pod ścianą, oplątany zwojem pleśniejącego kabla, leŜał zŜarty korozją stary robot. Z

wzrastającym niepokojem uświadomił sobie, Ŝe bezpiecznik wraka jest widocznie czynny, Ŝe być

moŜe odbiera i przekazuje do centralnego mózgu stacji sygnały zagroŜenia skupionej tam

olbrzymiej ławicy ryb.

Tedd poczuł gęste krople potu pokrywające czoło, policzki, szyję. Inteligencja Ewy,

chociaŜ złoŜona z setek milionów kryształów, była zbyt mała, aby odróŜnić impuls zbiorowego

zagroŜenia ławicy ryb bijący w nią poprzez bezpiecznik wraka, od impulsu jednego człowieka.

Przemknęła mu nawet myśl, Ŝe mózg elektronowy, inteligencja niŜszego rzędu, silniej odczuwa

impuls prymitywny, agresywniejszy, bo nie złagodzony Ŝadną cywilizacją. Ewa - mózg

elektronowy - usiłuje przez podległe roboty, maszyny, pompy, wszelkimi sposobami zlikwidować

stan zagroŜenia. Pierwszym krokiem w tym kierunku było przełączenie pomp na ssanie powietrza.

Ale w kryształach mózgu Ewy tkwi pamięć, Ŝe to on, Tedd, ten stan zagroŜenia spowodował

uruchamiając produkcję na poziomie 103, a więc trzeba zlikwidować przyczynę...

- Stój! Stój!

Robot nie reagował, pulpit był coraz odleglejszy, cichy szmer pracujących pod

przezroczystymi osłonami sekcji noŜy wdzierał się do uszu przeraŜającą melodią wirującego

metalu. Wzrok Tedda padł na rozłoŜone wzdłuŜ maszyn narzędzia. RóŜnego kształtu manipulatory

i klucze leŜące szeregami, według wielkości, pedantycznie przygotowane przez roboty do

następnego remontu urządzeń. Urządzeń, które za godzinę, za kilkanaście minut, a moŜe za chwilę

wciągną go na taśmę. Zamknął oczy, starał się nie myśleć, lecz trudno było wywołać stan otępienia

i odpędzić panoszące się pod czaszką wizje. Automat odchyli osłonę, zepchnie go, nastąpi krótki

moment spadania, a potem porwie go taśma. Nawet ślad, najmniejsza rysa nie powstanie na

lśniących urządzeniach maszyny. Rysa?

Otworzył gwałtownie oczy. Stalowe narzędzia leŜały tuŜ przy przejściu, którym posuwał się

ciągnący go robot. Człony chwytne automatu ograniczały ruchy rąk Tedda, lecz od łokcia ręce były

wolne, mógł wyciągnąć dłonie. Wykonane z twardych stopów narzędzie, ciśnięte na taśmę zaraz po

odsunięciu osłony, powinno spowodować awarię, a urządzenia kontrolne natychmiast wyłączą

proces produkcyjny....

Robot powoli posuwał się przejściem. Tedd milczał, wyciągnął dłonie, rozcapierzył palce,

napręŜył mięśnie aŜ do bólu. Pod opuszkami poczuł zimną szorstkość powierzchni duŜego klucza

maszynowego. Schwycił mocno, z całych sił, koniec rękojeści i przyciągnął do siebie. Potem gdy

stanęli juŜ nad maszyną i rozwarła się przezroczysta osłona, cisnął narzędzie w głąb wirujących

trybów. Klucz zniknął w zwojach ślimacznicy.

W maszynie zazgrzytało, trzaski gwałtownie przybrały na sile, nagle głuchy łoskot wypełnił

jej wnętrze, odbił się wielokrotnym echem od stropu hali i zamarł wraz z ruchem podajników,

wałów, kół napędowych. Rozjarzyły się czerwone światła awarii.

- Puść mnie - powiedział Tedd do robota. Człony chwytne automatu rozwarły się.

