54 M. Górecka
Słowa kluczowe: architekt, energooszczęd-
ność, budownictwo wiejskie
Key words: an architect, energy effi ciency, co-
untry architecture
Wprowadzenie
Alarmujące zjawiska szybko postę-
pującego procesu degradacji środowiska
naturalnego i związanych z tym powol-
nych zmian klimatycznych stały się dla
przedstawicieli państw Unii Europejskiej
bodźcem do wdrażania nowych standar-
dów w realizowaniu proekologicznych
zamierzeń budowlanych. Architekci
zainteresowani kierunkami działań, do-
tyczących problemów projektowania
architektury proekologicznej w środo-
wisku zrównoważonym, stowarzyszają
się w zespołach pomocniczych Rady
Unii Europejskiej, m.in. w European Su-
stainable Cities Expert Group on Urban
Environment (Europe..., 1995).
Izba Architektów Rzeczpospolitej
Polskiej jest aktywnym członkiem Rady
Architektów Europy (Architecture Co-
uncil of Europe – ACE). Wynikiem pro-
wadzonej współpracy Izby Architektów
RP i ACE na forum europejskim stało
się wypracowanie stosownej, koniecznej
polityki architektonicznej jako programu
ochronnego dla środowiska naturalnego
i zbudowanego oraz działającego na je-
gorzecz zawodu architekta.
Defi nicję pojęcia „architektura
ekologiczna” przedstawiono w Polsce
w 1989 roku na konferencji zorgani-
zowanej przez Instytut Podstawowych
Problemów Techniki PAN na temat „Ar-
chitektura energooszczędna dziś i ju-
tro” przez Sekcję Architektury Energo-
oszczędnej i Ekologicznej przy War-
szawskim Oddziale Stowarzyszenia Ar-
chitektów Polskich.
Mikoś (2000) określa termin „ar-
chitektura ekologiczna” jako pojęcie
szczegółowe, które jest pochodną dwóch
nadrzędnych w stosunku do niego pojęć
o znacznie szerszych zakresach – archi-
tektura i ekologia. Zdaniem autora, archi-
tektura ekologiczna ma przybliżyć czło-
Mirosława GÓRECKA
Katedra Budownictwa i Geodezji SGGW
Department of Civil Engineering and Geodesy WULS
Architekt i jego rola w procesie projektowania budownictwa
ekologicznego na terenach wiejskich
An architect and his role in ecological architecture’s
designing process on the rural area
Architekt i jego rola w procesie projektowania budownictwa... 55
wieka do naturalnych warunków przy-
rodniczych poprzez połączenie ekologii
jako nauki o stosunkach między organi-
zmami i ich środowiskami z architektu-
rą, postrzeganą jako nauka i sztuka dla
ludzi środowisk przestrzennych lub ich
części. Architektura w takim rozumieniu
nie ogranicza się tylko do tworzenia mar-
twych i pustych struktur przekazywanych
inwestorowi, ale obejmuje tworzenie
optymalnych warunków zdrowotnych
i estetycznych do przebywania człowie-
ka (Mikoś 2000).
Ekologia w budownictwie
Wprowadzanie ekologicznych roz-
wiązań do budownictwa już na etapie
projektu architektonicznego ciągle po-
siada w Polsce istotne uwarunkowania.
Do nich należy zaliczyć przede wszyst-
kim:
niedostateczną wiedzę na temat roz-
wiązań ekologicznych w budowni-
ctwie,
przekonanie, że rozwiązania ekolo-
giczne w budownictwie są drogie,
niedostatek specjalistów w dziedzi-
nie interdyscyplinarnego projekto-
wania budownictwa ekologicznego.
Ekologia w budownictwie kojarzona
jest przede wszystkim z oszczędnością
energii. Jednak coraz bardziej zwraca
się uwagę na oddziaływanie budynku na
poszczególne komponenty środowiska,
takie jak: krajobraz, woda, powietrze
czy gleba. Wiąże się z tym architektura
budynku, użyte materiały, lokalizacja,
technologia wykonania i inne. Normy
związane z energochłonnością powin-
ny być rygorystycznie przestrzegane na
każdym etapie procesu inwestycyjnego.
y
y
y
Obecnie w Polsce energooszczędność
związana jest przede wszystkim z wy-
maganiami ochrony cieplnej budynków
i ograniczeniami do zwiększenia izola-
cyjności cieplnej przegród. Jest ona rea-
lizowana głównie przez fi zyków budow-
lanych i instalatorów, dla których stano-
wi uzasadniony priorytet i dzięki której
stają się w pewien sposób propagatorami
polityki zrównoważonego rozwoju.
