str. 1 

 

II. 

Temat: Zarys budowy histologicznej organizmu człowieka. 

   Wszystkie organizmy żywe – ludzie, zwierzęta, rośliny- zbudowane 
są z komórek. Te najmniejsze części składowe żywych organizmów są 
odpowiedzialne za prawidłowy przebieg wszystkich procesów 
niezbędnych do podtrzymywania życia. 

   Mają rozmaite kształty, wielkości i kolory. Zbudowane są z 
cieniutkiej błony, otaczającej przezroczystą galaretowatą substancję i 
maleńkich części wewnątrzkomórkowych czyli organelli. Organizm 
ludzki zbudowany jest z około50 bilionów komórek. 

Pojęcia komórki po raz pierwszy użył Robert Hooke w 1665 roku. 

1.

 

Budowa komórki zwierzęcej : 
 

a) Cytoplazma (cytozol) - jest płynną, galaretowatą substancją, która 
wypełnia wnętrze komórki. Jest środowiskiem dla bardzo dużej liczby 
reakcji biochemicznych zachodzących w komórce np. synteza białek 
lub początkowy proces oddychania - glikoliza. W skład chemiczny 
cytoplazmy wchodzą białka, tłuszcze, aminokwasy, sole wapnia, 
magnezu i jeden z nośników informacji genetycznej RNA.  
 
b) Błona komórkowa (plazmolemma) - jest to półprzepuszczalna 
błona, zbudowana z licznych białek i lipidów (tłuszczy). Jej funkcją 
jest oddzielanie wnętrza komórki od środowiska zewnętrznego. 
Plazmolemma pełni także funkcje transportowe (dyfuzja prosta, 
dyfuzja wspomagana, transport aktywny i osmoza).  
 
c) Wodniczki (wakuole) - wodniczki odpowiadają za odpowiednie 
uwodnienie komórki, gromadzi metabolity, substancje toksyczne i 
substancje odżywcze. Mają małe rozmiary ale są bardzo licznie 
rozsiane w cytoplazmie. Wypełnia je sok wakuolarny, którego 
zawartość to w 90% woda i liczne jony: K+, Na+, Ca+, Mg+, Zn+, Cl- 
 
d) Mitochondrium - jest głównym źródłem energii komórki 
(wytwarzają ATP). Komórki zazwyczaj posiadają od kilkudziesięciu 

str. 2 

 

do kilkuset mitochondriów. Są zbudowane z grzebieni 
mitochondrialnych, czyli dwóch błon białkowo-lipidowych, na 
których odbywa się proces łańcucha oddechowego. Natomiast wnętrze 
mitochondrium wypełnione jest przez macierz mitochondrialną 
(matrix), w obrębie której odbywa się cykl Krebsa.  
 
e) Jądro komórkowe -jest największą strukturą komórkową, znajduje 
się w centrum komórki, ma kulisty lub owalny kształt. Jest otoczone 
błoną jądrową. Jądro wypełnione jest kariolimfą. Funkcją jądra 
komórkowego jest przechowywanie DNA, jest odpowiedzialne za 
podziały mejotyczne i mitotyczne komórki.  
 
 
 

 
 

Źródło: http://pl.shvoong.com/exact-sciences/biology/1693013-budowa-kom%C3%B3rki-zwierz%C4%99cej/#ixzz1cxOQkrtR

 

str. 3 

 

 
f) Aparaty Golgiego - Składają się z małych spłaszczonych 
pęcherzyków. Służą do wydalania i modyfikowania substancji 
zużywanych przez komórkę (białka i lipidy)  
 
g) Siateczka śródplazmatyczna- jest zbudowana z fosfolipidów i 
białek, dzieli się ją na szorstką i gładką. Szorstka siateczka 
śródplazmatyczna zawiera liczne rybosomy, na rybosomach dochodzi 
do intensywnej syntezy białek. Gładka siateczka śródpalzmatyczna 
charakteryzuje sie brakiem rybosomów i odpowiedzialne są za syntezę 
lipidów.  
 
h) Jąderko - umiejscowione jest wewnątrz jądra komórkowego. Nie 
jest otoczone żadną błoną. Budują je białka, DNA i RNA. Jego 
funkcją jest produkcja rRNA . 
 

i)

 

Lizosomy - są to malutkie pęcherzyki rozkładające białka, 
kwasy nukleinowe, węglowodany i tłuszcze. Trafiają do nich 
wszystkie substancje, które mają ulec strawieniu. 