Tedd podszedł do pulpitu kierowniczego, ,wyłączył mózg elektronowy i program

eksploatacji. Przez chwilę patrzył na zamarłą, cichą halę produkcyjną Ichtiofabru, znieruchomiałe

urządzenia, automaty zastygłe w róŜnych pozach, dziwacznych, niekiedy śmiesznych.

Zacisnął zęby i powoli wdusił włącznik centralnego mózgu elektronowego.

- A teraz marsz do roboty! - krzyknął.

Automaty drgnęły i poczłapały usuwać skutki awarii.

MACIEJ MISIEWICZ

RÓWNY BOGOM

Automat bezszelestnie zamknął cięŜkie, okute drzwi opatrzone tabliczką "Organizacja

Narodów Zjednoczonych - Komisja Badań Kosmonautycznych". Stefan instynktownie przymruŜył

oczy oślepione blaskiem wschodzącego dnia. Lekko wskoczył na drugie pasmo ruchomego

chodnika, potem na trzecie i czwarte. Zdecydowawszy się poprzestać na szybkości 20 km na

godzinę oparł się wygodnie o barierkę.

Miasto budziło się do Ŝycia. Mknące po obu stronach ulicy teflonowe taśmy zaludniały się

powoli sylwetkami śpieszących do pracy ludzi. Od czasu do czasu sunęły jezdnią z lekkim szumem

lśniące skorupy aut, unosząc w przezroczystych kopułach co znaczniejszych mieszkańców miasta.

W bocznej uliczce, niezdarnie przebierając ogromnymi mackami, zmykał pośpiesznie przed

wiatłem dnia automat oczyszczający. Promienie wschodzącego słońca, przedzierając się między

budynkami, kładły podłuŜne, świetliste plamy, upodabniając ulicę do gigantycznej drabiny

zbudowanej ze światła i cienia.

Mimo nie przespanej nocy Stefan czuł się rześko i swobodnie. Poczucie satysfakcji

pozwalało mu zapomnieć o zmęczeniu. Uśmiechnął się do własnych myśli i spojrzał w górę. Tam,

hen za kłębiącymi się, białymi cielskami cumulusów, miały zostać wynagrodzone dziesiątki nie

przespanych nocy spędzonych przy obliczeniach, setki wyrzeczeń i trudów, na jakie się

zdecydował w dąŜeniu do celu. Tam miało się spełnić największe marzenie jego Ŝycia.

Oczami wyobraźni widział siebie, bohatera dnia, podziwianego przez tłumy.

Opamiętał się w samą porę, aby nie minąć szarej, niepozornej kamienicy, gdzie juŜ od kilku

lat zajmował trzypokojowe mieszkanie. Zeskoczył z transportera, szybkim krokiem przeszedł

bramę, nucąc jakiś modny przebój, w kilku susach wspiął się na pierwsze piętro i otworzył drzwi.

Rzucił teczkę i kapelusz, wyciągnąwszy się na kanapie uruchomił telewizor. Miła, uśmiechnięta

zwykle twarz spikerki nosiła dziś piętno powagi i skupienia. Stefan słuchał.

- ...nizacja Narodów Zjednoczonych zatwierdziła dziś projekt inŜyniera Stefana Borskiego,

przewidujący sprowadzenie planetoidy Hermes na orbitę okołoziemską i uczynienie zeń stacji

kosmicznej. Realizacja projektu rozpocznie się natychmiast ze względu na korzystne połoŜenie

wzajemne Ziemi i planetoidy.

Z dniem dzisiejszym wstrzymane zostają wszystkie prace związane z budową sztucznej

stacji kosmicznej SZ-3. Cały zapas urządzeń i materiałów zostaje przekazany w ręce komisji z

inŜynierem Borskim na czele i przeznaczony do realizacji "Akcji Hermes". Stefan uśmiechnął się z

zadowoleniem, To on będzie tym, który wzbogaci Ziemię o jeszcze jednego towarzysza! On będzie

panem potęŜnych sił, mogących zmieniać orbity planet, on będzie tymi siłami kierował !

