ROZWIJANIE INWENCJI TWÓRCZEJ DZIECI 

NA LEKCJACH MUZYKI

W procesie kształcenia muzycznego dzieci w wieku szkolnym rozwijanie 

inwencji twórczej i kształtowanie wyobraźni muzycznej stanowi bardzo ważny jego 
element. Nie sposób wyobrazić sobie, aby kształcenie muzyczne ograniczało się tylko 
do nauki nut, prawidłowego ich nazywania, notowania, a na rytmice realizowania 
ruchem wartości rytmicznych. Liczne elementy edukacji   muzycznej,   zarówno   na 
zajęciach zintegrowanych w  klasach  młodszych – gdy stanowi ona jeden  
z   przedmiotów   nauczania,   jak   i   lekcjach   muzyki   w   klasach   starszych   szkoły 
podstawowej, można wzbogacić   i uatrakcyjnić ćwiczeniami rozwijającymi inwencję 
twórczą dzieci. Ćwiczenia te kształcą przede wszystkim wyobraźnię i pamięć muzyczną, 
pomagają dzieciom w   przełamywaniu ich   osobistych słabości i niepowodzeń dając 
satysfakcję   i   zadowolenie   z   dobrze   wykonanego   zadania.   Zabawy   oraz   ćwiczenia 
twórcze są bardzo dobrze przyjmowane przez dzieci, a proponując ich realizację na 
lekcjach zawsze   można spotkać się z dużą radością i spontanicznością. Z początku 
trudno jest niektórym dzieciom pokonać niepewność i nieśmiałość, nie wierzą one 
w swoje możliwości twórcze i  obawiają się krytyki, ale po kilku próbach i ćwiczeniach 
bardzo chętnie angażują się w zabawy i ćwiczenia. 

W zależności od pomysłowości i umiejetności nauczyciela prowadzącego zajęcia 

–   można   stosować   różne   formy   zabaw   i   ćwiczeń   rozbudzających   i   rozwijających 
inwencję twórczą dzieci.

Muzyka

 – to przedmiot posiadający duże znaczenia w ogólnej edukacji dziecka. 

Podstawowym celem tych zajęć jest nabycie przez ucznia  praktycznych i teoretycznych 
umiejętności operowania głosem, słuchem oraz   zapisem nutowym. Dziecko musi 
przebyć   drogę   od   abstrakcji   –   jaką   jest   dla   niego   zapis   nutowy   przedstawiający 
określoną   wysokość   dźwięku,   do   konkretu   –   jakim   jest   praktyczna   umiejętność 
zapisywania i odtwarzania struktur melodycznych.  Ćwiczenia  twórcze mogą w dużym 
stopniu urozmaicić i wzbogacić proces  kształcenia muzycznego dziecka.

1

  Improwizowanie   głosem

    -   to   najprostsza   forma   ćwiczeń   rozwijających 

wyobraźnię muzyczną. Dzieci z łatwością potrafią zaśpiewać „wymyśloną” piosenkę. 
Chętnie   tworzą   śpiewane   opowiadania,   nie   rymowane,   często   o   nieprzemyślanej 
wcześniej   treści.   Tak   rozśpiewane   –   nie   mają   większych   trudności 
z zaimprowizowaniem zakończenia melodii zagranej lub zaśpiewanej przez nauczyciela. 
Początkowo dzieci powinny dośpiewywać właściwie tylko dźwięk toniczny, a z czasem 
coraz dłuższe melodie. Odmianą tego ćwiczenia jest układanie melodii do rymowanek 
lub krótkich wierszy. 

Poprzedniki   i   następniki.   -  

Ćwiczeniem   znakomicie   rozwijającym   słuch 

muzyczny, poczucie tonalności i wyobraźnię muzyczną   jest improwizowanie przez 
dzieci następników ( do   poprzedników granych lub śpiewanych przez nauczyciela). 
Dzieci mogą improwizować na dowolnych sylabach –   np.„la – la,   li – li ” lub 
wykorzystując proste przysłowia, wyliczanki i wiersze. Istotne jest zwracanie uczniom 
uwagi na to, by melodia następnika nawiązywała motywicznie  do poprzednika, czyli 
była utrzymana w podobnym charakterze  oraz stanowiła frazę muzyczną.  Trudniejszą 
odmianą tego ćwiczenia jest improwizowanie zarówno poprzedników jak i następników 
przez dzieci. 
Ćwiczenia twórcze oparte na  improwizacji głosem wspomagają  proces kształtowania 
poczucia   form   muzycznych     -   takich   jak   rondo   czy   wariacje.   Wykorzystując 
odpowiednio klarowny i prosty tonalnie temat można uzyskać bardzo dobry efekt 
improwizowanych   wariacji,   a   rozśpiewane   i   rozbudzone   twórczo   dzieci   potrafią 
stworzyć ciekawe kuplety improwizowanego ronda. 
Wcześniej   zaproponowane     ćwiczenia   improwizacyjne   można   wzbogacić     stosując 
gestodźwięki ( wg. C.  Orffa ) lub instrumenty perkusyjne.

Ostinato rytmiczne i akompaniament.

 – Improwizowanie oraz układanie ostinat 

rytmiczych     lub   akompaniamentów   na   instrumentach   perkusyjnych   do   piosenek 
i utworów muzycznych nie tylko uatrakcyjniają zajęcia, ale wpływają korzystnie na 
kształcenie podzielności uwagi i rozwijanie wrażliwości i wyobraźni muzycznej dzieci. 
Słuchając     nawzajem   swoich   propozycji   dzieci   uczą   się   postrzegania   estetycznego 
utworów muzycznych, a aktywnie uczestnicząc w zajęciach są zarówno słuchaczami jak 
i wykonawcami. 

