AKANT 

- w pełni barokowy 

- reakcja na udziwnienie rollwerku, małżowiny, ich abstrakcyjnośd 

- jest realistyczny, naśladuje realnie istniejąca roślinę 

- odwołanie się do zasobu ornamentów roślinnych, przede wszystkim antycznych 

- 

jest pierwszym ornamentem,  który uzyskuje swoją jakość i ostateczna formie we FRANCJI  –  ma 

francuską genezę

 

- sam w sobie towarzyszy motywom dekoracyjnym od starożytności 

- pojedynczy liśd NIE tworzy ornamentu akantowego 

- w gotyku tez był – tylko specyficznie przestylizowany 

-pojawia się w arabesce i grotesce 

- pierwsze przykłady, które można uznad za akant poj. się w sztuce włoskiej 

– projekt dekoracji willi 

Sacchetti – Chigi Berniniego w 1627 – 1629. 

- jako samoistny ornament pojawia się we Francji pod koniec lat 60tych XVII wieku 

-  składa  się  z wici akantowej,  nałożonych na siebie,  tworzących kiście  poszczególnych liści akantu z 
mnóstwem  elementów  towarzyszących  i  wspomagających  –  przede  wszystkim  owoce  –  jabłka, 
gruszki,  granaty  oraz  elementy  kwiatowe  –  pąki  róż,  kwiaty  słonecznika,  bardzo  ciężka,  bogata 
wiązanka  liści  akantowych.  Liśd  bardzo  dorodny,  dojrzały,  soczysty.  Nieco  zbyt  dojrzała, 
wyrafinowana  stylizacja,  nowa  interpretacja  form  antycznych,  o  bardzo  rozbudowanych,  potężnych 
formach 

-  jako  ornament  jest  przede  wszystkim  wypełniający,  ale  istniej  tez  możliwośd  tworzenia  z  niego 
samoistnych  struktur,  zwłaszcza  w  sztuce  niemieckiej  –  samodzielne  struktury  ołtarzowe  – 
akanstusaltare – akant ołtarzowy 

GENEZA 

-  we  Francji  związany  ze  sztuką  dworu  Ludwika  XIV  – 

Charles  Le  Brun

  –  kierownik  i  organizator 

poczynao artystycznych LXIV, malarz królewski, itp. Itd… -> stworzył mecenat LXIV 

- mecenat LXIV obejmujący wszystkie dziedziny sztuki ma charakter totalny -  i ta totalnośd zapewniła 
powadzenie akantowi 

- drugą ważną postacią 

Jean LePautre 

– dekorator, malarz, grafik, projektant – wnętrz,  

- odwołanie się do ornamentyki akantowej miało podłoże ideowe dla Ludwisia.  

-  wzory  le  Bruna  i  LePautre’a  były  bardzo  szybko  powielane  i  rozpowszechniane  i  bardzo  szybko 
trawiły do środkowej Europy – w kręgu sztuki wiedeoskiej wzory Le Pautra kopiowane przez 

Marcusa 

Steina 

- owe wzorce były też szybko asymilowane i kopiowane w Augsburgu – 

Johann Ulrich Stapff, Miattias 

Echter 

- ornament ten o bardzo mocnej, bogatej stylizacji około rok 1700  zaczyna usychad, sytej się coraz 
bardziej  kaligraficzny,  suchy,  nerwowy,  przez  to  coraz  bardziej  dekoracyjny.  Coraz  większa  rola 
wyobrażeo  figuralnych  tu.  W  tym  ornamencie  suchym  pojawia  się  też  gruba,  szeroka  wstęga 
zawijająca się w ślimacznice. ALE NIE MA ONA NIC WSPÓLNEGO ZE WSTĘGĄ REGENCYJNĄ! 

Trudno  określid  tak  naprawdę,  kiedy  dochodzi  do  zmiany  ornamentu,  we  Francji  może  około  lat 
80tych, w Rzplitej około połowy lat 90tych XVII  

- ostanie przykłady suchego akantu spotykamy w latach około 1730 jeszcze.  

