1
Klucz odpowiedzi - Środowisko i jego ochrona
1
a), d)
0-2
Za zakreślenie „a" 1 pkt Za zakreślenie „d"
1 pkt
2
np.: Lasy równikowe w procesie
fotosyntezy wchłaniają bardzo dużo CO2.
Ich wycinanie powoduje zwiększającą się
zawartość CO2 w atmosferze. Spalanie
kopalnych surowców energetycznych
prowadzi do zwiększonego udziału CO2 w
atmosferze.
1
np.: Za napisanie, że wycinanie lasów
równikowych zwiększy ilość CO2 w
atmosferze 1 pkt lub Za napisanie, że spalanie
kopalnych surowców energetycznych
zwiększa ilość CO2 w atmosferze - l pkt
3
Wzrost liczby ludności:
B D lub D B
F C lub C F
A A
E E
0-2
za prawidłowe umieszczenie liter D i C oraz A
lub B i F oraz A - 1pkt
za prawidłowe umieszczenie wszystkich liter
według modelu odpowiedzi - 2pkt
4
Węgiel brunatny - 2-Zagłębie
Bełchatowskie, np.: przekształcenia
krajobrazu (rzeźby), zanieczyszczenie
powietrza, wód;
Węgiel kamienny - 7-GOP (lub Zagłębie
Górnośląskie) - np.: zanieczyszczenie wód
podziemnych i powierzchniowych,
zanieczyszczenie powietrza, zapadliska,
przekształcenie krajobrazu - hałdy;
Siarka - 4-Okręg Tarnobrzeski - np.:
zanieczyszczenie wód, powietrza,
wyrobiska;
Rudy miedzi - 5-Okręg Legnicko-
Głogowski - np.: zanieczyszczenie wód i
powietrza.
0-3
za każde cztery prawidłowo wypełnione
miejsca w tabeli po1 punkcie
5
Węgiel brunatny np.: filtry pyłowe, gazowe
w kominach, odsiarczanie węgla,
rekultywacja hałd i wyrobisk, Rudy miedzi
- np.: filtry, oczyszczalnie ścieków.
0-2
za każde dwa przykłady - po 1pkt
6
park narodowy - A
rezerwat - D
0-2
podanie jednej odpowiedzi - 1pkt,
dwóch odpowiedzi - 2 pkt.
7
zasypywanie przez ruchome wydmy
(czynnik naturalny)
1
poprawne podanie przyczyny - 1 pkt
8
przykładowe skutki:
napływ kapitału, nowe inwestycje, nowe
miejsca pracy, promocja regionu
( wpływ pozytywny )
presja na środowisko przyrodnicze, hałas,
wzrost patologii społecznych,
niedostosowanie infrastruktury do napływu
ludności ( wpływ negatywny)
0-2
podanie jednego skutku z oceną wpływu1 pkt,
podanie dwóch skutków z ocenami wpływu –
2 pkt.
lub podanie samych dwóch skutków (bez
oceny wpływu) - 1pkt
9
obiekty / miejscowości: zamek w Malborku,
0-2
podanie 3 i 4 obiektów - 1 pkt,
2
Stare Miasto w Toruniu, Stare Miasto w
Warszawie, Białowieski P.N., Zamość,
Kopalnia Soli w Wieliczce, zabytkowy
zespół miejski Krakowa, Obóz w
Oświęcimiu, Kalwaria Zebrzydowska
podanie 5 obiektów - 2 pkt.
10
a). większe niebezpieczeństwo w 2000r. (B)
b). np. na skutek wylesienia (lub
użytkowania rolniczego) dorzecza, które
powoduje szybszy spływ wód
0 2
a). podanie prawidłowej odpowiedzi - 1pkt
b). podanie uzasadnienia - 1 pkt
11
Biebrzański Park Narodowy
1
prawidłowa lokalizacja i nazwa - 1 pkt
12
Przykład zagrożeń: Eksploatacja skał w
pobliżu Parku Narodowego Gór Stołowych
może spowodować: - rozpad bardzo
spękanych w wyniku wietrzenia fizycznego
form skalnych, - powstawanie obrywów i
osuwisk materiału skalnego, -
występowanie nadmiernego hałasu.
0-1
Za podanie zagrożeń 1 pkt
13
A. Kordyliery, B. Nizina
Zachodniosyberyjska, C. Wyżyna Anatolii,
D. Pireneje,
0-4
Za poprawne nazwania poszczególnych
obiektów geograficznych po jednym punkcie
W sumie 4 pkt
14
Przykłady działań: - oszczędne
gospodarowanie wodą w gospodarstwach
domowych, miejscach pracy, - stosowanie
energooszczędnego oświetlenia, sprzętu
gospodarstwa domowego i innych urządzeń,
- dbanie o zachowanie walorów lokalnego
środowiska przyrodniczego, - propagowanie
segregacji odpadów z gospodarstw
domowych w celu pozyskiwania surowców
wtórnych, - stosowanie w gospodarstwach
domowych środków chemicznych
przyjaznych środowisku.
0-2
za podanie:
- 2 działań
1 pkt
- 3 działań
2 pkt
15
16
np.: zanieczyszczenie wód jezior ściekami,
hałas, zaśmiecanie, przekształcanie
krajobrazu naturalnego, zmiana sposobu
użytkowania ziemi, zmiana źródeł
utrzymania stałych mieszkańców,
urbanizacja turystyczna i inne
0-4
za podanie każdego prawidłowo
sformułowanego problemu - po 1pkt
17
np.: - degradacja struktury gleb, -
zaburzenia stosunków wodnych, - zmiany
klimatyczne pobliskich terenów, -zmiany
fauny i flory, - niszczenie naturalnych
siedlisk, - zmniejszenie powierzchni
użytków rolnych,
1
za podanie dwóch zagrożeń -1pkt
18
Np.: - Etap I - wytwarzanie pyłów i
gazów w procesie produkcji
przemysłowej, transporcie, gospodarstwach
domowych - Etap II - przemiany
chemiczne - łączenie gazów z wodą zawartą
0-2
Zbuduje pełny model wpisując
ogólnikowe określenia
1 p.
użyje pełnych określeń
2 p.