2

Komponowanie – 

 to świadome budowanie utworu muzycznego z zachowaniem 

zasad muzyki.
Pierwsze próby kompozytorskie dzieci często ograniczają się do abstrakcyjnego zapisu 
dźwięków. Ważne jest zwracanie dzieciom uwagi, ,by nie ograniczały się tylko do 
„układania” dźwięków na pięciolinii. Bardzo ciekawe kompozycje powstają, gdy stosuje 
się skrócone ( umowne, proponowane przez C. Orffa ) znaki przedstawiające przeróżne 
dźwięki z otaczającego świata ( gwizdanie, szum, kląskanie, pstrykanie palcami, tupanie 
itp. ) Z czasem dzieci coraz chętniej i z coraz większą świadomością muzyczną tworzą 
własne  utwory muzyczne. 
Można   zaproponować   dzieciom   skomponowanie   i   nagranie   (   na   taśmę 
magnetofonową )   utworu muzycznego z wykorzystaniem   np. przedmiotów użytku 
codziennego,   lub   skonstruowanie   wymyślonego   instrumentu   muzycznego. 
Komponowanie  w  ogromnym  stopniu   rozwija wrażliwość 
i wyobraźnię muzyczną, a co za tym idzie inwencję twórczą dzieci.

Korelacja muzyki z plastyką

.  Muzyka i plastyka mają na siebie wzajemnie duży 

wpływ, często są dla siebie inspiracją. Na zajęciach muzycznych bardzo twórcze jest 
szukanie tych powiązań, oraz próby plastycznego ilustrowania muzyki. Najprostszą 
formą jest rysowanie  treści piosenki śpiewanej przez dzieci. Dzieci w młodszym wieku 
szkolnym   bardzo   chętnie   podejmują   zadania   zilustrowania     słuchanych   utworów 
z literatury muzycznej. Potocznie twierdzi się, że najodpowiedniejsze są programowe 
utwory kompozytorów  epoki romantyzmu. Nie należy  jednak unikać prezentowanie 
dzieciom utworów z innych epok.  Z dużą pomysłowością ilustrują  one plastycznie 
utwory zarówno 
z wczesnego średniowiecza, jak i muzyki współczesnej. Trafnie przedstawiają  fakturę 
utworów, nastrój oraz ogólny charakter dzieł. Umiejętność tę można wykorzystać także 
na lekcjach   muzyki zarówno   w klasach nauczania początkowego jak i   starszych. 
Plastyczne   przedstawienie   dzieła   muzycznego     aktywizuje   dzieci   do   świadomego 
słuchania, pobudza wyobraźnię i pomysłowość. Dzieci chętnie   pracują   twórczo, 
a  swoje plastyczne wyobrażenia często wzbogacają  treścią literacką.
Wykorzystując korelację muzyki   z plastyką można uatrakcyjnić lekcje elementów 
muzyki   (   melodii,   harmonii,   rytmu,   metrum,   dynamiki,   agogiki,     artykulacji 

3

i kolorystyki ),  grup instrumentów, form muzycznych. Często trafne plastyczne obrazy 
głębiej zapadają  w pamięć budząc odpowiednie skojarzenia z omawianymi tematami.

Rytmika

 – to nie tylko taktowanie i realizowanie ruchem wartości rytmicznych. 

Rytmika – to   fraza, dynamika, artykulacja i szereg innych zagadnień, do których 
pojęcia   i   zrozumienia   konieczny   jest   ruch.   Zajęcia   muzyki   w   klasach   młodszych 
wykorzystujące   elementy   rytmiki   stanowią   bardzo   duże   uatrakcyjnienie   zajęć. 
Nauczyciel może z powodzeniem korzystać z gotowych nagrań. Dzieci mają często duże 
trudności   z   zachowaniem   prawidłowych   odległości   w   czasie   ćwiczeń   i   zabaw, 
ustawieniem koła, czy szeregu. Kształtowanie poczucia przestrzeni – to umiejętność 
podstawowa.   Rozwiązaniem   tego   problemu   są     np.   ćwiczenia   improwizacyjne 
polegające na przedstawianiu ruchem kierunku melodii,   szybkie formowanie figur 
geometrycznych, liter, cyfr, spontaniczne reagowanie ruchem na muzykę.
Na muzyce z elementami rytmiki można improwizować ruch do śpiewanej piosenki, 
słuchanej miniatury instrumentalnej, przedstawiać ruchem różne stany, figury,  pojęcia 
i uczucia. Do ćwiczeń twórczych można używać instrumenty perkusyjne i rekwizyty – 
piłki,   obręcze,   szarfy,   gumy   do   skakania     itp.     Można   zaproponować   dzieciom 
wykonanie własnych rekwizytów.
Twórcze i pobudzające wyobraźnię jest tworzenie ilustracji muzycznych ( głosem, 
ruchem i na instrumentach   perkusyjnych ) do tekstów literackich. Dzieci chętnie 
i z dużym zaangażowaniem uczestniczą w  ćwiczeniach wykorzystujących różnorodne 
formy kształcenia muzycznego.

W kształceniu muzycznym dziecka ważne jest uświadamianie mu, że może być 

zarówno twórcą jak i odtwórcą. Wszelkie zabawy i ćwiczenia rozwijające inwencję 
twórczą   rozwijają   wszechstronnie   wyobraźnię   i   wrażliwość,   pozwalając   dziecku 
w przyszłości na pełniejsze postrzeganie otaczającego  je świata.

4

5