background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 
 

 

MINISTERSTWO EDUKACJI 
              i NAUKI 

 
 
 
 
 
 

Ewa Mazurkiewicz 

 
 
 
 
 
 

Dokumentowanie pracy i płacy  
341[02].Z3.03
 

 

 
 

 
 
 

 

Poradnik dla nauczyciela 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca
  

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy  
Radom 2005 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

1

Recenzenci: 
mgr Lidia Pszkit 
mgr Danuta Sosnowska 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne:  
mgr inż. Katarzyna Maćkowska 
 
 
 
Konsultacja: 
mgr Andrzej Zych 
 
 
 
Korekta: 
mgr Joanna Fundowicz 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 341[02].Z3.03 
Dokumentowanie pracy i płacy zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu 
technik ekonomista. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2005 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

2

SPIS TREŚCI 

 
1.  Wprowadzenie 

3

2.  Wymagania wstępne 

4

3.  Cele kształcenia 

5

4.  Przykładowe scenariusze zajęć 

6

5.  Ćwiczenia 

10

5.1. Dokumentacja przyjmowania i zwalniania pracowników 

10

5.1.1. Ćwiczenia 10
5.1.2. Sprawdzian postępów 13

5.2. Wydajność pracy i pracochłonność 

14

5.2.1. Ćwiczenia 14
5.2.2. Sprawdzian postępów 15

5.3. Płace – istota, funkcje i systemy 

16

5.3.1. Ćwiczenia 16
5.3.2. Sprawdzian postępów 18

5.4. Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych 

19

5.4.1. Ćwiczenia 19
5.4.2. Sprawdzian postępów 21

5.5. Wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę 

22

5.5.1. Ćwiczenia 22
5.5.2. Sprawdzian postępów 25

5.6. Wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia i umowy o dzieło 

26

5.6.1. Ćwiczenia 26
5.6.2. Sprawdzian postępów 28

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia 

29

7. Literatura 

39

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

3

1. WPROWADZENIE 

 

Poradnik dla nauczyciela będzie Państwu pomocny w prowadzeniu zajęć dydaktycznych 

w szkole  kształcącej w zawodzie technik ekonomista. Zagadnienia w nim poruszone 
odpowiadają swoim zakresem tematyce jednostki modułowej 341[02].Z3.03 
Dokumentowanie pracy i płacy,  zawartej w modułowym programie nauczania dla tego 
zawodu. 

W poradniku zamieszczono: 

–  wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien mieć już opanowane, 
–  cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie uczeń ukształtuje podczas realizacji 

jednostki modułowej, 

–  przykładowe scenariusze zajęć, 
–  propozycje  ćwiczeń, które pomogą zweryfikować wiadomości teoretyczne opanowane 

przez ucznia oraz ukształtować jego umiejętności praktyczne wraz ze wskazówkami do 
ich realizacji i wykazem niezbędnych środków dydaktycznych, 

–  ewaluację osiągnięć – przykładowe narzędzia pomiaru dydaktycznego, które umożliwią 

sprawdzenie wiedzy i umiejętności uczniów, 

–  wykaz literatury uzupełniającej omawianą tematykę. 

Realizując problematykę poruszaną w niniejszym poradniku należy odwoływać się do 

wiedzy uczniów z zakresu prawa pracy i zarządzania zasobami ludzkimi. Zajęcia dydaktyczne 
powinny wykształcić u młodzieży przekonanie o konieczności systematycznego 
aktualizowania posiadanej wiedzy z tych dziedzin. Z tego względu wskazane jest, aby lekcje 
prowadzone były aktywizującymi i praktycznymi metodami nauczania. 

Pracownia, w której będą odbywały się zajęcia powinna być wyposażona w odpowiednie 

druki i formularze oraz fachową literaturę i czasopisma kadrowo – płacowe. Część ćwiczeń 
powinna odbywać się w pracowni komputerowej wyposażonej w łącze internetowe 
i stosowne oprogramowanie – program „Płatnik”, służący do sporządzania dokumentacji 
zusowskiej (jest bezpłatny i dostępny w każdej jednostce ZUS) oraz dowolny program 
kadrowo – płacowy i edytor tekstu.  

Weryfikowanie osiągnięć edukacyjnych uczniów powinno być prowadzone 

systematycznie w 

trakcie realizacji zajęć. Zalecane metody sprawdzania wiedzy 

i umiejętności uczniów to przede wszystkim testy osiągnięć szkolnych i obserwacja 
aktywności uczniów w czasie wykonywania ćwiczeń. 

Konstruując zadania testowe nacisk należy położyć na zagadnienia dotyczące obliczania 

wskaźników wydajności pracy i pracochłonności, systemów płac, składników wynagrodzeń 
oraz obciążeń pracodawcy związanych z zatrudnieniem pracowników. Ćwiczenia powinny 
przede wszystkim polegać na obliczaniu wynagrodzeń, interpretowaniu i analizowaniu 
dokumentacji oraz wypełnianiu druków.  

Przy ocenianiu wykonywanych przez uczniów ćwiczeń szczególną uwagę należy zwrócić 

na sprawne obliczanie poszczególnych składników wynagrodzeń, poprawne sporządzanie 
dokumentacji rozliczeniowej i umiejętność wykorzystania w pracy programów 
komputerowych. 

Oceniając stopień przyswojenia wiadomości i opanowania umiejętności przez uczniów 

mogą Państwo skorzystać z zamieszczonych w poradniku przykładowych narzędzi pomiaru 
dydaktycznego. Końcowa ocena osiągnięć, po zrealizowaniu jednostki modułowej, powinna 
uwzględniać wyniki wszystkich stosowanych przez nauczyciela metod sprawdzania wiedzy 
i umiejętności uczniów. 

Uwaga! Treść Poradnika opracowana została zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym 

w listopadzie 2005 roku. Informacje dotyczące uregulowań prawnych należy na bieżąco 
aktualizować.

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

4

2. WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

–  posługiwać się pojęciami ekonomicznymi, 
–  posługiwać się pojęciami z zakresu prawa,  
–  korzystać z różnych źródeł prawa, 
–  wyszukać potrzebny w danej sytuacji przepis prawny, 
–  wskazywać odpowiednią podstawę prawną, 
–  interpretować podstawowe przepisy prawa, 
–  scharakteryzować podstawowe instytucje prawa pracy, 
–  scharakteryzować podstawowe instytucje ubezpieczeń społecznych, 
–  wskazać uprawnienia pracowników wynikające z opłacania składek ubezpieczeniowych, 
–  odróżnić umowy zawarte na podstawie stosunku pracy od umów cywilnoprawnych 

o świadczenie usług, 

–  sporządzić umowę o pracę, 
–  sporządzić podstawowe umowy cywilnoprawne o świadczenie usług, 
–  sporządzić świadectwo pracy, 
–  korzystać z różnych źródeł informacji, 
–  interpretować zdobyte wiadomości, 
–  stosować zdobyte wiadomości, 
–  obsługiwać edytor tekstu w zakresie podstawowym. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

5

3. CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji ćwiczeń podanych w poradniku uczeń powinien umieć: 

–  przygotować dokumenty dotyczące przyjmowania i zwalniania pracowników, 
–  obliczyć wskaźniki pracochłonności i wydajności pracy, 
–  scharakteryzować czynniki wpływające na wzrost wydajności pracy, 
–  scharakteryzować funkcje płacy, 
–  posłużyć się taryfikatorem płac i tabelą płac, 
–  obliczyć wynagrodzenia według różnych systemów płac, 
–  obliczyć narzuty na wynagrodzenia, 
–  sporządzić dokumentację wynagrodzeń i narzutów, 
–  ustalić potrącenia obligatoryjne i dobrowolne, 
–  określić obciążenia pracodawcy z tytułu zatrudnienia, 
–  ustalić wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy, 
–  ustalić świadczenia urlopowe, 
–  przeprowadzić pomiar i ocenę efektów pracy, 
–  zastosować zasady ustalania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, 
–  sporządzić dokumentację rozliczeniową z urzędem skarbowym i ZUS, 
–  obsłużyć komputerowy program płacowo-kadrowy, 
–  obsłużyć program komputerowy dotyczący rozliczeń z urzędem skarbowym i ZUS, 
–  zaprojektować system wynagrodzeń. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

6

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 

Scenariusz zajęć nr 1 

 
 
Temat: Motywowanie pracowników 
 
Cel ogólny
:  
Poznanie sposobów motywowania pracowników oraz nabycie umiejętności analizowania 
wpływu właściwego motywowania pracowników na funkcjonowanie podmiotu 
gospodarczego. 
 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń potrafi: 
–  wyjaśnić pojęcia: motywacja, motywowanie, 
–  uzasadnić potrzebę właściwego motywowania pracownika, 
–  określić zależność między motywacją pracownika a efektami jego pracy, 
–  wykazać związek między wydajnością pracy a efektami ekonomicznymi osiąganymi 

przez przedsiębiorstwo, 

–  przedstawić sposoby motywowania pracowników, 
–  scharakteryzować niepieniężne korzyści osiągane z pracy. 
Metody nauczania – uczenia się: 
–  pogadanka, 
–  burza mózgów. 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 
–  praca całej klasy. 
Środki dydaktyczne: 
–  karteczki samoprzylepne, 
–  duży arkusz papieru, 
–  pisaki. 
 
Czas trwania: 
–  45 min. 
 
Uczestnicy: 
Uczniowie kształcący się w zawodzie technik ekonomista. 
 
Przebieg zajęć: 
1.   Czynności wstępne. 
2.   Zapoznanie uczniów z celami szczegółowymi zajęć. 
3.   Przebieg zajęć: 

A. Nauczyciel wyjaśnia uczniom pojęcia: motywacja, motywowanie. Wskazuje na 

potrzebę motywowania pracowników poprzez wykazanie zależności między 
skutecznym motywowaniem zatrudnionych, a efektami ilościowymi i jakościowymi 
świadczonej przez nich pracy. Przedstawia rolę, jaką pełni motywowanie w osiąganiu 
zbieżności celów pracownika i pracodawcy, a tym samym wyjaśnia, w jaki sposób 
wpływa ono na realizację celów podmiotu gospodarczego. Określa rolę systemu 
nagród i kar stosowanych w przedsiębiorstwie jako czynnika motywacyjnego.  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

7

B.  Nauczyciel prosi uczniów o wskazanie sposobów motywowania pracowników. 

Uczniowie wykonują polecenie metodą burzy mózgów. Wskazane przez uczniów 
sposoby motywowania pracowników zapisywane są na tablicy.  

C.  Nauczyciel odczytuje wszystkie zapisane na tablicy sposoby motywowania 

pracowników. Uczniowie zadają pytania dotyczące poszczególnych sposobów, mogą 
prosić o ich wyjaśnienie lub doprecyzowanie. 

D.  Wypisane na tablicy sposoby motywowania pracowników zostają pogrupowane na 

takie same lub podobne i zapisane na dużym arkuszu papieru. Powstały w ten sposób 
plakat nauczyciel umieszcza w miejscu widocznym dla wszystkich uczniów.  

E.  Każdy z uczniów dostaje po dwie samoprzylepne karteczki. Jedna karteczka to jeden 

punkt. Uczniowie dostają czas na zastanowienie się, który ze sposobów motywowania 
pracowników jest ich zdaniem najbardziej efektywny. Następnie każdy z uczniów 
dokonuje wyboru dwóch najbardziej skutecznych sposobów motywowania 
pracowników poprzez przylepienie karteczek na plakacie przy wybranych sposobach 
motywowania pracowników. Suma punktów decyduje o tym, który ze sposobów 
motywowania pracowników został uznany przez klasę za najefektywniejszy. 

F.  Kończąc zajęcia nauczyciel krótko podsumowuje wskazane przez uczniów sposoby 

motywowania, zaznaczając, że aby były one naprawdę skuteczne należy stosować je 
konsekwentnie i wobec wszystkich pracowników. Dokonuje oceny aktywności 
uczniów na lekcji i zadaje pracę domową: „Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że 
najbardziej efektywnym sposobem motywowania pracowników jest ... (sposób 
motywowania uznany przez klasę za najbardziej skuteczny)? Uzasadnij swoją 
odpowiedź.” 

 
 
 

Scenariusz zajęć nr 2 

 
Temat: Sporządzanie listy płac 
 
Cel ogólny
:  
Nabycie umiejętności naliczania wynagrodzeń z tytułu umowy o pracę. 
 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń potrafi: 
–  określić zasady sporządzania listy płac, 
–  sporządzić listę płac, 
–  wyliczyć składki ubezpieczeniowe płacone przez pracodawcę. 
 
Metody nauczania – uczenia się: 
–  miniwykład z prezentacją, 
–  ćwiczenia przedmiotowe. 
 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 
–  praca całej klasy, 
–  praca indywidualna. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

8

Środki dydaktyczne: 

 

druki listy płac, 

 

informacje umożliwiające wyliczenie wynagrodzenia do wypłaty (załącznik),  

 

foliogramy, 

 

kalkulatory, 

 

rzutnik. 

 
Uwaga: na zajęciach poprzedzających nauczyciel prosi uczniów o przyniesienie 
kalkulatorów. 
 
Czas: 
–  90 min. 
 
Uczestnicy: 
Uczniowie kształcący się w zawodzie technik ekonomista. 
 
Przebieg zajęć: 
1.   Czynności wstępne. 
2.   Zapoznanie uczniów z celami szczegółowymi zajęć. 
3.   Przebieg zajęć: 

A. Nauczyciel krótko przypomina uczniom o obowiązkach pracodawcy będącego 

płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusze 
pozaubezpieczeniowe oraz zaliczek na podatek dochodowy. Korzystając 
z przygotowanych  wcześniej foliogramów prezentuje obowiązującą skalę podatkową 
oraz składki odprowadzane do ZUS, ich wysokość i sposób finansowania.  

B. Posiłkując się kolejnymi foliogramami przedstawiającymi sporządzoną listę  płac 

nauczyciel omawia zasady wyliczania wynagrodzenia do wypłaty z tytułu umowy 
o pracę oraz naliczania składek ZUS finansowanych przez pracodawcę. Odpowiada na 
pytania zadawane przez uczniów wyjaśniając wszystkie ich wątpliwości.  

C. Prowadzący omawia sposób wykonania ćwiczenia. Zadaniem uczniów jest 

sporządzenie listy płac. Każdy uczeń otrzymuje druk listy płac i losuje dwie 
z przygotowanych  wcześniej przez nauczyciela karteczek z informacjami 
umożliwiającymi jej sporządzenie (załącznik do scenariusza). Uczeń indywidualnie 
wylicza wynagrodzenia dla dwóch wylosowanych osób i sumuje listę  płac. Przed 
przystąpieniem do ćwiczenia nauczyciel informuje uczniów, że dla celów ćwiczenia: 

-

  każdemu z pracowników przysługują koszty uzyskania przychodu w kwocie 

podstawowej – 102,25 zł, 

-

  każdy z pracowników wskazał zakład pracy jako właściwy do zastosowania 1/12 

kwoty zmniejszającej podatek. 

Nauczyciel aktywnie pomaga uczniom podczas wykonywania ćwiczenia udzielając 
wyczerpujących odpowiedzi na zadawane indywidualnie pytania. 

D. Nauczyciel zbiera sporządzone listy płac w celu ich sprawdzenia i oceniania. 
E. Nauczyciel dokonuje podsumowania zajęć poprzez powtórzenie udzielanych 

odpowiedzi na najczęściej powtarzające się pytania zadawane podczas 
indywidualnego wykonywania ćwiczenia oraz wskazanie najczęściej popełnianych 
przez uczniów błędów i sposobów ich uniknięcia. W ten sposób jeszcze raz 
przypomina zasady sporządzania listy płac. Zadanie domowe: „Na podstawie danych 
z wykonanego na lekcji ćwiczenia obliczyć wysokość składek ubezpieczeniowych 
finansowanych przez pracodawcę”.  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

9

Załącznik do scenariusza 
 

Jan Kowalski: 
płaca podstawowa – 1 550,00 zł 
przysługuje mu dodatek motywacyjny w wysokości 25% płacy podstawowej 
 
Stanisław Nowak 
płaca podstawowa – 1 250,00 zł  
opłaca składkę grupowego ubezpieczenia na życie w wysokości 29,00 zł,  
 
Anna Wnuk 
płaca podstawowa – 2 300,00 zł 
otrzymała premię w wysokości 250,00 zł 
 
Jerzy Kot 
płaca podstawowa – 1 780,00 zł 
spłaca ratę pożyczki zaciągniętej w kasie zapomogowo-pożyczkowej – 50,00 zł 
 
Katarzyna Zalewska 
płaca podstawowa – 1 100,00 zł 
otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 43,00 zł 
 
Joanna Miłek 
płaca podstawowa – 1 920,00 zł 
oddaje pobraną zaliczkę w kwocie 200,00 zł 
 
Jacek Piotrowski 
płaca podstawowa – 2 500, 00 zł 
wypłacono mu wynagrodzenie chorobowe za czas niezdolności do pracy w kwocie 342,78 zł 
 
Liliana Kawecka 
płaca podstawowa – 1 670,00 zł 
otrzymuje dodatek stażowy w wysokości 5% płacy podstawowej 
 
Elżbieta Sas 
płaca podstawowa – 900,00 zł 
otrzymuje dodatek za pracę zmianową w wysokości 10% płacy zasadniczej 
 
Paweł Piekarski 
płaca podstawowa – 1 310,00 zł 
potrącono karę pieniężną wynikającą z odpowiedzialności porządkowej – 47,00 zł 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

10

5. ĆWICZENIA 

 

5.1. Dokumentacja przyjmowania i zwalniania pracowników 

 

5.1.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Wykorzystując poniższe dane sporządź informację o warunkach zatrudnienia 

i organizacji pracy w zakładzie. 
 

Jesteś pracownikiem działu kadr w Przedsiębiorstwie Produkcyjno Handlowym 

„Stokrotka” sp. z o.o. Do pracy w Twojej firmie został właśnie przyjęty nowy pracownik – 
pani Anna Kowalska. Dyrektor polecił Ci sporządzić dla Pani Kowalskiej informację 
o obowiązujących ją warunkach zatrudnienia i organizacji pracy w zakładzie. Redagując 
dokument wykorzystaj następujące informacje:  

-

  pani Kowalska będzie wykonywała pracę sekretarki na podstawie zawartej na rok 

umowy o pracę, w której przewidziano możliwość rozwiązania stosunku pracy za 
dwutygodniowym okresem wypowiedzenia,  

-

  pani Kowalska przepracowała już 11 lat w tym zawodzie, 

-

  za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy będzie otrzymywała wynagrodzenie 

zasadnicze w wysokości 1 200,00 zł i dodatek motywacyjny w wysokości 100,00 zł 
miesięcznie, 

-

  wynagrodzenie wypłacane będzie raz w miesiącu, siódmego dnia każdego miesiąca 

w kasie pracodawcy w godzinach od 10:00 do 14:00 lub za pisemną zgodą pracownika 
przelewem na rachunek bankowy, 

-

  obowiązująca norma czasu pracy to 8 godzin na dobę oraz przeciętnie 40 godzin 

w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w okresie rozliczeniowym wynoszącym 
4 miesiące, 

-

  dniem wolnym od pracy z tytułu rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym 

tygodniu pracy są wszystkie soboty, a za dni świąteczne przypadające w soboty 
pracodawca wyznacza inny dzień wolny od pracy w tym samym okresie 
rozliczeniowym, 

-

  pora nocna trwa od godziny 22:00 do 6:00, 

-

  pracownik potwierdza obecność w pracy poprzez złożenie własnoręcznego podpisu na 

liście obecności, 

-

  pracownik zobowiązany jest do uprzedzenia pracodawcy o niemożności przybycia do 

pracy, jeśli przyczyna jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia, jak również 
o przewidywanym czasie nieobecności, 

-

  w razie niestawienia się do pracy pracownik zobowiązany jest niezwłocznie 

powiadomić pracodawcę o przyczynie nieobecności i przewidywanym czasie jej 
trwania; dowody usprawiedliwiające nieobecność w pracy pracownik jest 
zobowiązany przedstawić pracodawcy najpóźniej w dniu przystąpienia do pracy po 
okresie nieobecności. 

 

Wskazówki do realizacji: 

–  uczniowie mogą wykonywać ćwiczenie indywidualnie lub w małych grupach,  
–  w przypadku wykonywania ćwiczenia w grupach, nauczyciel powinien polecić 

poszczególnym grupom sporządzenie informacji o obowiązujących warunkach 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

11

zatrudnienia i organizacji pracy w zakładzie dla różnych pracowników zatrudnianych na 
odmiennych stanowiskach, 

–  uczniowie mogą wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na kompletność i precyzyjność 

informacji zawartych w sporządzonym dokumencie, odpowiedni sposób jego 
zredagowania oraz właściwe sformatowanie tekstu, a 

przypadku wykonywania 

ćwiczenia w grupach również na zaangażowanie poszczególnych uczniów w pracę 
zespołu. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia: 
 
Uczeń powinien: 

1)  przeczytać uważnie treść zadania, 
2)  korzystając ze zdobytej wiedzy i literatury przedmiotu: 

a) ustalić, jakie dane musi zawierać informacja o obowiązujących warunkach 

zatrudnienia i organizacji pracy w zakładzie, 

b) zredagować informację o obowiązujących warunkach zatrudnienia i organizacji pracy 

w zakładzie dla pani Kowalskiej, 

3)  sporządzić dokument wykorzystując edytor tekstu, pamiętając przy tym o odpowiednim 

sformatowaniu tekstu, 

4)  wydrukować sporządzony dokument. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  kodeks pracy, 
–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela. 
–  stanowisko komputerowe wyposażone w edytor tekstu z dostępem do drukarki. 
 
Ćwiczenie 2 

Zgłoś nowo zatrudnionego pracownika do ubezpieczeń.  

 

Pan Karol Jan Kowalczyk podjął swoje pierwsze zatrudnienie, w pełnym wymiarze czasu 

pracy, na podstawie umowy na czas określony od 01.12.2004 r. do 01.12.2005 r. na 
stanowisku cukiernika w Cukierni „Rogalik” sp. z o.o. mieszczącej się przy ul. Modrej 2,  
00–123 Warszawa (nr REGON 777222999, nr NIP 223 – 68 – 22 – 111). Zgłoś pana 
Kowalczyka do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego wykorzystując 
poniższe informacje: 
–  data urodzenia 12.03.1985 r., 
–  nr PESEL 85031201243, 
–  nr NIP 123 – 123 – 33 – 99, 
–  seria i numer dowodu osobistego SWA234598, 
–  adres zamieszkania: ul. Wesoła 7 m. 15, 02–002 Warszawa. 
 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie lub w małych grupach, 
–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na kompletność i poprawność 

danych zamieszczonych w formularzu oraz estetyką sporządzonego dokumentu, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

12

a w przypadku  wykonywania  ćwiczenia w 

grupach również na zaangażowanie 

poszczególnych uczniów w pracę zespołu. 
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1) przeczytać uważnie treść zadania, 
2) odszukać w Internecie na stronie www.zus.pl: 

a)  formularz ZUS ZUA, 
b)  poradnik dla płatników składek „Zasady wypełniania dokumentów ubezpieczeniowych”, 

3) wydrukować odszukany formularz ZUS ZUA, 
4) korzystając z poradnika dla płatników składek „Zasady wypełniania dokumentów 

ubezpieczeniowych” wypełnić formularz ZUS ZUA, wpisując odpowiednie dane podane 
w treści zadania. 

 
Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu i drukarki. 
 
Ćwiczenie 3 

Sporządź oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę. 

 

Pan Jan Nowak jest zatrudniony od dwóch lat, na podstawie umowy o pracę na czas 

nieokreślony, na stanowisku kierowca – dostawca w Hurtowni Artykułów Biurowych 
„BiuroSerwis” sp. j. Z powodu trudności finansowych spółka zmuszona została do 
ograniczenia zatrudnienia. Właściciele postanowili zlikwidować stanowisko, na którym 
pracuje pan Nowak. Sporządź w imieniu pracodawcy, oświadczenie skierowane do pana 
Nowaka powiadamiające go o wypowiedzeniu umowy o pracę. 
 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie, 
–  uczeń może wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność wypełnienia druku 

i jego estetykę oraz czas wykonania zadania. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  przeczytać uważnie treść zadania, 
2)  przeanalizować dokładnie wzór oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę 

za wypowiedzeniem (załącznik nr 1), 

3)  wypełnić wzór oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę 

zamieszczając w wykropkowanych miejscach odpowiednie dane podane w treści zadania, 

4)  w przypadku braku danych – wpisać dowolne. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

13

Środki dydaktyczne: 

–  wzór rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem (załącznik nr 1), 
–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela. 
 
Załącznik nr 1 

...................................................                                                                         ................................................ 

(pieczęć nagłówkowa pracodawcy)                                                                                                                           (miejscowość i data) 

ROZWIĄZANIE UMOWY O PRACĘ ZA WYPOWIEDZENIEM* 

                                     Pan (Pani)  .............................................................................................................. 

                                                        .............................................................................................................. 

                                       (imię i nazwisko) 

Rozwiązuję z Panem (Panią) umowę o pracę zawartą w dniu...............................................................................  

Z zachowaniem ....................................................... okresu wypowiedzenia, który upłynie w dniu ......................  

                               (wskazać długość okresu wypowiedzenia) 

Przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę jest ..................................................................................................... 
 
................................................................................................................................................................................ 
Jednocześnie informuję, iż w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego pisma przysługuje Panu (Pani)  

prawo wniesienia odwołania do Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w ...................................................................... 

                                                                                                                                                                           (siedziba sądu) 

Przed upływem tego terminu może Pan (Pani) złożyć wniosek o wszczęcie postępowania pojednawczego 
 
przed Komisją Pojednawczą** .............................................................................................................................. 

                                                                                                                    (siedziba komisji) 
 
 

                                                                                            ........................ ................................. 

                                                                                                                      (podpis pracodawcy lub osoby reprezentującej 
                                                                                                                     pracodawcę albo osoby  upoważnionej do 
                                                                                                                     składania oświadczeń w imieniu pracodawcy) 

............................................................... 

(potwierdzenie odbioru przez pracownika  
                 - data i podpis) 

______________________________ 

* Dotyczy umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. 
** Dotyczy pracodawcy, u którego została utworzona komisja pojednawcza.

 

 

4.1.4. Sprawdzian postępów 

 
Uczeń potrafi:   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           Tak     Nie

 

1)  wymienić podstawowe akty prawne dotyczące zatrudniania  

zwalniania 

pracowników 

                

 

2)  przedstawić czynności, które powinien wykonać pracodawca  

w związku 

zatrudnieniem 

pracownika 

             

 

3)  sporządzić informację o warunkach zatrudnienia i organizacji  

pracy w zakładzie dla nowo zatrudnionego pracownika   

 

 

 

 

   

 

4)  zgłosić pracownika do ubezpieczeń w ZUS   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

5)  przedstawić czynności, które powinien wykonać pracodawca  

zwalniając pracownika 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

6)  sporządzić oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu  

umowy o pracę   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

14

5.2. Wydajność pracy 

 

5.2.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Uzasadnij potrzebę stałego monitorowania poziomu wydajności pracy w przedsiębiorstwie. 

 

Wskazówki do realizacji: 

–  uczniowie mogą wykonywać ćwiczenie indywidualnie lub w małych grupach,  
–  uczniowie mogą wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność udzielonych 

wyjaśnień i podanego uzasadnienia, a w przypadku wykonywania ćwiczenia w grupach 
również na zaangażowanie poszczególnych uczniów w pracę zespołu. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

Uczeń powinien: 

1)  korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy i literatury przedmiotu: 

a) ustalić, dlaczego przedsiębiorstwo powinno stale monitorować poziom wydajności 

pracy, 

b) uzasadnić podaną odpowiedź,

 

2)  zanotować ustalenia w zeszycie. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela. 
 
 
Ćwiczenie 2 

Oblicz i oceń wydajność pracy.  

 

W trzech sklepach spożywczych wartość sprzedaży i stan zatrudnienia kształtują się 

następująco: 
 

 

Wartość 

sprzedaży 

Liczba 

zatrudnionych 

Sklep I 

42 900,00 zł 4 

Sklep II 

39 450,00 zł 3 

Sklep III 

15 340,00 zł 2 

 

Dokonaj oceny wydajności pracy w poszczególnych sklepach. 

 

Wskazówki do realizacji: 

–  uczniowie mogą wykonywać ćwiczenie indywidualnie lub w małych grupach,  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

15

–  w przypadku wykonywania ćwiczenia w grupach nauczyciel powinien podać 

poszczególnym grupom inne dane dotyczące wielkości sprzedaży (lub produkcji) i ilości 
zatrudnionych, 

–  uczniowie mogą wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność wyliczeń oraz 

właściwą ocenę wydajności pracy, a w przypadku wykonywania ćwiczenia w grupach 
również na zaangażowanie poszczególnych uczniów w pracę zespołu. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  wykorzystując zdobytą wiedzę i literaturę przedmiotu: 

a)  obliczyć współczynnik wydajności pracy w każdym sklepie, 
b) porównać uzyskane współczynniki,  
c) ocenić wydajność pracy w każdym ze sklepów, 

2)  zanotować ustalenia w zeszycie. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
 

5.2.2. Sprawdzian postępów 
 

 

 

 

 

 

 

 

        

Uczeń 

potrafi: 

 

              

 

 

 

Tak 

 

 

 

 

 

Nie 

1)  określić, cele polityki kadrowej prowadzonej przez przedsiębiorstwo  

   

 

2)  ustalić sposoby motywowania pracowników do wydajniejszej pracy   

   

 

3)  określić kryteria oceny pracownika i wyników jego pracy  

 

 

 

   

 

4)  wyjaśnić, czym jest wydajność pracy   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

5)  scharakteryzować czynniki wpływające na wydajność 

pracy 

       

 

6)  przedstawić sposoby pomiaru wydajności pracy  

 

 

 

 

 

   

 

7)  obliczyć wskaźnik wydajności pracy   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

8)  obliczyć wskaźnik pracochłonności 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

9)  ocenić wydajność pracy   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

10)  wyjaśnić, dlaczego przedsiębiorstwo powinno stale kontrolować poziom  

wydajności pracy  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

11)  wyjaśnić znaczenie wysokiej wydajności pracy dla funkcjonowania  

przedsiębiorstwa  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

16

5.3. Płace – istota, funkcje i systemy 

 

5.3.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Ustal minimalną kwotę wynagrodzenia za pracę osobie zatrudnionej w bieżącym roku 

w wymiarze: 
–  3/4 etatu, 
–  1/2 etatu – osoba zatrudniona po raz pierwszy w pierwszym roku pracy, 
–  7/8 etatu – osoba zatrudniona po raz pierwszy w drugim roku pracy. 
 
–  Wskazówki do realizacji: 
–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie, 
–  uczeń może wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność rozwiązania. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy i literatury przedmiotu, ustalić: 

a) obowiązującą w bieżącym roku wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę dla 

pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, 

b) wysokość minimalnego wynagrodzenia przysługującego pracownikom zatrudnionym 

na warunkach określonych w treści zadania, 

2)  zanotować odpowiedź. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
Ćwiczenie 2 

Sporządź tabelę płac i ustal jej rozpiętość. 

 

Grupy 

zaszeregowania 

osobistego 

I  II III IV V VI VII 

VIII IX X 

Stawka 

podstawowa 

(zł/godz.) 

5,35 5,35 5,35 5,35 5,35 5,35 5,35 5,35 5,35 5,35 

Współczynniki 

klasyfikacyjne 

1  1,2 1,4 1,6 1,8 2,0 2,2 2,4 2,6 2,8 

Stawki płac 

(zł/godz.) 

5,35 

         

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

17

Rozpiętość tabeli płac wynosi ........................................ 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie, 
–  uczeń może wykonać  ćwiczenie korzystając ze zdobytej wiedzy lub z literatury 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność rozwiązania i czas 

wykonania zadania. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy i literatury przedmiotu: 

a)  uzupełnić zamieszczoną powyżej tabelę płac,  
b)  ustalić rozpiętość sporządzonej tabeli płac, 

2)  zapisać dokonane ustalenia. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 

 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
 
Ćwiczenie 3 

Oblicz wysokość wynagrodzenia przysługującego pracownikowi pracującemu:  

–  w systemie czasowo-godzinowym, za stawkę 6,65 zł/godz., którego obowiązuje  

8-godzinny dzień pracy w miesiącu, w którym były 23 dni robocze, 

–  w systemie akordowym, gdzie stawka za sztukę wyrobu wynosi 0,25 zł, a gdy norma 

zostanie przekroczona: 

•  do 10% stawka za sztukę wyrobu wynosi 0,30 zł,  
•  od 10% do 20% – 0,35 zł,  
•  powyżej 20% – 0,40 zł, 

obowiązująca norma to 20 szt./godz., zatrudniony przepracował 160 godzin i wykonał 
3950 wyrobów, 

–  w systemie czasowo-prowizyjnym, jeżeli stawka prowizji wynosi 1,5% od utargu sklepu, 

który wyniósł 57 300,00 zł, a wynagrodzenie zasadnicze 849,00 zł. 

 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie, 
–  uczeń może wykonać  ćwiczenie korzystając ze zdobytej wiedzy lub z literatury 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność rozwiązania i czas 

wykonania zadania. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 

Uczeń powinien: 

1)  obliczyć wysokość przysługujących wynagrodzeń,  
2)  zanotować uzyskane wyniki. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

18

 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 

 
Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 

5.3.2. Sprawdzian postępów 
 

 

 

 

 

 

 

 

        

Uczeń potrafi:    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    Tak     Nie 

1)  wymienić akty prawne, regulujące sposoby wynagrodzenia za pracę   

 

   

 

2)  określić pracodawców zobowiązanych do wprowadzenia regulaminu  

wynagradzania   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

3)  wymienić zasadę, którą powinien kierować się pracodawca  

ustalając wysokość płac   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

4)  ustalić, w jakich sytuacjach płaca może być niższa niż wynagrodzenie  

minimalne gwarantowane przez państwo 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

5)  ustalić minimalną kwotę wynagrodzenia ze stosunku pracy   

 

 

 

   

 

6)  scharakteryzować funkcje płac  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

7)  określić kryteria różnicujące wysokość wynagrodzeń  

 

 

 

 

 

   

 

8)  wyjaśnić, czym jest system płac 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

9)  przedstawić strukturę systemu płac  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

10)  sporządzić tabelę płac  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

11)  ustalić rozpiętość tabeli płac    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

12)  scharakteryzować poszczególne formy płac  

 

 

 

 

 

 

 

   

 

13)  obliczyć wysokość wynagrodzenia ustalanego na podstawie  

różnych systemów płac   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

14)  wymienić obligatoryjne i fakultatywne składniki 

wynagrodzenia. 

       

 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

19

5.4. Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych  

 

5.4.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Ustal maksymalną wysokość  świadczenia urlopowego wypłacanego w bieżącym roku 

pracownikowi: 
–  zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy w normalnych warunkach pracy, 
–  zatrudnionemu w wymiarze 3/4 wymiaru pracy w szczególnie uciążliwych warunkach 

pracy, 

–  młodocianemu zatrudnionemu w 1/2 wymiaru czasu pracy w normalnych warunkach 

pracy. 

 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie, 
–  uczeń może wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność rozwiązania i czas 

wykonania zadania. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

Uczeń powinien: 

1)  korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy i literatury przedmiotu, ustalić: 

a) podstawę naliczania świadczenia urlopowego w bieżącym roku, 
b) maksymalną wysokość  świadczenia urlopowego przysługującego pracownikom 

zatrudnionym na warunkach określonych w treści zadania, 

2)  zanotować odpowiedź. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
Ćwiczenie 2 

Ustal wysokość corocznego odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych 

wykorzystując arkusz kalkulacyjny corocznego odpisu na zakładowy fundusz świadczeń 
socjalnych. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

20

 

PPH „Drewbud” sp. z o.o. 
ul. Szeroka 123 
71 – 910 Szczecin 
NIP 123 – 44 – 99 – 098 
REGON 123768567 

 

Arkusz kalkulacyjny na rok .......................... 

Corocznego odpisu na Fundusz Świadczeń Socjalnych faktycznej liczby osób 

zatrudnionych oraz emerytów i rencistów 

 

Miesiąc 

Liczba osób 

zatrudnionych 

 (łącznie z nakładcami 

i agentami) po 

przeliczeniu na pełny 

wymiar czasu pracy (bez 

umów na okres próbny 

i czas wykonania 

określonej pracy) i bez 

pracowników  

z rub. 3 i 4 

Liczba 

pracowników 

przebywających na

urlopach 

wychowawczych

Liczba pracowników w szczególnie 

uciążliwych warunkach lub liczba 

pracowników zatrudnionych 

w zakładach pracy zlokalizowanych 

na obszarach, na których występują 

szkodliwe uciążliwości środowiska 

(po przeliczeniu na pełny wymiar  

czasu pracy) 

Liczba 

pracowników 

zatrudnionych 

zaliczonych  

do I i II grupy 

inwalidzkiej 

(bez 

przeliczenia na 

pełny wymiar 

czasu pracy) 

Liczba emerytów 

i rencistów 

uprawnionych

do opieki socjalne

3 4 5 

21 

3 - 3 

15 

II 

24 

3 - 3 

15 

III 

23 

3 - 3 

15 

IV 

24 

3 - 3 

15 

22 

3 - 3 

15 

VI 

25 

4 2 3 

15 

VII 

27 

4 2 5 

15 

VIII 

29 

4 2 5 

16 

IX 

25 

4 2 5 

16 

24 

4 - 5 

16 

XI 

24 

4 - 5 

17 

XII 

21 

4 - 5 

17 

Razem 

przeciętna 

liczba 

zatrudniony

ch 

 

 

 

 

 

Odpis 

podstawow

y na 1 

zatrudnione

go 

 

 

 

 

 

Kwota 
odpisu 

całoroczne

go 

 

 

 

 

 

Razem rub. 

2- 6 

 

 

 

 

 

 

.........................................

 

podpis pracownika kadr

 

 

............................................ 

podpis kierownika zakładu

 

 

............................................ 

podpis głównego księgowego 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

21

Wskazówki do realizacji: 

–  uczniowie mogą wykonywać ćwiczenie indywidualnie lub w małych grupach,  
–  uczniowie mogą wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na prawidłowość ustalonej 

podstawy naliczania odpisu podstawowego oraz poprawność dokonanych wyliczeń, 
a w przypadku  wykonywania  ćwiczenia w 

grupach również na zaangażowanie 

poszczególnych uczniów w pracę zespołu. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
Uczeń powinien: 

1)  przeanalizować dokładnie przedstawiony arkusz kalkulacyjny corocznego odpisu na 

fundusz  świadczeń socjalnych faktycznej liczby osób zatrudnionych oraz emerytów 
i rencistów, 

2)  wpisać w wykropkowane miejsce w tytule arkusza kalkulacyjnego bieżący rok, 
3)  ustalić podstawę naliczania odpisu podstawowego w bieżącym roku, 
4)  uzupełnić rubryki tabeli niezbędne do ustalenia wysokości corocznego odpisu na 

zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, 

5)  wyliczyć kwotę odpisu całorocznego na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych 

w Przedsiębiorstwie Produkcyjno Handlowym „Drewbud” sp. z o.o. 

 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
 

5.4.2. Sprawdzian postępów 
 

 

 

 

 

 

 

 

   

Uczeń potrafi:   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            Tak     Nie 

1)  wymienić akty prawne regulujące kwestie związane z ZFŚS   

 

 

 

   

 

2)  ustalić, kto ma obowiązek tworzenia ZFŚS   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

3)  wyjaśnić, w jaki sposób pracodawca może zwolnić się z obowiązku  

tworzenia ZFŚS lub wypłacania świadczenia 

urlopowego 

         

 

4)  wymienić źródła pochodzenia funduszy gromadzonych w ramach ZFŚS      

 

5)  przedstawić sposób ustalania wysokości corocznego odpisu podstawowego  

na ZFŚS  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

6)  obliczyć wysokość corocznego odpisu na ZFŚS   

 

 

 

 

 

 

   

 

7)  określić, kto jest uprawniony do korzystania ze świadczeń ZFŚS 

       

 

8)  przedstawić zasady korzystania ze środków ZFŚS   

 

 

 

 

 

   

 

9)  ustalić cele, na które mogą zostać przeznaczone środki z zakładowego  

funduszu świadczeń socjalnych 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

10)  wyjaśnić, kto jest uprawniony do otrzymywania świadczenia urlopowego   

   

 

11)  przedstawić sposób ustalania wysokości przysługującego pracownikowi  

świadczenia 

urlopowego 

                

 

12)  obliczyć wysokość przysługującego pracownikowi świadczenia urlopowego 

   

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

22

5.5. Wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę 

 

5.5.1. Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1 

Sporządź listę  płac pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy 

w Przedsiębiorstwie Produkcyjno Handlowym „Piano” sp. j., ul. Miodowa 2, 00–291 
Warszawa, za październik 2005 r.: 

 

Jan Nowak: wynagrodzenie stałe – 3 500,00 zł, dodatek funkcyjny – 400,00 zł, 

 

Krystyna Kowalska: wynagrodzenie stałe – 2 100,00 zł, dodatek motywacyjny – 500,00 zł, 

 

Piotr Malinowski: wynagrodzenie stałe – 1 500,00 zł, wynagrodzenie prowizyjne  
– 1 270,00 zł, 

uwzględniając następujące okoliczności: 

 

Jan Nowak przebywał przez 10 dni na zwolnieniu lekarskim – przysługuje mu zasiłek 
chorobowy, 

 

wynagrodzenie Jana Nowaka za okres ostatnich 12 miesięcy po odjęciu składek na 
ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika wynosi 3 7128,74 zł, 

 

Piotr Malinowski otrzymuje zasiłek rodzinny na dwoje dzieci, 

 

wszyscy pracownicy są grupowo ubezpieczeni na życie i każdy płaci z tego tytułu 
miesięczną składkę w wysokości 30,00 zł, 

 

wszystkim pracownikom przysługują koszty uzyskania przychodu w wysokości 
podstawowej, 

 

wszyscy pracownicy wskazali zakład pracy jako właściwy do zastosowania 1/12 
kwoty zmniejszającej podatek dochodowy od osób fizycznych. 

 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie,  
–  uczeń może wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność dokonanych 

wyliczeń, estetykę sporządzonego dokumentu oraz czas wykonania zadania. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  przeczytać uważnie treść zadania, 
2)  ustalić wysokość wynagrodzenia przysługującego Janowi Nowakowi za październik 

2005, 

3)  ustalić wysokość zasiłku chorobowego przysługującego Janowi Nowakowi, 
4)  przeanalizować druk listy płac, 
5)  wpisać odpowiednie dane identyfikujące sporządzaną listę płac, 
6)  wypełnić druk listy płac dokonując stosownych obliczeń, 
7)  zsumować listę płac. 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

−  ćwiczenia przedmiotowe. 

 
Środki dydaktyczne: 

–  druk listy płac, 
–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

23

–  kalkulator. 
 
Ćwiczenie 2 

Na podstawie danych z ćwiczenia 1 oblicz obciążenia pracodawcy z tytułu zatrudnienia 

pracowników. Przyjmij, że składka na ubezpieczenie wypadkowe pracowników wynosi 1,93%

.  

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie,  
–  uczeń może wykonywać ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę przedmiotu, 
–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na poprawność dokonanych 

wyliczeń oraz czas wykonania zadania. 

Sposób wykonania ćwiczenia 
Uczeń powinien: 

1)  ustalić jakie składki ubezpieczeniowe i w jakiej wysokości opłaca pracodawca za 

pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, 

2)  obliczyć wysokość składek finansowanych przez pracodawcę za osoby zatrudnione 

w PPH „Piano” sp. j., 

3)  zapisać obliczenia w zeszycie. 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe. 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
Ćwiczenie 3 

Na podstawie danych z ćwiczenia 1 i ćwiczenia 2 sporządź w programie „Płatnik” 

dokumentację rozliczeniową z ZUS. 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie,  
–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na dobór odpowiednich 

formularzy, poprawność i kompletność zamieszczonych w nich danych oraz stopień 
umiejętności obsługi programu „Płatnik”. 

Sposób wykonania ćwiczenia 

Uczeń powinien: 

1)  odszukać w Internecie na stronie www.zus.pl poradnik dla płatników składek „Zasady 

wypełniania dokumentów ubezpieczeniowych”, 

2)  korzystając z poradnika dla płatników składek „Zasady wypełniania dokumentów 

ubezpieczeniowych”: 

a) ustalić, jakie formularze są niezbędne do dokonania określonego w treści zadania rozliczenia, 
b) wypełnić w programie „Płatnik” formularze rozliczeniowe wpisując odpowiednie 

dane podane w treści zadania (w przypadku braku danych – wpisać dowolne), 

3)  wydrukować sporządzone deklaracje. 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

24

Środki dydaktyczne: 

–  stanowisko komputerowe wyposażone w program „Płatnik” z dostępem do drukarki 

i Internetu. 

 
Ćwiczenie 4 

Na podstawie danych z ćwiczenia 1 sporządź w dowolnym programie kadrowo-płacowym 

miesięczną dokumentację rozliczeniową z urzędem skarbowym. 
 

Wskazówki do realizacji: 

–  ćwiczenie powinno być wykonywane indywidualnie,  
–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na wybór odpowiedniego 

formularza, poprawność i kompletność zamieszczonych w nim danych oraz stopień 
umiejętności obsługi programu kadrowo-płacowego. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  ustalić, jaki formularz jest niezbędny do dokonania określonego w treści zadania 

rozliczenia, 

2)  wypełnić w dowolnym programie kadrowo-płacowym wybrany PIT wpisując 

odpowiednie dane podane w treści zadania (w przypadku braku danych – wpisać dowolne), 

3)  wydrukować sporządzony dokument. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  stanowisko komputerowe wyposażone w dowolny program kadrowo-płacowy 

z dostępem do drukarki. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

25

5.5.2. Sprawdzian postępów 
 

 

 

 

 

 

 

 

         

Uczeń potrafi:    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    Tak     Nie 

1)  przedstawić obowiązki płatnika składek ubezpieczeniowych i zaliczki  

na 

dodatek 

dochodowy                 

 

2)  wymienić akty prawne regulujące kwestie związane z naliczaniem, 

rozliczaniem i dokumentowaniem wynagrodzeń  

 

 

 

 

 

 

   

 

3)  określić zasady naliczania wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę  

 

 

   

 

4)  sporządzić listę płac   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

5)  ustalić obciążenia pracodawcy z tytułu 

zatrudnienia 

          

 

6)  wyjaśnić sposób ustalania wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe  

pracowników 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

7)  określić zasady dokonywania przez pracodawcę potrąceń  

z wynagrodzeń pracowników   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

8)  określić, w jakich sytuacjach pracownikowi przysługuje wynagrodzenie  

za 

czas 

niewykonywania 

pracy               

 

9)  wskazać różnicę między wynagrodzeniem chorobowym,  

a zasiłkiem 

chorobowym 

                

 

10)  wyliczyć wynagrodzenie (zasiłek) 

chorobowe 

(y)           

 

11)  sporządzić dokumentację rozliczeniową z ZUS   

 

 

 

 

 

 

   

 

12)  sporządzić dokumentację rozliczeniową z urzędem 

skarbowym        

 

13)  obsłużyć program „Płatnik”   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

14)  obsłużyć dowolny program kadrowo-płacowy   

 

 

 

 

 

 

   

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

26

5.6. Wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia i umowy o dzieło 

 

5.6.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Ustal wysokość wynagrodzenia do wypłaty z tytułu umowy o dzieło. 

 

Wynagrodzenie brutto z tytułu zawartej umowy o dzieło wynosi 1 500,00 zł. W dowolnym 

programie kadrowo-płacowym wylicz wysokość wynagrodzenia do wypłaty, jeżeli umowa 
o dzieło zawarta została z: 
–  pracownikiem własnym,  
–  pracownikiem obcym. 
 

Wskazówki do realizacji: 

–  uczniowie mogą wykonywać ćwiczenie indywidualnie lub w małych grupach,  
–  uczniowie mogą wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na prawidłowy wybór opłacanych 

składek ubezpieczeniowych, poprawność wyliczeń oraz stopień umiejętności obsługi 
programu kadrowo-płacowego,  a w przypadku  wykonywania  ćwiczenia w 

grupach 

również na zaangażowanie poszczególnych uczniów w pracę zespołu. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  ustalić, jakim ubezpieczeniom podlega wykonujący dzieło, jeżeli: 

a)  jest pracownikiem zamawiającego dzieło, 
b)  nie jest pracownikiem zamawiającego dzieło, 

2)  w dowolnym programie kadrowo-płacowym dokonać stosownych obliczeń w celu 

ustalenia wysokości wynagrodzenia do wypłaty dla wykonującego dzieło, który: 
a)  jest pracownikiem zamawiającego dzieło, 
b)  nie jest pracownikiem zamawiającego dzieło. 
 
Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  stanowisko komputerowe wyposażone w dowolny program kadrowo-płacowy. 
 
 
Ćwiczenie 2 

Wykonaj czynności związane z zatrudnieniem osoby na podstawie umowy zlecenia. 

 

Marek Mróz jest właścicielem Hurtowni Tkanin „Woal” mieszczącej się przy  

ul. Modrej 45, 71–989 Szczecin (NIP 852 – 980 – 12 – 21, REGON 123543672). Pan Marek 
postanowił rozesłać do swoich odbiorców nową ofertę hurtowni. W tym celu zatrudnił na 
podstawie umowy zlecenia panią Helenę Nowakowską, której zadaniem jest przygotowanie 
i rozesłanie korespondencji. Za pracę tę, wykonywaną popołudniami we własnym domu, pani 
Helena otrzyma wynagrodzenie 700,00 zł.  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

27

Pani Helena jest zatrudniona u innego pracodawcy na podstawie umowy o pracę, 

i zarabia 1 500,00 zł brutto. Z tytułu zawartej umowy zlecenia pan Marek musi więc opłacać 
za panią Helenę jedynie składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne (pani Helena nie 
chce ubezpieczyć się dobrowolnie). Wykonaj za pana Marka wszystkie czynności związane 
z zatrudnieniem pani Heleny. 
 

Wskazówki do realizacji: 

–  uczniowie mogą wykonywać ćwiczenie indywidualnie lub w małych grupach,  
–  uczniowie mogą wykonywać  ćwiczenie wykorzystując zdobytą wiedzę lub literaturę 

przedmiotu, 

–  oceniając wykonanie ćwiczenia należy zwrócić uwagę na prawidłowość dokonanych 

wyliczeń oraz poprawność i estetykę sporządzonych dokumentów, a w przypadku 
wykonywania ćwiczenia w grupach również na zaangażowanie poszczególnych uczniów 
w pracę zespołu. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  przeczytać uważnie treść zadania, 
2)  korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy i literatury przedmiotu: 

a)  sporządzić umowę zlecenia, 
b)  zgłosić pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego, 
c)  rozliczyć rachunek za wykonanie umowy zlecenia, 
d)  sporządzić dokumentację rozliczeniową z ZUS, 
e)  sporządzić dokumentację rozliczeniową z urzędem skarbowym,  

3)  w razie braku odpowiednich danych – wpisać dowolne. 
 

Zalecana metoda nauczania – uczenia się:  

–  ćwiczenia przedmiotowe 
 

Środki dydaktyczne: 

–  druk umowy zlecenia z rachunkiem, 
–  druki ZUS ZZA, ZUS DRA, ZUS RZA, ZUS ZWUA, 
–  druki PIT–4, PIT–11/8B, 
–  poradnik ZUS dla płatników składek „Zasady wypełniania dokumentów 

ubezpieczeniowych”, 

–  literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela, 
–  kalkulator. 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

28

5.6.2. Sprawdzian postępów 
 

 

 

 

 

 

 

 

         

Uczeń potrafi:    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Tak      Nie 

1)  wymienić dokument, na podstawie którego zleceniodawca  

lub zamawiający dzieło ustala swoje obowiązki jako płatnika  
składek 

ubezpieczeniowych 

              

 

2)  określić, kto nie podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu  

zdrowotnemu z tytułu 

umowy 

zlecenia 

            

 

3)  określić, kto nie podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu  

zdrowotnemu z tytułu umowy o dzieło   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

4)  określić, w jakich sytuacjach wykonujący zlecenie podlega  

obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym  
i obowiązkowemu 

ubezpieczeniu 

zdrowotnemu 

          

 

5)  określić, jakim ubezpieczeniom podlega pracownik własny wykonujący  

zlecenie lub dzieło   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

6)  ustalić wysokość kosztów uzyskania przychodu z tytułu umowy  

zlecenia i umowy o dzieło  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

7)  przedstawić zasady obliczania wynagrodzenia do wypłaty  

z tytułu umowy zlecenia i umowy o dzieło   

 

 

 

 

 

 

   

 

8)  obliczyć wynagrodzenie do wypłaty z tytułu umowy zlecenia  

i umowy o dzieło  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

9)  wyjaśnić, w jakich okolicznościach płatnik nie ma obowiązku  

zgłoszenia osoby wykonującej zlecenie lub dzieło do ubezpieczeń w ZUS     

 

10)  przedstawić procedurę zgłaszania zleceniobiorcy do  ubezpieczeń w ZUS 

   

 

11)  ustalić, jaką dokumentację rozliczeniową przekazuje do ZUS płatnik  

w związku z zatrudnieniem osoby na podstawie umowy zlecenia  
lub umowy o dzieło   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

12)  sporządzić dokumentację rozliczeniową do ZUS w związku  

z zatrudnieniem osoby na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło     

 

13)  ustalić, jaką dokumentację rozliczeniową przekazuje do urzędu  

skarbowego płatnik w związku z zatrudnieniem osoby na podstawie  
umowy zlecenia lub umowy o dzieło   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

14)  sporządzić dokumentację rozliczeniową do urzędu skarbowego  

w związku z zatrudnieniem osoby na podstawie umowy zlecenia  
lub umowy o dzieło   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

15)  obsłużyć dowolny program kadrowo-płacowy   

 

 

 

 

 

   

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

29

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego 

 

Test dwustopniowy do jednostki modułowej

 

„Dokumentowanie pracy i płacy” 

 
Test składa się z 20 zadań, z których: 
–  zadania 1, 2, 3, 5, 6, 8, 11, 12, 15, 16, 18, 19, 20 są z poziomu podstawowego, 
–  zadania 4, 7, 9, 10, 13, 14, 17 są z poziomu ponadpodstawowego. 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt  

Za każdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące oceny szkolne: 

−  dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego, 
−  dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego,  

−  dobry – za rozwiązanie 14 zadań, w tym co najmniej 4 z poziomu ponadpodstawowego,  

−  bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym co najmniej 5 z poziomu 

ponadpodstawowego. 

 

Plan testu 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  

(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna

odpowiedź

1.  Wskazać termin zgłoszenia pracownika do 

ubezpieczeń w ZUS 

A P B 

2. 

Dobrać sposób pomiaru wydajności pracy do 

rodzaju działalności prowadzonej przez 

przedsiębiorstwo 

B P A 

3.  Rozpoznać potrącenia obligatoryjne 

z wynagrodzeń 

B P D 

4.  Określić okoliczności zobowiązujące 

pracodawcę do utworzenia ZFŚS 

C PP C 

5.  Określić wysokość kosztów uzyskania 

przychodu z tytułu umowy zlecenia 

C P C 

6. 

Wskazać zasadę zaokrąglania podstawy 

naliczania zaliczki na podatek dochodowy od 

osób fizycznych 

A P A 

7.  Ustalić zasady wypłacania wynagrodzenia 

chorobowego 

B PP B 

8.  Wskazać istotę motywacyjnej funkcji płacy 

A P D 

9.  Ustalić wymagany sposób przekazywania 

dokumentacji do ZUS 

B PP C 

10.  Określić zasady przyznawania świadczenia 

urlopowego 

C PP B 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

30

 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  

(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna

odpowiedź

11. 

Wskazać wysokość składki na ubezpieczenie 
zdrowotne odliczanej od zaliczki na podatek 
dochodowy 

A P A 

12. 

Rozpoznać element obligatoryjny 
wynagrodzenia 

B P C 

13. 

Ustalić wysokość minimalnego wynagrodzenia 
przysługującego osobie podejmującej pierwszą 
pracę w roku 2005 

B PP A 

14. 

Ustalić podstawę wymiaru składki na 
ubezpieczenie zdrowotne 

B PP D 

15. 

Wskazać okoliczności zobowiązujące 
pracodawcę do wprowadzenia regulaminu 
wynagradzania 

A P C 

16. 

Ustalić obowiązek odprowadzania składki na 
ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcy 

B P B 

17.  Wyjaśnić pojęcie systemu płac 

B PP A 

18. 

Rozpoznać oznaczenie druku deklaracji 
rozliczeniowej z ZUS 

B P D 

19. 

Wskazać termin przekazania zaliczki na 
podatek dochodowy od osób fizycznych do 
urzędu skarbowego 

A P C 

20.  Wyjaśnić istotę akordowej formy płac 

B P B 

 
 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela

 

1.  Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej 

tygodniowym. 

2.  Przygotuj odpowiednią liczbę testów i kart odpowiedzi. 
3.  Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 
4.  Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 
5.  Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 
6.  Nie przekraczaj przeznaczonego czasu na test. 
 

Instrukcja dla ucznia 

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję. 
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi, podaj również datę i klasę. 
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych, który zawiera 20 zadań wielokrotnego wyboru 

z czterema wersjami odpowiedzi, z których tylko jedna jest poprawna. 

4.  Dokonaj wyboru tylko jednej z czterech podanych odpowiedzi. Wybraną odpowiedź 

zaznacz stawiając w odpowiedniej rubryce znak X. W przypadku pomyłki błędną 
odpowiedź zaznacz kółkiem, a następnie ponownie zakreśl odpowiedź prawidłową. 

5.  Odpowiedzi zapisuj tylko na załączonej karcie odpowiedzi. 
6.  Przed udzieleniem odpowiedzi przeczytaj dokładnie zadanie. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

31

7.  Jeżeli udzielenie odpowiedzi na jedno z pytań  będzie sprawiało Ci trudność, to rozwiąż 

pozostałe zadania i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.  Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 
 

Powodzenia! 

 

Materiały dla ucznia: 

–  instrukcja, 
–  zestaw zadań testowych, 
–  karta odpowiedzi. 
 
 

Zestaw zadań testowych 

 
1.  Zgłoszenie pracownika do ubezpieczeń w ZUS powinno nastąpić terminie: 

a)  5 dni od daty zatrudnienia, 
b)  7 dni od daty zatrudnienia, 
c)  10 dni od daty zatrudnienia, 
d)  14 dni od daty zatrudnienia. 

2.  Wydajność pracy mierzy się wielkością obrotu towarowego osiągniętą w określonej 

jednostce czasu w przedsiębiorstwach: 
a)  handlowych, 
b)  usługowych, 
c)  produkcyjnych, 
d)  budowlanych. 

3.  Do potrąceń obligatoryjnych z wynagrodzenia dokonywanych przez pracodawcę nie 

można zaliczyć kwot potrąconych na: 
a)  zaliczkę na podatek dochodowy, 
b)  zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, 
c)  karę pieniężną wynikającą z odpowiedzialności porządkowej ustaloną w kodeksie 

pracy, 

d)  składkę grupowego ubezpieczenia na życie. 

4.  Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych mają obowiązek tworzyć pracodawcy 

zatrudniający co najmniej: 
a)  15 pracowników,  
b)  20 pracowników, 
c)  20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, 
d)  30 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. 

5.  Koszty uzyskania przychodu przy umowie zlecenia wnoszą: 

a)  19% przychodu, 
b)  20% przychodu, 
c)  20% lub 50% przychodu, 
d)  102,25 zł przy każdej umowie zlecenia. 

6.  Podstawa naliczania zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych: 

a)  zaokrąglana jest do pełnych złotych, 
b)  zaokrąglana jest do pełnych dziesiątek groszy, 
c)  zaokrąglana jest do pełnych groszy, 
d)  nie jest zaokrąglana. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

32

7.  Wynagrodzenie chorobowe wypłacane jest: 

a)  za czas niezdolności do pracy na skutek choroby lub odosobnienia związanego 

z chorobą zakaźną trwającej powyżej 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, 

b)  ze środków pracodawcy, 
c)  w kwocie równej 90% należnego wynagrodzenia, 
d)  za dni niezdolności do pracy, które są dla pracownika dniami roboczymi. 

8.  Funkcja motywacyjna płacy wiąże się z: 

a)  możliwością zaspokojenia potrzeb życiowych pracownika, 
b)  kosztami, jakie ponosi pracodawca w związku z zatrudnianiem pracowników, 
c)  poziomem życia społeczeństwa, 
d)  wspieraniem aktywności pracownika oraz jakością i wydajnością  świadczonej przez 

niego pracy. 

9.  Pracodawcy zatrudniający więcej niż pięciu pracowników mają obowiązek przekazywania 

dokumentacji do ZUS: 
a)  osobiście, 
b)  za pośrednictwem poczty, 
c)  elektronicznie, za pomocą teletransmisji danych, 
d)  wszystkie wyżej wymienione formy są dozwolone. 

10. Świadczenie urlopowe przysługuje: 

a)  pracownikom korzystającym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 

7 kolejnych dni kalendarzowych, 

b)  raz w roku, 
c)  w wysokości ustalonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika 

młodocianego, 

d)  po powrocie do pracy z urlopu wypoczynkowego. 

11. Składka na ubezpieczenie zdrowotne podlegająca odliczeniu od zaliczki na podatek 

dochodowy wynosi: 
a)  7,75% podstawy jej wymiaru, 
b)  8,50% podstawy jej wymiaru, 
c)  6,52% podstawy jej wymiaru, 
d)  2,45% podstawy jej wymiaru. 

12. Obligatoryjnym elementem wynagrodzenia jest: 

a)  dodatek funkcyjny, 
b)  premia, 
c)  wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, w sytuacji gdy kodeks pracy 

gwarantuje prawo do wynagrodzenia, 

d)  dodatek za pracę zmianową. 

13. Minimalne wynagrodzenie za pracę w 2005 r. wynosiło 849,00 zł. Ustal wysokość 

minimalnej płacy dla osoby podejmującej pracę po raz pierwszy w tym roku: 
a)  679,20 zł, 
b)  721,65 zł, 
c)  746,10 zł, 
d)  806,55 zł. 

14. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne: 

a)  jest taka sama jak podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, 
b)  wynosi 90% wynagrodzenia brutto, 
c)  to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

33

d)  ustalana jest poprzez pomniejszenie przychodu o środki wypłacane przez ZUS i kwotę 

składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika. 

15. Regulamin wynagradzania obowiązkowo tworzą pracodawcy zatrudniający co najmniej: 

a)  10 pracowników, 
b)  15 pracowników, 
c)  20 pracowników, 
d)  25 pracowników. 

16. Ubezpieczenie chorobowe z tytułu wykonywanej umowy zlecenia jest obowiązkowe dla: 

a)  pracownika obcego, 
b)  pracownika własnego, 
c)  rencisty, 
d)  w sytuacji, gdy umowa zlecenia jest jedynym tytułem do ubezpieczeń. 

17. System płac: 

a)  to sposób uzależniania oraz wiązania wysokości płac z nakładami i wynikami pracy, 
b)  różnicuje płacę w zależności od rodzaju i stopnia trudności pracy oraz od posiadanych 

przez pracownika kwalifikacji zawodowych, 

c)  to inaczej tabela płac lub siatka taryfowa, 
d)  jest zestawieniem zawodów, stanowisk pracy lub czynności z podaniem kategorii 

płacy, jaka przysługuje na danym stanowisku lub za określoną pracę w danym 
zakładzie pracy. 

18. Deklaracja rozliczeniowa składana do ZUS to druk: 

a)  ZUS ZUA, 
b)  ZUS ZFA, 
c)  ZUS ZZA, 
d)  ZUS DRA. 

19. Zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych pobrane przez pracodawcę 

z wynagrodzeń pracowników powinny być przekazane do urzędu skarbowego w terminie: 
a)  do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały pobrane, 
b)  do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały pobrane, 
c)  do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały pobrane, 
d)  do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały pobrane. 

20. Akordowa forma wynagradzania uzależnia wysokość płacy pracownika od: 

a)  przepracowanego czasu i stawek wynikających z osobistego zaszeregowania, 
b)  ilości wykonanej pracy i stawki akordowej, 
c)  wysokości obrotu lub dochodu uzyskanego przez zakład pracy, 
d)  żadna z odpowiedzi nie jest poprawna. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

34

KARTA ODPOWIEDZI  

 
Imię i nazwisko .................................................................................Klasa..........Data................ 
 

Dokumentowanie pracy i płacy 

Zakreśl poprawną odpowiedź 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1. 

 

a b c d 

 

2. 

 

a b c d 

 

3. 

 

a b c d 

 

4. 

 

a b c d 

 

5. 

 

a b c d 

 

6. 

 

a b c d 

 

7. 

 

a b c d 

 

8. 

 

a b c d 

 

9. 

 

a b c d 

 

10.   

a b c d 

 

11.   

a b c d 

 

12.   

a b c d 

 

13.   

a b c d 

 

14.   

a b c d 

 

15.   

a b c d 

 

16.   

a b c d 

 

17.   

a b c d 

 

18.   

a b c d 

 

19.   

a b c d 

 

20.   

a b c d 

 

Razem:   

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

35

Test praktyczny do jednostki modułowej

 

„Dokumentowanie pracy i płacy” 

 

Test jest zadaniem praktycznym polegającym na sporządzaniu listy płac i miesięcznej 

dokumentacji rozliczeniowej z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i urzędem skarbowym. 
Do testu dołączona jest karta oceny ucznia, którą przy ocenie wykonania zadania powinien 
wykorzystać nauczyciel.  

 

Punktacja zadań wyszczególnionych w karcie oceny ucznia: 0 lub 1 punkt  

Za każde prawidłowo wykonane zadanie uczeń otrzymuje 1 punkt. Za nieprawidłowo 

wykonane zadanie lub jego nie wykonanie uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące oceny szkolne: 
–  dopuszczający – za wykonanie co najmniej 4 zadań, 
–  dostateczny – za wykonanie co najmniej 6 zadań, 
–  dobry – za wykonanie co najmniej 9 zadań, 
–  bardzo dobry – za wykonanie co najmniej 11 zadań. 
 

Plan testu 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  

(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

1. 

Wyliczyć wynagrodzenie netto K. Osowskiej 

2. 

Wyliczyć wynagrodzenie netto K. Nowaka 

3. 

Wyliczyć wynagrodzenie netto B. Kowalskiego 

4. 

Wyliczyć wynagrodzenie netto M. Danowskiego 

5. 

Zsumować listę płac C 

6. 

Naliczyć składki ubezpieczeniowe opłacane przez pracodawcę C 

7. 

Wypełnić deklarację ZUS DRA 

PP 

8. 

Wypełnić deklarację ZUS RCA 

PP 

9. 

Wypełnić trzy polecenia przelewu do ZUS 

10.  Sporządzić deklarację PIT – 4 

PP 

11.  Wypełnić polecenie przelewu do urzędu skarbowego 

12.  Uzupełnić sporządzone dokumenty o brakujące dane 

 
 
 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela

 

1.  Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej 

tygodniowym. 

2.  Przygotuj odpowiednią liczbę zadań, załączników do zadania i niezbędnych druków. 
3.  Zapewnij samodzielność podczas wykonywania zadania. 
4.  Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 
5.  Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 
6.  Nie przekraczaj przeznaczonego czasu na test. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

36

Instrukcja dla ucznia 

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję. 
2.  Zapoznaj się z treścią zadania praktycznego. 
3.  Sporządź listę płac za miesiąc kwiecień. 
4.  Dokonaj obliczeń składek ZUS finansowanych przez pracodawcę (stawka ubezpieczenia 

wypadkowego wynosi 1,93%). 

5.  Sporządź deklarację ZUS DRA za miesiąc kwiecień. 
6.  Sporządź raport imienny ZUS RCA za miesiąc kwiecień. 
7.  Wypełnij polecenia przelewu do ZUS. 
8.  Sporządź deklarację PIT–4 na zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych za 

miesiąc kwiecień. 

9.  Wypełnij polecenie przelewu do urzędu skarbowego. 
10. Brakujące dane ustal dowolnie. 
11. Pamiętaj,  że ocenie będzie podlegała zarówno poprawność wyliczeń i wypełnienia 

druków, jak i estetyka sporządzonych dokumentów. 

12. Na wykonanie zadania masz 90 minut. 
 

Powodzenia! 

 

Materiały dla ucznia: 

−  instrukcja, 

−  zadanie praktyczne, 
−  załącznik nr 1 do zadania, 

−  druk listy płac, 

−  formularz ZUS DRA, 
−  formularz ZUS RCA, 

−  polecenie przelewu do ZUS (3 egzemplarze), 

−  deklaracja PIT–4, 
−  polecenie przelewu na podatki, 

−  kalkulator, 

−  brudnopis. 
 
 

Zadanie praktyczne 

Właśnie podjąłeś pracę na stanowisku referenta ds. zatrudnienia i płac 

w Przedsiębiorstwie Handlowym „AutoMoto” sp. z o.o. mieszczącym się przy ul. Jasnej 94, 
71–872 Szczecin (nr NIP 234 – 543 – 00 – 76, nr REGON 123765998). 

Przełożony polecił Ci naliczenie wynagrodzeń dla pracowników za kwiecień bieżącego 

roku oraz sporządzenie odpowiedniej dokumentacji rozliczeniowej z urzędem skarbowym 
i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. 

Listę osób zatrudnionych w Przedsiębiorstwie Handlowym „AutoMoto” sp. z o.o. 

w kwietniu br. przedstawia załącznik nr 1.  

Wszyscy pracownicy są ubezpieczeni na życie w Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń 

SA i opłacają z tego tytułu miesięczną składkę wynoszącą 29,00 zł. Firma wypłaca dodatek 
stażowy w wysokości 1% płacy zasadniczej za każdy rok pracy w PH „AutoMoto”. 

Ponadto M. Danowski otrzymał w miesiącu kwietniu premię w wysokości 10% płacy 

zasadniczej, a B. Kowalski spłacił pobraną zaliczkę – 200,00 zł. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

37

Załącznik nr 1 
 

REJESTR PRACOWNIKÓW 

Przedsiębiorstwa Handlowego „AutoMoto” Sp. z o.o. 

 

Dane praco- 

wnika 

Data 

zatrudnienia

Wymiar 

czasu 

pracy 

Stanowisko

Wynagrodzenie 

(zł) 

Dodatek 

funkcyjny 

(zł) 

Kazimiera Osowska 

ur. 03-05-1959 

PESEL 59050311223

zam. 

70-754 Szczecin 

al. Piastów 7 

01.03.1996 r.

pełny księgowa 3 

500,00  500,00 

Karol Nowak 

ur. 15-06-1972 

PESEL 72061530098

zam. 

70-534 Stargard Szcz.

Oś. Zachód 5/5 

01.09.1999 r.

pełny 

kierownik 

sprzedaży 

2 800,00 

300,00 

Mirosław Danowski 

ur. 16-05-1973 r. 

PESEL 73051665421

zam. 

70-699 Szczecin 

ul. Mokra 15 

25.06.2002 r.

pełny sprzedawca

600,00 

Bogdan Kowalski 

ur. 14-01-1949 r. 

PESEL 49011423987

zam. 

70-566 Szczecin 

ul. Kręta 14 

01.07.2001 r.

pełny magazynier

300,00 

 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

38

KARTA OCENY UCZNIA 

 
Imię i nazwisko ucznia.................................................................................................................. 

Dokumentowanie pracy i płacy 

 

Lp. Uczeń otrzymuje 1 punkt, jeżeli: Punkty 

1. 

poprawnie wyliczono wynagrodzenie netto K. Osowskiej 

 

2. 

poprawnie wyliczono wynagrodzenie netto K. Nowaka  

 

3. 

poprawnie wyliczono wynagrodzenie netto B. Kowalskiego 

 

4. 

poprawnie wyliczono wynagrodzenie netto M. Danowskiego 

 

5. 

poprawnie zsumowano listę płac 

 

6. 

poprawnie naliczono składki opłacane przez pracodawcę 

 

7. 

poprawnie wypełniono deklarację ZUS DRA 

 

8. 

poprawnie wypełniono deklarację ZUS RCA 

 

9.  poprawnie wypełniono trzy polecenia przelewu do ZUS 

 

10.  poprawnie sporządzono PIT – 4 

 

11.  poprawnie wypełniono polecenie przelewu do urzędu skarbowego 

 

12.  uzupełniono sporządzone dokumenty o brakujące dane  

 

Razem:  

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

39

7. LITERATURA 

 
1.  Chudy S.: Ekonomika i organizacja firmy handlowej. (cz. 2.), eMPi

2

, Poznań 1997 

2.  Dębski S.: Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw. (cz. 1.), WSiP, Warszawa 1996 
3.  Haski K.: Dokumentacja i ewidencja pracownicza. SIGMA, Skierniewice 2001 
4.  Majkowski B.: Dokumentacja pracownicza w firmie. Obowiązki pracodawcy. Wyd. 

Biblioteczka Pracownicza, Warszawa 2003 

5.  Małkowska D.: Wynagrodzenia 2005. Ewidencja, dokumentacja, rozliczenia. ODDK, 

Gdańsk 2005 

 

Akty prawne: 

1.  Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (tekst jednolity DzU z 1998 r. Nr 21, 

poz. 94 ze zm.) 

2.  Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (DzU 

Nr 99, poz. 1001 ze zm.) 

3.  Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU Nr 137, 

poz. 887 ze zm.) 

4.  Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst 

jednolity DzU z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.)  

5.  Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst 

jednolity DzU z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm.) 

6.  Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych 

z ubezpieczenia  społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych 
ustaw (DzU z 2005 r. Nr 10, poz. 71) 

7.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie 

przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki 
zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów 
przewidzianych w kodeksie pracy (DzU Nr 69, poz. 332 ze zm.) 

8.  Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia 

w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU Nr 180, poz. 1860 ze zm.) 

9.  Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie 

zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze 
stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (DzU Nr 62, poz. 
286 ze zm.) 

10. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie 

szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania 
(DzU Nr 60, poz. 282 ze zm.) 

11. Rozporządzanie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie 

sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zakładowy 
fundusz świadczeń socjalnych (DzU Nr 43, poz. 168 ze zm.) 

12. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie 

szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne 
i rentowe (DzU Nr 161, poz. 1106 ze zm.)  

13. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie 

różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu wypadków 
przy pracy i chorób zawodowych, w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków 
(DzU Nr 200, poz. 1692 ze zm.) 

14. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 grudnia 1998 r. w sprawie 

określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, 
imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

40

zgłoszeń  płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących 
oraz innych dokumentów (DzU Nr 149, poz. 982 ze zm.) 

 

Strony internetowe: 

www.zus.pl 
www.mps.gov.pl