3
w powietrzu - Etap III- depozycja mokra
(kwaśne opady)
19
Np.: - ograniczenie niskiej emisji
poprzez stopniowe zastępowanie w
gospodarstwach domowych węgla
innymi surowcami, gazem, olejem
opałowym, - w transporcie
stosowanie paliwa bezołowiowego,
samochody o wysokiej sprawności
spalania, katalizatory - w urządzeniach
przemysłowych stosowanie filtrów o
wysokiej sprawności, technologie
przyjazne środowisku
0-2
Zaproponuje działania dla dwóch
źródeł 1 p.
trzech źródeł 2 p.
20
Przykłady przyczyn: Kwaśne opady
powstają w wyniku emisji do atmosfery
związków węgla, siarki i azotu. Emitowanie
tych związków następuje w wyniku: -
spalania paliw kopalnych w zakładach
przemysłowych np. elektrociepłowniach,
hutach, - procesu produkcji w zakładach
chemicznych, - korzystania z paliw
kopalnych przy ogrzewaniu gospodarstw
indywidualnych, - eksploatacji
samochodów. Przykłady konsekwencji: -
obniżanie odporności drzew i obumieranie
lasów, - odsłanianie gleby i jej degradacja, -
zakwaszanie gleby i wód, - pogarszanie
warunków życia organizmów wodnych.
0-4
Za podanie: jednej przyczyny 1 pkt
dwóch przyczyn 2 pkt.
Za podanie: jednej konsekwencji 1 pkt
dwóch konsekwencji 2 pkt.
21
E-C-I-G b-d-a-f w pionie od góry
0-4
Za poprawne wpisanie:
dwóch liter
1 pkt
trzech i czterech liter 2 pkt.
pięciu i sześciu liter 3 pkt.
siedmiu liter 4 pkt
22
A-4
B-2
C-6
D-1
E-7
F-3
G-5
H-8
I-9
0-4
Za poprawne uporządkowanie:
dwóch wyrażeń 1 pkt
trzech i czterech wyrażeń 2 pkt.
pięciu i sześciu wyrażeń 3 pkt.
siedmiu i ośmiu wyrażeń 4 pkt.
23
Np.: - powstawanie spiętrzeń wody na
rzekach i strumieniach, - podtapianie
terenów nadbrzeżnych, - powstawanie
zabagnień, - zniszczenia w drzewostanie.
0-2
za podanie:
- 2 przykładów
1 pkt
- 3 przykładów
2 pkt
24
a) Np.: lokalne obniżenie poziomu wód
podziemnych w wyniku intensywnego
poboru wody ze studni lub zmian
ukształtowania powierzchni.
0-4
a)
za wyjaśnienie znaczenia terminu
1 pkt
b)
za wyjaśnienie przyczyn powstania leja
4
b) Przyczyny powstania leja depresyjnego:
rys. A - w wyniku odwadniania kopalni
odkrywkowej, rys. B - w wyniku poboru
wody z warstwy wodonośnej.
c) Np.: obniżenie się poziomu wody
gruntowej, utrudnienie zaopatrzenia
w wodę, przesuszenie powierzchniowych
warstw gruntu.
d)
Obszary występowania, np.: GOP, Zagłębie
Bełchatowskie, Legnicko-Głogowski
Okręg Miedziowy, duże miasta.
depresyjnego na rysunku A i B
1 pkt
c) za wymienienie 2 następstw 1 pkt
d) za podanie 2 obszarów występowania 1 pkt
25
1 – F, 2 – P, 3 – F, 4 – F, 5 – P, 6 – P
0-4
Za trzy poprawne wskazania ............. 1pkt
cztery ................................................. 2 pkt
pięć .................................................... 3 pkt
sześć .................................................. 4 pkt
26
Np.:
- sadzić drzewa, które systemami
korzeniowymi powstrzymują erozję oraz
zatrzymują wodę;
- ograniczyć wypas zwierząt, które
nadmiernie wyjadają trawę wraz z jej
korzeniami;
- zaprzestać wypalania sawanny pod nowe
pola uprawne, gdyż powoduje to szybszą
erozję gleby;
0-3
Za przedstawienie każdej logicznej propozycji
wraz z jej uzasadnieniem po 1 pkt
Maksymalnie 3 pkt
27
A - d; B - c; C - a;
0-3
Za każde uzupełnienie
po 1 p
28
wykonać diagram na podstawie danych
statystycznych
0-2
poprawnie wykonany diagram z legendą
(zsumowane wartości dla kontynentów)
0-2 p
29
wskazać miejsce występowania
zjawiska El Niňo
0-1
1 wskaże C).......................1 p
30
wyjaśnić powstawanie kwaśnych
opadów
0-2
wskaże na główne źródła wytwarzania
tlenków siarki i azotu, które reagując z woda
tworzą kwasy .............0-2 p
31
podać sposoby zapobiegania
kwaśnym opadom
0-2
np.: stosowanie katalizatorów w
samochodach, zmniejszenie niskiej emisji; za
każdy przykład ........po 1 p
32
wyjaśnić główne przyczyny ocieplania
klimatu na Ziemi
0-2
wskaże na powstawanie CO2 w procesie
spalania i hamowanie jego asymilacji przez
zmniejszanie powierzchni lasów...............0-2
p
33
wykazać się znajomością przyczyn
powstawania i skutków dziury
ozonowej
0-3
poda nazwę „dziura ozonowa”....1 p
wskaże emisję freonów lub chlor ............1 p
wskaże zwiększony dopływ promieniowania
ultrafioletowego ....................1 p
34
uzasadnić konieczność globalnej
0-2
np.: dotyczą dużych obszarów, zagrażają całej
5
ochrony atmosfery
Ziemi,
działania pojedynczych krajów są
nieskuteczne ........0-2 p
35
zbudować model przedstawiający
przyczyny zmniejszania się zasobów wód
słodkich
0-2
numery 5, 6, 3 – mogą być zamiennie
numery 1, 4 – mogą być zamiennie
poprawnie wstawione cztery numery..........1 p
poprawnie wstawione wszystkie.................2 p
36
wyjaśnić wpływ chemizacji
rolnictwa na zanieczyszczenie wód
powierzchniowych
0-2
wskaże na nadmierną ilość i niewłaściwy
okres stosowania środków chemicznych
powodujące ich spłukiwanie....................0-2 p
37