 

2. Tkanki zwierzęce – to zespoły komórek o podobnej budowie 
pełniące w organizmie określone funkcje. 

 Tkanki różnicują się z listków zarodkowych: ektodermy, 
endodermy i mezodermy, przy czym ta trzecia wyróżnia się tylko u 
zwierząt trójwarstwowych. Tworzy pokrycie ciała, wyściela narządy 
wewnętrzne. 

Ogólnie rzecz biorąc, z ektodermy powstają: 

 

naskórek 

 

nabłonek przedniego i tylnego odcinka układu pokarmowego 

 

tkanka nerwowa 

Z endodermy rozwija się głównie nabłonek środkowej części układu 
pokarmowego. Z mezodermy powstaje większość tkanek łącznych i 
tkanka mięśniowa. 

str. 4 

 

a) Tkanki nabłonkowe dzieli się ze względu na ich budowę i 
pełnione funkcje. Wyróżnia się zatem: 

- nabłonek wielowarstwowy, charakterystyczny, jako nabłonek 
okrywający, dla kręgowców, w którym komórki ułożone są w kilku 
warstwach, 
-  nabłonek wielowarstwowy przejściowy, 
- nabłonek jednowarstwowy. 

Komórki tkanki nabłonkowej stanowią główną masę nabłonka, a 

ilość substancji międzykomórkowej między nimi jest minimalna. 
Ściśle przylegają do leżącej poniżej błony podstawnej lub otaczającej 
substancji pozakomórkowej. Komórki nabłonka połączone są 
specjalnymi złączami - desmosomami, a czasem granica między nimi 
(czyli błona komórkowa) całkiem zanika.  

   Nabłonek pełni przede wszystkim funkcję ochronną, ale w związku 
z faktem, że jego komórki wytwarzają całą gamę dodatkowych 
tworów komórkowych, jak mikrokosmki, rzęski, wici, włoski itp., 
pełni też wiele innych funkcji, między innymi bierze udział we 
wchłanianiu pokarmu, chroni przed inwazją mikroorganizmów, bierze 
udział w wymianie gazów i wydalaniu. 

Podział nabłonków ze względu na funkcję: 

- pokrywający (okrywający i wyściełający) - wyścieła jamy ciała i 
narządów, np. przewód pokarmowy, wnętrze nosa 
- ruchowy - polega na przesuwaniu za pomocą rzęsek niepotrzebnych 
drobin, które dostają się do wnętrza organizmu ze środowiska 
zewnętrznego, na przykład z tchawicy 
- wydzielniczy - współtworzy gruczoły wydzielnicze, występuje w 
gruczołach wydzielniczych, wytwarzających hormony, potowych, 
łojowych, śluzówce jelita, śluzówce jamy gębowej 
- transportujący - transportuje różne cząsteczki chemiczne przez 
warstwę nabłonkową, na przykład jelit, kanalików nerkowych, naczyń 
włosowatych czy pęcherzyków wewnętrznych 
- rozrodczy - powstają z niego gamety, występuje w jajnikach i 
wyścieła kanaliki nasienne jąder. 

str. 5 

 

b) Tkanka łączna – jej komórki wytwarzają dużą ilość substancji 
międzykomórkowej, która wypełnia przestrzenie między nimi i składa 
się z istoty podstawowej oraz włókien. Tkanka łączna ma za zadanie: 
spajać różne typy innych tkanek, zapewniać podporę narządom i 
ochraniać wrażliwe części organizmu. 
Wygląd tkanki łącznej zależy od obfitości substancji 
międzykomórkowej. 