Świadomość energetyczna architek-
tów oceniana jest jako niezadowalająca
i tylko niewielka grupa widzi problem
energii jako kluczowy czynnik w całym
procesie projektowania. Na etapie projek-
towania większą rolę odgrywają ciągle
możliwości fi nansowe lub preferowany
styl życia inwestora. Architekt najczęś-
ciej projektuje dom, który już w założeniu
ma się podobać jemu oraz zleceniodaw-
cy, a energooszczędność jest dziedziną
w ich wzajemnych kontaktach najczęściej
pomijaną. Jednak zmianę podejścia do
problemu energooszczędności powoduje
coraz większa świadomość ekologiczna
społeczeństwa oraz przesłanki ekono-
miczne, wynikające z ciągłego wzrostu
kosztów nergii.
Architekt „stojący po stronie
człowieka”
Rozważając rolę architekta w pro-
cesie projektowania architektury eko-
logicznej, warto przytoczyć jedną
z reguł „Kodeksu etyki zawodowej ar-
chitektów”, dotyczącą zobowiązań wo-
bec społeczeństwa: „Architekci szanują
w swej twórczości wartości zastane, dzie-
dzictwo przyrodnicze i kulturowe i dbają
o ich zachowanie i rozwój. Dążą do pod-
noszenia jakości życia i zamieszkiwa-
56 M. Górecka
nia oraz jakości środowiska i otoczenia
w sposób nienaruszający ich równowagi,
działając z przekonaniem, że efekty ich
pracy służą szeroko pojętym interesom
wszystkich, którzy mogą oczekiwać po-
żytku i zadowolenia z nich”.
Przy projektowaniu budynków eko-
logicznych powinny obowiązywać za-
sady kształtowania architektonicznego,
zmierzające do najlepszego połączenia
funkcji budynku z dążeniami do pod-
wyższenia sprawności energetycznej
i ekologicznego komfortu. Najlepszy
efekt uzyskania optymalnej energetycz-
nej wydajności osiąga się, gdy zadanie
rozwiązywane jest kompleksowo na
każdym etapie projektowania, ze szcze-
gólnym uwzględnieniem odpowiednich
parametrów eksploatacyjnych budynku
(Mikoś-Rytel 2000).
Należy pamiętać, że projektowanie
ekologiczne to nie tylko stosowanie re-
wolucyjnych materiałów i technologii,
ale świadome uwzględnianie reguł fi zyki
budowli, zasad zasobooszczędności ma-
teriałowej i energetycznej oraz wykorzy-
stanie naturalnych zasobów energetycz-
nych otoczenia.
Rolą architektów jest więc nadanie
takich wartości tworzonym budowlom,
aby stanowiły harmonię między treścią
(zagadnienia techniczno-funkcjonalne)
a formą budynku. Jest to istotne szcze-
gólnie dla domów mieszkalnych.
Ostateczny projekt budynku powi-
nien być więc wartością wypadkową
pomiędzy wizją architekta a wymaga-
niami mechaniki budowli i otoczenia,
w których każde z rozwiązań poparte
jest symulacją pozwalającą oszacować
efekty przyjętej koncepcji. Estetykę
współczesnej architektury ekologicznej
powinna wyznaczać harmonia pomiędzy
formą i technologią a szeroko rozumia-
nym otoczeniem. Architekt ma zatem za-
danie coraz trudniejsze – pogodzić przy
jednym stole specjalistów od konstruk-
cji, instalacji, bilansu energetycznego,
zarządzania budynkiem; specjalistów
od ekologii, ekonomii i przedstawicieli
fi rm produkujących elementy budowla-
ne. Proces projektowy budynków ekolo-
gicznych powinien przypominać raczej
zadanie z zakresu teorii zarządzania niż
zadanie tworzenia subiektywnej estetyki
(Wnuk 2006).