- w ostatniej fazie bardzo dużym impulsem dla tego ornamentu były ryciny Jeremiasa Wolffa z około 
1725 z Augsburgu. 

 

POLSKA 

-  pojawia  się  około  1675  i  łączy  się  z  panowaniem  Jana  III  Sobieskiego  –  zachowuje  się  jak  jego 
panowanie, apogeum w latach 80tych, w latach 90tych schnie, a król umiera w 1696 

- od około 1700 suchy akant 

- jednym z pierwszych przykładów jest 

krata Michała Weinholda do kaplicy Wazów katedrze

 

- akant bardzo długo utrzymał się w rzemiośle – czyli w SUKIENKACH OBRAZÓW – aż do połowy XVIII 
wieku – bo to ładnie na sukienkach wygląda, temu tak 

- ołtarz główny i organy w Karmelitach na Piasku – Jerzy Hankiss, 1696 

- ołtarz główny w kościele w Wigrach 1720 

- dekoracja kośd. Piotra i Pawła na Antrokolu 1648 WILNO 

- kościół parafialny w Bóbrce koło Lwowa 

- obramienie porteru bpa Denhoffa w krużgankach franciszkaoskich  

 

ZESPÓŁ ORNAMENTÓW REGENCYNYCH 

-  nazwa  –  regencja  –  to  okres  małoletności  Ludwika  XV,  wnuka  LXIV  –  1715  –  1723  we  Francji,  w 
imieniu małego LXV rządzi jego stryj Ludwik Orleaoski 

-  okres  artystycznej  odwilży,  po  sztuce  podporządkowanej  rzeczywistości  i  ceremoniałowi 
dworskiemu,  odejście  od  sztuki  pompatycznej,  sztywnej,  będącej  narzędziem  polityki,  zarzuca  się 
akant na rzecz bardzo swobodnego, rozbitego zestawu form dekoracyjnych 

-  tak  naprawdę  nie  było  stylu  ani  ornamentyki  regencyjnej  tylko  same  motywy,  swobodnie 
kształtowane i aplikowane do struktury 

- dominującym elementem dekoracji jest 

WSTĘGA REGENCYJNA

 – wąska wstążka tekstylna, biegnąca 

długimi, prostymi odcinkami, krzyżująca się  ze sobą tworząc tzw. motyw  cęgowy. Przeplata się, ma 
charakter OBRAMIAJĄCY, ale np. jak się z niej zrobi plecionki, to można wypełniad 

- towarzyszą jej elementy pozostałe – kratka regencyjna, motyw cęgowy wypełniony kratką lub rybią 
łuską, campanulle, lambrekiny, muszla palmetowa  

- ornament ten powstał jeszcze przed rokiem 1700 – za życia LXIV – twórcą 

Jean Berrain

, około 1680 

–  1690  –  temu  towarzyszyły  jeszcze  resztki  suchego akantu  –  ale  przede  wszystkim  wprowadza  on 
dominującą role wstęg jako dominującej kompozycji 

- ornament ten bardzo szybko przejęty przez sztukę niemiecką, istotna rola rycin augsburskich 

-  we  Francji  głównym  twórcą  i  rozpowszechniaczem  tego  ornamentu  – 

Gilles  Marie  Oppenord 

– 

nadworny architekt Ludwika Orleaoskiego.  

- ważny w rozpowszechnianiu był tez Flamand pracujący we Francji – 

Daniel Marot

.  

POLSKA 

- problem z datowaniem tego złomu – bo nikt nie zna pierwszej daty, przyjmuje się około 1715 i trwa 
z powodzeniem w latach 30tych XVIII wieku,  

- poszczególne elementy osobno funkcjonują przez cały XVIII wiek 

- występuje we wszystkich rodzajach sztuk