- RT-5 wzywa Ziemię!... RT-5 wzywa Ziemię! Wchodzimy w atmosferę! Przewidywany

czas lądowania: godzina dwudziesta pierwsza zero siedem... powtarzam... czas lądowania godzina

dwudziesta pierwsza zero siedem. Uwaga! Podaję namiary... Spokojny głos nawigatora, nieco

zniekształcony przez zły odbiór, recytował bez zająknienia długie szeregi liczb. Ostatnia grupa

specjalistów, montująca na Hermesie zespoły napędowe i sterujące, meldowała o swoim powrocie

na Ziemię.

Nieprzyjemny, zawodzący dźwięk syren sparaliŜował na moment Ŝycie całej przystani,

aŜeby za chwilę skierować je innym, Ŝywszym nurtem. Centrum tej pośpiesznej krzątaniny

stanowił pokład uśpionego dotąd w bezruchu statku "Tewa". Statek ten od dziesięciu lat

przyjmował na swój pokład załogi powracających rakiet. Mimo pozornego bezładu wszystkie

cząstki mechanizmu funkcjonowały bezbłędnie. Wkrótce po otrzymaniu sygnału "Tewa" była juŜ

na pełnym morzu, gnając całą siłą reaktorów do miejsca wodowania.

Minęło juŜ kilka minut spokojnego dryfowania w oznaczonym miejscu, gdy wysoko,

prawie w zenicie, pojawił się czerwonawy punkcik, otoczony świetlistą aureolą. Przy kamerach

telewizyjnych wszczął się gorączkowy ruch. Za chwilę do uszu licznie wokół zgromadzonych

widzów doszedł zaledwie dosłyszalny pomruk, przechodzący powoli w cięŜki, basowy ryk. To

grały silniki hamujące. Świecący punkt rósł, nabierał blasku, aŜ przybrał coraz wyraźniejszy kształt

płomienistej smugi. Jeszcze moment i dał się dostrzec obły kształt rakiety zionącej z przodu

strugami ognia. Na wysokości kilkudziesięciu metrów odgłos silnika począł słabnąć i przycichł

zupełnie. Z głuchym grzmotem stutonowa masa rakiety runęła w wodę, tworząc przez ułamek

sekundy dokoła siebie coś na kształt szklanej misy, która zaraz rozpadła się na tysiące bryzgów.

Rozchodzące się promieniście fale wkrótce dosięgły stojącego w pobliŜu statku i zakołysały nim

gwałtownie. Po minucie spieniona powierzchnia wody w miejscu upadku wybrzuszyła się, z

lekkim szumem ukazały się spod wody krótkie tępe ryje przednich dysz, a za nimi całe ociekające

wodą cielsko. Rakieta wychynęła ku górze, cięŜko opadła, znieruchomiała na moment i niechętnie,

z trudem poddała się łagodnemu rytmowi spokojniejszych juŜ fal. Klapa, umieszczona w przedniej

części pojazdu, powoli się uniosła. Jeden za drugim, siedmiu członków załogi w ciemnych

skafandrach, juŜ bez hełmów, zsunęło się po drabince do oczekującej motorówki.

Stefan, który zawsze źle znosił przeciąŜenia związane z wodowaniem i świadomość

pogrąŜenia się w głębiny wodne, dopiero na pokładzie statku pozbył się uciąŜliwego ucisku w

ołądku i odetchnął głębiej. Liczne grona reporterów i zaproszonych gości tu na miejscu, a miliony

ludzi przy odbiornikach czekały na jego słowa. Otoczony kłębowiskiem sprawozdawców i

fotoreporterów, zbliŜył się do mikrofonu.

