tech_obuw_311[25].O1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1. Charakterystyka podstawowych rodzajów obuwia powszechnego uŜytku

oraz obuwia specjalnego przeznaczenia

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Typy i odmiany obuwia

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Grupy wielkościowe obuwia

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4.

Systemy montaŜu obuwia

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Znakowanie obuwia, symbole, zasady

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Charakterystyka podstawowych rodzajów obuwia

powszechnego uŜytku oraz obuwia specjalnego przeznaczenia

4.1.1. Materiał nauczania

W praktyce rozróŜnia się trzy podstawowe rodzaje obuwia, do których naleŜy zaliczyć:

−

obuwie powszechnego uŜytku,

−

obuwie chroniące przed urazami,

−

obuwie sportowe.
Wymienione grupy obuwia są zdefiniowane w PN-85/O-9100 Obuwie Terminologia oraz

w nowej normie PN-EN ISO 19952:2007 Obuwie Terminologia.
Obuwie powszechnego uŜytku

Obuwie powszechnego uŜytku stanowi najbardziej rozbudowaną grupę rodzajową obuwia

i jest przeznaczone do uŜytkowania w róŜnych porach dnia, roku i w róŜnych
okolicznościach. Obuwie to według przyjętej terminologii dzieli się na pięć zasadniczych
grup:

−

obuwie wyjściowe,

−

obuwie domowe,

−

obuwie do uŜytku w pracy,

−

obuwie turystyczne,

−

obuwie profilaktyczne.

Obuwie wyjściowe, ze względu na swoje przeznaczenie jest uŜytkowane w róŜnych

porach roku, a więc róŜnych temperaturach. Biorąc pod uwagę warunki klimatyczne w Polsce
czy teŜ w innych krajach o podobnym klimacie obuwie wyjściowe dzieli się w zaleŜności od
sezonowości na następujące grupy:

−

obuwie całoroczne - z cholewką pełną na całym obwodzie, nadające się do uŜytkowania

w ciągu całego roku,

−

obuwie jesienno-zimowe - z cholewką pełną na całym obwodzie lub cholewką ocieplaną,

nadającą się do uŜytkowania w okresie jesiennym i zimowym,

−

obuwie wiosenno-letnie - z cholewką niepełną, np. paskową, pełną perforowaną na

wskroś lub z otwartym czubkiem, piętą czy śródstopiem, nadające się do uŜytkowania
w okresie wiosennym i letnim.
Obuwie całoroczne i zimowe powinno być zakryte, a zimowe dodatkowo ocieplane.

W obuwiu  całorocznym  funkcja  podszewki  polega  na  utrzymywaniu  naturalnej  temperatury
stopy.  Taki  warunek  spełniają  podszewki  z  materiałów  pochodzenia  naturalnego.
Podpodeszwy  powinny  być  ze  skóry  naturalnej,  izolującej  od  zimna  lub  ze  skóry  sztucznej
typu  „texon”.  Wyściółki  naleŜy  stosować  z  materiałów  pochodzenia  naturalnego  (skóra,
tkanina).  Spód  obuwia  pogrubiony  tworzy  warstwę  termoizolacyjną.  BieŜnik  podeszwy
powinien  być  wykonany  z materiału  odpornego  na  poślizg  lub  zaopatrzony  w  odpowiednie
urzeźbienie  przeciwpoślizgowe.  Konstrukcja  obuwia  zimowego  jest  dość  złoŜona,  poniewaŜ
cholewki i spody składają się z wielu części ocieplających wnętrze i izolujących stopę.

Obuwie letnie charakteryzuje się lekką konstrukcją, a więc powinno być wykonane

z cienkich materiałów, mieć niewielką masę uzyskaną dzięki perforacji, aŜurom, paskom itp.

Obuwie domowe, jest przeznaczone do uŜytkowania w pomieszczeniach zamkniętych.

Obuwie do uŜytku w pracy, jest to obuwie powszechnego uŜytku przeznaczone dla

zatrudnionych w zawodach nie wymagających obuwia chroniącego przed urazami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obuwie turystyczne, to obuwie powszechnego uŜytku, o konstrukcji i materiałach

dostosowanych do wymagań obowiązujących w masowej turystyce.

Obuwie profilaktyczne, to obuwie powszechnego uŜytku, w którym konstrukcja

cholewki i spodu zabezpiecza stopy przed deformacją i róŜnego rodzaju schorzeniami.

Obuwie chroniące przed urazami

Obuwie chroniące przed urazami stanowi oddzielną grupę obuwia, którego konstrukcja

cholewki i sposób montaŜu są dostosowane do specyfiki zawodu osób zatrudnionych
w róŜnych gałęziach przemysłu. Obuwie takie zapewnia stopie wygodę i swobodę ruchu przy
pracy, chroniąc ją zarazem przed działaniem szkodliwych czynników zewnętrznych.

Obecnie produkuje się ponad 22 typy takiego obuwia. Do powszechnie znanych zalicza

się buty: garbarskie, górnicze, kanalizacyjne, rybackie oraz trzewiki hutnicze - ze stalowymi
podnoskami, kalosze dielektryczne itp.

Produkowane jest równieŜ obuwie di uŜytku w pracy, chroniące na przykład stopy przed

urazami. Takim przykładem moŜe być obuwie ze stalowymi częściami ochronnymi.
Właściwości ochronne tego typu obuwia polegają na zastosowaniu w nim stalowych osłon
ochronnych w czubkach, piętach i częściach śródstopia, chroniących stopy przed urazami.

Obuwie dla pracowników naraŜonych na działanie wysokich temperatur promieniowania

podczerwonego  oraz  mających  bezpośredni  kontakt  z  iskrami  i  odpryskami  gorących  metali
i ŜuŜli  musi  charakteryzować  się  trudnotopliwością,  duŜą  izolacyjnością  cieplną
i Ŝaroodpornością. Spody  obuwia powinny być odporne na palenie, mieć  niską przewodność
cieplną,  niską  ścieralność,  a  ponadto  powinny  być  bardzo  elastyczne.  Wierzchy  obuwia  zaś
powinny wykazywać zdolność przepuszczania pary wodnej i być elastyczne.

Obuwie sportowe

Obuwie sportowe charakteryzuje się tym, Ŝe konstrukcja tego obuwia, jego kształty oraz

materiały,  z  których  jest  wykonane  są  dostosowane  do  wymagań  poszczególnych  dyscyplin
sportowych.  W  tej  grupie  obuwia  mamy  wyjątkowo  szeroki  asortyment  wyrobów,  bo  kaŜda
dyscyplina sportu wymaga stosowania odmiennych rodzajów i typów obuwia. Zdarza się, Ŝe
w  ramach  jednej  dyscypliny  sportowej  stosuje  się  kilka  odmian  obuwia,  wynikających
chociaŜby ze wzrostu czy teŜ masy ciała sportowca uprawiającego daną dyscyplinę sportu.

PoniŜej, przedstawiono kilka przykładów obuwia sportowego:

−

buty  narciarskie  –  wykonane  z  tworzyw  sztucznych  (poliuretan)  lub  skóry
z wykończeniem  plastykowym;  kształt  buta  jest  dostosowany  do  pozycji,  jaką  zajmuje
noga  podczas  zjazdu;  grube  podeszwy  mają  gotowe  wyŜłobienia  przeznaczone  do
zamocowania wiązań narciarskich; wewnątrz jest zamocowana wkładka w rodzaju grubej
elastycznej skarpety, która dostosowuje się do kształtu stopy,

−

buty narciarskie wykonane w całości ze skóry to z reguły obuwie biegowe,

−

obuwie do uprawiania łyŜwiarstwa – jest wzorowane na klasycznych formach trzewików
sznurowanych,

−

buty do jazdy konnej (wysokie, wciągane) – wykonane ze skóry na spodach
formowanych,

−

obuwie przeznaczone do uprawiania sportu motorowego – ma wysoką sznurowaną
cholewkę trójwarstwową, podeszwy gładkie i bez faktury; taka wielowarstwowa
cholewka oraz liczne wzmocnienia chronią nogi przed urazami,

−

obuwie  typu  adidas  to  rodzaj  obuwia  rekreacyjnego  –  ma  niskie  cholewki  o  róŜnych
fakturach  i  kontrastowych  barwach;  jest  to  popularne  obuwie  treningowe
i wypoczynkowe,  przeznaczone  do  uprawiania  róŜnych  dyscyplin  sportowych;  innego
obuwia  uŜywa  się  do  gry  w  piłkę  noŜną,  a  innego  w  dyscyplinach  lekkoatletycznych;
róŜnice  między  tymi  rodzajami  obuwia,  wynikające  z  charakteru  poszczególnych
dyscyplin  sportowych,  są  widoczne  w  sposobie  wykończenia  podeszwy  oraz  wysokości
cholewki,  np.  obuwie  do  piłki  noŜnej  ma  cienką  podeszwę  zaopatrzoną  w  tzw.  korki,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

obuwie dla tenisisty ma spody pogrubione, miękkie, elastyczne, cholewki zaś,
w zaleŜności od swego przeznaczenia, mają na czubkach i piętach róŜnej wielkości
wzmacniające nakładki chroniące przed urazem.

Na zakończenie tego rozdziału naleŜy przytoczyć jeszcze jedno kryterium podziału

obuwia,  które  wynika  z  rodzaju  zastosowania  materiałów  na  wierzchy  i  spody  obuwia.
To kryterium,  jak  zresztą  wiele  innych  wynika  z  Kodu  Towarowo  Materiałowego  (KTM).
Według tego kodu rozróŜnia się sześć grup rodzajowych obuwia, dzielonych w zaleŜności od
tego  jaki  materiał  zastosowano  na  wierzchy  (skóra,  materiały  włókiennicze,  tworzywa
skóropodobne) oraz od rodzaju materiałów spodowych, które w uproszczeniu ograniczają się
do dwu rodzajów  (skóra, inne). Grupy rodzajowe obuwia przedstawia się  w postaci ułamka,
w którym licznik oznacza rodzaj materiału uŜytego na wierzch, a mianownik rodzaj materiału
uŜytego na spód:

−

skóra / skóra,

−

skóra / inne,

−

materiały włókiennicze / skóra,

−

materiały włókiennicze / inne,

−

tworzywa / skóra,

−

tworzywa / inne.

W świetle dokonanego podziału i charakterystyki podstawowych rodzajów obuwia

powszechnego uŜytku i obuwia specjalnego przeznaczenia moŜna zaryzykować twierdzenie,
Ŝ

e w następnych rozdziałach będziemy mówić o kolejnych kryteriach podziału obuwia, które

odnoszą się do kroju cholewki, czyli typu obuwia, systemu montaŜu obuwia oraz grup
wielkościowych.