podać formy terenu powstałe na
skutek działalności człowieka
0-2
np.: a) terasy na zboczach,
b) hałdy, duże zagłębienia terenu,
c) nasypy; dwa przykłady..............1 p
wszystkie...............................2 p
38
ocenić na podstawie wykresów
zmiany zanieczyszczenia powietrza
w Polsce w ostatniej dekadzie XX
wieku
0-10
poprawność merytoryczna .............0-7 p
np.: zauważy różne tempo spadku
zanieczyszczeń,
wskaże na likwidacje energochłonnych
zakładów, rozwój technologii
energooszczędnych, zmniejszenie wydobycia
i spalania paliw kopalnych, stosowanie
katalizatorów w samochodach, pozytywnie
oceni zachodzące zmiany poprawnie stosuje
terminologię geograficzną ...........0-2 p
odpowiedź ma logiczny i przejrzysty układ
.................1 p
39
przedstawić za pomocą schematu
przyczyny i skutki degradacji gleb
0-10
poprawność merytoryczna
.........................................0-7 p
uwzględni np.:
niewłaściwy kierunek orki na stokach,
wycinanie lasów na stromych stokach,
niewłaściwe stosowanie środków
chemicznych, nadmierny wypas;
wskaże odsłonięcie powierzchni gleby i
nadmierną jej erozję;
poda sposoby zapobiegania erozji
poprawnie stosuje terminologię geograficzną
...........0-2 p
odpowiedź ma logiczny i przejrzysty układ
.................1 p
40
a) Np.: większość surowców mineralnych
0-3
a)
6
należy do nieodnawialnych i muszą
wystarczyć również dla przyszłych pokoleń,
b) Przykłady propozycji działań: -
poszukiwanie alternatywnych źródeł
energii, - zwiększenie wykorzystania
tradycyjnych odnawialnych źródeł energii
(wody, wiatru), - wprowadzanie
energooszczędnych i materiałooszczędnych
technologii, - wprowadzanie recyklingu, -
pozyskiwanie surowców jako produktów
ubocznych procesu produkcji, np. siarka
odzyskiwana podczas produkcji stali, rudy
metali z hałd kopalnianych, - ograniczenie
eksportu nieprzetworzonych surowców.
za podanie wyjaśnienia
1 pkt
b)
za podanie:
- 2 propozycji 1 pkt
- 3 propozycji 2 pkt
41
a) Np.: porty morskie, infrastruktura
turystyczna,
ośrodki przemysłowe, zanieczyszczenia
przemysłowe, rolnicze i komunalne
przynoszone uchodzącymi do morza
rzekami, żegluga morska, eksploatacja
surowców (ropa naftowa).
b) Np.: płytkie morze
wewnątrzkontynentalne, zlewisko dużej
ilości rzek, mała wymiana wód z oceanem
0-4
a)
za podanie:
-2 źródeł
1 pkt
-4 źródeł
2 pkt
b)
za podanie:
- 2 przyczyn 1 pkt
- 3 przyczyn 2 pkt
42
Np.:
- wysoka lesistość terenu;
- urozmaicona rzeźba;
- liczne jeziora
- tereny bagienne (podmokłe);
- rzadkie, chronione gatunki roślin
(rezerwaty);
- liczne ptactwo wodne (tereny lęgowe);
- brak zakładów przemysłowych;
0-3
Za każdy poprawny argument ... 1 pkt
Maksymalnie 3 punkty.
43
Np.:
Widoczny na fotografii zbiornik wodny
powstał w zagłębieniu terenu.
Rozwój roślinności wodolubnej prowadzi
do jego zarastania i wypełniania osadami.
Rozwój roślinności wodolubnej
utrzymującej się na powierzchni zbiornika
doprowadzi do zamknięcia pod nią
soczewki wody.
Proces zarastania jeziora zaczyna się od
brzegów, gdzie jest płyciej.
W wyniku rozwoju życia oraz rozkładu
szczątków organicznych woda staje się
mętna i uzyskuje odczyn kwaśny.
Roślinność drzewiasta porasta tereny o
3
Za każde poprawne, wzajemne oddziaływanie
na siebie elementów środowiska
przyrodniczego po 1 pkt
Maksymalnie 3 pkt
7
mniejszej wilgotności.
Z obumarłych szczątków roślin tworzą się
torfy.
W strefie zbiornika utrzymuje się wysoka
wilgotność powietrza atmosferycznego.
44.
Ograniczenia gospodarki
np.: - ograniczenie wyrębu lasu, - zakaz
lokalizowania inwestycji szkodliwych dla
środowiska,
Ograniczenia w ruchu turystycznym
np.: - obowiązek poruszania się tylko po
znakowanych szlakach turystycznych, -
możliwość wejścia na teren niektórych
obszarów tylko w towarzystwie
przewodnika lub pracownika parku
narodowego.
0-2
Za trafny dobór przykładu do podanych
ograniczeń
po 1pkt
45.
Np.: - nadmierne wycinanie lasów, -
rabunkowa gospodarka lasów, - jak chronić
lasy przed nadmierną wycinką?
1
Za sformułowanie problemu 1 pkt
46.
Np.: - ubożenie ekosystemów, - degradacja
gleb, - ginące rzadkie gatunki roślin.
0-2
Za podanie jednego skutku 1 pkt
Za podanie dwóch skutków 2 pkt
47.
Np.: - niszczenie kultury, tożsamości oraz
indywidualnego stylu życia Penanów, -
pogorszenie warunków życia Penanów, -
problemy ze zdobywaniem pożywienia, -
analfabetyzm wśród ludności.
0-3
Za podanie jednego skutku 1 pkt
Za podanie dwóch skutków 2 pkt
Za podanie trzech skutków 3 pkt
48.
Np.: - zaprzestanie lub zmniejszenie
wycinki lasów, - tworzenie nowych miejsc
pracy:
np. przy obróbce drewna, przy sadzeniu
drzew, uprawie leczniczych roślin (ziół),
drzew wytwarzających żywicę, - pomoc
socjalna, - rozwój turystyki, - budowa szkół,
szpitali
0-3
Za jedną propozycję działania 1 pkt
Za dwie propozycje działań 2 pkt
Za trzy propozycje działań 3 pkt
49
Białowieski Park Narodowy.