Współczesna twórczość architekta
powinna być więc rozpatrywana na wie-
lu poziomach i z różnych punktów wi-
dzenia. Rozważanie procesu realizowa-
nia architektury z ekologicznego, a więc
z interdyscyplinarnego punktu widzenia
prowadzi do wzmocnienia w tym proce-
sie roli architekta, który „stoi po stronie
człowieka” (Skibniewska 1981).
Projektowanie zgodne z zasadami
środowiska zrównoważonego oznacza
architekturę związaną z konkretnym
miejscem poprzez odniesienie do lokal-
nego klimatu, krajobrazu i tradycji.
Ekologiczna architektura przyszło-
ści powinna zachować stworzone wcześ-
niej ponadczasowe wartości związane
z pięknem i tożsamością miejsca. Prob-
lem energooszczędności budynku istniał
zawsze, zmieniają się natomiast środki
techniczne jego rozwiązywania. Połą-
czenie zatem tradycyjnych rozwiązań
z nowoczesną wiedzą i techniką może
przynieść nie tylko zmniejszenie zużycia
energii, ale również może dać nową, ja-
kościowo lepszą treść i formę projekto-
wanych budynków.
Istotnym aspektem budownictwa
ekologicznego jest wykorzystanie przez
architekta pasywnego systemu słonecz-
Architekt i jego rola w procesie projektowania budownictwa... 57
nego ogrzewania. Realizując to zadanie
powinno się zwrócić szczególną uwagę
na:
usytuowanie i bryłę budynku w celu
stworzenia jak najlepszych warun-
ków nasłonecznienia i oświetlenia
światłem dziennym,
rozwiązanie pomieszczeń i powiązań
funkcjonalnych wnętrza budynku
w zależności od pory i czasu użytko-
wania, z możliwością „sterowania”
temperaturą,
tworzenie lub dopasowanie struk-
tury budynku do pasywnego wyko-
rzystania energii promieniowania
słonecznego poprzez zastosowanie
przestrzeni buforowych (cieplarni),
ścian kolektorowych i ścian maga-
zynujących energię, służących do
pozyskiwania i wykorzystywania
promieniowania słonecznego,
dobór elementów obudowy budyn-
ku do pełnienia funkcji osłony przed
nadmiernym promieniowaniem sło-
necznym – zadaszenia, okapy, wy-
kusze,
wykorzystanie środowiska zewnętrz-
nego do ułatwienia lub ograniczenia
dostępu energii promieniowania
słonecznego, głównie poprzez od-
powiednie zaprojektowanie usytuo-
wania zieleni w kontekście samego
budynku, jak również całych urbani-
stycznych zespołów zabudowy.
Należy pamiętać, że uzyskanie od-
powiednio wysokiego poziomu energoo-
szczędności wymaga ścisłej współpracy
architekta z inżynierami budowlanymi
i branżowymi oraz specjalistami w za-
kresie niekonwencjonalnych rozwiązań
energetycznych.
Trwałość, jakość, estetyka oraz za-
chowanie tożsamości kulturowej ar-
y
y
y
y
y
chitektury ekologicznej na terenach
wiejskich to uwarunkowania projekto-
we, które powinny być uwzględnione
przez architekta w skali nie tylko po-
szczególnych budynków, ale także za-
gospodarowania przestrzennego całych
urbanistycznych zespołów zabudowy.
Optymalne rozwiązania architektury
ekologicznej budynków na wsi powinny
harmonizować z miejscowym, ukształ-
towanym przez lata krajobra zem osadni-
czym, którego uszanowanie jest również
uszanowaniem narodowej trady cji i kul-
tury oraz miejscowych warunków środo-
wiskowych (Górecka 2004).
Stara architektura ludowa, będąca
wyni kiem pracy licznych pokoleń, po-
winna być wzorem i inspiracją dla roz-
wiązań architektonicznych współczesne-
go budownictwa wiejskiego. Projektanci
powinni łączyć nowoczesne energoo-
szczędne technologie z regionalnymi tra-
dycjami. Regionalizm to przede wszyst-
kim uwzględnienie czynników klimatu,
dające w efekcie harmonię architektury
z krajobrazem. Lokalne tradycje budow-
nictwa wyrażone są przede wszystkim
w skali, kształcie oraz konstrukcji obiek-
tów, które odziedziczyliśmy. W większo-
ści wytrzymały one próbę czasu, głównie
właśnie pod względem dostosowania do
wymogów klimatycznych, ucieleśniając
jednocześnie kulturę lokalną.