Dla zobrazowania i przybliŜenia omawianej problematyki skorzystaj z Internetu, gdzie na

stronach z hasłem „obuwie” poznasz mnogość i róŜnorodność form obuwia i jego elementów,
a takŜe firm wytwarzających obuwie i firm handlowych rozprowadzających to obuwie do
obrotu towarowego.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Czy znasz normy dotyczące struktury podziału i charakterystyki podstawowych rodzajów
obuwia?

Jakie znasz podstawowe grupy rodzajowe obuwia?

Na ile i jakie grupy dzieli się obuwie powszechnego uŜytku?

Według jakich kryteriów naleŜy dokonać podziału obuwia na grupy rodzajowe?

Jakie znasz rodzaje obuwia wyjściowego?

Czym róŜni się obuwie przeznaczone do uŜytku w pracy od obuwia chroniącego przed
urazami?

Od czego zaleŜy kształt i konstrukcja obuwia sportowego?

Jakie naleŜy przyjąć kryteria przy podziale obuwia według rodzaju zastosowanych
materiałów?

Co oznacza skrót KTM i do czego słuŜy?

10.

Czym róŜni się obuwie turystyczne od sportowego?

11.

Jakie znasz rodzaje obuwia ochronnego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Spośród otrzymanych modeli obuwia wybierz obuwie chroniące przed urazami, do

uŜytku w pracy i sportowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć i ocenić pod względem konstrukcyjnym i materiałowym otrzymane modele
obuwia; zapisać stosowne uwagi,

wybrać modele obuwia zgodnie z poleceniem,

dokonać samooceny i uzasadnić dokonany wybór,

zaprezentować wykonaną pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

róŜne rodzaje i typy obuwia,

−

plansze poglądowe ilustrujące róŜne rodzaje obuwia,

−

materiały piśmiennicze,

−

papier formatu A4,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na otrzymanej planszy ilustrującej róŜne rodzaje obuwia oznacz obuwie powszechnego

uŜytku i nadaj mu stosowne nazwy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymaną planszę,

obejrzeć zgromadzone modele obuwia i porównać je z ilustracjami zamieszczonymi na
planszy,

wybrać i oznaczyć na planszy stosowne rodzaje obuwia,

zapisać nazwy obuwia wybranego i oznaczonego na planszy,

dokonać samooceny wykonanej pracy,

zaprezentować rezultaty pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze ilustrujące róŜne rodzaje obuwia,

−

modele róŜnych rodzajów obuwia,

−

materiały piśmiennicze,

−

papier formatu A4,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Odszukaj w Internecie zdjęcia wskazanych przez nauczyciela rodzajów obuwia, skopiuj

je i napisz ich charakterystykę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w Internecie zdjęcia ilustrujące wskazane przez nauczyciela rodzaje obuwia
wpisując hasło „obuwie”,

skopiować znalezione zdjęcia,

scharakteryzować podstawowe cechy obuwia zamieszczonego na zdjęciach,

dokonać samooceny wykonanej pracy,

zaprezentować wykonaną pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

papier do drukarki,

−

przybory piśmiennicze,

−

literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

scharakteryzować obuwie w zaleŜności od przeznaczenia?

rozpoznać róŜne rodzaje obuwia powszechnego uŜytku?

zdefiniować podstawowe odmiany obuwia wyjściowego?

zdefiniować obuwie domowe, turystyczne, chroniące przed urazami?

określić przeznaczenie obuwia profilaktycznego?

rozróŜnić obuwie do uŜytku w pracy od chroniącego przed urazami?

zdefiniować charakterystyczne cechy obuwia sportowego?

wskazać rodzaje obuwia sportowego?

wskazać normy przedmiotowe dotyczące podziału i charakterystyki

podstawowych rodzajów obuwia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Typy i odmiany obuwia

4.2.1. Materiał nauczania

Jednym z wyjątkowo waŜnych kryteriów podziału obuwia jest krój cholewek,

a właściwie to w jakim stopniu cholewka okrywa stopę i podudzie. Kryterium to słuŜy do
podziału i charakteryzowania obuwia według podstawowych typów i odmian.

Przez określenie typy obuwia naleŜy zatem rozumieć zróŜnicowanie form obuwia

wynikające z jego cech konstrukcyjnych i szczegółowego przeznaczenia.

Podział i charakterystyka obuwia w zaleŜności od jego typu jest szczegółowo

zdefiniowana we wspomnianych juŜ normach przedmiotowych z zakresu terminologii
obuwniczej, są to PN-85/O-91000 oraz nowa norma europejska PN-EN ISO 19952:2007.

Do podstawowych typów obuwia wynikających z cech konstrukcyjnych cholewek

zaliczamy:

−

półbuty,

−

półtrzewiki,

−

trzewiki,

−

botki,

−

czółenka,

−

sandały,

−

pantofle.

Półbuty (rys. 1) to jeden z podstawowych typów, który znajduje zastosowanie przy

produkcji obuwia wyjściowego, roboczego, turystycznego lub sportowego. Cechą
charakterystyczną tych cholewek jest to, Ŝe okrywa całą stopę i sięga poniŜej kostek.

Rys. 1. Półbut męski [7]

Do  tej  grupy  zalicza  się  półbuty  całoroczne  lub  letnie.  Sposób  zapinania  moŜe  być
rozwiązany  przez  sprzączki,  zatrzaski,  a  najczęściej  sznurowadła  przeciągane  przez  dziurki,
oczka  zwane  krąŜkami,  rzadziej  przez  haki.  W  półbutach  rozróŜnia  się  najczęściej  dwa
zasadnicze kroje cholewek: okładowy polegający na tym, Ŝe przyszwy w miejscu połączenia
z obłoŜynami  są  naszyte  na  obłoŜyny;  derbowy  polegający  na  tym,  Ŝe  obłoŜyny  w  miejscu
połączenia z przyszwami są naszyte na brzegi przyszew.  Zarówno w jednym jak i w drugim
przypadku  miejsce  połączenia  przyszwy  z  obłoŜyną  określa  się  łączeniem  przyszwy
z obłoŜyną.  Cholewki  mogą  być  wieloczęściowe  połączone  róŜnego  rodzaju  szwami
nitkowymi lub zgrzewanymi.

Półtrzewiki (rys. 2) to obuwie z cholewką okrywającą całą stopę sięgającą poniŜej kostek

lecz  znacznie  wyŜej  niŜ  w  półbutach.  Cholewka  moŜe  mieć  krój  derbowy  lub  okładowy.
Zapinana  najczęściej  za  pomocą  sznurowadeł  ale  takŜe  na  rzepy,  zamek  błyskawiczny  lub
sprzączki.  Półtrzewiki  najczęściej  są  wytwarzane  w  grupie  obuwia  wyjściowego,  ale  takŜe
mogą stanowić odmiany obuwia do uŜytku w pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Półtrzewiki męskie [8]

Trzewiki (rys. 3) to obuwia z cholewką okrywającą całą stopę i obejmującą kostki,

z obłoŜynami sznurowanymi lub zapinanymi przy uŜyciu rzepów, sprzączek, a takŜe za
pośrednictwem ściągacza elastycznego wszywanego na przykład w bocznych częściach
obłoŜyn lub przy uŜyciu zamków błyskawicznych.

Rys. 3. Trzewik damski [8].

W trzewikach podobnie jak w półbutach i półtrzewikach najczęściej stosowany jest krój

derbowy,  ale  takŜe  okładowy  lub  składający  się  z  wielu  elementów  w  postaci  tylników,
półtylników,  miechów,  półmiechów,  nadstawek  przyszew,  obłoŜyn,  podkrąŜków,  nosków
i innych. Ten typ obuwia jest stosowany nie tylko w obuwiu powszechnego uŜytku, ale takŜe
w produkcji  obuwia  chroniącego  przed  urazami  i  sportowego.  Trzewiki,  z  uwagi  na  swoją
konstrukcję  zalecane  są  szczególnie  dla  dzieci.  Ten  typ  obuwia  zabezpiecza  prawidłowy
rozwój stóp dziecka i chroni je przed deformacją.

Botki (rys. 4) to obuwie z cholewką sięgającą powyŜej kostek do połowy podudzia,

wzuwane,

zapinane

rzepy,

sprzączki,

zamki

błyskawiczne, ale takŜe sznurowane.
Botki wytwarza się najczęściej w grupie obuwia
powszechnego uŜytku ze szczególnym uwzględnieniem
obuwia wyjściowego, ale takŜe obuwia do uŜytku w pracy.

Rys. 4. Botek damski [8]

Buty to obuwie wyjściowe, robocze, ochronne lub sportowe z cholewką sięgającą do

kolan lub powyŜej kolan, wzuwane,
zapinane  na  zamki  błyskawiczne,
rzepy,  sprzączki  lub  sznurowane.
W tej  grupie  obuwia,  aktualnie
najczęściej występującą odmianą są
kozaki  (rys.  5).  RóŜnią  się  one
krojem

i wysokością

cholewki,

kształtem czubka i pięty oraz
wysokością obcasów.

Rys. 5. Kozaczki damskie [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pantofle (rys. 9) to obuwie domowe, lekkie, o miękkim wierzchu i elastycznym spodzie,

z zamkniętym lub otwartym śródstopiem, czubkiem lub piętą, najczęściej wzuwane.

Rys. 9. Pantofle domowe [10]

Aktualnie ilość typów obuwia rozszerzono o wyroby szczegółowego przeznaczenia, do

których zaliczono:

−

buty skorupowe są zaliczane do obuwia sportowego. Wykonane są z tworzyw

sztucznych, z cholewką powyŜej kostek, zapinane lub wzuwane. Przeznaczone do
wzuwania na buty wewnętrzne,

−

buty wewnętrzne są przeznaczone do wkładania do butów skorupowych. Wykonane są

z miękkiego materiału, z cholewką powyŜej kostek,

−

kalosze to obuwie przeciwdeszczowe, gumowe lub z tworzyw sztucznych, z cholewką

krótką, sięgającą kostki, bez zapięcia, przeznaczone do noszenia na buty skórzane lub
wykonane z innego materiału,

−

śniegowce to obuwie przeciwdeszczowe, gumowe lub z tworzyw sztucznych, z cholewką

róŜnej długości, z zapięciem lub wzuwane, najczęściej z ocieplającą podszewką,

−

tenisówki to półbuty sportowe lub turystyczne, z cholewką z materiałów włókienniczych

(najczęściej z tkanin) na spodzie gumowym lub z tworzyw sztucznych,

−

trampki to trzewiki sportowe lub turystyczne z cholewką tkaninową, sięgającą powyŜej

kostek, sznurowaną, na spodzie z gumy lub tworzyw sztucznych,

−

welingtony to obuwie przeciwdeszczowe, gumowe lub z tworzyw sztucznych, z cholewką

poszerzoną, długą do kolan, tylko wzuwane. Do grupy tej naleŜą równieŜ półwelingtony
z cholewką do połowy łydki.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Czy znasz kryteria podziału obuwia według typów?