Np.:
najlepiej zachowany fragment
puszczy o charakterze
pierwotnym, najlepiej
zachowany obszar starej puszczy
w której żyją m.in. żubry,
największy obszar lasu
pierwotnego na Niżu
Europejskim
0-2
Za poprawnie podaną nazwę parku 1 pkt
Za poprawnie podaną przyczynę 1 pkt
50.
a) negatywne skutki:
dla środowiska przyrodniczego: np.:
zakłócenie migracji ryb, zalanie gleb,
wysychanie rzek, zmiany wielkości
0-3
Za podanie dwóch skutków:
a) przyrodniczych 1 pkt
gospodarczych 1 pkt
lub
8
przepływów wód, powstanie sztucznego
jeziora.
dla gospodarki człowieka: - zatopienie
cennych zabytków kultury, - zatopienie
osiedli ludzkich, - przesiedlenie ludności, -
zniszczenie użytków rolnych.
b) np.: zmiany ekosystemów, zmiany
mikroklimatu, naruszenie górotworu co
może spowodować ruchy masowe, - utrata
miej sc pracy, zmiana sieci osadniczej.
Za podanie jednego skutku przyrodniczego i
jednego gospodarczego 1 pkt.
b)
Za podanie negatywnego skutku innego niż
wymieniony w artykule 1 pkt
51.
A, B, D, E
1
Za wybranie trzech z podanych działań 1 pkt
52.
Np.: we wnętrzu Australii, w strefie
występowania suchych i ciepłych pasatów
wiejących od dynamicznych wyżów
okołozwrotnikowych utrudniona jest
konwekcja do wysokości, w której powstają
chmury opadowe,
- zimny prąd powoduje ochłodzenie
owietrza na wybrzeżu i utrudnienie w
powstawaniu prądów konwekcyjnych i
chmur opadowych.
0-2
Za wyjaśnienie wpływu każdego czynnika po
1 pkt
53
Bełchatowski
np.:
- górnictwo odkrywkowe węgla
brunatnego, elektrownia.
Tarnobrzeski
- górnictwo siarki, zakłady
siarkowe.
Legnicko.Głogowski
np.:
- górnictwo i hutnictwo miedzi.
Krakowski
np.:
- hutnictwo żelaza i stali,
- emisja zanieczyszczeń
pochodzących z lokalnych
kotłowni,
- przenoszone przez wiatry
zachodnie z GOP-u
0-4
Za podanie jednej przyczyny dla każdego
obszaru ............ po 1 pkt
54
0-2 Za podanie propozycji
- z jednym elementem
oceniającym ............ 1 pkt
- z dwoma ................. 2 pkt
9
55
Musi być zachowana kolejność od B do F.
Po F w dowolnej kolejności musi się pojawić A, C, J, E.
0-2 Za poprawne wpisanie ciągu od B do F:
…….1 pkt
Za wpisanie wszystkich wyrażeń po F (A,
C, E, J) …………1 pkt
56
Np.:
- Badania hydrologiczne, monitoring stanu
czystości wód w celu wymiany
doświadczeń oraz informacji, służących
wspólnemu planowaniu zmian,
opracowywaniu jednej strategii,
- Modernizacja zakładów przemysłowych
zlokalizowanych nad rzekami, w celu
ograniczania odprowadzania drogami
wodnymi do morza zanieczyszczeń
np. organicznych,
- Budowa oczyszczalni ścieków
w miejscowościach położonych
bezpośrednio nad morzem oraz nad
rzekami, które należą do zlewni Morza
Bałtyckiego,
- Ustalenia dotyczące rodzaju konsekwencji
np. (kar finansowych) dla armatorów
za odprowadzanie bezpośrednio do morza
zanieczyszczeń pochodzących ze statków,
stojących w porcie lub na redzie.
0-2
Za przykłady działań:
- dwa ………………..1 pkt
- trzy ………………..2 pkt
57
Np.:
- zmniejszenie powierzchni zajmowanej
przez lasy,
- rozwój sieci osadniczej – powstawanie
nowych osiedli,
- wzrost gęstości sieci dróg – modernizacja
już istniejących i budowa nowych dróg,
- zmniejszenie powierzchni terenów
użytkowanych rolniczo,
- wzrost zanieczyszczenia środowiska.
0-2
Za przedstawienie przykładów zmian:
- dwóch ….……..…...1 pkt
- czterech ……………2 pkt
58
a)
- zmiana zbiorowisk roślinnych -
zastępowanie drzewostanu iglastego
liściastym,
- rezygnacja z monokulturowych zalesień,
- wprowadzenie do parku łosi,
- restytucja bobrów.
b)
restytucja, np.:
- przywrócenie puszczy zwierząt (łosi
i bobrów), które wyginęły (wskutek
działalności człowieka)
lub
- ponowne sprowadzenie zwierząt, które
wyginęły, otoczenie zwierząt opieką,
sukcesywne wypuszczanie na wolność
0-3 a)
za podanie:
1 przykładu działania .......... 1 pkt
2 przykładów działań . .. 2 pkt
b)
za podanie wyjaśnienia 1 pkt
59
Powody działania, np.:
- ograniczenie wpływu rolnictwa i osadnictwa
na biocenozę parku,
- zamiana pól uprawnych na zbiorowiska leśne,
0-2 za podanie:
1 powodu działania 1 pkt
2 powodów działania 2 pkt
10
- ograniczenie działalności gospodarczej
człowieka na terenie parku narodowego,
- w celu powiększenia lasu w granicach KPN.
60
Parki narodowe:
1. Ojcowski
2. Słowiński
3. Białowieski
4. Gór Stołowych
0-4 za przyporządkowanie nazwy:
1 parku
1 pkt
2 parków
2 pkt
3 parków
3 pkt
4 parków
4 pkt
61
1-C długi okres wegetacji,
2-D położenie na platformie wschodnioeurop.
3-F położenie w dorzeczu Odry,
4-A położenie na obszarze fałdowania
alpejskiego.