- Przed dwoma laty zapadła decyzja o przekształceniu planetoidy Hermes w satelitę Ziemi.

Ta wielka bryła skalna, o średnicy 1,2 km i masie trzech miliardów ton, wyróŜnia się wśród innych

planetoid znaczną ekscentrycznością orbity. Dzięki temu przy niezakłóconym ruchu planetoida

Hermes za trzydzieści dwa miesiące znalazłaby się na przeciąg krótkiego czasu w odległości

niewiele większej niŜ czterysta tysięcy kilometrów od Ziemi.

Blisko dwa lata instalowano na Hermesie reaktory plazmowe i połączone z nimi osiem

silników jonowych. Ten zespół napędowy w ciągu dwóch obiegów planetoidy dookoła Słońca, to

znaczy w ciągu niespełna trzech lat, zniekształcać będzie orbitę Hermesa. Doprowadzi to do

spotkania Ziemi ze swym przyszłym towarzyszem tylko w odległości 20 000 km; nastąpi to

dokładnie za 1007 dni. Wówczas to, przy zwiększonej mocy silników, wejdzie na orbitę nowy

satelita Ziemi. Jednocześnie z rejestru planetoid zostanie skreślona jedna z nich, na pewno nie

najznaczniejsza, lecz ta, która miała szczęście swym torem zbliŜać się do Ziemi. Obiegając odtąd

nasz glob na wysokości dwóch tysięcy kilometrów, słuŜyć będzie ludziom za przedsionek

Kosmosu !

Obecna nasza wyprawa była przedostatnią z tych, które ogląda Hermes jako planetoida.

Stale istnieje niebezpieczeństwo eksplozji urządzeń napędowych i dlatego cały proces zmiany

orbity odbędzie się bez udziału człowieka. Sterowanie poprowadzą układy kalkulatorów

umieszczone na Hermesie. Koncepcja zdalnego kierowania okazała się, niestety, niewykonalna.

Ewentualne zakłócenia połączeń radiowych mogłyby spowodować powaŜne następstwa.

Przez twarz Stefana, gdy mówił ostatnie zdania, przebiegł ledwie dostrzegalny cień smutku.

Mocny dotąd, pewny głos lekko przycichł i nabrał trudno wyczuwalnej nutki zawodu. Trwało to

tylko chwilę. Spojrzał na zegarek umieszczony przy rękawie skafandra i ciągnął dalej

- Uruchomienie napędu i sterowania nastąpi za dwie godziny, na sygnał z Ziemi.

Działanie człowieka w tej akcji zostało właściwie juŜ zakończone.

Za tysiąc dni, przed ostateczną zmianą orbity, zajdzie konieczność przejrzenia

zainstalowanych na Hermesie mechanizmów. Teraz pozostaje tylko ufać im i czekać!

Stefan przerwał i powtórzył w myśli ostatnie zdanie. "Teraz pozostaje tylko ufać i czekać..."

Przed kilkoma dniami, zamknięty w ciasnym pudle rakiety, oderwany od ludzi i ziemskiego

otoczenia, zastanawiał się, co powie po powrocie. Cisnęły mu się na myśli wielkie słowa o postępie

wiedzy, panowaniu człowieka nad naturą i celach, jakie stoją przed zjednoczoną, wyzwoloną od

prymitywnych popędów ludzkością. Dziś te słowa zostały gdzieś daleko poza nim, w innym

wiecie. Powiedział nie to, czego oczekiwano. Ludzie, prócz suchych, ścisłych sprawozdań, chcą

słyszeć o swej wyjątkowej roli. O swej wiedzy, wielkości i potędze; chociaŜby mieli do tych cech

jak najmniejsze prawo. Stefan zdawał sobie z tego sprawę, a jednak nie potrafił dodać do swych

słów niczego więcej. Teraz gdy miał za sobą dwa lata pracy nad realizacją swego projektu, gdy

zrobił wszystko, by urzeczywistnić marzenia, ogarnęło go uczucie niedosytu i męczącego

oczekiwania. Zapragnął jak najszybciej zakończyć konferencję prasową, by w samotności

uporządkować myśli.