Jakie znasz typy obuwia wynikające z cech konstrukcyjnych cholewki?

Jaka jest róŜnica między półbutami, półtrzewikami i trzewikami?

Czym się róŜnią botki i buty?

Jakie znasz rodzaje czółenek?

Czym charakteryzują się sandały i pantofle?

Jakie znasz typy obuwia wynikające ze szczegółowego przeznaczenia?

Do czego słuŜą buty skorupowe i wewnętrzne?

Czym róŜnią się kalosze od śniegowców?

10.

Jaka jest róŜnica między tenisówkami i trampkami?

11.

Czym charakteryzuje się obuwie typy welingtony i półwelingtony?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Spośród róŜnych typów obuwia zamieszczonych na planszach zaznacz typy wskazane

przez nauczyciela i scharakteryzuj je pisemnie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymane plansze,

zaznaczyć na planszy wskazane przez nauczyciela typy obuwia,

scharakteryzować pisemnie wskazane obuwie,

dokonać samooceny wykonanej pracy,

zaprezentować wyniki swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze z róŜnymi typami obuwia i ich odmianami,

−

wykaz nazw typów obuwia otrzymany od nauczyciela,

−

przybory piśmiennicze,

−

papier formatu A4,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Korzystając z Internetu wybierz na stronach „obuwie” wskazane przez nauczyciela typy

i odmiany obuwia, skopiuj je i scharakteryzuj na piśmie ich cechy konstrukcyjne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyszukać w Internecie strony „obuwie”,

wyszukać wskazane przez nauczyciela typy obuwia,

skopiować wybrane typy obuwia i ich odmiany,

scharakteryzować wybrane obuwie na piśmie pod kątem jego cech konstrukcyjnych,

dokonać samooceny wykonanej pracy,

zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

drukarka,

−

przybory piśmiennicze,

−

wykaz nazw typów obuwia otrzymany od nauczyciela,

−

papier kserograficzny formatu A4,

−

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Ze zbioru róŜnych typów obuwia i ich odmian wybierz obuwie wskazane przez

nauczyciela i dokonaj pisemnego zestawienia jego elementów składowych zewnętrznych
podając ich nazwy i ilość w parze.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymany zbiór róŜnych typów obuwia,

wybrać obuwie według wykazu otrzymanego od nauczyciela,

określić nazwy elementów cholewki i spodu widoczne od strony zewnętrznej,

dokonać pisemnego zestawienia elementów zewnętrznych, podając ich nazwy i ilości
w parze,

zweryfikować wyniki pracy,

zaprezentować swoją pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

zbiór róŜnych typów obuwia,

−

przybory piśmiennicze,

−

papier formatu A4,

−

literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zdefiniować kryteria podziału obuwia według typów?

rozróŜnić obuwie według kroju cholewki?

scharakteryzować typy i odmiany obuwia klasyfikowanego według

cech szczególnego przeznaczenia?

scharakteryzować typy i odmiany obuwia klasyfikowanego według

cech konstrukcyjnych cholewki?

zdefiniować i wskazać róŜnice w obuwiu typu półbuty, półtrzewiki,

trzewiki i botki?

zdefiniować i wskazać róŜnice w obuwiu typu buty, sandały,

czółenka i pantofle?

wskazać róŜnice w obuwiu typu tenisówki, trampki, kalosze,

półwelingtony?

wskazać róŜnice w obuwiu typu welingtony i buty?

zdefiniować zasady stosowania butów skorupowych i wewnętrznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Grupy wielkościowe obuwia

4.3.1. Materiał nauczania

Podział obuwia według grup wielkościowych oznacza dostosowanie obuwia dla

uŜytkowników pogrupowanych w zaleŜności od wieku i płci. Biorąc pod uwagę to kryterium
kierowano się faktem, Ŝe stopy ludzkie w zaleŜności od wieku i płci wykazują zasadnicze
róŜnice, zarówno w strukturze wymiarów, jak równieŜ w budowie przestrzennej, czyli
kształcie stóp.

Stopy osobników płci Ŝeńskiej, we wszystkich kategoriach wieku cechują mniejsze

wymiary niŜ wymiary stóp osobników płci męskiej. RóŜnice te zaznaczają się szczególnie
u dzieci starszych i młodzieŜy oraz pogłębiają się u osobników dojrzałych.

ZróŜnicowanie wymiarów podstawowych cech stóp w zaleŜności od płci i wieku jest

zilustrowane w tabeli 1. Dane liczbowe zawarte w tabeli są efektem obszernych badań
antropometrycznych stóp prowadzonych w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku przez
Instytut Przemysłu Skórzanego w Łodzi.

Tabela 1 ZróŜnicowanie wymiarów podstawowych cech stóp w aspekcie płciowym i wiekowym (według

wyników badań Instytutu Przemysłu Skórzanego [6, s. 177]

Długość stopy w mm

Obwód stopy w mm

Szerokość stopy w mm

Wiek w latach

kobiety

męŜczyźni

kobiety

męŜczyźni

kobiety

męŜczyźni

141,4

145,8

141,6

146,6

61,2

63,1

153,2

157,2

149,3

154,1

64,0

66,0

163,7

167,0

156,9

164,1

66,8

68,7

172,9

176,2

164,1

168,3

69,5

71,3

182,5

185,1

171,7

176,2

72,4

74,1

191,3

194,0

178,5

183,2

75,1

76,8

199,9

202,2

185,6

190,6

77,9

79,6

207,9

210,5

192,2

197,4

80,3

82,2

216,0

218,4

200,0

205,3

83,2

85,1

223,2

226,1

207,3

212,1

85,8

86,8

229,7

234,3

214,4

219,8

88,5

90,8

235,0

243,0

219,9

228,0

90,8

94,0

238,1

251,3

223,8

226,4

92,5

97,5

239,8

257,2

226,2

242,9

93,6

100,2

240,0

260,9

227,5

247,5

94,1

102,0

240,6

262,2

228,9

249,3

94,7

102,3

241,3

262,8

230,4

250,4

95,5

102,7

19–25

241,5

262,5

232,5

251,5

96,8

103,5

26–35

241,2

262,1

235,4

252,5

98,3

104,3

36–45

241,2

261,3

238,3

252,8

99,8

104,9

46 i więcej

241,1

260,4

246,0

252,2

100,8

105,0

Wyniki zawarte w tabeli jednoznacznie potwierdzają konieczność wytwarzania obuwia

w innych wielkościach (długościach i tęgościach) dla dziewcząt i dorosłych kobiet niŜ dla
chłopców i dorosłych męŜczyzn. Zaprezentowane w tabeli wyniki pochodzą sprzed prawie
40 lat i nie odzwierciedlają aktualnej sytuacji. Przedstawiają jednak problem. Badania takie są
bardzo kosztowne, a placówki naukowo-badawcze nie mają na ten cel stosownych funduszy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Z badań  cząstkowych  jakie  prowadzą  placówki  naukowo-badawcze  i  wyŜsze  uczelnie
wynika,  Ŝe  wymiary  stóp,  szczególnie  u  młodzieŜy,  znacznie  wzrosły.  Jest  to  niewątpliwie
związane  z ogólnym  rozwojem  polskiego  społeczeństwa,  które  jest  lepiej  odŜywione
i rozwinięte w sensie fizycznym.

Wracając do analizy wymiarów stóp i ich zróŜnicowania u obojga płci, trzeba brać pod

uwagę  odmienny  kształt  stóp  u  młodzieŜy  i  osobników  dorosłych.  Dotyczy  to  szczególnie
kształtów części palcowej stopy. Stopy kobiet cechuje większe nachylenie palucha niŜ stopy
męŜczyzn, które z kolei charakteryzują się większym nachyleniem palca piątego w kierunku
osi  podłuŜnej.  Wraz  z  wiekiem  zarówno  u  kobiet  i  męŜczyzn  nachylenie  obu  palców
w kierunku  osi  podłuŜnej  powiększa  się.  W  tej  sytuacji  trudno  jest  konstruować  obuwie
o jednakowym  kształcie  czubka  dla  dzieci,  młodzieŜy  i  osób  dorosłych,  gdyŜ  takie  obuwie
działałoby  szkodliwie  na  stopy,  doprowadzając  je  do  schorzeń,  a  nawet  deformacji  części
palcowej stóp.

DuŜy wpływ na zróŜnicowanie wielkości oraz form obuwia ma równieŜ wysokość

zastosowanego  obcasa.  Wiadomo,  Ŝe  obuwie  dla  dzieci  obojga  płci  oraz  dla  męŜczyzn
cechuje  obcas  niski,  podczas  gdy  w  obuwiu  damskim  jest  on  z  reguły  wyŜszy,  a  czasem
nawet  wysoki.  Nie  bez  wpływu  na  wyodrębnienie  pewnych  grup  obuwia  pozostają  względy
estetyczne, trendy mody i inne.

Wymienione w ogólnym zarysie względy doprowadziły do konieczności podziału obuwia

na określone grupy, noszące nazwę grup wielkościowych obuwia. Pod pojęciem grupy
wielkościowej naleŜy rozumieć określony zakres wielkości numerów długości i tęgości dla
grup uŜytkowników wyodrębnionych według płci i wieku. Obuwie wchodzące w skład danej
grupy cechują pewne wspólne właściwości konstrukcyjne, róŜniące je od kopyt naleŜących do
innej grupy wielkościowej.

W minionym półwieczu w Polsce zmieniano czterokrotnie grupy wielkościowe obuwia

kierując się róŜnymi przesłankami.

Pod koniec lat sześćdziesiątych minionego wieku podział obuwia na grupy wielkościowe

dostosowano  do  opracowanego  w  tamtym  czasie  i  wydanego  przez  Główny  Urząd
Statystyczny  w  1969  r.  Systematycznego  Wykazu  Wyrobów  (S.W.W.).  Podział  ten  był
podyktowany  w większym  stopniu  koniecznością  róŜnicowania  pod  względem  wzorniczym
gotowego obuwia niŜ potrzebami naturalnymi, to jest biologicznymi kryteriami róŜnicowania
obuwia  ze  względu  na  budowę  morfologiczną  stóp.  Podział  ten  jako  zbyt  drobiazgowy
utrudniał zarówno wytwarzanie, jak równieŜ zbyt obuwia [6, s. 178]. Obuwie podzielono na
10 grup wielkościowych, przy czym występowały dwie grupy oznaczone liczbą 3 jako 3/1 –
dla obuwia dziecięcego w przedziale wiekowym od 5 do 6 lat (dziecięce młodsze) i 3/2 – dla
obuwia dziecięcego w przedziale wiekowym od 7 do 9 lat (dziecięce starsze). Te dwie grupy
dotyczyły dzieci obojga płci.

latach

siedemdziesiątych

wyniku

badań

antropometrycznych

stóp

przeprowadzonych  na  skalę  ogólnopolską  przez  Instytut  Przemysłu  Skórzanego  w  Łodzi
zakwestionowano dotychczasowy podział. Wskazując na konieczność zastąpienia go nowym.
Zamiast  dotychczasowych  dziesięciu  grup  wielkościowych  zaproponowano  przemysłowi
obuwniczemu  wprowadzenie  sześciu  grup  wielkościowych.  Propozycja  ta  została
przedyskutowana i zatwierdzona przez przemysł.