0-4 za poprawne przyporządkowanie:
1 cechy
1 pkt
2 cech 2 pkt
3 cech 3 pkt
4 cech 4 pkt
62
Korzyści:
- zapobieganie powodziom
- prod. en. elektr. w elektrowni wodnej
- rozwój turystyki
- powstanie nowych miejsc pracy
- rozwój usług
Zagrożenia:
- zaburzenie naturalnego ekosystemu
(zmiany mikroklimatu, wzrost wilgotności
powietrza)
- zmiany składu gatunkowego flory i fauny
Pienińskiego PN oraz Dunajca
- zakłócenie przepływu wody i pracy
rzeźbotwórczej Dunajca
- Zalanie wsi położonych w dolinie Dunajca -
- konieczność budowy nowych wsi, do
których przesiedlono ludność z terenów
zalanych
- wzrost zanieczyszczeń w wyniku
rozbudowy infrastruktury drogowej
i turystycznej
0-2 Za podanie:
2 korzyści – 1 pkt
2 zagrożeń – 1 pkt
Lub
Za podanie 1 korzyści i 1 zagrożenia – 1
pkt
63
Np.
- hałas (narusza naturalne siedliska zwierząt)
- zwierzęta giną pod kołami pojazdów na
drodze
- zanieczyszczenie powietrza (negatywnie
wpływa na florę i faunę Pienińskiego PN)
- zaśmiecanie terenów przydrożnych
0-1 Za podanie dwóch zagrożeń – 1pkt
Uznajemy odpowiedzi merytorycznie
poprawne
64
Holandia
Islandia
Bangladesz
Kanada
0-2 Za przyporządkowanie nazw krajów:
dwóch, trzech – 1 pkt
czterech – 2 pkt
65
Korzyści:
Np.:
- zmniejszenie ilości śmieci na wysypiskach
- wytwarzanie paliw – oleju i benzyny
- pozyskanie nowego źródła paliw
- zyski ze sprzedaży technologii
- nowe miejsca pracy
- wykorzystanie odpadów szkodliwych dla
środowiska
- zmniejszenie zapotrzebowania na import
paliw płynnych
0-2 Za podanie korzyści:
dwóch, trzech – 1 pkt
czterech – 2 pkt
66
a)
Najwięcej zanieczyszczeń napływa
0-2 a)
Za poprawne podanie dwóch
11
z południa i z zachodu.
b)
Przyczyny, np.:
- przewaga wiatrów W i SW,
- dużo zakładów przemysłowych
emitujących zanieczyszczenia (np.
elektrownie cieplne) u południowych
sąsiadów Polski.
kierunków geograficznych …1pkt
b)
Za poprawne podanie głównej
przyczyny …… 1 pkt
67
Np.
- redukcja emisji CO2 dzięki
alternatywnym napędom samochodów
np. na paliwo wodorowe,
- zakładanie filtrów na kominy,
- stosowanie elektrofiltrów,
- szersze stosowanie
niekonwencjonalnych źródeł energii
np. słonecznej,
- zmniejszenie udziału paliw kopalnych
w produkcji energii,
- energooszczędne budownictwo
i produkcja przemysłowa.
0-3 Za poprawne podanie:
- jednego sposobu .............1pkt
- dwóch sposobów .............2pkt
- trzech sposobów .............3pkt
68
0-2 Za poprawne uzupełnienie
dwóch pierwszych pól (E i G)
…...........................1pkt
Za poprawnie uzupełniony
cały model ........................2pkt
69
Np.:
- zmuszenie (prawne lub ekonomiczne)
producentów do wytwarzania opakowań
łatwych w recyklingu i utylizacji
- zwiększenie odpowiedzialności producentów za rodzaj
opakowań np. przez zwiększenie podatków
- narzucenie producentom opakowań
obligatoryjnie utylizacji opakowań
- podniesienie ceny za skupowaną makulaturę
(i złom)
- poszerzenie systemu odbioru i wtórnego
przetwarzania opakowań (recykling)
- upowszechnianie ekologicznych postaw
(np. edukacja w szkołach, w mediach)
- zmiana mentalności społecznej, np.
ograniczenie używania naczyń jednorazowych
- konieczność segregowania odpadów
- stosowanie kar za nieprzestrzeganie przepisów o
ochronie środowiska
- spalarnie
0-2 Za podanie działań:
dwóch, trzech – 1 pkt
czterech – 2 pkt
70
A.3 B.1 C.5 D.4
0-2 Za przyporządkowanie dwóch, trzech
przyczyn 1 pkt
czterech – 2 pkt
71
a) np.:
- zalanie nadbrzeżnych pól uprawnych
- zalanie portów
- zmiana składu gatunkowego morskiej fauny
0-2 a)
za podanie dwóch negatywnych
konsekwencji dla gospodarki człowieka –
12
w wyniku spadku zasolenia wód morskich
- zmniejszenie powierzchni ekumeny
b) np.:
- zmniejszenie niebezpieczeństwa zderzenia
z krą lodową (po całkowitym roztopieniu)
- możliwość poszukiwania surowców
mineralnych w dnie Morza Arktycznego
dostępnego po stopieniu pokrywy lodowej
- powstanie nowej drogi morskiej pomiędzy
Atlantykiem a Pacyfikiem nieograniczonej
trwałą pokrywą lodową
- dłuższe okresy połowów
- ożywienie gospodarcze terenów anekumeny
dotąd niedostępnych wskutek pokrywy
lodowej
1 pkt
b)
za podanie przykładu – 1 pkt
Uwaga:
może pojawić się odp. z opinią, że nie
spowodowało to żadnych negatywnych
skutków – ale odpowiedź ta musi być
poparta argumentem uzasadniającym taką
opinię
72
a) D – B – C – A – E
b) Np.:
- spalanie węgla kamiennego, węgla brunatnego, ropy
naftowej
- transport samochodowy
- produkcja energii z paliw kopalnych
0-3
za trzy kolejne poprawne przyporządkowania 1pkt
za wszystkie poprawne przyporządkowania 2 pkt
za podanie dwóch przykładów działalności 1pkt
73
Kampinoski - 13
Karkonoski - 7
Słowiński - 2
Świętokrzyski - 15
Tatrzański — 20
0-2
Za poprawne przyporządkowanie
numerów na mapie:
- do trzech lub czterech Parków 1 pkt
- pięciu parków ................ 2 pkt
74.