- W imieniu kierownictwa pragnę złoŜyć podziękowanie wszystkim, którzy przez swój

wkład pracy i udzielone nam poparcie przyczynili się do realizacji pierwszego etapu "Akcji

Hermes". Oby obiekt naszej pracy w oznaczonym czasie wzbogacił ziemski firmament.

Po ostatnich słowach nastąpił moment ciszy. Daleko na brzegu, na tle ostatniej czerwieni

zachodzącego słońca, rysowały się potęŜne, czarne, wycelowane w niebo sylwety rakiet. Stojąca na

pierwszym planie, ciemna, niekształtna postać Stefana z błyskami świateł grającymi na okuciach

skafandra, wśród tej scenerii pełna grozy i nieziemskiej potęgi, zdawała się być przybyszem z

obcego świata, zwiastującym rzeczy wielkie i straszne.

Znów zapłonęły wyłączone na moment reflektory i nastrój prysł. Niewiele jednak pozostało

z początkowego entuzjazmu. Rozległy się skąpe, niepewne oklaski. Stefan zszedł z mównicy i, nie

zatrzymywany przez nikogo, z cięiko pochyloną głową, po kilku krokach znikł pod pokładem.

Dzień po dniu o miliony kilometrów od Ziemi trwała nieustanna praca silników nad zmianą

toru planetoidy. Ludzie, pochłonięci innymi sprawami, poczęli zapominać o tej wielkiej akcji.

Rozgłos minął, ukazujące się od czasu do czasu pomyślne meldunki przestawały budzić

zainteresowanie.

Osoba Stefana zdecydowanie zeszła w cień.

Z natury Ŝądny sławy i lubiący hołdy tłumów, dotkliwie odczuł to jako krzywdę. Były

okresy, Ŝe wysiłkiem woli tłumił w sobie apatię i brał się do pracy. Nie potrafił się jednak skupić,

nie potrafił pracować systematycznie i dlatego rei osiągane rezultaty były mierne. To z kolei

potęgowało rozgoryczenie.

Z biegiem czasu Stefan znalazł, w swym mniemaniu, przyczynę dotkliwej poraŜki. To one,

gnieŜdŜące się na przemierzającym okołosłoneczny tor okruchu skalnym - kłębowiska drutów,

półprzewodników i przekaźników - wydarły z mózgu swego konstruktora wszystko, co miał

najcenniejszego, by teraz objąć rolę swego twórcy !

Początkowo niezupełnie świadome uczucie niechęci, a potem nienawiści do automatów,

datujące się juŜ od powrotu z Hermesa, zapłonęło teraz pełną siłą. Nie zapomniano by o nim,

gdyby to on sam sprowadził Hermesa ku Ziemi. Widział siebie, jak z rękami na sterach, równy

bogom, kieruje niezwykłym pojazdem, otoczony zewsząd milionami gwiazd świecących na tle

czarnego nieba. Nadszedł wreszcie dzień startu. Pięciu ludzi, specjalistów mechaników i

elektroników, wraz ze Stefanem, wyruszyło na spotkanie zbliŜającej się do Ziemi planetoidy.

Uruchomiono pomocniczy silniczek i odległość między rakietą a ostro zarysowanym,

urwistym czubem skalnym zaczęła szybko wzrastać. Obłoczki drobnego pyłu, poruszonego w

momencie odcumowywania, utrudniały widoczność i Stefan szybko stracił z oczu oddalający się

pojazd. Pozostał sam. Nie Ŝałował swojej decyzji zakomunikowanej czwórce towarzyszy dopiero

przed chwilą. Mimo istniejącego niebezpieczeństwa wolał być tu, ze swoimi myślami, niŜ znosić

uciąŜliwe towarzystwo ludzi. Odepchnął się od ściany i popłynął w kierunku stołu

dyspozytorskiego, którego instalacja tak bardzo zdziwiła pozostałych uczestników przeglądu.