Szeroko komentowany i uzasadniany podział obuwia na sześć grup, pomimo

wcześniejszych uzgodnień nie zyskał powszechnej akceptacji i to zarówno przez przemysł,
organizacje handlowe i uŜytkowników. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych, a więc przed
około 20 laty wprowadzono kolejny podział, który obowiązuje do chwili obecnej.

Obowiązujący aktualnie podział obuwia na grupy wielkościowe według kryterium wieku

i płci jest zilustrowany w tabeli 2.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 2. Obowiązujący w Polsce podział obuwia na grupy wielkościowe [4, s. 30]

Grupa wielkościowa

symbol

nazwa

przeznaczenie

niemowlęca i poniemowlęca

dla dzieci obojga płci w wieku do 2 lat

wczesnodziecięca

dla dzieci obojga płci w wieku od 3 do 4 lat

przedszkolna

dla dzieci obojga płci w wieku od 5 do 6 lat

szkolna

dla dzieci obojga płci w wieku od 7 do 10 lat

dziewczęca

dla dziewcząt w wieku od 11 do 15 lat

chłopięca

dla chłopców w wieku od 11 do 15 lat

młodzieŜowo-dziewczęca

dla dziewcząt w wieku od 16 do 18 lat

damska

dla kobiet powyŜej 18 lat

młodzieŜowo-chłopięca i męska

dla chłopców i męŜczyzn w wieku powyŜej 15 lat

W oparciu o szeregi rozdzielcze dla długości stóp (obliczone dla wyodrębnionych

w przedziale grup w zaleŜności od płci i wieku) ustalono rozpiętość numerów długości kopyt
dla kaŜdej grupy wielkościowej (tabela 3).

Tabela 3. Rozpiętość numerów długości obuwia w grupach wielkościowych [4, s. 30].

Grupa wielkościowa

Wielkość

Symbol

nazwa

Tabela numeracji metrycznej

podstawowa

w grupie

niemowlęca i poniemowlęca

, 10, 10

11, 11

, 12, 12

, 13,

, 14, 14

10 G

13 G

wczesnodziecięca

15, 15

, 16, 16

, 17

16 G

przedszkolna

17, 17

, 18, 18

, 19, 19

szkolna

20, 20

, 21, 21

, 22

21 G

dziewczęca

22, 22

, 23, 23

, 24, 24

, 25

chłopięca

, 23, 23

, 24, 24

, 25, 25

, 26

24 G

młodzieŜowo-dziewczęca

22, 22

, 23, 23

, 24, 24

, 25, 25

damska

, 22, 22

, 23, 23

, 24, 24

, 25,

, 26, 26

, 27

młodzieŜowo-chłopięca i męska

, 24, 24

, 25, 25

, 26, 26

, 27,

, 28, 28

, 29, 29

, 30, 30

, 31

27 G

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

Co oznacza podział obuwia na grupy wielkościowe?

Jakimi kryteriami naleŜy posłuŜyć się przy podziale obuwia na grupy wielkościowe?

Kto w Polsce prowadził badania antropometryczne stóp i jakie były skutki tych badań?

Czy stopy męŜczyzn i kobiet mają identyczną budowę i kształty?

Co róŜnicuje obuwie w zaleŜności od wieku i płci uŜytkowników?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kiedy i dlaczego zmieniano grupy wielkościowe obuwia w Polsce na przestrzeni
ostatnich 50 lat?

Czy moŜesz wyliczyć i nazwać grupy wielkościowe obuwia według aktualnie
obowiązującego podziału?

Dlaczego dzielimy obuwie na grupy wielkościowe?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dysponując ocechowanym zbiorem róŜnych rodzajów i wielkości obuwia uszereguj je

w kolejno po sobie następujące grupy wielkościowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyszukać cechy obuwia informujące o jego przynaleŜności do określonej grupy (w razie
potrzeby poprosić o pomoc nauczyciela),

podzielić obuwie na grupy wielkościowe,

uszeregować grupy obuwia według kolejnych symboli (np. 1, 3, 5, 7),

nazwać grupy wielkościowe obuwia wydzielone ze zbioru,

dokonać samooceny wykonanej pracy,

zaprezentować wyniki pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

zbiór róŜnych rodzajów i wielkości obuwia,

−

przybory piśmiennicze,

−

kartki papieru formatu A4,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Rozpoznaj otrzymane od nauczyciela obuwie, podaj jego nazwę i w oparciu o jego

rozmiar lub inne cechy określ rodzaj i numer (symbol) grupy wielkościowej, z której
pochodzi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymane obuwie i określić jego typy,

zidentyfikować lub zmierzyć numer długości obuwia lub ustalić inne cechy ułatwiające
zakwalifikowanie tego obuwia do określonych grup wielkościowych,

nazwać i zapisać grupy wielkościowe, do których naleŜy analizowane obuwie,

zaprezentować wyniki pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

róŜne rodzaje i typy obuwia,

−

ocechowane miarki kontrolne do zidentyfikowania długości obuwia w jego wnętrzu,

−

przybory piśmiennicze,

−

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

nazwać i wyliczyć w kolejności obowiązujące w Polsce grupy

wielkościowe obuwia?

nazwać placówkę naukowo-badawczą, która prowadziła badania

antropometryczne w Polsce mające na celu udokumentowanie
podziału obuwia na grupy wielkościowe?

wyjaśnić konieczność wytwarzania obuwia w róŜnych grupach

wielkościowych?

opisać róŜnice w budowie stóp kobiet i męŜczyzn?

wyjaśnić przyczyny zmiany podziału obuwia na grupy wielkościowe

na przestrzeni ostatniego półwiecza?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Systemy montaŜu obuwia

4.4.1. Materiał nauczania

W Polskiej Normie PN-85/O-91000 Obuwie. Technologia, przy haśle „podstawowe

systemy  montaŜu  obuwia”  podana  jest  definicja,  Ŝe  są  to  sposoby  połączenia  cholewki
obuwia  ze  spodem  i  poszczególnych  części  spodu  ze  sobą.  W  nowej  normie  europejskiej
PN EN  ISO  19952:2007  takŜe  dotyczącej  terminologii  obuwniczej,  oddzielnego  hasła
dotyczącego systemów  montaŜu nie ma, chociaŜ przy  charakteryzowaniu róŜnych sposobów
montaŜu  obuwia  są  przypadki  kiedy  takie  słowa  się  pojawiają,  na  przykład  „system
Kalifornia”,  „gdynkowy  system  montaŜu”,  ale  to  są  tylko  dwa  przypadki,  a  właściwie  jeden
bo obydwa terminy dotyczą obuwia gdynkowego

W normie PN-EN ISO 19952 termin „system” zastąpiono słowem konstrukcja i tak

mamy  konstrukcję  sandałową,  pasową,  klejową  itd.  Ta  zmiana  właściwie  nic  nie  zmienia
i jest  spowodowana  jedynie  tym,  Ŝe  nowe  normy  są  wiernym  tłumaczeniem  norm
europejskich, co często zniekształca ich sens w języku polskim. Sądzę, Ŝe nie będzie błędem,
aby  nie  burzyć  istniejącego  i  poprawnie  sformułowanego  słownictwa,  Ŝe  w  nauczaniu
technologii  obuwia  w Polsce  będziemy  stosować  naszą  rodzimą  terminologię,  która  jest
sprawdzona i jednoznacznie rozumiana

W praktyce, łączenie elementów obuwia (cholewki ze spodem) jest oparte na pięciu

zasadniczych rodzajach połączeń wykonanych techniką

−

szycia,

−

kołkowania, gwoździowania, śrubowania,

−

klejenia,

−

wulkanizowania,

−

bezpośredniego wtrysku lub nalewania tworzywa na zaciągnięty brzeg cholewki.

Najczęściej w produkcji obuwia występuje jedno z wyŜej wymienionych połączeń, tworzące

określony system montaŜu, który jest równieŜ uzaleŜniony od sposobu wykonania połączenia,
konstrukcji, typu i rodzaju obuwia; np. w systemach: przeszywanym, pasowym i sandałowym
połączenie jest oparte na szyciu, ale systemy i sposoby wykonania są zupełnie róŜne.

Chcąc uzyskać obuwie masywne, o duŜej wytrzymałości połączenia, stosuje się tzw.

wielosystemy oparte na kilku rodzajach połączeń lub połączenia jednego typu, ale w róŜnym
ujęciu, np. system pasowo-sandałowy, czy przeszywano-dublowany, gdzie łączenie
elementów jest wykonane za pomocą szycia.

Obecnie najczęściej stosowanym rodzajem połączenia jest system klejony. Stosuje się go

jako system klasyczny-wyodrębniony, a takŜe w połączeniu z innymi systemami, tworząc
wielosystemy, np.: przeszywano-klejony, pasowo-klejony, sandałowo-klejony i inne.

System klejony
W systemie tym podeszwa jest przyklejona do dolnych brzegów cholewki i wypełnienia

(rys.10). System produkcji obuwia klejonego ma wiele zalet,
które decydują o jego popularności i licznym zastosowaniu.
Obuwie  klejone  jest  lekkie  i  elastyczne.  Właściwości  te
otrzymuje  się  nie  tylko  dzięki  połączeniu  podeszwy
z wierzchem  za  pomocą  elastycznego  złącza  klejowego,  ale
równieŜ  dzięki  zastosowaniu  kleju  przy  ćwiekowaniu
wierzchu na podpodeszwę.

Rys. 10. System klejony:

1– cholewka, 2 – podpodeszwa,

3 – wypełnienie, 4 – podeszwa,

5 – błona klejowa [4, s. 67

]

Początkowo

systemie

klejonym

stosowano

klej

nitrocelulozowy, tzw. Ago, który stopniowo zastąpiono
klejami rozpuszczalnikowymi typu chloroprenowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kolejnym etapem było wprowadzenie klejów poliuretanowych dwuskładnikowych, dzięki
którym moŜna łączyć praktycznie wszystkie rodzaje materiałów obuwniczych

System klejony, ze względu na swoje zalety, został bardzo rozpowszechniony i stał się

podstawowym systemem w przemysłowej technice wytwarzania obuwia. Obecnie aŜ
75–80% globalnej ilości produkowanego obuwia montuje się systemem klejonym.

Klejenie, jako sposób łączenia, wykorzystuje się takŜe przy innych systemach, tworząc

wspólnie  z  nimi  tzw.  wielosystemy.  RównieŜ  w  klasycznym  systemie  klejonym  moŜna
zaobserwować  pewne  jego  odmiany,  np.  system  klejony  z  pasem  transparentowym  lub
z podeszwą karczkową.