Warto więc stosować w nowoczes-
nym budownictwie na wsi te elementy
układu funkcjonalno-przestrzennego,
które miały wpływ na zwiększenie ener-
gooszczędności budynku i reprezento-
wały jednocześnie polskie cechy i ro-
dzimy wyraz budowania, a jednocześnie
powodowały, że obiekty wtopione były
w otocze nie i kojarzyły się z regionem.
Do nich należy zaliczyć m.in.: wysoki
58 M. Górecka
dach, jego wielkość, kształt, odpowied-
nio dobrane proporcje w stosunku do
ścian budynku, oraz okapy, podcienie,
ganki, okiennice itd. (Górecka 2004).
Są regiony w Polsce, takie jak Kurpie,
Podlasie oraz przede wszystkim Pogórze
Karpackie, gdzie mimo zewnętrznych
bodźców, mających wpływ na przeobra-
żenia socjalno-kulturowe środowisk wiej-
skich niwelujących ich odrębność, cechy
regionalne tej architektury nie uległy tak
widocznej i znacznej deformacji, a nowe
realizacje coraz częściej nawiązują do
najpiękniejszych wzorów w architekturze
regionu i do miejscowego zdobnictwa. Na
Podhalu już na początku XX wieku dzia-
łalność artystyczna i twórcza Stanisława
Witkiewicza doprowadziła do wytworze-
nia się tzw. stylu zakopiańskiego, a okres
po pierwszej wojnie światowej sprzyjał
powrotowi do narodowej tradycji i kul-
tury w sztuce i budownictwie. Również
w innych regionach kraju, jak lubelskie,
Suwalszczyzna czy Kaszuby, obserwuje
się coraz częściej próby wskrzeszania za-
nikających form w architekturze i wzoro-
wania się na tych obiektach, które jeszcze
przetrwały do dziś.
Współczesne przykłady
architektury ekologicznej
na terenach wiejskich
Budynki niskoenergetyczne, zreali-
zowane głównie w Europie Zachodniej,
dowodzą, że można tworzyć architekturę
ekologiczną zgodnie ze zróżnicowanymi
potrzebami człowieka, w tym w zgodzie
z potrzebami architektury prośrodowi-
skowej i ponadczasową potrzebą przeży-
wania piękna. Niektóre z tych rozwiązań
kładą duży nacisk na wykorzystanie na-
turalnego ukształtowania terenu. Odsło-
nięte są tu często elewacje południowe
w celu biernego wykorzystania energii
słonecznej, a zasypane gruntem ściany
północne i dach. Większość z nich jest
wybudowana w terenach o szczególnie
wysokich walorach krajobrazowych, nie
wywołując swą obecnością dysharmonii
środowiska naturalnego, a przeciwnie,
integrują się z nim. Dla obiektów tych
motywem przewodnim są elementy pej-
zażowe i „powrót do natury”, stąd wyko-
rzystanie naturalnych elementów, takich
jak: ziemia, kamienie, woda, roślinność,
niezakłócających przemian chemicznych
i biologicznych w naturalnym otoczeniu.
Zaprojektowane są tak, by mieszkając
poza miastem, można było korzystać ze
współczesnych wygód, ale też nie tracić
charakterystycznych dla wsi atrybutów
życia w kontakcie z przyrodą. Dla uzy-
skania tego efektu praktykowane są za-
równo proekologiczne rozwiązania tech-
niczno-materiałowe (na przykład celu-
lozowa izolacja termiczna), jak również
architektoniczno-krajobrazowe (zielone
dachy). Domy te stanowią przykład har-
monijnego wpisania funkcji użytkowych
domu w środowisko naturalne. Takie
rozwiązania można spotkać w ofertach
niemieckich i są to projekty masowo
oferowane inwestorom, a nie jednost-
kowe obiekty eksperymentalne lub po-
kazowe. W prace nad budownictwem
wykorzystującym energię promieniowa-
nia słonecznego szczególnie zaangażo-
wane są Niemcy, gdzie powstał Instytut
Budownictwa Pasywnego w Darmstadt
(Passivhaus Institut), który ustala przede
wszystkim standardy i przydziela certy-
fi katy domom pasywnym.
