1
JULIUSZ SŁOWACKI BENIOWSKI (BN) oprac. Juliusz Kleiner
GENEZA UTWORU
- trzy płaszczyzny:
•
biograficzna
•
tematyczno-literacka
•
genologiczna
- biograficzna:
•
pierwsze tomy poezji z ParyŜa (1832) przyniosły klęskę, Beniowski – sukces
•
Mickiewicz mówił, Ŝe poezja Słowackiego to piękny kościół, ale bez Boga; ale to
zdopingowało Słowackiego do odrębności artystycznej i ideowej
•
pierwszy tom poezji natrafił poza tym na pustkę utworzoną po klęsce powstania
•
w 1833 r. Słowacki wyjechał z ParyŜa do Genewy (dodatkowym powodem był sukces
Dziadów cz. III), Towarzystwo Litewskie i Ziem Ruskich powierzyło mu misję, co było
dodatkowym pretekstem do wyjazdu
•
wrócił w 1838 r., odŜyła niechęć, ale trzeba podkreślić, Ŝe Mickiewicz jako poeta juŜ wtedy
milczał, Słowacki zaś wciąŜ się rozwijał, stając się jego powaŜnym rywalem
•
zarzucano mu, Ŝe skrytykował Mickiewicza w Kordianie, Ŝe jego poezja jest
„nienarodowa”, a on sam pyszny i aspołeczny
•
na uczcie u Eustachego Januszkiewicza 24 grudnia 1840 r. (z okazji pierwszego wykładu
Mickiewicza o lit. słowiańskich z 22 grudnia) Słowacki dał się namówić do wygłoszenia
improwizacji na cześć Mickiewicza i jego poezji – pogodzili się; Januszkiewicz przesłał do
„Tygodnika Literackiego” artykuł Improwizatorowie, w którym przedstawił fałszywie sens
improwizacji-odpowiedzi Mickiewicza, przypisał mu słowa, Ŝe Słowacki nie jest poetą;
Mickiewicz nic nie sprostował
•
w połowie maja 1841 r. Słowacki wydał Beniowskiego, który miał być ostrą rozprawą z
przeciwnikami
- bohaterem utworu jest Maurycy Beniowski, postać autentyczna, znana dzięki wznawianym od
1797 r. jego Pamiętnikom
•
poeta nie był wierny Pamiętnikom, zbudował nową postać
•
przechrzcił np. historycznego Maurycego Augusta na Maurycego Kazimierza Zbigniewa
•
wybrał tę postać ze wzgl. na fascynującą wówczas tematykę konfederacji barskiej, dąŜył do
jej obiektywnej oceny
•
zmienił światowego awanturnika w pospolitego młodego człowieka
polemika z
romantyczną koncepcją jednostki wybitnej
•
zachował jedynie awanturniczość przygód (zresztą innych niŜ oryginalne) i na tym tle
zwyczajny Beniowski nabiera uroku poetyckiego
•
jest to bohater w typie poematu Ariosta Orland szalony (1516):
Jako ognisty koń z rozwianą grzywą,
Jak Ariost, nie jak Homer idę ślepy
- utwór ujął w kanwę poematu dygresyjnego
•
cel nadrzędny: rozprawa z przeciwnikami i otwarcie sobie drogi na romantyczny Parnas
•
44% tekstu to dygresja, reszta to akcja
PROBLEMATYKA
- Beniowski ma rodowód węgierski, Słowacki dokonuje jego polonizacji
•
bohater wygłasza zdania o przywiązaniu do Polski
•
wiązany jest z polską tradycją historyczną (Pieśń I: opuszczający dom rodzinny porównany
jest do Czarnieckiego z kolczugą