System klejony z pasem transparentowym róŜni się od systemu podstawowego tym, Ŝe

do zdrapanych brzegów zaćwiekowanej cholewki nakleja się odpowiednio uformowany pas,
a następnie pas ten łączy się z podeszwą.

Podeszwy z karczkiem stosuje się głównie do obuwia damskiego na obcasach średnich

i wysokich.  Do  tego  typu  obuwia  podeszwę  przykleja  się  do  zaćwiekowanego  brzegu
cholewki  jedynie  w  części  czubka,  przedstopia  i  śródstopia,  natomiast  piętową  część
podeszwy  z  tzw.  karczkiem  (odpowiednio  ścienioną)  wywija  się,  następnie  przybija  obcas
a wywiniętą  część  podeszwy  (karczka)  przykleja  się  do  frontu  obcasa.  W  nowoczesnej
technologii  przyklejanie  podeszwy  i  karczka  wykonuje  się  w  jednej  operacji  na  specjalnie
wyposaŜonych prasach hydraulicznych.

System przeszywany

System montaŜu obuwia przeszywanego (rys. 11) polega na przeszyciu ściegiem

łańcuszkowym  podpodeszwy,  zaćwiekowanego  brzegu  cholewki  i  podeszwy  (ewentualnie
międzypodeszwy).Dość  często  występuje  w  kombinacji  z  tzw.  dublowaniem,  klejeniem,
kołkowaniem  i  śrubowaniem,  tworząc  róŜne  wielosystemy,  np.:  przeszywano - dublowany,
przeszywano - dublowano - klejony,  przeszywano - kołkowany,  itp.  System  przeszywano -
dublowany  polega  na  kombinacji  dwóch  sposobów  łączenia,  a  mianowicie  przeszywaniu
ś

ciegiem łańcuszkowym jednonitkowym i tzw. dublowanym.

Rys. 11. System przeszywany: 1 – cholewka,

2 – wyściółka, 3 – podpodeszwa, 4 – wypełnienie,

5 – podeszwa, 6 – otok, 7 – szew, 8 – teks,

9 – błona klejowa [4, s. 68]

Rys. 12. System przeszywano-dublowany:

1 – cholewka, 2 – wyściółka, 3 – podpodeszwa,

4 – wypełnienie, 5 – międzypodeszwa, 6 – podeszwa,

7 – szew dublowany, 8 – szew przeszywany[4, s. 69]

Przebieg montaŜu obuwia systemem przeszywano-dublowanym (rys.12) jest następujący:

do zaćwiekowanego

obuwia przymocowuje się tymczasowo podsuwkę (zwaną

międzypodeszwą)  z rysą,  wyzuwa  się  kopyto,  a  następnie  przeszywa  podpodeszwę,
zaciągnięty  brzeg  cholewki  i podsuwkę  ściegiem  łańcuszkowym  na  maszynie  przeszywarce.
W  części  piętowej  podsuwka  jest  z  reguły  przymocowana  do  podpodeszwy  za  pomocą
gwoździ  lub  kołków.  Po  przymocowaniu  podsuwki,  obuwie  nazuwa  się  na  kopyto
pomocnicze, tzw. nazuwak, a następnie przytwierdza za pomocą kleju, gwoździ lub klamerek
podeszwę,  którą  łączy  się  z  wystającym  brzegiem  podsuwki.  Podeszwę  zszywa  się
z międzypodeszwą ściegiem dwunitkowym na dublerce. Nić górna (bielona) tworzy ozdobny
szew na zewnętrznej stronie wystającego brzegu podsuwki. Dolna nić, impregnowana, tworzy
szew  ułoŜony  w wydrąŜeniu  podeszwy,  tzw.  rysie.  W  zaleŜności  od  grubości  łączonych
materiałów stosuje się 2–5 ściegów na 1 cm szwu. Podeszwy z kruponu roślinnego muszą być
przed dublowaniem zwilŜone. Końcową czynnością montaŜu jest przybicie obcasów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

System przeszywany moŜna jeszcze rozbudować, stosując dwie międzypodeszwy i podeszwę
gumową przyklejoną do układu przeszywano - dublowanego. Powstaje w ten sposób system
przeszywano-dublowano-klejony.

W systemie przeszywano-kołkowanym początkowe operacje są identyczne, jak

w systemie przeszywanym. Dopiero po przeszyciu podeszwy, łączenie podstawowe
wzmacnia się kołkami na maszynie-kołkowarce. Wzmocnienie stosuje się w śródstopiu lub na
całym obwodzie podeszwy.

Zamiast kołków moŜna stosować śruby lub gwoździe. Wtedy będzie to system

przeszywano-śrubowany, ewentualnie przeszywano-gwoździowany. Kombinacji tych moŜe
być znacznie więcej, np. moŜna przeszywać, kołkować i śrubować; przeszywać, dublować
i gwoździować oraz inne.

Przy montaŜu obuwia systemem przeszywanym wykonuje się z reguły następujące

czynności:

−

przymocowanie wypełnień i usztywniaczy,

−

otwieranie rysów w podeszwach,

−

tymczasowe przymocowanie podeszew,

−

wyjmowanie kopyt zasadniczych,

−

przeszywanie podeszew,

−

kołkowanie lub gwoździowanie pięt,

−

zakrywanie rysów,

−

formowanie spodów obuwia,

−

przybijanie obcasów,

−

wkładanie kopyt pomocniczych.
Podstawową i najbardziej złoŜoną czynnością w tym systemie jest przeszywanie, które

decyduje o jakości i wytrzymałości produkowanego obuwia. Czynność tę wykonuje się na
maszynie przeszywarce.

System kołkowany

W systemie tym podeszwę, podpodeszwę oraz zaciągnięty brzeg cholewki łączy się za

Rys. 13. System kołkowany: 1 – cholewka,

2 – wyściółka, 3 – podpodeszwa, 4 – wypełnienie,

5 – międzypodeszwa, 6 – podeszwa, 7 – szew

dublowany, 8 – szew przeszywany [4, s. 71]

pomocą kołków drewnianych (rys. 13).
Technologia ta wymaga stosowania grubych
i ścisłych

podpodeszew

oraz

podeszew

skórzanych,  wskutek  czego  obuwie  staje  się
sztywne,  a  koszty  jego  wytwarzania  są
znacznie  wyŜsze.  Dlatego  system  ten  stosuje
się  w  niewielkiej  skali;  głównie  w  zakładach
rzemieślniczych  i  usługach,  ewentualnie  jako
uzupełnienie innych systemów.

MontaŜ obuwia systemem kołkowanym przebiega w następujących etapach:

−

przymocowanie wypełnień i usztywniaczy,

−

wstępne (tymczasowe) przymocowanie podeszwy,

−

wyjmowanie kopyt zasadniczych,

−

kołkowanie podeszew,

−

cieranie kołków wewnątrz obuwia,

−

wzmacnianie czubków i śródstopia przy uŜyciu gwoździ (teksów) lub śrub,

−

formowanie spodów obuwia,

−

przybijanie obcasów,

−

wkładanie kopyt pomocniczych.
Kołkowanie odbywa się na maszynie kołkowarce.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

System pasowy

W systemie pasowym połączenie cholewki z podeszwą następuje za pośrednictwem

specjalnego  pasa.  Podpodeszwa  tego  typu  obuwia  ma  na  swoim  brzegu  krawędź  ustawioną
prostopadle  do  jej  powierzchni  zwaną  wargą,  do  której  jest  przyszyty  dolny  brzeg  cholewki
łącznie  z  podłuŜnym  brzegiem  pasa.  Do  drugiego  brzegu  pasa  jest  przyszyta  podeszwa  ze
skóry naturalnej. Obuwie to cechuje znaczna elastyczność spodu i gładkość podpodeszwy od
strony  wewnętrznej  (stykającej  się  ze  stopą).  Ze  względu  na  duŜe  obciąŜenie  pasa  i  wargi
podpodeszwy, elementy te naleŜy wykonać z materiałów o  duŜej wytrzymałości  na  procesy

Rys. 14. System pasowy: 1 – cholewka,

2 – podpodeszwa, 3 – wypełnienie, 4 – podeszwa,

5 – warga, 6 – pas, 7 – szew dublowany, 8 – szew

łańcuszkowy łączący pas z brzegiem cholewki

i wargą podpodeszwy [4, s. 72]

zmęczeniowe,

występujące

czasie

uŜytkowania  obuwia.  Obuwie  pasowe  moŜe
być  produkowane  z  wargą  dookoła  pięty  lub
z gładką  piętą.  Przy  produkcji  tego  obuwia
moŜna  stosować,  zgodnie  z  wymogami
obowiązującej  mody,  róŜnego  rodzaju  pasy
i ściegi,  które  tworzą  efektowne  ozdoby.
Przekrój  poprzeczny  obuwia  wykonanego
systemem pasowym pokazano na rysunku 14.

Kolejność czynności technologicznych przy montaŜu obuwia systemem pasowym jest

następująca:

−

wszywanie pasów,

−

odwijanie pasów,

−

obcinanie pasów,

−

zakończenie pasów,

−

przymocowywanie usztywniaczy (na ogół drewnianych),

−

wklejanie wypełnień,

−

nanoszenie kleju na wewnętrzną stronę pasów, wypełnień i podeszew,

−

nakładanie podeszew (sklejanie),

−

wiekowanie pięt systemem klasycznym (dotyczy obuwia z wargą do obcasa),

−

formowanie obuwia,

−

dublowanie podeszew (łączenie podeszwy z pasem),

−

zakrywanie rys,

−

formowanie spodów obuwia,

−

wyzuwanie kopyt zasadniczych,

−

przybijanie obcasów,

−

nazuwanie kopyt pomocniczych.
Do najwaŜniejszych czynności w tym systemie naleŜy zaliczyć wszywanie pasa

i dublowanie, czyli łączenie pasa z podeszwą. Wszywanie pasa wykonuje się na specjalnej
maszynie zwanej wszywarką pasa, która szyje ściegiem jednonitkowym łańcuszkowym.
Natomiast dublowanie wykonuje się na maszynie dublerce, szyjącej ściegiem dwunitkowym
zwanym potocznie dublowanym.