Domem pasywnym według Wolf-
ganga Feista, założyciela Instytutu, jest
Architekt i jego rola w procesie projektowania budownictwa... 59
budynek o ekstremalnie niskim zapotrze-
bowania na energię do ogrzewania wnć-
trza (15 kWh/m/rok), w którym komfort
termiczny zapewniony jest przez pasyw-
ne źródła ciepła (mieszkańcy, urządzenia
elektryczne, ciepło słoneczne, ciepło od-
zyskane z wentylacji) oraz dogrzewanie
powietrza wentylującego budynek.
Dobrym przykładem budynku eko-
logicznego jest zlokalizowany w Pfül-
lingen „dom ziemny”, użytkowany jako
zespół obsługi szkółki leśnej (rys. 1). Re-
prezentuje on nowoczesne budownictwo
zagłębione, jednocześnie nawiązując do
prehistorycznych archetypów, płynnie
wtapiając się w otaczającą przyrodę.
Zalety budownictwa izolowanego
gruntem nie spowodowały dotychczas
takiego stopnia jego rozwoju i zaintere-
sowania, na jakie zasługuje. Przyczyną
tego jest niewielka jeszcze społeczna
akceptacja takiego budownictwa, wy-
nikająca z naturalnej reakcji na propo-
zycje zmiany przyzwyczajeń i utartych
schematów. Budownictwo izolowane
gruntem, w większości zagłębione, cha-
rakteryzuje się dwiema zasadniczymi
zaletami: niskimi kosztami i zminima-
lizowanym oddziaływaniem budowli
na środowisko. Biorąc pod uwagę po-
wyższe mogą stanowić alternatywę,
zwłaszcza na obszarach wiejskich, dla
tradycyjnego użytkowego budownictwa
naziemnego.
Projektując zespół obsługi szkółek,
inwestor i architekci pragnęli otrzymać
zamkniętą formę architektoniczną, speł-
niającą wymagania projektowania przy-
jaznego dla środowiska. Część obiektu
zrealizowano przy użyciu betonu natry-
skowego, zaizolowanego przed wilgocią
kilkuwarstwowym bitumem oraz ocie-
plonego izolacją termiczną z pianki po-
liuretanowej. Połacie dachowe pokryto
ziemią i roślinami. Zoptymalizowanie
stosunku powierzchni zewnętrznej do
kubatury poprzez zaokrąglenie bryły bu-
dynku, odzyskiwanie ciepła, południową
orientację powierzchni otwartych, pom-
pę cieplną, „skrzynię kamienną” w hali
RYSUNEK 1. Dom – jaskinia w Pfüllingen, Niemcy (oprac. autor)
FIGURE 1. The house – the cave in Pfüllingen, Germany (worked out by an author)
60 M. Górecka
jako bierny akumulator ciepła, naturalną
lub minimalnie sterowaną wentylację
i biologiczną oczyszczalnię ścieków,
czynią ten zespół obiektów ważnym
przykładem budownictwa o charakterze
ekologicznym (Machalski 1998).
Kolejne przykłady budynków nisko-
energetycznych reprezentują dla odmia-
ny tradycyjną architekturę, również do-
skonale powiązaną z otaczającym kraj-
obrazem, i dotyczą zabudowy mieszka-
niowej. W realizacjach tych technologia
nie ograniczyła twórczej – przestrzennej
wizji projektanta architekta. Jednocze-
śnie domy te promują współczesne pro-
ekologiczne rozwiązania materiałowo-
-konstrukcyjne.
Dom mieszkalny w Euskirchen
w pełni uwzględnia wymagania budow-
nictwa ekologicznego (rys. 2). Jest to
budynek dwurodzinny, w którym zasto-
sowano wyłącznie naturalne materiały:
ściany zewnętrzne i wewnętrzne z ce-
gły, dach pokryty dachówką ceramiczną,
belkowe stropy drewniane, izolacja ciep-
lna z celulozy i korka, drewniane okna
z włoskiej sosny z termoizolacyjnymi
szybami. Energię cieplną dostarczają
kolektory słoneczne, stały piec kafl o-
wy i zlokalizowany od południa ogród
zimowy, stanowiący charakterystyczny
element helioaktywny architektury sło-
necznej, nazywany cieplarnią.