Usadowił się wygodnie w fotelu i zapiął pasy, by nie pofrunąć przy nieopatrznym ruchu. Siedząc tu

miał przynajmniej złudzenie panowania nad sytuacją. Spojrzał na zegar. Wskazówka juŜ, juŜ

dochodziła do czerwonej kreski.

Odwróciwszy nieco głowę Stefan przez dłuŜszą chwilę wpatrywał się w coraz większą

tarczę Ziemi, świecącą niebieskawym, zimnym blaskiem. Fala lekkiego podniecenia, jaka go

ogarnęła wraz z widokiem wskazówki zegara, teraz ustępowała bez śladu. PrzecieŜ rozegrał juŜ

swoje atuty, mógł być tylko biernym obserwatorem. panował zupełny spokój. Tylko lekkie drŜenie

gruntu świadczyło o tym, Ŝe coś się dzieje, Ŝe o kilkaset metrów dalej pracują silniki. Stefan

powiódł wzrokiem po skąpanej w promieniach słońca sterowni i przymknął oczy.

Ciszę rozdarł ostry dźwięk dzwonka. Na stanowisku dyspozytorskim i ścianach sterowni

zapłonęły czerwone lampy. Stefan nerwowym ruchem nacisnął guzik informatora. W głośniku

rozległa się seria trzasków i gwizdów.

"Jaka szkoda, Ŝe nie sprawdziliśmy obwodów informatora" przemknęło mu przez myśl. Po

chwili jednak niepoŜądane odgłosy ustały i urywany, metaliczny głos komunikował:

- Odchylenie... od planowanego... toru... jeden... koma... siedem... Odległość siedem tysięcy

kilometrów...

"Trzeba jeszcze zwiększyć moc silnika nr 3; automaty dadzą sobie radę". Stefan był

zupełnie spokojny.

I nagle przeszyła go myśl tak szaleńcza, Ŝe się przeraził, jednocześnie niosąca ze sobą urok,

któremu nie potrafił się oprzeć. To nic, Ŝe Hermes, nie przystosowany do bezpośredniego

sterowania, nie posiada podręcznych kalkulatorów, on, Stefan, wprowadzi go na orbitę ! Niech

wreszcie to rumowisko blach i drutów poczuje rękę pana, który wrócił, by zająć swe miejsce!

Rzucił się w kierunku ściany, gdzie za szybką tkwiła czerwona rękojeść. jednym ruchem łokcia

zmiaŜdŜył szkło i szarpnął. Szarpnięcie było tak gwałtowne, Ŝe Stefan wywinął kozła i uderzył

głową o podłogę. Poczuł w ustach smak krwi. Martwe dotychczas tarcze zegarów oŜyły,

wskazówki zaczęły pulsować. Ekrany zapłonęły zielonkawym blaskiem i po chwili wypełniły się

splotami linii, kłębiących się w obłędnym tańcu, to znów idealnie uporządkowanych.

- Odchylenie... od planowanego... toru... jeden... koma... dwanaście... Odległość pięć..,

tysięcy kilometrów -- wyszczekiwał głośnik.

"Silnik nr 3! Za wszelką cenę zwiększyć moc trzeciego silnika!" Czepiając się rozpaczliwie

pasów Stefan dotarł do stołu sterowniczego i, nie lądując na fotelu, z nogami w górze, wparł się

całą siłą w opatrzone czarną trójką pokrętło, obracając je aŜ do oporu. Dzwonek sygnalizujący

przekroczenie dopuszczalnej mory milczał. Rzut oka na wskaźnik napięcia... Zero ! Napięcie na

generatorze - bez zmian...

A więc obwód między sterownią a mechanizmami przekaźnikowymi jest przerwany! Tak,

na tablicy bezpieczników płonie Ŝółte światełko, znak, Ŝe w obwodzie nie ma prądu !