System pasowy w swoim klasycznym ujęciu (opisanym powyŜej) stał się inspiracją do

tworzenia  nowych  odmian,  jak:  system  pasowy  z  międzypasem,  z  pasem  profilowanym,
z pasem  przymocowanym  klamerkami,  szytym  po  narciarsku  (tzw  obuwie  górskie)  –  bez
międzypodeszwy,  z  dwoma  rzędami  ściegów  tworzących  szew  zszywający  lub  z  pasem
ochronnym  i  międzypodeszwą  oraz  imitacje  obuwia  pasowego  szytego  po  narciarsku
[4, s. 72].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

System pasowy szyty po narciarsku jest zilustrowany na rys. 15 w systemie tym górny

Rys. 15. System pasowy szyty po narciarsku:

1 – cholewka, 2 – podpodeszwa, 3 – wypełnienie,

4 – podeszwa, 5 – szew dublowany, 6 – szew

łańcuszkowy, 7 – międzypodeszwa,

8 – pas ochronny [4, s. 73]

brzeg pasa jest przyszyty do cholewki, a dolny
poprzez  cholewkę  do  wargi  podpodeszwy.
Przeciwległy  brzeg  pasa  wraz  z  wywiniętą
cholewką  jest  przyszyty  do  międzypodeszwy
(podsuwki),  do  której  z  kolei  jest  przyszyta
lub  przyklejona  podeszwa.  Obuwie  to  znane
jest jako pasowe z pasem ochronnym. MoŜna
teŜ  w  tym  systemie  zastosować  trzykrotne
szycie

przez

wykonanie

rzędu

szycia

łączącego pas, podsuwkę i podeszwę.

System sandałowy (fleksiblowy)

Dotychczas omówione systemy montaŜu charakteryzowały się tym, Ŝe miały

podpodeszwę,  brzeg  cholewki  był  ćwiekowany  (przeginany)  na  podpodeszwę  lub  wargę
podpodeszwy. Natomiast w obuwiu sandałowym, klasycznym nie ma podpodeszwy, a brzeg
cholewki  podczas  ćwiekowania  jest  wywinięty  na  wystający  brzeg  podsuwki  lub
bezpośrednio na podeszwę. Taki układ wpłynął na zwiększenie elastyczności spodu obuwia,
co znajduje swoje odbicie nawet w nazwie systemu.

W swojej klasycznej postaci system sandałowy występuje sporadycznie.
Aktualnie stosuje się najczęściej jego odmianę znaną jako system sandałowo-klejony

Rys. 16. System sandałowo klejony: 1 – cholewka,

2 – podszewka, 3 – podeszwa, 4 – szew dublowany,

5 – otoczek, 6 – błona klejowa [4, s. 76]

(rys. 16), w którym wywinięty brzeg
cholewki wraz z otokiem jest przyszyty do
podsuwki,

której

jest

przyklejona

podeszwa, wykonana najczęściej z gumy
porowatej.

System

ten

jest

znacznie

trwalszy,

gdyŜ

przyklejona

podeszwa

oddziela od podłoŜa ścieg łączący cholewkę
ze spodem. W praktyce znane są jeszcze inne
odmiany systemu sandałowego znane pod
nazwą: podwójnie dublowanego z podsuwką

i podeszwą,  a  takŜe  jako  klejone  (bez  dublowania).  Specyficzną  odmianą  jest  obuwie
sandałowe  z  podpodeszwą.  W  tym  systemie  jest  cholewka  z  podszewką,  a  odmienność  tego
systemu  polega  na  tym,  Ŝe  występuje  klasyczna  podpodeszwa,  na  którą  w  pierwszej
kolejności  ćwiekujemy  podszewkę  zaciągając  jej  brzegi  na  podpodeszwę.  Właściwe
ć

wiekowanie odbywa się w ujęciu typowym dla systemu, to znaczy, Ŝe brzeg wierzchu

cholewki jest wywinięty na podsuwkę lub bezpośrednio na podeszwę [1, s. 60].

Kolejność czynności technologicznych wykonywanych przy produkcji obuwia

montowanego systemem sandałowym w ujęciu klasycznym jest następująca:

−

zwilŜanie podeszew skórzanych,

−

dublowanie podeszew,

−

zakończanie otoczków,

−

zakrywanie rys,

−

formowanie obuwia,

−

przymocowanie obcasów.

System sandałowy jest zalecany głównie przy produkcji obuwia dziecięcego oraz lekkiego

obuwia letniego i turystycznego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Przekrój poprzeczny obuwia

opankowego: 1 – cholewka,

2 – wyściółka imitująca podpodeszwę,

3 – podeszwa, 4 – szew łączący

cholewkę z uformowanym spodem

[4, s.77]

System wywrotkowy

Podstawową cechą tego systemu jest to, Ŝe podeszwy są zszyte z wierzchami od strony

Rys. 17. Przekrój poprzeczny obuwia

wywrotkowego: 1 – cholewka,

2 – wyściółka, 3 – wyłoŜenie,

4 – międzypodeszwa, 5 – podeszwa,

6 – szew, 7 – błona klejowa [4, s. 77]

mizdry (elementy składa się licem do lica). Dolne brzegi
odwróconej  na  wewnętrzną  stronę  cholewki  i  podeszwy
zszywa  się  ściegiem  zwartym  lub  okrętkowym,
a następnie  odwraca  się  na  stronę  zewnętrzną  (rys.  17).
Na wierzchy i podeszwy tego obuwia stosuje się miękkie
skóry  lub  elastyczne  tworzywa,  dające  się  odwracać  po
zszyciu.

Systemem

tym

produkuje

się

obuwie

niemowlęce, dziecięce lub damskie oraz domowe
wykonane dość często z tkanin i innych materiałów
włókienniczych

System opankowy

Systemem tym produkuje się obuwie, którego podeszwa z podwiniętymi do góry

brzegami jest przymocowana do brzegu cholewki szwem okrętkowym (rys. 18). Do
zszywania stosuje się wąskie pasy skóry lub nici typu plecionki. Obuwie to charakteryzuje się

duŜą

elastycznością

i lekkością.

Tym

sposobem

produkuje się niektóre rodzaje obuwia regionalnego,
domowego oraz lekkiego obuwia damskiego i męskiego.
Kolejność czynności technologicznych przy montaŜu
typowego obuwia opankowego jest następująca:

−

połączenie wierzchu za spodem (najczęściej za

pomocą ręcznego przeplatania paska skórzanego lub
specjalnej nici ozdobnej),

−

przybijanie obcasów,

−

nazuwanie kopyt,

−

formowanie i stabilizacja obuwia na kopycie,

−

wklejanie wyściółek usztywniających,

−

wykończenie obuwia

System gdynkowy

W obuwiu gdynkowym rozróŜnia się kilka odmian, spośród których najczęściej stosowane

to:

−

„California” (rys. 19a),

−

„Astra” (rys. 19b).

Rys. 19. Przekrój poprzeczny obuwia gdynkowego: a) typu California, b) typu Astra; 1 – cholewka,

2 – wyściółka, 3 – wypełnienie, 4 – podeszwa, 5 – szew, 6 – błona klejowa, 7 – obciągnięcie,

8 – szew dublowany, 9 – pas profilowany, w kształcie litery L, 10 – międzypodeszwa [4, s. 78]

W systemie „California” dolny brzeg cholewki jest zszyty z brzegami wyściółki

i obciągnięcia. Do brzegu obciągnięcia, zagiętego na wyłoŜenie, jest przyklejona podeszwa.
PoniewaŜ obuwie gdynkowe nie ma podpodeszwy, a na wyłoŜenie stosuje się najczęściej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 20. Przekrój poprzeczny

obuwia wulkanizowanego

niskociśnieniowego:

1 – cholewka, 2 – wyściółka,

3 – wypełnienie, 4 – podeszwa,

5 – szew [4, s. 78]

Rys. 21. Przekrój poprzeczny

obuwia wtryskowego:

1 – cholewka, 2 – podpodeszwa,

3 – wypełnienie, 4 – podeszwa

[4, s. 79]

masę korkową lub filc, jest ono bardzo elastyczne i lekkie. Ujemną cechą tego obuwia jest
niska wytrzymałość połączenia cholewki z wyściółką.

System „Astra” polega na tym, Ŝe do dolnej krawędzi cholewki przyszywa się wyściółkę

oraz pas w kształcie litery L, do którego przyszywa się lub przykleja podeszwę. Z reguły
w obuwiu tym stosuje się międzypodeszwę (podsuwkę).

System wulkanizowany

Podstawowym surowcem w obuwiu wulkanizowanym jest mieszanka kauczukowa, która

w określonych  warunkach  ulega  wulkanizacji  i  wytwarza  trwałą  masę,  zwaną  gumą.
W systemie  tym  moŜna  produkować  obuwie  zaćwiekowane  w  tradycyjny  sposób,  tzn.  brzeg
cholewki  jest  przegięty  i  przymocowany  do  podpodeszwy  lub  cholewka  (najczęściej
z tkaniny) jest połączona z wyściółką, jak w systemie gdynkowym (rys. 20).

Przygotowaną w ten sposób cholewkę nakłada się na

metalową  formę  prasy  wulkanizacyjnej,  a  następnie  na
spód – nie  zwulkanizowaną  mieszankę  w  kształcie
podeszwy.  W  formie  wulkanizacyjnej,  pod  wpływem
działania

ciśnienia

temperatury,

następuje

zwulkanizowanie mieszanki i trwałe uformowanie
podeszwy wraz z obcasem oraz połączenie uformowanego
monolitu z cholewką.

Gotowy produkt jest poddawany jeszcze operacjom

wykończeniowym  (odcinanie  przetłoków  itp.).  W  ten
sposób  moŜna  produkować  zarówno  lekkie,  jak  i  cięŜkie
obuwie  sportowe  (trampki,  tenisówki,  buty  narciarskie,
piłkarskie

itd.),

które

wewnątrz

zaopatruje

się

w odpowiednie wkładki dostosowane do kształtu stopy.
System wtryskowy

System wtryskowy (rys. 21) naleŜy do najnowocześniejszych metod wytwarzania

obuwia. Proces produkcji metodą bezpośredniego wtrysku polega na tym, Ŝe wtryskiwany do
odpowiednich form płynny PCW (lub mieszanka kauczuków termoplastycznych) oblewa

zaćwiekowaną i umieszczoną w tej formie cholewkę,
tworząc

odpowiedniej

grubości

podeszwę

wraz

z obcasem.  Tak  jak  przy  obuwiu  klejonym,  brzegi
skórzanych  cholewek  muszą  być  odpowiednio  zdrapane,
odpylone  i  posmarowane  klejem.  System  wtryskowy
stosuje się przy produkcji tych rodzajów obuwia, które nie
ulegają  częstym  zmianom  mody  (obuwie  wojskowe,
robocze,  turystyczne,  ochronne).  W  tym  systemie,  nie
zawsze  formuje  się  cholewki  poprzez  ćwiekowanie.
Często  wykorzystuje  się  technikę  połączenia  cholewki
z wyściółką  co  zilustrowano  na  rys.  20  przy  produkcji

obuwia wulkanizowanego.