Cieplarnia działa jako przestrzeń
buforowa, zmniejsza straty ciepła z bu-
dynku zimą, a w okresie wiosny i jesie-
ni jest dla domu źródłem podgrzanego
powietrza. Cieplarnia jest łącznikiem
między ogrzewanymi pomieszczeniami
a otoczeniem budynku. Z punktu wi-
dzenia ochrony cieplnej jej rola polega
na wydłużeniu drogi strumienia ciepła
przenikającego na zewnątrz. Usytuowa-
na od południa i mająca przezroczystą
obudowę, stanowi wydajny kolektor,
a przy odpowiednim wyposażeniu –
również magazyn ciepła. Formy cieplarń
wydają się być atrakcyjne dla budynków
mieszkalnych na wsi, pozwalają one bo-
wiem na harmonijne połączenie funkcji es-
RYSUNEK 2. Budynek mieszkalny w Euskirchen, Niemcy (oprac. autor)
FIGURE 2. A dwelling house in Euskirchen, Germany (worked out by an author)
Architekt i jego rola w procesie projektowania budownictwa... 61
tetycznych, użytkowych i energetycznych
w tych samych fragmentach obiektu.
Budynek w Krefeld jest dobrym przy-
kładem obiektu, w którym zostało w du-
żym stopniu zmniejszone zapotrzebowa-
nie na energię cieplną dzięki zastosowa-
niu materiałów termoizolacyjnych przy
równoczesnym wykorzystaniu energii
słońca (rys. 3). Wprowadzona obfi ta ro-
ślinność do wnętrza budynku wzbogaca
go w tlen i poprawia mikroklimat. Drew-
niana konstrukcja szkieletowa ścian wy-
pełniona została materiałem izolacyjnym
i oszalowana deskami modrzewiowymi,
a duże drewniane okna zostały wyposa-
żone w oszklenie termoizolacyjne. Dach
dwuspadowy o pochyleniu 25
° został
pokryty roślinnością. Zimą dach pokry-
ty murawą akumuluje ciepło i chroni
przed jego stratami. Latem modyfi ku-
je korzystnie klimat poprzez obniżenie
temperatury i zwiększenie wilgotności
powietrza. W rozwiązaniach spotyka się
dachy pokryte mchem, łąkowe, wrzo-
sowiskowe, w formie jednolitej płasz-
czyzny lub stopniowych tarasów. Koszt
takiego dachu jest niższy niż pokrycie
dachówką ceramiczną.
Dom mieszkalny w Gönnerstdorf zo-
stał zaprojektowany w kształcie plastra
miodu (rys. 4). Dzięki temu ogród zimo-
wy, stanowiący cieplarnię, otworzył się
na południe, wschód i zachód, i może
efektywnie korzystać z energii słonecz-
nej. Dach jest dwuspadowy, wielopo-
łaciowy, pokryty naturalnym łupkiem
i zwieńczony przeszkloną „wieżyczką”,
która zapewnia dobre oświetlenie po-
łożonej pod nią pracowni i umożliwia
podziwianie otaczających wzgórz. Ścia-
ny zewnętrzne zostały zaprojektowane
w drewnianej konstrukcji ramowej z ter-
moizolacją oraz drewnianym oszalowa-
niem (Bauer-Böckler 1999).
Przedstawione przykłady architek-
toniczne z praktyki niemieckiej są ener-
gooszczędne w eksploatacji i zachowują
harmonię z otoczeniem, stanowiąc dobry
przykład architektury proekologicznej.
Podobnych rozwiązań architektonicz-
RYSUNEK 3. Budynek mieszkalny w Krefeld, Niemcy (oprac. autor)
FIGURE 3. A dwelling house in Krefeld, Germany (worked out by an author)
62 M. Górecka
nych można przytoczyć znacznie więcej.
Dotyczą one budynków powstałych nie
tylko w Niemczech, ale także w Austrii,
Szwajcarii, Szwecji i Francji. W ramach
projektu CEPHEUS (Cost Effi cient
Passive Houses as European Standards
– Efektywne kosztowo budynki pasyw-
ne, jako standard europejski) zrealizo-
wano tam wiele projektów pilotażowych
i demonstracyjnych, w wyniku których
rozwinął się rynek budownictwa energo-
oszczędnego. Poparty jest on dodatkowo
rozwiązaniami prawnymi, w których
ramach właściciele nowo budowanych
domów pasywnych mogą liczyć na pre-
ferencyjne kredyty (Wnuk 2006).