Przez głowę przewalała się lawina myśli: "Kanał prowadzący kable wypełniony jest

azotem... Maska tlenowa! Diabli wiedza gdzie jej szukać... A więc jedyna szansa... szybciej !"

ruba, mocująca stalowe, uszczelnione gumą drzwi nie ustępowała i Stefan walczył z nią

dłuŜszą chwilę, nim wreszcie puściła. Nabrał w płuca potęŜny haust powietrza i wpadł do kanału

zatrzaskując za sobą drzwi.

Całe szczęście, Ŝe kanał jest oświetlony, lecz gdzie szukać uszkodzenia. Jest!

W odległości kilku metrów dostrzegł na bocznej ścianie tunelu białą plamę. Dawno temu,

przed dziesięciu laty, Stefan wynalazł materiał słuŜący na okładzinę ścian, który nie tylko

natychmiast uszczelniał otwór powstały po mikrometeorycie, lecz sygnalizował z daleka miejsce

uszkodzenia.

A więc to mikrometeoryt !

Gorączkowo rozsuwał dziesiątki przewodów, szukając przerwy w obwodzie. Minęła

dłuŜsza chwila, nim ją znalazł; meteoryt poszedł skosem i goły drut sterczał o dobre półtora metra

od miejsca przebicia powłoki! Stefan poczynał się dusić. W skroniach zabębniło rozszalałe tętno,

oczy wychodziły z orbit, tracił ostrość widzenia. Siła woli nie potrafiła juŜ zatrzymać oddechu, lecz

spragnione płuca nie otrzymywały nadal ani krzty tlenu. Nie bacząc na szarpiące uderzenia prądu

byle jak splótł opalone z izolacji kikuty przewodów.

"Jeszcze moment i stracę przytomność" - przemknęło mu przez myśl.

Czepiając się wszystkich wystających części, z łomotem obijając się o ściany kanału, zalany

potem, zionący Ŝarem z rozpalonych płuc dotarł wreszcie do drzwi i resztą sił przewalił się przez

nie połową ciała. Kilka łyków powietrza orzeźwiło go na tyle, Ŝe wydostał się do reszty z kanału i

zatrzasnął drzwi.

Raptem zaczęło się ściemniać, aŜ zapadła zupełna noc. Po chwili fotokomórka włączyła

sztuczne oświetlenie. Hermes wszedł w cień Ziemi.

Zupełnie spokojny, jakŜe nieludzki głos cedził z głośnika: - Odchylenie od...

zaplanowanego toru... jeden... koma... dwadzieścia... pięć... Grozi zderzenie z Ziemią... Odległość...

trzy i pół tysiąca kilometrów... Trzeci silnik... pracuje nadmiarem mocy...

Dopiero teraz Stefan poczuł, Ŝe słaba, lecz stale działająca siła spycha powoli jego ciało w

kierunku sufitu. Jednocześnie straszliwie bliski, wiszący dotychczas nad głową balon Ziemi

przesuwał się powoli.

Nastąpiło to najgorsze, planetoida zaczynała koziołkować! PrzeraŜenie sparaliŜowało go na

moment. Tak! PrzecieŜ zostawił pokrętło nastawione na maksimum! Silnik zaczął pracować pełną

mocą od momentu naprawy przerwanego obwodu. Zbyt długo trwający nierównomierny rozkład sił

działających na Hermesa zamiast wyprostować orbitę, wprowadził go w ruch wirowy. Widmo

nieuchronnej katastrofy zajrzało Stefanowi w oczy. Poderwany strachem, szukając ostatniej szansy,

szarpnął dźwignię włączającą automatyczne sterowanie. W róŜnych tonacjach rozdzwoniły się

sygnały alarmowe. Automaty, nie przystosowane do tak wielkich odchyleń od zadanych

parametrów, były bezradne. Zresztą aby w tym momencie wyminąć Ziemię, potrzebne były

dwukrotnie potęŜniejsze silniki.