NiezaleŜnie od wymienionych systemów, w praktyce i literaturze moŜna się spotkać

z innymi  systemami,  jak:  system  duolastic,  system  obuwia  odlewanego  lub  wytwarzanego
przez  maczanie  itp.  W  ostatnich  latach  obserwuje  się  istotne  zmiany  w  produkcji  obuwia
systemem  wtryskowym.  Odstępuje  się  od  tradycyjnego  ćwiekowania  i  przygotowywania
cholewki  do  bezpośredniego  wtrysku  spodu  w  sposób  właściwie  nie  róŜniący  się  od
czynności  wykonywanych  w  systemie  klejonym.  W  wielu  krajach  stosuje  się  technologię,
w której  cholewka  bezpośrednio  przed  wtryskiem  tworzywa  jest  zaciągana  na  metalowe
kopyto  za  pomocą  sznurka.  Najczęściej  jednak  w  systemie  wtryskowym  produkuje  się
obuwie, w którym brzeg cholewki jest łączony szwem okrętkowym z wyściółką.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co rozumiesz pod pojęciem „system montaŜu obuwia”?

Który ze znanych Ci systemów montaŜu stosuje się najczęściej?

Czym róŜni się obuwie klejone od obuwia przeszywanego?

Jakie znasz rodzaje połączeń stosowane w procesie montaŜu obuwia?

Jaka jest róŜnica między przeszywaniem a dublowaniem?

W jaki sposób uzasadnisz nazwę systemu przeszywano-dublowanego?

Jaka jest róŜnica między systemem a wielosystemem montaŜu obuwia?

Czym charakteryzuje się system pasowy i sandałowy?

Jakie znasz odmiany systemu pasowego?

10.

W jakich systemach montaŜu nie ćwiekuje się cholewek?

11.

Jaka jest róŜnica między systemami wtryskowym i wulkanizowanym?

12.

Jakie znasz wielosystemy montaŜu obuwia?

13.

Czy potrafisz wykreślić schematy lub wykonać modele systemów i wielosystemów
montaŜu obuwia?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Spośród licznych schematów ilustrujących przekroje poprzeczne obuwia zmontowanego

róŜnymi systemami i wielosystemami, wybierz te, które wskaŜe nauczyciel.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymane plansze,

wskazać na planszy właściwe schematy,

uzasadnić dokonany wybór,

zaprezentować wyniki pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze ilustrujące róŜne schematy systemów i wielosystemów montaŜu obuwia,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Z otrzymanych materiałów podstawowych na wierzchy i spody obuwia oraz materiałów

pomocniczych wykonaj na przekroju kopyta lub półwałku wskazany przez nauczyciela
schemat montaŜu obuwia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z otrzymanym schematem montaŜu,

wykroić z otrzymanych materiałów paski szerokości 2 cm i stosownej długości
uzaleŜnionej od obwodu przekroju poprzecznego kopyta lub półwałka,

umieścić i połączyć na obwodzie kopyta (półwałku) wykrojone paski materiału według
otrzymanego schematu, dobierając właściwe materiały na wierzchy i spody obuwia,

zastosować właściwe dla schematu połączenia elementów, na przykład: klejenie, szycie,
gwoździowanie, kołkowanie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dokonać oceny wykonanej pracy, porównując wykonany model z otrzymanym
schematem,

zaprezentować wykonany model przekroju poprzecznego obuwia według otrzymanego
schematu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

materiały na wierzchy i spody obuwia (róŜne rodzaje),

−

materiały pomocnicze do łączenia elementów (pasków) wierzchu ze spodami: kleje, nici
(róŜne rodzaje i grubości), igły, gwoździe, teksy, klamerki, kołki drewniane,

−

dziurkacze o średnicy 0,75–1,00 mm, nakłuwaki,

−

noŜe szewskie,

−

młotki, obcęgi, kleszcze do ćwiekowania,

−

maszynka do ręcznego cięcia pasków,

−

taśma miernicza – obuwnicza,

−

podkład z drewna lub tworzywa do obróbki łączonych elementów,

−

schemat systemu montaŜu do wykonania modelu w naturze,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

W oparciu o otrzymany model lub przekrój poprzeczny obuwia, rozpoznaj zastosowany

system montaŜu, podaj jego nazwę, wykonaj odręcznie schemat przekroju i opisz jego
elementy za pomocą wyróŜników liczbowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymany model lub przekrój poprzeczny obuwia,

rozpoznać i nazwać zastosowany system montaŜu,

naszkicować i opisać schemat przekroju,

dokonać oceny wykonanego ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

model lub przekrój poprzeczny obuwia,

−

papier formatu A4,

−

przybory piśmiennicze, ołówki, gumka,

−

literatura z rozdziału 6.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zdefiniować pojęcie „systemu montaŜu”?

rozróŜnić systemy i wielosystemy montaŜu obuwia w oparciu

o schematy i przekroje poprzeczne obuwia lub jego modele?

wykonać modele przekrojów poprzecznych obuwia dla róŜnych

systemów i wielosystemów montaŜu obuwia?

rozróŜnić system montaŜu od wielosystemu montaŜu?

naszkicować i opisać schematy przekrojów poprzecznych obuwia

z otrzymanego modelu lub przekroju poprzecznego obuwia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Znakowanie obuwia, symbole, zasady

4.5.1. Materiał nauczania

Jeszcze do niedawna podstawą do znakowania obuwia był system oparty na Kodzie Towarowo

Materiałowym oznaczany potocznie skrótem KTM oraz norma PN-86/0-91013 Obuwie –
Znakowanie.

Pod pojęciem KTM rozumiano zbiór symboli identyfikujących towary występujące

w obrocie  lub  materiały  występujące  w  ewidencji,  obowiązujące  jednolicie  w  kontaktach
między  dostawcami  i  odbiorcami,  korespondencji  oraz  dokumentach  obrotu  towarowego.
Podstawą  KTM  było  II  wydanie  Systematycznego  Wykazu  Wyrobów  (SWW)
obowiązującego od 1 stycznia 1976 roku.

W symbolu KTM dla obuwia (z wyjątkiem gumowego) wyróŜniono dwie części:

−

klasyfikacyjną składającą się z siedmiu wyróŜników,

−

identyfikacyjną składającą się z pięciu wyróŜników.
Na miejscu 13 za częścią klasyfikacyjną i identyfikacyjną (7–5 wyróŜników)

umieszczono liczbę kontrolną wzoru obuwia.

W części klasyfikacyjnej kolejne wyróŜniki oznaczały:

−

1 – resort (Ministerstwo),

−

2 – gałąź przemysłu (przemysł skórzany),

−

3 – branŜa (obuwie bez gumowego),

−

4 – podbranŜa (rodzaj obuwia),

−

5 – sezonowość obuwia,

−

6 – grupa wielkościowa,

−

7 – typ obuwia.
W części identyfikacyjnej zarezerwowano 5 wyrazów na określenie wzoru obuwia.

Przedziały numerów wzorów dla zakładów obuwia przekazywane były centralnie przez
Centralne Laboratorium Przemysłu Obuwniczego w Krakowie.

W zakresie stosowania KTM i cechowania obuwia wydano wiele instrukcji i zaleceń.

Kod ten był komentowany w wielu ksiąŜkach i podręcznikach [1, s. 51], [3, s. 84], [4, s. 59]
oraz w PN-86/0-91013 Obuwie – Znakowanie.

Od 1 kwietnia 1999 roku w obrocie towarowym odnośnie znakowania obuwia na terenie

kraju obowiązuje norma PN-0-91013 Obuwie – Znakowanie, która zastąpiła normę
PN-86/0-91013 Obuwie – Znakowanie z roku 1986.

W nowej normie wprowadzono istotne zmiany polegające na:

−

wprowadzeniu części postanowień Dyrektywy Unii Europejskiej 94/11/EC i aktualnych
przepisów krajowych,

−

objęciu postanowieniami normy takŜe obuwia gumowego,

−

wycofaniu oznaczenia: znaku kontroli jakości, obwodu cholewy, liczby kontrolnej
według KT, symbolu SWW i znaku pakującego.
W normie podano wymagania dotyczące znakowania wszelkiego rodzaju obuwia i jego

opakowań, niezaleŜnie od źródła jego pochodzenia. Norma nie dotyczy obuwia ochronnego
i bezpiecznego oraz obuwia sportowego.

Obowiązujące znaki cyfrowe, literowe lub inne naleŜy umieszczać bezpośrednio na

obuwiu i jego opakowaniach (indywidualnych i zbiorowych) lub na etykietach ewentualnie na
tasiemkach przymocowanych do obuwia lub opakowań.

Znaki naleŜy wykonać przez wytłaczanie, ale dopuszcza się takŜe drukowanie,

a w przypadku ceny moŜna stosować etykietkę samoprzylepną. Znaki te powinny być trwałe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

czytelne,  estetyczne,  nie  brudzące  i  nie  powodujące  uszkodzenia  obuwia  i  przedmiotów
stykających się z nim. Minimalna wysokość tych znaków to 3 mm. Między grupami znaków
powinien  być  odstęp  wielkości  jednego  znaku.  Etykiety  i  tasiemki  powinny  być
przymocowane w sposób trwały, aby w transporcie i obrocie nie odczepiły się od obuwia lub
opakowania.  Rodzaje  stosowanych  znaków  i  miejsca  ich  występowania  zilustrowano
w tabeli 4.

Tabela 4. Rodzaje znaków stosowanych przy cechowaniu obuwia i jego opakowaniach oraz miejscach ich

występowania według PN-0-91012:1999

Występowanie znaku

Lp.

Rodzaj znaku

na obuwiu

na opakowaniu

jednostkowym

opakowaniu

zbiorczym

Nazwa lub znak firmowy producenta (lub

dostawcy)

Pełna nazwa i adres producenta (lub dostawcy)

Długość i ewentualnie tęgość lub szerokość

Materiały uŜyte do wykonania wierzchu,

podszewki i elementów spodu stykających się ze

stopą oraz podeszwy

Symbol wzoru

Oznaczenie gatunku

Znak jakości lub inny znak (jeŜeli obuwie taki

ma)

Kolor wierzchu

Liczba zapakowanych par lub sortyment

wielkościowy

Miesiąc i rok produkcji

Informacje dotyczące warunków uŜytkowania i

konserwacji

Cena detaliczna

Znak występuje na obu półparach

Brak znaku oznaczenia gatunku jest równoznaczny z tym, Ŝe obuwie jest wyprodukowane w gatunku 1.