Podsumowanie
Coraz większa świadomość ekolo-
giczna społeczeństwa oraz przesłanki
ekonomiczne, wynikające z ciągłego
wzrostu kosztów energii, powodują zde-
cydowaną zmianę roli architekta w jego
pracy projektowej. Zadaniem architekta
jest więc nadawanie takich wartości two-
rzonym budynkom, aby stanowiły one
harmonię między formą i technologią
a szeroko rozumianym otoczeniem, nie
ograniczając przy tym twórczej – prze-
strzennej wizji projektanta. Architekt ma
zatem zadanie coraz trudniejsze – po-
godzić przy jednym stole specjalistów
RYSUNEK 4. Budynek mieszkalny Gönnerstdorf, Niemcy (oprac. autor)
FIGURE 4. A dwelling house in Gönnerstdorf, Germany (worked out by an author)
Architekt i jego rola w procesie projektowania budownictwa... 63
z wielu dziedzin. Rozważanie procesu
realizowania architektury z ekologiczne-
go, a więc z interdyscyplinarnego punk-
tu widzenia prowadzi do wzmocnienia
w tym procesie roli architekta, który
„stoi po stronie człowieka”.
Przykłady architektury ekologicznej,
realizowanej na terenach wiejskich, po-
zwalają mieć nadzieję, że architektura
przyszłości może być projektowana i re-
alizowana w zgodzie ze zróżnicowanymi
potrzebami człowieka, w tym w zgodzie
z potrzebami architektury prośrodowi-
skowej i ponadczasową potrzebą przeży-
wania piękna. Istotnym aspektem w pro-
jektowaniu budownictwa ekologicznego
na terenach wiejskich jest jego poszano-
wanie specyfi ki i wartości kulturotwór-
czych. Wydaje się, że sama technika, bez
piękna i humanistycznych celów, nie ma
przesłania, natomiast architektura ekolo-
giczna ma dużą szansę odpowiedzieć re-
alnie na ten problem, podporządkowując
technikę jego humanistycznym celom
i potrzebom.
Literatura
BAUER-BÖCKLER H. 1999: Dom optymalnie
zaprojektowany. Ofi cyna Wydawnicza „Kal-
liope”, Warszawa.
Europe and Architecture Tomorrow. Declaration
Architect‘s Council of Europe 1995.
GÓRECKA M. 2004: Architektura energo-
oszczędnego domu mieszkalnego polskiej
wsi w aspekcie zrównoważonego rozwoju.
Ofi cyna Wydawnicza Politechniki Warszaw-
skiej, Warszawa.
MACHALSKI A. 1998: Blisko natury. Dom – ja-
skinia w Pfüllingen. Magazyn budowlany 5.
MIKOŚ J. 2000: Budownictwo ekologiczne. Wy-
dawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice.
MIKOŚ-RYTEL W. 2000: O architektonicznym
ukształtowaniu ekologicznych budynków
mieszkalnych W: Materiały XII Ogólnopol-
skiej Interdyscyplinarnej Konferencji Nauko-
wo-Technicznej „Ekologia a budownictwo”,
Bielsko-Biała.
SKIBNIEWSKA H. 1981: General report. In: XIV
Word Congress of the International Union of
Architects. Architecture-Man-Environment,
Warsaw.
WNUK R. 2006: Budowa domu pasywnego
w praktyce. Przewodnik budowlany, Warsza-
wa.
Summary
An architect and his role in ecological
architecture’s designing process on the ru-
ral area. The possibilities of modern ecolo-
gical country architecture’s development on
the rural area in the context of its architecture
as an architecture of future in this article has
been elaborated. We can notice proenviron-
mental way of designing by an architect and
using proecological technical-technological
solutions that concern reduction of fi nancial
reserves essential in realization of energy
effective buildings and do not restrict their
specifi city and constructive values for socie-
ty and for culture. We also show the exam-
ples of lowenergetic buildings that support
preserving the designed environment`s har-
mony with natural one of country areas. In
these realizations technology did not restrict
creative and spatial concept of an architect
designer.
Author’s address:
Mirosława Górecka
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
Katedra Budownictwa i Geodezji
ul. Nowoursynowska 159, 02-776 Warszawa
Poland