- tkanka łączna oporowa 
   Tkanka ta występuje głównie u kręgowców. Tkankę łączną oporową 
dzielimy na tkankę kostną i tkankę chrzęstną. Zapewnia ona podporę 
organizmu i ochronę mechaniczną. 

- tkanka łączna chrzęstna 
   Nie jest unaczyniona ani unerwiona. Należy do najgęstszych tkanek 
łącznych i występuje przede wszystkim u kręgowców; u 
bezkręgowców występuje tylko u niektórych pierścienic morskich, 
mięczaków i bezczaszkowców. W substancji międzykomórkowej (A) 
znajdują się zaokrąglone zwykle komórki (chondrocyty) (B);czasem 
też występują włókna sprężyste lub klejorodne. Wyróżniamy: 

 

str. 6 

 

- tkanka chrzęstna włóknista 
   charakteryzuje się obecnością większej lub mniejszej ilości włókien 
(C) (głównie kolagenowych) w substancji międzykomórkowej (A); 
komórki wydłużone i stosunkowo nieliczne (B) Znajduje się w 
miejscach przyczepu ścięgien do kości oraz w krążkach 
międzykręgowych. 

 

- tkanka chrzęstna sprężysta 
   Występuje w małżowinie usznej ssaków oraz w chrząstkach krtani i 
nagłośni. Zawiera liczne włókna elastyczne, nie ulega mineralizacji. 

 

str. 7 

 

- tkanka chrzęstna szklista 
   zawiera włókna kolagenowe, ulega mineralizacji. Buduje 
powierzchnie stawowe i przymostkowe części żeber, a także kości 
biodrowych. Występuje też w części chrzęstnej nosa, nagłośni i 
oskrzelach. 

 

 

- tkanka kostna. 
   To jeden z wielu szczególnych rodzajów tkanki łącznej; 
charakteryzuje się tym, że substancja międzykomórkowa jest 
przesycona solami wapnia (fosforan, węglan) i tworzy wokół kanałów 
naczyniowych (A) koncentrycznie ułożone blaszki tworzące większe, 
walcowate jednostki strukturalne; między blaszkami, w jamkach 
kostnych (B), rozlokowane są komórki tworzące tkankę kostną: 
osteocyty, osteoblasty, osteoklasty, komórki osteogenne. Tkankę 
kostną można podzielić na: grubowłóknistą  i blaszkowatą (włókna 
kolagenowe są skierowane w tym samym kierunku, co czyni komórki 
silniejszymi, występuje u dorosłych wyższych kręgowców). 

str. 8 

 

- tkanka tłuszczowa. 
   Komórki tej tkanki gromadzą tłuszcz, który może być 
wykorzystywany przez organizm jako źródło energii potrzebnych do 
normalnego funkcjonowania. Tkanka ta występuje pod skórą, a także 
wokół serca i nerek. Jej głównym zadaniem jest zatrzymywanie ciepła 
w organizmie.

  

 

str. 9 

 

 

- krew składa się z płynnego osocza, składającego się z: 

-  wody, 
-  związków organicznych, 
-  związków nieorganicznych, 
-  białek, 
-  tłuszczy 
-  witamin, 
-  soli mineralnych 

oraz elementów morfotycznych, które dzielą się na: 

-  krwinki białe (leukocyty), 
-  krwinki czerwone (erytrocyty) zawierające czerwony barwnik 
(hemoglobinę), 
-  płytki krwi (trombocyty), 

   Krew występuje w środowisku wewnętrznym każdego organizmu. 
Erytrocyty zawierają czerwony barwnik, dzięki któremu transportują 
tlen. Krwinki białe pełnią funkcje obronne organizmu przed 
mikroorganizmami. Płytki krwi biorą udział w krzepnięciu krwi. Krew 
transportuje tlen do tkanek oraz odprowadza z nich dwutlenek węgla i 
inne produkty przemian zachodzących w organizmie.  