Np.:
a) Eksploatacja złóż węgla brunatnego:
- powstają wyrobiska
- powstają hałdy z materiału skalnego
stanowiącego nadkład złoża
- lej depresyjny (obniżenie poziomu wód
gruntowych) w rejonie wydobycia
węgla brunatnego.
b) Produkcja energii w elektrowniach:
- emisja do atmosfery zanieczyszczeń
pyłowych i gazowych
- w pobliżu elektrowni powstają hałdy
z resztek spalanego surowca
- zrzuty wód o podwyższonej
temperaturze
- podwyższenie temperatury powietrza
w sąsiedztwie elektrowni.
0-2
a)
Za poprawne podanie dwóch zmian
wywołanych eksploatacją złóż węgla
brunatnego ...................... 1 pkt
b)
Za poprawne podanie dwóch zmian
wywołanych produkcją energii w
elektrowniach wykorzystujących węgiel
brunatny .......................... 1 pkt
75
a)
Od góry:
Malbork
Zamość
b)
Białowieski Park Narodowy
0-2 a)
Za poprawne podpisanie dwóch fotografii
1 pkt
b)
Za poprawne podanie nazwy parku
narodowego 1 pkt
76
Np.
- budowa dużych zbiorników retencyjnych
na rzekach
- spowolnienie odpływu wody
(mała retencja) dzięki budowie małych zbiorników
wodnych, jazów lub dzięki zwiększaniu zadrzewienia
danego obszaru
0-2 Za poprawne podanie:
dwóch propozycji
1 pkt
trzech propozycji
2 pkt
13
- zapobieganie utracie jakości wody dzięki
budowie oczyszczalni ścieków
- stosowanie racjonalnej melioracji gruntów
77
Uwaga: litery A, C, G mogą być wpisane
w dowolnej kolejności pionowej
0-2 Za poprawne uzupełnienie
modelu literami B i D 1 pkt
Za poprawne uzupełnienie modelu
literami A, C, G .... 1 pkt
78
Np. a) Przyczyny:
- duża emisja zanieczyszczeń gazowych
(w tym dwutlenku węgla) przez zakłady
przemysłowe i gospodarkę komunalną do
atmosfery
- wzrost emisji spalin związany z rozwojem
transportu samochodowego
- duża emisja metanu na skutek rozwoju
rolnictwa (m.in. wynik uprawy ryżu, chowu
bydła)
- wycinanie lasów,
b) Następstwa:
- wzrost tempa topnienia lodowców
- podniesienie poziomu wody w oceanach
- zmiany linii brzegowej jako skutek
podniesienia poziomu wody w oceanach
- zatopienie nizin przybrzeżnych oraz wysp
koralowych
- zmiana zasięgu stref klimatycznych
- anomalie pogodowe
- pustynnienie.
0-2
a)
Za poprawne podanie
dwóch przyczyn ................ 1 pkt
b)
Za poprawne podanie
dwóch następstw ............... 1 pkt
79
a)
Jangcy lub Chang Jiang
b) np.:
- migracje ludności z obszarów
przeznaczonych do zalania wodami
zbiornika - straty materialne na skutek
zniszczenia infrastruktury (zabudowań,
dróg)
- duża powierzchnia wód zbiornika prowadzi
do zmian mikroklimatu (m.in. wzrostu
wilgotności, zwiększenia parowania)
- w zmienionym środowisku ulegają
zagładzie niektóre gatunki zwierząt i roślin
(zmniejszenie różnorodności organizmów)
0-2 a)
Za poprawne podanie nazwy rzeki 1 pkt
b)
Za poprawne podanie dwóch argumentów
.......................................... 1 pkt
14
- z zalanych terenów następują wymuszone
migracje zwierząt
- w zbiorniku następuje sedymentacja osadów
niesionych przez rzekę, co wymusza
kosztowne i trudne do wykonania
oczyszczanie zbiornika.
80
Korzyści dla środowiska, np.:
- zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza
- zmniejszenie szkodliwej dla środowiska
produkcji benzyny w tradycyjnych
rafineriach
- oszczędność paliw kopalnych
(nieodnawialnych tradycyjnych źródeł
energii)
- działalność zgodna z ideą rozwoju
zrównoważonego – zachowanie zasobów
środowiska dla przyszłych pokoleń.
Korzyści dla gospodarki, np.:
- większe uniezależnienie od importowanej
ropy naftowej
- wzrost dochodów plantatorów kukurydzy
- może ulec obniżeniu cena paliwa
(z powodu subsydiowania paliwa
ekologicznego przez państwo)
- tańsza benzyna
- lepsza jakość benzyny
0-2 Za podanie dwóch korzyści:
- dla środowiska – 1 pkt
- dla gospodarki – 1 pkt
Lub
Za podanie jednej korzyści dla
środowiska i jednej korzyści dla
gospodarki - 1 pkt
81
Od góry:
Ojcowski, Pieniński
Ujście Warty, Biebrzański
0-2 Za podanie nazw parków:
- dwóch, trzech – 1 pkt
- czterech – 2 pkt
82
Np.:
- ograniczenie spalania paliw kopalnych
- zwiększenie w bilansie energetycznym udziału
energetycznych surowców odnawialnych
- zastepowanie elektrowni cieplnych jądrowymi
- zaostrzenie norm emisji gazów cieplarnianych
- stosowanie zachęt ekonomicznych dla inwestorów
podejmujących działania proekologiczne
- współpraca miedzynarodowa mająca na celu
zmniejszenie
emisji CO
2
do atmosfery
- nakładanie kar na zakłady przekraczające normy
emisji
- ograniczanie bezpośredniej emisji metanu (z hodowli
i wysypisk)
- ograniczenie emisji freonu
0-2
Za podanie rozwiązań:
- dwóch – 1 pkt
- trzech – 2 pkt
Uznajemy stosowanie elektrofiltrów w przemyśle
83
a) Np.:
- emisja ciepła z nagrzanych budynków, ulic, placów
- słaba izolacja budynków
- procesy przemysłowe emitujące ciepło
- ciepło emitowane przez pojazdy
- zatrzymywanie emitowanego przez miasto
promieniowania cieplnego (długofalowego) przez
chmury
0-2
Za podanie dwóch przyczyn – 1 pkt
15
- gęsta zabudowa
- ograniczone przewietrzanie miast
b) zostaje
- wyższymi sumami opadów
- ku centrum miasta
Za skreślenie dwóch błędnych odpowiedzi
(niższymi, od centrum) – 1 pkt
84
A: 2, 5, 6, 7
B: 1, 3, 4
0-2
Za poprawne przyporządkowanie skutków:
- pięciu – 1 pkt
- sześciu, siedmiu – 2 pkt
85
Od góry:
Ukraina
Kuwejt
Uzbekistan
0-2
Za podanie krajów:
- dwóch – 1 pkt
- trzech – 2 pkt
86
a)
Ocena: niekorzystne
Uzasadnienie niekorzystnej oceny, np.:
- nieprzyjemny zapach towarzyszący
wypalaniu węgla
- ubożenie i dewastacja lasu.
