Historia cywilizacji staroŜytnych
29.09.2007r.
Cywilizacja – zakłada istnienie miast i organizacji. Kultury, które nie stworzyły miast nie nazywamy
cywilizacjami, za wyjątkiem cywilizacji Majów.
Miasto – centralny ośrodek sprawowania władzy i zarządzania okolicznymi terenami. W miastach
skupiała się władza państwowa, odbywała się wymiana dóbr, powstawało pismo. Tam teŜ spotykamy
monumentalna architekturę i rozwiniętą kulturę i sztukę.
Pierwsze cywilizacje powstają ok. trzeciego tysiąclecia p.n.e.. Są konsekwencją nowych
technik uprawy. ZaprzęŜenie wołów do radła, wynalezienie uprzęŜy przyspiesza uprawę rolną. Tworzy
się podział ról i wymiana dóbr.
Pierwsze cywilizacje powstają w Mezopotamii, następnie w Indiach i Chinach.
MEZOPOTAMIA
Mezopotamia jest kolebką cywilizacji. Rozwinęła się w dorzeczu Eufratu i Tygrysu, a konkretnie w ich
dolnym biegu, gdzie wcześniej osadzał się obficie Ŝyzny muł. Na terenach tych występowały
katastrofalne wylewy (potopy) i niewielka ilość opadów.
Najpierw tworzone były walczące ze sobą o władze miasta-państwa. W efekcie tych walk Mezopotamia
rozpadła się na:
-
Sumer – w dolnym biegu rzek
-
Asyrię – w górnym biegu
-
Sumer-Akad – w łuku Eufratu środkowego
SUMER
Sumerowie stworzyli ośrodki miejskie –
sprawdzić jakie
.
W połowie trzeciego tysiąclecia powstaje prawo – pierwszy kodeks prawny -
sprawdzić przez jakiego
króla wprowadzony
.
Historia cywilizacji staroŜytnych, dr Przybył - WYKŁADY
str. 2
Prawo to wprowadza ograniczenia dla arystokracji, usuwa pozostałości matriarchatu i ukróca role i
władzę kapłanów – władzy sakralnej.
Podstawą gospodarki Sumerów była hodowla bydła i rolnictwo. Budowali korzystając z cegły, znali
miedź i brąz, a takŜe szkło (takŜe kolorowe), sztukę złotniczą, wypiekali chleb i prowadzili handel z
Egiptem i Indiami.
Struktura państwa – na czele polis stoi król, zwany kapłanem i posiadający pełna władzę. Z czasem
wyodrębnia się władza wojskowa i początki rozdzielności władzy świeckiej od sakralnej.
Społeczeństwo dzieli się na warstwy: arystokrację, właścicieli ziemskich i rzemieślników.
Prowadzone są walki, które osłabiają Sumer – z kim?
W drugiej połowie trzeciego tysiąclecia p.n.e. do regionów Mezopotamii napływają ludy semickie,
znające łuk – broń, która daje moŜliwość zabijania na odległość. Semici osiadają w Akadzie i
stopniowo przejmują władzę. Następuje semityzacja Sumerów i przemieszanie kultur. nie zmienia to
faktu, Ŝe Sumerowie pozostają najlepiej rozwinięta cywilizacją tamtego okresu.
SEMICI
Osiedlając się na terenach sumeryjskich posiadają hełmy i włócznie z brązu, znają szyk falangi,
posługują się wozami bojowymi, do których zaprzęgają osły. Znają instytucje weksla. Wprowadzają
ujednolicenie systemu miar i wag, posługując się systemem dziesiętnym i sześćdziesiętnym (kopa).
Znają takŜe astrologię. Potrafią mierzyć objętość i powierzchnię. Wprowadzony zostaje podział dnia na
godziny i kalendarz księŜycowy. Pismo ideograficzne uŜywane jest w celach gospodarczych. Jako
pierwsi tworzą własna chronologię. Znają elementy botaniki, zoologii, medycyny, a nawet weterynarii.