str. 10 

 

 

Limfa 

    Limfa zawiera wodę i sole mineralne, białka, tłuszcze oraz dużą 
ilość krwinek białych. Odgrywa ważną rolę w utrzymywaniu płynów 
w organizmie. Jest płynem tkankowym spływający do naczyń 
chłonnych, tworzących układ naczyń limfatycznych. Chłonka 
rozprowadza po organizmie limfocyty zabierane z węzłów chłonnych. 
Bierze także udział w transporcie tłuszczów pokarmowych, stąd jej 
lekko żółtawe zabarwienie. 

 

 

 

 

 

 

 

str. 11 

 

c) Tkanka mięśniowa, składa się z włókien mięśniowych, 
zbudowanych z miocytów (zespołów komórek mięśniowych), 
posiadających zdolność do aktywnego kurczenia się. 

Rodzaje tkanki mięśniowej: 

-  tkanka poprzecznie prążkowana szkieletowa 
-  tkanka poprzecznie prążkowana serca 
-  tkanka gładka 

 

   Wykonanie skurczu następuje dzięki występowaniu w nich 
miofibryli, czyli włókienek kurczliwych zbudowanych z łańcuchów 
polipeptydowych. Efektywność ruchu w mięśniach jest możliwa 
dzięki ścisłemu ułożeniu włókien mięśniowych, pomiędzy którymi nie 
występuje żadna inna tkanka.  Tkanka mięśniowa nie ma własnej 
substancji międzykomórkowej, a elementy mięśniowe połączone są ze 
sobą za pomocą tkanki łącznej wiotkiej. Pomimo obecności w 
komórkach mięśniowych jądra komórkowego oraz pewnej zdolności 
do podziału, ubytki w tkance mięśniowej tylko w niewielkim stopniu 
są uzupełniane w wyniku podziału nieuszkodzonych komórek. 
Najczęściej zostają one zastąpione tkanką łączną tworzącą w tym 
miejscu bliznę. Tkanki mięśniowe, poprzecznie prążkowana serca i 
gładka unerwione są przez układ współczulny i działają niezależnie od 

str. 12 

 

woli człowieka. Natomiast mięśnie poprzecznie prążkowane, 
unerwione somatycznie, kurczą się zgodnie z wolą człowieka. 

- tkanka poprzecznie prążkowana szkieletowa 
   

   Elementami strukturalnymi, z których zbudowany jest ten typ 
tkanki, są komórki wielojądrzaste, nazwane włóknami mięśniowymi. 
Włókno mięśniowe ma więc charakter syncytium, które powstało w 
wyniku zespolenia wielu komórek. Dlatego też w każdym włóknie 
występuje od kilkudziesięciu do kilkuset jąder (komórczaki), które są 
położone na obwodzie komórki. Włókna mięśniowe mają kształt 
walcowaty, długość ich sięga od 1 do 5 cm, niekiedy zaś nawet do 
kilkunastu centymetrów. 

 

 

 

  Wnętrze włókna wypełniają prawie całkowicie włókienka kurczliwe 
(miofibryle). Biegną one równolegle do siebie, wzdłuż długiej osi 
włókna.  W komórkach tkanki mięśniowej znajdują się liczne 
mitochondria, słabo rozwinięty układ Golgiego, zlokalizowany w 
pobliżu jądra oraz siateczka środplazmatyczna gładka. Siateczka 
śródplazmatyczna występuje w bezpośrednim sąsiedztwie włókien 
kurczliwych, tworząc bardzo regularny i skomplikowany układ 
kanalików podłużnych i poprzecznych.  

str. 13 

 

- tkanka mięśniowa gładka. 
  Działa niezależnie od woli i świadomości człowieka. Jest zdolna do 
ciągłego, lecz bardzo powolnego kurczenia się. Jest elementem 
budowy naczyń, ścian przewodu pokarmowego, ścian moczowodów, 
pęcherza moczowego, cewki moczowej, skóry. 