Ocena: korzystne
Uzasadnienie korzystnej oceny:
- sposób produkcji węgla drzewnego może
być atrakcją turystyczną.
b) Np.:
- wzrost zanieczyszczenia powietrza, gleb
i wody
- ubożenie fauny i flory
- miejscowe zmiany w ekosystemie lasów
- zmniejszenie powierzchni lasów
zmiany w krajobrazie (opuszczone place
po „wędrującym" prowadzeniu wypałów,
porzucone maszyny i narzędzia).
0-2
Za ocenę wraz z uzasadnieniem 1 pkt
Za podanie dwóch
przykładów .......... 1 pkt
87
0-1 Za prawidłowe wpisanie wszystkich liter
.......... 1 pkt
88
Od góry: B, C, A
0-1
Za prawidłowe uzupełnienie tabeli -1 pkt
89
Ojcowski
Poleski
Gór Stołowych
0-2
Za wpisanie nazw parków
dwóch – 1pkt
trzech – 2pkt
90
B – E – A – CD (lub DC)
0-1
Za poprawne utworzenie ciągu – 1pkt
91
Np.:
Przyczyny:
- wyrąb drewna
- rozbudowa sieci dróg
- eksploatacja surowców mineralnych
- budowa zakładów przemysłowych
0-2
Za poprawne uzupełnienie schematu
czterema, pięcioma elementami – 1pkt
sześcioma elementami – 2pkt
16
- zakładanie pól uprawnych i pastwisk
- rozwój osadnictwa
Następstwa:
- przemieszczenie Indian
- erozja gleby
- wylesienie
- zagłada wielu gatunków roślin i zwierząt leśnych
- lokalne zmiany klimatu
- wzrost zawartości dwutlenku węgla w powietrzu
92
Np.:
- Szwecja tak jak Polska leży nad Bałtykiem, więc jeśli
Polska
będzie oczyszczała swoje ścieki, wody Bałtyku u
wybrzeży
wszystkich państw będą czystsze
- mniejszy stopień zanieczyszczenia Bałtyku sprzyja
zwiększeniu populacji ryb w morzu i rybołówstwu
- zanieczyszczenia powietrza przemieszczają się ponad
granicami państw, dzięki inwestycjom w Polsce do
Szwecji
może docierać mniej zanieczyszczeń
- możliwość sprzedaży szwedzkich, ekologicznych
technologii
w Polsce
0-1
Za podanie wyjaśnienia – 1pkt
93
a)np.:
w strefie wysokiego ciśnienia występuje zstępujący ruch
powietrza, utrudniający odpływ zanieczyszczeń znad
obszaru, na którym te zanieczyszczenia są emitowane
b) np.:
spalanie węgla, ropy, gazu (zawierających siarkę) w
- paleniskach domowych
- fabrykach
- środkach transportu
0-2
Za poprawne wyjaśnienie – 1pkt
Za poprawne podanie antropogenicznego źródła –
1pkt
94
Przyczyny, np.:
· karczowanie lasów pod rozwój rolnictwa,
· pozyskiwanie drewna na potrzeby przemysłu,
· wycinanie lasów pod budowę dróg,
· zapotrzebowanie na opał.
Skutki, np.:
· zwiększona erozja gleb,
· wymieranie gatunków roślin i zwierząt,
· zmiany klimatyczne – spadek wilgotności,
· wzrost efektu cieplarnianego.
0-2
Za podanie poprawnych trzech
przyczyn…..…..……….....1pkt
Za podanie poprawnych trzech
skutków…………………..1pkt
95
Np.:
- ropa naftowa może zablokować dostęp światła pod
wodę, co zahamuje fotosyntezę,
- wyginą rośliny,
- ptaki chcąc się oczyścić będą tracić osłonę tłuszczową i
zamarzać,
- większe zwierzęta np. walenie wyginą z głodu, bo w
wodzie nie będzie pokarmu,
- zwierzęta mogą gubić orientację wskutek obecności
statków.
0-2
Za wypisanie właściwych zagrożeń:
dwóch......................................1pkt
trzech………………………...2pkt
96
Np.:
0-2
Za podanie poprawnego skutku efektu
cieplarnianego i prawidłowe wyjaśnienie jego
wpływu na migracje ludności:
jednego....................................1pkt
17
dwóch......................................2pkt
97
B – D – A – C
1
Za poprawne uzupełnienie ciągu
przyczynowo-skutkowego – 1pkt
98
a)
D
b) np.:
Pozytywne następstwo:
- dzięki energii elektrycznej pochodzącej z
elektrowni wodnej w Chinach może zmniejszyć się
produkcja energii w elektrowniach
konwencjonalnych, a więc może ulec ograniczeniu
emisja szkodliwych gazów i pyłów do atmosfery
- może nastąpić spowolnienie wzrostu wydobycia
węgla kamiennego na potrzeby elektrowni
cieplnych w Chinach
- zmniejszenie tempa degradacji środowiska przez
górnictwo węgla kamiennego wydobywającego
surowiec na potrzeby elektrowni cieplnych w
Chinach
Negatywne następstwo:
- budowa zbiornika spowodowała zmiany w
biosferze (zanik gatunków roślin, wymuszone
migracje zwierząt)
- napełnienie wodą tak dużego zbiornika może
spowodować ruchy tektoniczne
- zbiornik wodny wpływa na zmianę mikroklimatu
okolicy
- nasilenie erozji i ruchów masowych
Uwaga! Nie uznajemy odpowiedzi, jeśli zdający
wskaże zapobieganie powodziom jako pozytywny
skutek budowy zapory i elektrowni z punktu
widzenia ochrony środowiska przyrodniczego
c) np.:
- ograniczenie strat związanych z wylewami Jangcy
- wzrost produkcji rolnej dzięki nawodnieniu
3
a) za podanie właściwej litery – 1pkt
b) za podanie jednego pozytywnego i jednego
negatywnego następstwa – 1pkt
c) za podanie dwóch poprawnych korzyści
gospodarczych dla Chin – 1pkt
18
gruntów wodą ze zbiornika
- spowolnienie wzrostu zużycia węgla w energetyce
dzięki uruchomieniu elektrowni wodnej
- aktywizacja gospodarcza obszaru położonego nad
środkowym biegiem Jangcy
- zaopatrzenie w energię południowej części Chin
- zmniejszenie strat podczas przesyłania energii
elektrycznej z północno-wschodniej do południowej
części kraju
- wykorzystanie rekreacyjne
99
a)
Park Narodowy Gór Stołowych – 4
Drawieński Park Narodowy – 1
Bieszczadzki PN – 6
Roztoczański PN – 2
b)
Beskid Niski – 5
Karkonosze - 3
3
Za podanie nazw i numerów na mapie
parków:
- dwóch, trzech – 1pkt
- czterech – 2pkt
Lub
za uzupełnienie II kolumny (podanie nazw
czterech parków) – 1 pkt
100
E→A→D→C→B
0-1
Za utworzenie poprawnego ciągu – 1 pkt
101
a) Np.:
− osuszenie odcinków cieków
− przebudowanie koryt rzek
− powstanie leja depresyjnego (obniżenie
poziomu wód gruntowych)
– odwodnienie obszaru.