Znów odezwał się głośnik:

- Odchylenie od planowanego toru... jeden koma trzydzieści _ siedem... odległość dwa

tysiące kilometrów... grozi zderzenie z Ziemią... przewidywany... rejon upadku... południowy

kraniec Europy...

Jeszcze parę minut i ściągnięty polem grawitacyjnym Ziemi olbrzymi głaz runie do morza

wywołując kilkudziesięciometrową falę przypływu, zatapiającą wybrzeŜa, lub spadając na ląd

straszliwym wybuchem zniszczy wszystko wokół na przestrzeni wielu kilometrów.

W obliczu zbliŜającego się finału Stefan odzyskał spokój. Musiał ratować od katastrofy

setki tysięcy istnień ludzkich. Jest tylko jedna droga - natychmiast, w znacznej odległości od Ziemi,

wywołać eksplozję któregoś z reaktorów. Wybuch termojądrowy zmieni Hermesa w niegroźne

obłoki pyłów i gazów.

"Wywołać eksplozję, lecz jak? - miał juŜ bardzo mało czasu. Wyłączyć pole zamykające

plazmę moŜna tylko przy reaktorze... MoŜe zerwać bezpieczniki i próbować przegrzania silników.

Na to potrzeba przynajmniej pięciu minut... nie zdąŜy. Spalić pełnym napięciem uzwojenia

elektromagnesów, tak, to jedyne! MoŜe nie wytrzymają...

Zaczął błyskawicznie manipulować przełącznikami. Wskazówka woltomierza stale szła do

przodu. Napięcie wzrastało. Stefan hipnotycznym wzrokiem wpatrywał się w przyrządy. Rosnąca

siła odśrodkowa odpychała go od ściany. Nie bronił się, zrobił wszystko co mógł.

Było coraz goręcej. Mknąc z wielką szybkością po łuku, stycznym prawie do powierzchni

Ziemi, Hermes pogrąŜył się w atmosferę. Temperatura gwałtownie wzrastała. Sterownię wypełniał

swąd palonej izolacji, rozszalał się koncert trzasków, huków i stęknięć. Klimatyzacja juŜ nie

wystarczała, powietrze było nie do zniesienia. Stefan, bezradnie rozkrzyŜowany, przyciskany siłą

odśrodkową do sufitu, resztką sił odwrócił się. W ostatniej sekundzie pragnął być twarzą do Ziemi.

"Reaktor wciąŜ nie eksploduje! Jeszcze chwila i jego wybuch będzie znacznie groźniejszy

niŜ upadek Hermesa!" - pomyślał z rozdzierającą rozpaczą.

"Gorąco, jakie straszliwe gorąco!"

Raptem przezroczysta, plastykowa bania otaczająca sterownię nie wytrzymała i rozpadła się

na całej wysokości. Do wnętrza wtargnął kłąb Ŝaru. Ciało Stefana skurczyło się i znieruchomiało.

Przez rozdarte komórki mózgu błysnęła ostatnia myśl:

"Zamiast naprawy w kanale... naleŜało przecieŜ... uruchomić obwód awaryjny... automaty

by się nie... pomyliły".

Stefan otworzył oczy. Minęła dłuŜsza chwila, nim oprzytomniał. Przetarł powieki, chcąc

spędzić resztki oparów sennych. Powiódł wzrokiem po sterowni - wszystko było na swoim

miejscu. Wtem ciszę rozdarł dźwięk dzwonka. Na stanowisku dyspozytorskim i ścianach sterowni

zapłonęły czerwone lampy. Stefan nerwowym ruchem nacisnął guzik informatora. Urywany,

metaliczny głos komunikował:

- Odchylenie od planowanego toru... jeden... koma zero siedem... Odległość... siedem

tysięcy kilometrów.