 

- tkanka mięśnia sercowego 
  Występuje tylko w mięśniu sercowym i choć przypomina budową 
mięśnia szkieletowego, to wykorzystuje przede wszystkim procesy 
tlenowe i dzięki dobremu ukrwieniu jest zdolna do ciągłego wysiłku 
(okres odpoczynku tej tkanki to okres rozkurczu serca). 

str. 14 

 

 

Funkcje tkanki mięśniowej 

-  wykonywanie wszystkich ruchów, 
-  lokomocja, 
-  realizacja podstawowych funkcji życiowych (oddychanie, trawienie, 
wydalanie), 
-  utrzymanie postawy ciała, 
-  wytwarzanie ciepła, 
-  kształtowanie sylwetki, 
-  ochrona dla tkanek znajdujących się pod nią, 
-  ochrona dla naczyń i nerwów. 

d) Tkanka nerwowa jest utworzona przez neurony (komórki 
nerwowe) i komórki glejowe, tworzy układ nerwowy. Tkanka 
nerwowa jest szczególnie wrażliwa na brak tlenu. Odbiera, przekazuje 
i reaguje na impulsy środowiska, jak np. dotyk, temperatura czy 
światło. Przewodzi impulsy z neuronu do efektorów, od receptorów, 

str. 15 

 

przetwarza impulsy w adekwatne odpowiedzi, przewodzi impulsy z 
neuronu do innego neuronu, wytwarza substancje przekaźnikowe.        

   Komórki nerwowe umożliwiają organizmowi normalne 
funkcjonowanie w danym środowisku, adekwatną odpowiedź w 
zależności od sytuacji w środowisku zarówno wewnętrznym jak i 
zewnętrznym. Neurony stale rejestrują się, analizują informacje o 
stanie wewnętrznym organizmu jak i zewnętrznym stanie otoczenia, 
przez co przygotowują organizm do adekwatnej reakcji. Do neuronów 
należy również koordynacja aktywności intelektualnej, świadomości, 
podświadomości, aktywności ruchowej czy też czynności gruczołów 
dokrewnych. 
  Tkanka nerwowa ma bardzo słabe możliwości regeneracyjne. 

 

 

 

Narządami zbudowanymi z tkanki nerwowej są: 

-  ośrodkowy układ nerwowy 
-  mózg (mózgowie) 

str. 16 

 

-  rdzeń kręgowy 
-  obwodowy układ nerwowy 

W komórce nerwowej (neuronie)dostrzegamy: 

-  ciało komórki z jądrem komórkowym 
-  liczne dendryty 
-  akson (= neuryt) 

   Złożona jest z licznych komórek nerwowych - neuronów. Składają 
się one z ciała komórki zawierającego jądro. Od tego ciała odchodzą 
krótkie wypustki zwane dendrytami oraz najczęściej jedna, długa i 
rozgałęziona na końcu wypustka - neuryt. Mogą go otaczać osłonki 
mielinowe. Dendryty odbierają bodźce i przekazują je do ciała 
komórki nerwowej, a stąd przez neuryt informacja trafia do następnej 
komórki nerwowej. Dzięki dendrytom i neurytom komórki nerwowe 
mogą spełniać swoje funkcje, czyli odbierać i przekazywać bodźce ze 
środowiska zewnętrznego i wewnętrznego do centralnego układu 
nerwowego - mózgu i rdzenia kręgowego. Centralny układ nerwowy, 
od którego odchodzą liczne włókna nerwowe pełni nadrzędną funkcję 
w stosunku do innych układów i całego organizmu. Układ nerwowy 
scala, kontroluje wszystkie czynności życiowe i funkcjonowanie 
żywego organizmu.