Cenę oznacza podmiot gospodarczy prowadzący detaliczny obrót handlowy

NiezaleŜnie od znaków zawartych w tabeli 4, na obuwiu i jego opakowaniach dopuszcza

się umieszczanie innych dodatkowych znaków według uznania producenta lub dystrybutora
(dostawcy)

Znając rodzaje znaków oraz miejsca, w których te znaki naleŜy zamieszczać trzeba takŜe

określić sposób przedstawiania znaków wymienionych w tabeli 4:

−

nazwa lub znak firmowy producenta (lub dostawcy) podaje się według zatwierdzonego
oficjalnie wzoru,

−

pełna nazwa i adres producenta (lub dostawcy) podaje się słownie,

−

długość i ewentualnie tęgość lub szerokość w przedstopiu podaje się według
PN-87/0-91010 lub według normy ISO 9407:1991,

−

materiały uŜyte do wykonania wierzchu, podszewki i elementów spodu stykających się
ze stopą oraz podeszwy podaje się, stosując piktogramy lub oznaczenia opisowe
zilustrowane na rys. 22,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oznaczenie elementu obuwia

Oznaczenie materiału, z którego wykonano element

obuwia

piktogram

opisowo

piktogram

opisowo

Wierzch

Skóra

Podszewka wraz
z elementem spodu
stykającego się ze stopą

Skóra pokryta

Podeszwa

Materiał tekstylny

Inny materiał

Rys. 22. Sposoby oznaczania elementów obuwia i materiałów, z których są wykonane przy

uŜyciu piktogramów i opisowo według normy PN-0-91013:1999.

−

symbol wzoru oznacza się cyframi lub literami;

−

oznaczenie gatunku wykonuje się pieczątką sporządzoną według wzoru zamieszczonego
na rys. 23. Oznaczenie gatunku pierwszego nie jest obligatoryjne, czyli obuwie bez znaku
jest zaliczane do gatunku I.

Rys. 23. Wzory pieczątek do oznaczania gatunku według PN-0-91013:1999 Obuwie – Znakowanie.

−

znak jakości lub inny znak (jeŜeli taki znak ma obuwie) podaje się według
zatwierdzonego wzoru;

−

kolor wierzchu podaje się słownie, poprzez określenie zasadniczego koloru wierzchu
cholewki;

−

liczbę zapakowanych par i sortyment wielkościowy, czyli ilość par w poszczególnych
numerach długości obuwia oznacza się cyframi;

−

miesiąc i rok produkcji zaznacza się dwiema cyframi miesiąca i dwiema cyframi roku
rozdzielonymi ukośną kreską;

−

informację dotyczącą warunków uŜytkowania i konserwacji obuwia podaje się opisowo
na etykiecie połączonej trwale z obuwiem;

−

cenę detaliczną oznacza się cyframi i skrótem zł.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zaleca się umieszczanie znaków zawartych w tabeli 4 na podeszwie w części śródstopia,

na wyściółce w części pięty, wewnątrz obuwia przy górnej krawędzi obłoŜyn lub w innych
miejscach widocznych dla kupującego obuwie (konsumenta). Natomiast znaki na opakowaniu
zbiorczym naleŜy umieszczać w lewym górnym rogu ścianki czołowej opakowania.

JeŜeli z przyczyn błędnego oznakowania obuwia lub opakowania zajdzie potrzeba jego

anulowania to dokonujemy to znormalizowanym znakiem w kształcie spłaszczonej litery X,
którym przekreślamy znaki niewłaściwe i obok umieszczamy znaki właściwe dla cechowanej
pary obuwia.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Czym charakteryzuje się struktura KTM?

Czy wiesz według jakiego dokumentu cechuje się obuwie lub jego opakowania?

Jakie zmiany wprowadzono w nowej (obowiązującej od 1999 roku) normie dotyczącej
znakowania obuwia?

Jak powinny być wykonane znaki i na czym umieszczone?

Jakie znasz rodzaje znaków i gdzie one występują?

W jaki sposób przedstawiamy znaki?

Czy oprócz znaków zalecanych w normie moŜna stosować dodatkowo inne znaki?

Czy znasz rodzaje i zasady oznaczania elementów obuwia i rodzajów materiału,
z którego są wykonane?

Czy oznaczanie gatunku I jest obowiązkowe?

10.

Jak oznacza się gatunek obuwia?

11.

W jaki sposób dokonujemy zmiany znaków?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Odczytaj znaki umieszczone na obuwiu i jego opakowaniu, zapisz je i scharakteryzuj

otrzymane obuwie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

rozróŜnić znaki umieszczone na analizowanym obuwiu i jego opakowaniu
jednostkowym,

odczytać i zapisać nazwy i krótką charakterystykę znaków,

scharakteryzować otrzymane obuwie według odczytanych znaków,

dokonać samooceny ćwiczenia,

zaprezentować wyniki wykonanej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

oznakowane obuwie w opakowaniu jednostkowym,

−

przybory piśmiennicze,

−

papier formatu A4,

−

PN-0-91013:1999 Obuwie – Znakowanie,

−

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dokonać oznakowania otrzymanego obuwia i jego opakowań według zasad zawartych

w PN-0-91013:1999 Obuwie – Znakowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zanalizować otrzymane obuwie,

wybrać karteczki samoprzylepne z umieszczonymi na nich cechami, stosowne do
analizowanego obuwia,

nakleić karteczki z opisanymi cechami na obuwiu i opakowaniach, we właściwych
(zalecanych w normie) miejscach,

dokonać samooceny wykonanej pracy,

zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

modele nie oznakowanego obuwia i jego opakowań jednostkowych,

−

karteczki samoprzylepne z wytłoczonymi lub wydrukowanymi cechami (znakami)
obuwia i jego opakowań jednostkowych,

−

PN-0-91013:1999 Obuwie – Znakowanie,

−

literatura z rozdziału 6.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozpoznać skrót KTM i opisać jego strukturę?

określić numer i nazwę aktualnie obowiązującej normy określającej

zasady znakowania obuwia i jakie są wprowadzone w niej zmiany
w stosunku do normy poprzedniej?

zdefiniować znaki i ich występowanie według aktualnie

obowiązującej normy?

wyjaśnić znaczenie wyrazu „piktogram”?

rozpoznać piktogramy umieszczone na obuwiu i odczytać ich

znaczenie?

rozróŜnić i dobrać pieczątki do oznaczania gatunków obuwia?

wskazać jakie elementy znakowane są w obuwiu przy uŜyciu

piktogramów?

narysować piktogramy słuŜące do oznakowania materiałów z jakich

wykonane są cholewki?

określić zasady anulowania błędnie umieszczonych znaków na

obuwiu lub jego opakowaniach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.

Test zawiera 20 pytań o róŜnym stopniu trudności. Są to pytania wielokrotnego wyboru.

Za kaŜdą poprawną odpowiedź moŜesz uzyskać 1 punkt.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Dla kaŜdego zadania podane
są cztery moŜliwe odpowiedzi: a, b, c, d. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna; wybierz
ją i zaznacz kratkę z odpowiadającą jej literą znakiem X.

Staraj się wyraźnie zaznaczać odpowiedzi. JeŜeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz
odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz ponownie odpowiedź, którą uwaŜasz za
poprawną.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, wtedy odłóŜ rozwiązanie
zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

10.

Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi w KARCIE
ODPOWIEDZI.

11.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Wyrób dostosowany konstrukcją oraz materiałami do spełniania szczególnych zadań

ochronnych stopy lub kończyny, a takŜe zdrowia lub Ŝycia człowieka to obuwie
a)

do uŜytku w pracy.

profilaktyczne.

chroniące przed urazami.

bezpieczne.

2. Welingtony to obuwie

rybackie.

wędkarskie.

przeciwdeszczowe.

turystyczne.

3. Obuwie domowe charakteryzuje się tym, Ŝe najczęściej jest uŜytkowane

w pomieszczeniach
a)

biurowych.

sklepowych.

mieszkalnych.

fabrycznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. RozróŜnia się trzy rodzaje obuwia

powszechnego uŜytku, ochronne, sportowe.

wyjściowe, domowe, robocze.

turystyczne, robocze, powszechnego uŜytku.

wyjściowe, robocze, sportowe.

5. Obuwie z cholewką sięgającą do połowy łydki to

kozaczki.

botki.

trzewiki.

welingtony.

6. Pantofle to obuwie

wyjściowe.

wieczorowe.

domowe.

luksusowe.

7. „Typ obuwia” to określenie obuwia na podstawie cech

konstrukcyjnych cholewki i grubości materiału.

wytrzymałościowych i kształtu czubka.

konstrukcyjnych i rodzaju materiałów z jakich zostało wykonane.

konstrukcyjnych i przeznaczenia.

8. Grupa obuwia oznaczona symbolem 7 to obuwie

dziecięce starsze.

dziewczęce.

damskie.

młodzieŜowo-dziewczęce.

9. JeŜeli obuwie wytwarzane jest w numeracji metrycznej 20, 20

, 21, 21

, 22 to oznacza,

e jest to grupa wielkościowa

damska.

szkolna.

przedszkolna.

dziewczęca.

10. Znaki zamieszczone na obuwiu, informujące o rodzaju materiału z jakiego zostało

wykonane to
a)

etykiety.

zawieszki.

piktogramy.

opisy.

11. Dodatkowym kryterium podziału obuwia wyjściowego niezaleŜnie od cech

konstrukcyjnych i uŜytkowych jest podział wynikający z
a)

rodzaju materiału wierzchniego.

rodzaju materiału spodowego.

sezonowości.

obowiązującej mody.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Obuwie typu tenisówki to

trzewiki turystyczne.

półbuty do gry w tenisa.

półbuty sportowe z cholewką skórzaną i spodem gumowym.

półbuty sportowe lub turystyczne z cholewką tkaninową na spodzie z gumy lub
tworzywa sztucznego.

13. Wielkością podstawową w grupie obuwia chłopięcego jest wielkość

24 G.

24 H.

24 F.

14. Obuwie sandałowe charakteryzuje się tym, Ŝe brzeg cholewki jest

połączony z wyściółką.

wywinięty na podsuwkę lub podeszwę.

podwinięty pod brzegi podpodeszwy.

przyszyty do wargi podpodeszwy.

15. Kluczowym kryterium podziału obuwia na grupy wielkościowe jest

moda, wiek i płeć uŜytkowników.

konstrukcja wytwarzanego obuwia.

płeć i wiek uŜytkowników.

wiek i upodobania uŜytkowników.

16. Znaki na obuwiu i jego opakowaniach są umieszczane według zasad zawartych w

warunkach technicznych.

normach przedmiotowych.

opisach technologicznych.

dokumentacji konstrukcyjno-technologicznej.

17. Wspólną cechą obuwia pasowego i fleksiblowego jest

klejenie.

przeszywanie.

wszywanie pasa.

dublowanie.

18. Uszeregowane prawidłowo trzy systemy montaŜu obuwia: gdynkowy, klejony,

przeszywany według kryterium najwyŜszej wytrzymałości połączenia wierzchów ze
spodami obuwia (od największej do najmniejszej), to
a)

przeszywany, klejony, gdynkowy.

klejony, gdynkowy, przeszywany.

gdynkowy, klejony, przeszywany.

przeszywany, gdynkowy, klejony.

19. Symbole 5, 7, 8 zamieszczone na rysunku oznaczają kolejno

warga, szew dublowany, szew łańcuszkowy.

warga, szew przeszywany, rysa.

pas, szew ręczny, szew zyg-zag.

podsuwka, rysa, szew dublowany.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Charakteryzowanie typów i rodzajów obuwia

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem: