1 

Testy własne © A.J. 2008. WoS. Społeczeństwo. Poziom podstawowy. Rozwiązania. 
 
 
1. Źródłem naturalnych więzi społecznych jest/są (1 p.): 
 
a. więzi przyjaźni występujące między członkami grupy, 
b. wolny wybór członków grupy, więzi zrzeszeniowe 
c. przymus zewnętrzny, więzi stanowione 
d. wspólne pochodzenie lub pokrewieństwo członków grupy. 
 
2. Oportunizm oznacza (1 p.): 
 
a. przestrzeganie przez jednostkę reguł grupowych bez względu na ich treść, legalizm 
b. przestrzeganie przez jednostkę reguł obowiązujących w grupie, mimo ich 
nieuznawania, 
c. nieuznawanie przez jednostkę reguł postępowania obowiązujących w grupie, 
nonkonformizm 
d. podporządkowanie się jednostki wzorcom postępowania ukazywanym przez media. 
 
 
3. Czego jednostka nie przyswaja sobie w procesie socjalizacji? (1 p.): 
 
a. umiejętności niezbędnych do Ŝycia wśród ludzi, np. komunikacji werbalnej, 
b. norm i wartości kultury, 
c. ról społecznych, 
d. cech wrodzonych. 
 
4. Najstarszą i najpowszechniejszą formą Ŝycia społecznego jest (1 p.): 
 
a. szkoła, 
b. grupa religijna (np. Kościół), 
c. rodzina, 
d. państwo. 
 
5. Odpowiedz, z jakim procesem społecznym wiąŜe się sytuacja przedstawiona na fotografii 
(1 p.): 
 
Socjalizacja wtórna. 
 
6. Do poniŜszego tekstu wpisz brakujące słowa (Max 2 p.): 
 
Twierdzimy, Ŝe człowiek jest istotą społeczną, poniewaŜ jego rozwój jest w sposób 
nierozerwalny związany ze społeczeństwem. Inaczej ujmując, do jego prawidłowego rozwoju 
niezbędny jest udział innych ludzi. Ludzie Ci umoŜliwiają człowiekowi przeŜycie w 
początkowym/wczesnym okresie Ŝycia. 
 
7. Do poniŜszego tekstu wpisz brakujące słowa (Max 2 p.): 
 
Grupy społeczne moŜemy dzielić m.in. ze względu na rodzaj zorganizowania/organizację i 
wtedy wyróŜniamy grupy formalne i nieformalne. Jeśli jednak spotykamy określenia grupy 

 

2 

otwarte i grupy zamknięte, to podział został dokonany ze względu na charakter 
członkowstwa. 
 
8. Do poniŜszego tekstu wpisz brakujące słowa (Max 2 p.): 
 
Współcześnie rodzina w krajach wysoko rozwiniętego Zachodu ulega znaczącym 
przemianom. Demografowie mówią o zaniku rodziny tradycyjnej, wielopokoleniowej. Jej 
miejsce zajmuje inny model rodziny, zwany nuklearnym. Naukowcy utrzymują równieŜ, iŜ 
rodzina znajduje się w kryzysie, którego przejawami mogą być przede wszystkim: wzrost 
liczby rozwodów, spadek liczby zawieranych małŜeństw, spadek dzietności oraz zanik 
tradycyjnych funkcji rodziny. 
 
9. Wpisz do tabeli nazwiska znanych twórców myśli społecznej (Max 4 p.): 
 
A.  Filozof, ideolog i działacz polityczny Ŝyjący w XIX wieku. Twórca 

koncepcji tzw. komunizmu naukowego. Działał w państwach 
niemieckich, a następnie w Anglii. 

Karol Marks 

B.  Socjolog, historyk i ekonomista niemiecki, Ŝyjący na przełomie XIX i 

XX wieku. Autor głośnego dzieła Etyka protestancka i duch 
kapitalizmu. 

Max Weber 

C.  Wybitny socjolog polski, tworzący w XX wieku. Badacz zjawisk 

ś

wiadomości i więzi społecznej. Szczególnie interesował się naukowo 

wpływem, jaki wywiera zbiorowa świadomość na zachowania ludzkie 
w stosunku do grup a takŜe wyobraŜeniami i działaniami ludzkimi, 
które wiąŜą się ze zjawiskiem ładu społecznego. 

Stanisław 
Ossowski 

D.  Socjolog amerykański Ŝyjący w latach 1910-2003, twórca 

funkcjonalistycznej teorii społeczeństwa, badacz konfliktów i zmian 
społecznych, problematyki ról, statusów i instytucji społecznych. Jedną 
z jego najwaŜniejszych prac była Teoria socjologiczna i struktura 
społeczna. 

Robert K. 
Merton 

 
10. Wpisz w tabeli pojęcia odpowiadające krótkim charakterystykom zamieszczonym poniŜej 
(Max 4 p.): 
 
A.  Forma organizacji Ŝycia zbiorowego oparta na poszanowaniu i 

przestrzeganiu tradycyjnych norm i wzorów zachowań, na 
harmonijnym współdziałaniu jednostek i grup w osiąganiu waŜnych 
celów społecznych, a takŜe podporządkowaniu się ludzkich 
zbiorowości decyzjom władz róŜnych szczebli. 

Ład społeczny 

B.  Przyjmowanie korzyści materialnych przez pracownika państwowego 

lub społecznego urzędu w zamian za wykonanie czynności urzędowej 
lub w zamian za zatajenie przestępstwa 

Korupcja 

C.  Utrata dostępu do dóbr i zmniejszenie szans Ŝyciowych części 

społeczeństwa 

Marginalizacja 
społeczna 

D.  Grupa lub środowisko istniejące w obrębie większej kultury, mające 

własne specyficzne cechy, wzory zachowań i system wartości. 

Podkultura 
(subkultura) 

 
11. Do podanych przykładów postaw antyspołecznych dopisz ich przeciwieństwa – 
odpowiedniki z kręgu postaw prospołecznych (społecznie poŜądanych) (Max 5 p.): 
 

 

3 

oszustwo – uczciwość, (ewentualnie słowność, prawdomówność), 
 
obojętność społeczna – zaangaŜowanie społeczne, (ewentualnie empatia, uspołecznienie), 
 
tchórzostwo – odwaga cywilna, 
 
egoizm – altruizm, 
 
dyskryminacja – tolerancja. 
 
Zasady punktacji: tylko udzielenie powyŜszej odpowiedzi moŜe być zaliczone jako 
poprawne. MoŜna przyznać tylko jeden punkt za dopisanie określenia przeciwnego, w 
wypadku dopisania dwóch liczy się pierwsze. 
 
12. Po zapoznaniu się z tekstem wykonaj polecenia. 
 
(...) 
 
Janusz Kochanowski, Rozpad i odbudowa kapitału społecznego, [w:] III Rzeczpospolita w 
trzydziestu odsłonach. Nadzieje i rozczarowania po 1989 roku. [Praca zbiorowa] pod redakcją 
Andrzeja Kostarczyka, Warszawa 2004, s. 407-408. 
 
A. Na bazie przykładów podanych w artykule wymień trzy przejawy anomii społecznej, 
określając je językiem nauk społecznych (Max 3 p.): 
MoŜliwe poprawne odpowiedzi: 
- wzrost przestępczości (zarówno współczynnika, jak i w liczbach bezwzględnych), 
- niedpouszczalne powiązania elit społecznych (politycznych, lekarskich, środowisk 
prawniczych itp.) ze światem zorganizowanej przestępczości; wpływy środowisk 
przestępczych wśród elit, 
- uŜywanie przywileju, jakim jest immunitet przez parlamentarzystów w celu ochrony przed 
karą za popełnione przestępstwa, 
- powszechna korupcja (przyzwolenie społeczne na korupcję, niemoŜność eliminacji korupcji 
z Ŝycia społecznego), 
- afery obyczajowe w instytucji tak starej i powaŜanej jak Kościół, co ma wpływ na obniŜenie 
zaufania społeczeństwa do tej, dotychczas wysoko ocenianej instytucji i jej przedstawicieli, 
 
Zasady punktacji: trzeba umieć poprawnie nazwać zjawisko i nie moŜna się powtarzać w 
kolejnym punkcie, egzaminator bierze pod uwagę tylko trzy pierwsze podane odpowiedzi. 
 
B. Na podstawie własnej wiedzy ogólnej podaj po jednym przykładzie importu kapitału 
ludzkiego i ekonomicznego, jaki moŜe być zastosowany przez państwo (Max 2 p.): 
Przykład importu kapitału ludzkiego: drenaŜ mózgów (np. sprowadzanie naukowców z 
innych krajów przez Uniwersytetu w USA). 
Przykład importu kapitału ekonomicznego (finansowego): pozyskanie kapitału 
zagranicznego na krajowe inwestycje. 
 
Zasady punktacji: pozytywnie moŜna ocenić kaŜdą poprawną, czyli zgodną z prawdą 
odpowiedź. Egzaminator bierze pod uwagę tylko po jednej (pierwszej udzielonej) odpowiedzi 
na kaŜde z zadanych pytań. 
 

 

4 

C. Znajdź w powyŜszym tekście cytat ściśle odnoszący się do definicji kapitału społecznego, 
rozumianego jako realizacja praw politycznych w społeczeństwie obywatelskim (Max 1 p.): 
„Miarą tego kapitału jest takŜe stopień udziału w demokratycznych procedurach, zarówno w 
postaci wyborów parlamentarnych, jak i samorządowych, a takŜe aktywność w lokalnych 
stowarzyszeniach”. 
 
Zasady punktacji: tylko udzielenie powyŜszej odpowiedzi moŜe być zaliczone jako 
poprawne. 
 
13. Zapoznaj się z prezentowaną ilustracją, a następnie wykonaj polecenia. 
 
A. Nazwij zjawisko patologiczne przedstawione na ilustracji (1 p.). 
 
alkoholizm 
 
B. Wyjaśnij, do kogo moŜe zwrócić się osoba, która dotknięta została powyŜszą patologią. 
Podaj po jednym przykładzie: 
 
Instytucji państwowej – np. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów 
Alkoholowych (PARPA), sieć lecznictwa odwykowego w postaci przychodni, poradni i 
ośrodków leczenia uzaleŜnień i terapii (często w nazwie występuje słowo odwyk w 
róŜnych formach), mających kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ), 
kaŜda inna odpowiedź zgodna z prawdą, a mieszcząca się w granicach zawartych w 
pytaniu (1 p.), 
 
Instytucji społecznej – stowarzyszenia i kluby abstynenckie, dobrowolne grupy 
samopomocowe Anonimowych Alkoholików (AA), kaŜda inna odpowiedź zgodna z 
prawdą, a mieszcząca się w granicach zawartych w pytaniu (1 p.), 
 
C. Podaj inny typ instytucji, która równieŜ organizuje tego typu pomoc (1 p): 
 
Instytucje wyznaniowe – powiązane z Kościołami i innymi ruchami religijnymi. Np. 
Katolickie Bractwa Trzeźwości, Krucjata Wyzwolenia Człowieka, stowarzyszenie Karan; 
Misja Nowa Nadzieja Kościoła Zielonoświątkowców. 
 
Instytucje prywatne, nastawione na generowanie zysków – róŜnego rodzaju ośrodki 
świadczące usługi w ramach leczenia oraz terapii uzaleŜnień. 
 
14. Zaznacz w tabeli literą P zdania prawdziwe, a literą F zdania fałszywe (Max 4 p.): 
 
A.  Zjawisko narkomanii stało się w Polsce powaŜnym problemem 

społecznym po wejściu do Unii Europejskiej. 

F 

B.  Skala przestępczości w Polsce nie jest zjawiskiem zróŜnicowanym pod 

względem terytorialnym. 

F 

C.  Zjawiska ubóstwa i bezdomności mają ścisły związek z problemem 

bezrobocia. 

P 

D.  Minimum socjalne określa wartość dóbr i usług niezbędnych do 

zaspokojenia podstawowych potrzeb Ŝyciowych człowieka, 
wychowania i wykształcenia dzieci oraz skromnego uczestnictwa w 
dostępie do dóbr kultury. 

P 

 

5 

 
15. Na fotografii przedstawiono reprezentantów jednej z subkultur młodzieŜowych. Podkreśl 
jej nazwę (1 p.): 
 
C. Sucide Girls. 
 
16. Na mapie przedstawiającej współczesny podział administracyjny Polski zaznaczono cyfrą 
1 województwo Mazowieckie, a literami województwa, które z nim sąsiadują. Wpisz ich 
nazwy oraz nazwy miast będących siedzibami wojewodów we właściwe pola tabeli (Max 6 
p.). 
 
litera 

Nazwa województwa 

Nazwa miasta – siedziba wojewody 

A 

Kujawsko-Pomorskie 

Bydgoszcz 

B 

Warmińsko-Mazurskie 

Olsztyn 

C 

Podlaskie 

Białystok 

D 

Lubelskie 

Lublin 

E 

Świętokrzyskie 

Kielce 

F 

Łódzkie 

Łódź 

 
Zasady punktacji: po 1 punkcie za poprawne uzupełnienie całego wiersza (nazwa 
województwa i nazwa miasta – siedziby wojewody). 
 
17. Zapoznaj się z załączoną karykaturą, przedstawiającą znaną postać polskiego Ŝycia 
społecznego i odpowiedz na pytania. 
 
A. Podaj imię i nazwisko osoby przedstawionej na karykaturze (1 p.). 
Jerzy (Jurek) Owsiak 
 
B. Podaj nazwę fundacji, na czele której stoi ta osoba (1 p.). 
Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy 
 
C. Do kogo adresowana jest pomoc tej fundacji? (1 p.) 
 

Podstawowym celem WOŚP zgodnie ze statutem jest: „działalność w zakresie 

ochrony zdrowia polegająca na ratowaniu Ŝycia chorych osób, w szczególności dzieci, i 
działanie na rzecz poprawy stanu ich zdrowia, jak równieŜ na działaniu na rzecz 
promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej”. 
 
 

Najbardziej znaną formą działalności fundacji jest coroczna, ogólnopolska impreza 

rozrywkowo-medialna o charakterze charytatywnym, nazywana Finałem Wielkiej Orkiestry 
Ś

wiątecznej Pomocy. Podstawowym elementem Finału jest granie "wielkiej orkiestry", czyli 

odbywające się w całym kraju (a takŜe poza granicami) koncerty muzyczne, z których dochód 
przeznaczany jest na cele Fundacji. W czasie finału organizowanych jest równieŜ wiele 
innych form zbiórki funduszy, z których najwaŜniejsza jest publiczna kwesta na ulicach miast 
prowadzona przez szerokie rzesze wolontariuszy. Zgromadzone pieniądze są za kaŜdym 
razem przeznaczane na z góry ustalone cele związane z ochroną zdrowia, szczególnie zdrowia 
dzieci. 
 
Podaję za: http://pl.wikipedia.org/wiki/Wielka_Orkiestra_Świątecznej_Pomocy 
 

 

6 

18. Na podstawie Tabeli: Wskaźniki ruchu naturalnego w Województwie Małopolskim w 
latach 1995-2003 odpowiedz na pytania. 
 
A. Określ procentowo zmiany przyrostu naturalnego, jakie nastąpiły w latach 1995-2003 na 
obszarze Województwa Małopolskiego. Który z nich charakteryzował się największą 
dynamiką (gwałtownością)? (Max 2 p.) 
W latach 1995-2003 przyrost naturalny zmniejszył się o 64 % (wskaźnik na 1000 
mieszkańców z 2,7 w 1995 roku do 0,98 w 2003). 
Najbardziej gwałtowny spadek (w ciągu roku) nastąpił w okresie 2002-2003 bo aŜ o 30 
% (z 1,4 % do 0,98). 
 
B. Co mogło być prawdopodobną przyczyną wymienionej wyŜej dynamicznej zmiany? (1 p.) 
Następował dalszy wyraźny spadek liczby urodzeń, a zgony pozostawały na zbliŜonym 
poziomie. 
 
C. Czy ocenę wskaźników przyrostu naturalnego w Województwie Małopolskim za lata 
2002-2003, moŜna zróŜnicować ze względu na miejsce zamieszkania? (1 p.) 
Tak, poniewaŜ w miastach był on ujemny (w 2003 roku –0,26 %), a na wsi – pomimo 
ogólnej tendencji spadkowej – stosunkowo wysoki (2,19 %). 
 
 
19. Podane zdania podziel na fakty i opinie, wpisując w wyznaczone miejsca numery 
zdań dotyczących faktów i zdań wyraŜających opnie (Max 4 p.). 
 
1. Premier Tusk postanowił zainicjować zmiany w prawie, mające doprowadzić do karania 
pedofilów przez kastrację chemiczną. 
2. Według mnie, postępowanie premiera w tej sprawie stanowi jedynie niewiele znaczący 
gest, którego celem jest podtrzymanie popularności wśród społeczeństwa, mierzonej przez 
rozmaite sondaŜe opinii publicznej. 
3. Na stawiane przez niektórych publicystów i przedstawicieli opozycji zarzuty w stosunku do 
wymowy wypowiedzi premiera, minister Ćwiąkalski stwierdził, Ŝe będzie to krokiem do 
pełniejszego wypełniania przez organa władzy społecznych oczekiwań wobec prawa. 
4. MoŜe więc, ironizując dalej w tym stylu, naleŜałoby w ogóle przywrócić stosowanie kary 
ś

mierci w prawie polskim? 

 
Fakty – 1,3 
Opinie – 2,4