Za panowania Selima II (1566 – 74) znanego swoim poddanym jako 
„Żółty Selim“, a Europejczykom jako „Selim Pijak“, wielka ekspansja 
została zahamowana. Przez następne 100 lat Osmanie skoncentrowali się 
na obronie granic i odbijaniu utraconych terenów. Następnie nastąpił 
kolejny, tym razem krótki okres ekspansji. W 1669 roku zajęta została 
Kreta, Ukraina w 1670 roku, a w 1863 roku armia osmańska po raz 
kolejny znalazła się pod murami Wiednia., pokonana prze polskiego króla 
Jana III Sobieskiego. Od tego momentu imperium zaczęło podupadać i 
znalazło się w stałej defensywie.
Osmańskie instytucje administracyjne przybrały swą klasyczną formę za 
czasów Süleymana Wspaniałego. Społeczeństwo zostało podzielone na 
ogromną masę poddanych, muzułmanów i niemuzułmanów, którzy 
produkowali dobra z przeznaczeniem dla innej klasy społecznej, 
wojskowych, którzy mieli w swych rękach aparat państwowy. Osmański 
kronikarz z końca XVII wieku, Mustafa Naima, postrzegał relacje 
pomiędzy obu klasami jako „cykl sprawiedliwości“ : 1. nie może istnieć 
władza lub państwo bez wojska; 2. utrzymanie armii wymaga nakładów; 3. 
odpowiednie kwoty zdobywane są od poddanych; 4. poddani mogą żyć 
tylko w warunkach pokoju i sprawiedliwości bez władzy i państwa.

Aby stać się członkiem rządzącej klasy wojskowych, człowiek musiał 
sercem i duszą być muzułmaninem, być lojalnym wobec sułtana i 
przestrzegać zasad kulturowych, które ukształtowały państwo osmańskie. 
Kto nie posiadał tych cech, był uważany za poddanego bez względu na to 
kim byli jego przodkowie. Za czasów Süleymana kandydaci do klasy 
rządzącej rekrutowali się częściowo ze starych rodzin turkmeńskich, które 
rządziły większością Anatolii po upadków Seldżuków. Wielu z nich 
posiadało timary, czyli posiadłości lenne, które otrzymywali w zamian za 
pełnienie urzędów państwowych. Inną grupą, z której pochodziła klasa 
rządząca, byli niewolnicy, którzy poddawani byli niezwykle skutecznemu 
systemowi wychowawczemu zwanemu deusirme, co dosłownie znaczyło 
„branka“. Był to „kontyngent“ chrześcijańskich poddanych sułtana, który 
stał się praktyką w połowie XV wieku. W regularnych odstępach czasu 
sułtańscy agenci wkraczali do poszczególnych prowincji wybierając 
zdrowych chłopców chrześcijańskich na służbę do sułtana. Najbardziej 
uzdolnionych kandydatów, zazwyczaj około 10 % kontyngentu, kierowano 
do szkoły pałacowej, gdzie byli przygotowywani do sprawowania 
najwyższych urzędów w państwie. Uczono ich czytać i pisać po arabsku, 
persku i w języku turecko – osmańskim. Nawracani byli na islam i 

odbywali kursy nauk religijnych. Trenowali byli w zapasach, strzelaniu i 
jeździectwie. Ostatnim etapem było przygotowanie ich do służby w 
określonej dziedzinie administracji. Pozostała część kontyngentu deusirme 
wysyłana była do pracy w gospodarstwach rolnych w Anatolii, gdzie także 
nawracani byli na islam., wzmacniali się fizycznie i przyjmowali osmański 
styl życia. W ten sposób przygotowywani byli do służby w elitarnych 
oddziałach armii sułtańskiej. Wszyscy oni nie mieli żadnych więzi ze 
społeczeństwem osmańskim, jedynie poprzez sułtana.

Zrozumiałe jest, że sułtani zaczęli coraz bardziej doceniać poziom 
intelektualny w pełni lojalnych niewolników. Dlatego od czasów 
Mehmeda II (1444 – 46, 1451 – 81) zaczęli oni odgrywać ogromną rolę w 
aparacie państwowym. Za panowania Süleymana Wspaniałego niewolnicy 
zdominowali służby imperialne wypierając w znacznym stopniu starą 
arystokrację turkmeńską z zajmowanych dotąd kluczowych pozycji. 
Jednocześnie zaczęli oni odgrywać rolę w imperium osmańskim, którą 
można porównać do „niewolników domu królewskiego“ w państwie 
Safawidów za panowania szaha Abbasa Wielkiego. Służby państwowe 
podzielone były na cztery sekcje. Na szczycie znajdował się pałac 
obejmujący bardzo wpływowy w tych czasach harem oraz wszystkich 
tych, którzy służyli sułtanowi zarówno wewnątrz, jak i w stosunkach ze 
światem zewnętrznym. Kolejny stopień to biurokracja obejmująca Wysoką 
Portę, centralny organ administracji osmańskiej kierowany przez 
wielkiego wezyra oraz Skarbiec, który zarządzał finansami imperium. 
Następnie należy wymienić siły zbrojne. Najważniejszą ich częścią była 
armia niewolników korpusem janczarów, doskonale wyszkolonych 
żołnierzy w liczbie 30. 000. Wreszcie następowały instytucje naukowe z 
alimami, którzy egzekwowali szarię i przekazywali swą wiedzę religijną 
następnym pokoleniom. Była to jedyna w imperium osmańskim ostoja 
dawnych rodów osmańskich, gdzie dalej odgrywały one najważniejszą 
rolę. Typowym przykładem kariery administracyjnej  na początku XVI 
wieku są losy Lutfiego Pasy. Rozpoczął on swoją służbę w pałacu jako 
człowiek wyborowego regimentu, następnie osiągnął wysoką pozycję w 
administracji terytorialnej, a w końcu został wielkim wezyrem (1539 – 
41).

Centralnym elementem systemu był sam sułtan. Był on przywódcą klasy 
rządzącej, podczas gdy oni byli jego niewolnikami, a ich życie i majątki 
były do jego dyspozycji. Nawet członkowie starych familii turkmeńskich 

musieli zaakceptować status niewolników, chcąc wejść na służbę do 
sułtana. Nie było to jednak zgodne z prawem muzułmańskim, według 
którego muzułmanin urodzony jako człowiek wolny nie mógł być 
niewolnikiem. Z drugiej strony sułtan był protektorem rządzonych, 
których tradycje, zarówno muzułmańskie, jak i niemuzułmańskie oraz 
życie i majątki otaczał opieką. Teoretycznie sułtan miał nieograniczoną 
władzę nad wszystkimi ludźmi, co wynikało z jego przywództwa w klasie 
rządzącej. W rzeczywistości jego władza była jednak ograniczona. Sułtan 
był jedynie narzędziem całej struktury administracyjnej. Mogła ona 
funkcjonować bez przeszkód całkiem samodzielnie, niezależnie od tego, 
czy sułtan brał aktywny udział w sprawowaniu władzy czy też usuwał się 
w cień haremowych przyjemności, jak to miało miejsce od końca XVI 
wieku.