b) Np.:
− zalanie wyrobiska wodą i zbudowanie ośrodka
sportów wodnych
− wykorzystanie wyrobiska jako miejsca
składowania odpadów.
0-2
Za podanie trzech poprawnych zmian w
hydrosferze ............................. 1 pkt
Za poprawną propozycję gospodarczego
wykorzystania
..................................................... 1 pkt
102
A, C
0-1
Za zaznaczenie dwóch poprawnych
odpowiedzi – 1pkt
103
Ocena: negatywna
Argumenty, np.:
– z powodu upadku rybołówstwa mieszkańcy
utracili źródło dochodów
– przestała funkcjonować żegluga między
Aralskiem a Mujnakiem
– zanik jeziora spowodował obniżenie wód
podziemnych i problemy z zaopatrzeniem w wodę
– nastąpiły niekorzystne zmiany klimatyczne
(wzrost temperatury latem, spadek temperatury
zimą, zmniejszenie sumy opadów rocznych)
– z powodu wywiewania chemikaliów nastąpił
znaczny wzrost zachorowań.
0-2
Za poprawną ocenę i podanie trzech
poprawnych argumentów ........... 2 pkt
Za poprawną ocenę i podanie dwóch
poprawnych argumentów ........... 1 pkt
19
104
0-1
Za ułożenie poprawnego modelu
przyczynowo-skutkowego ......... 1 pkt
105
W kolejności:
N
N
D
N
0-2
Za wpisanie właściwych oznaczeń
czterech ...................................... 2 pkt
dwóch, trzech ............................. 1 pkt
106
a)
b) Np.:
- gromadzenie i przechowywanie nadmiaru wody z
okresów wilgotniejszych,
- doprowadzenie wody z obszarów
nadwyżek do obszarów mniej zasobnych w wodę,
- budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków,
- zmniejszenie ilości ścieków przez wprowadzenie
zamkniętego obiegu wody w zakładach
przemysłowych.
0-2
a) Za poprawne uzupełnienie wszystkich
komórek tabeli....................1pkt
b) Za podanie trzech poprawnych
propozycji działań……….…1pkt
107
a) Np.:
temperatura powietrza w XX wieku miała tendencję
wzrostową.
b) Np.:
- wzrost emisji CO
2
,
- efekt cieplarniany,
- podmywanie przez cieplejsze wody
0-2 a) Za podanie poprawnej tendencji….1pkt
b) Za podanie właściwej przyczyny…1pkt
108
Np.:
- otwarcie nowych dróg wodnych przez Arktykę,
umożliwi rozwój transportu wodnego,
- łatwiejsze pokonywanie drogi morskiej (bez
lodołamaczy), skróci w czasie rejsy,
- umożliwienie dotarcia do złóż surowców
0-1 Za podanie dwóch właściwych skutków-1pkt
20
mineralnych znajdujących się na dnie morskim,
- umożliwienie dostępu do nowych zasobów
żywych (łowisk).
109
Np.:
- liczba ludności z wysokim niedoborem wody
wzrośnie o 1 mld,
- udział ludności odczuwającej brak wody lub jej
niedostatek wzrośnie do 50% ogółu ludności świata,
- przybędzie ludności, która zacznie odczuwać
niedostatek wody
0-1 Za podanie właściwej zmiany – 1 pkt
110
Np.:
- rozwój chorób związanych z niedoborem wody
(cholera, czerwonka),
- wzniecanie „wojen o wodę”,
- pustynnienie obszarów rolniczych
- pojawienie się nowych regionów dotkniętych
głodem.
0-2 Za wymienienie właściwych skutków:
dwóch...……………1pkt
trzech………………2pkt
111
a) Wpisane w dowolnej kolejności:
1. dolnośląskie
2. śląskie
3. małopolskie
b) Np.:
im więcej ludzi zajmujących się różnorodnymi
działaniami wytwórczości gospodarczej (głównie
przemysłowej) tym więcej odpadów.
0-2 a) Za podanie trzech poprawnych nazw
województw……1pkt
b) Za podanie poprawnej zależności…1pkt
112
a)
łódzkie, mazowieckie, wielkopolskie, śląskie
b) np.:
W tym województwie zlokalizowano najwięcej
elektrowni cieplnych ze względu
na występowanie złóż węgla kamiennego.
0-2 1 p. – za podanie czterech poprawnych nazw
wskazanych województw
1 p. – za poprawne wyjaśnienie lokalizacji
największej liczby elektrowni cieplnych
we wskazanym województwie
113
W kolejności:
Toruń 1,
Zamość 5,
Oświęcim 4
0-2 2 p. – za poprawne wpisanie nazw trzech
miast i ich oznaczeń na mapie
1 p. – za poprawne wpisanie nazw dwóch
miast i ich oznaczeń na mapie
114