Architektura tego okresu jest imponująca i operuje kolorowa mozaiką, płaskorzeźbą narracyjną. Zapisy
sporządza się na glinianych tabliczkach ostro zakończonym rylcem. Potem wprowadzony zostaje
skośnie ścięty rylec dający efekt w postaci pisma klinowego.
Pismo ideograficzne zmienia się w pismo klinowe. W Mezopotamii powstaje Gilgamesz.
AKAD
Po osiedleniu się semitów w Mezopotamii ok. 2340r. p.n.e. udaje się im przejąć władze – za przyczyna
jakiego władcy?
Historia cywilizacji staroŜytnych, dr Przybył - WYKŁADY
str. 3
Powstaje pierwsza scentralizowana monarchia o jednolitym systemie.
Dochodzi do zajęcia Elamu i najprawdopodobniej takŜe Cypru.
Akad podbija Sumer, jednak ten posiada duŜo lepiej rozwinięta i utrwalona cywilizację i dochodzi do
przemieszania kultur.
Na jakie lata datuje się istnienie Sumer-Akadu? (2100-2019?)
BABILONIA
Opracować jak dochodzi do powstania Babilonii i jaka jest w tym rola Amorytów.
Chronologia państwa babilońskiego. Babilon w czasach Nabuchodonozora II.
Kazuistyczne prawo w Kodeksie Hamburabiego, rozróŜnianie czynu świadomego od nieświadomego.
Wymiar sprawiedliwości sprawują sędziowie w imieniu króla.
Gospodarka Babilonii – znają perfumy, mydło, piwo, rybołówstwo, hodują figi, winogrona, granaty,
sporządzają alkohol z daktyli, hodują konie i zwierzęta znane Sumerom, posługują się lichwą –
poŜyczaniem na procent, prowadza handel z krajami znad Morza Czarnego, Śródziemnego i Indiami.
Sprawdzić gdzie jest Numbia.
Zigulat
Wiszące ogrody
Sztuka – Brama Isztad
ASYRIA – opracować chronologie Asyrii.
Historia cywilizacji staroŜytnych, dr Przybył - WYKŁADY
str. 4
13.10.2007r.
EGIPT
Chronologia:
Okres wczesnodynastyczny
ok. 3100r.-2613r. p.n.e.
I-III dynastia
Stare państwo
ok. 2613r. – 2160r. p.n.e.
IV-VIII dynastia
I Okres przejściowy
2160r. – 2040r. p.n.e.
IX-wczesna XI dynastia
Średnie państwo
2040r. – 1652 r. p.n.e.
późna XI-XIII dynastia
II Okres przejściowy
1652r. – 1567r. p.n.e.
XIII-XVII dynastia
Nowe państwo
1567r. – 1069r. p.n.e.
XVIII-XX dynastia
III Okres przejściowy
1069r. – 656r. p.n.e.
XXI-XXV dynastia
Epoka późna
656r.-332r. p.n.e
XXV-XXXI dynastia
Epoka hellenistyczna
332 r. p.n.e. – 30 r. n.e.
Epoka rzymska
30r. n.e. – do końca imperium biznatyjskiego
Historia cywilizacji staroŜytnych, dr Przybył - WYKŁADY
str. 5
I.
Okres wczesnodynastyczny – zwany tyniskim
Na ten okres przypada zjednoczenie Dolnego i Górnego Egiptu i powstanie scentralizowanego państwa
egipskiego. Istnieje bardzo niewiele informacji i dowodów archeologicznych z tego okresu.
Podstawowymi ośrodkami miejskimi były: Abydos i Buta (? – sprawdzić brzmienie nazw).
W okolicach II dynastii wykształca się koncepcja związku faraona z bogami Re i Horusem. Powstaje
ustrój teokratyczny.
ZałoŜycielem I dynastii miał być Menes – władca miasta Tynis. Miał on utworzyć stolice w Memfis.
Prowadzono handel z państwami ościennymi.
II.
Stare państwo
Twórca potęgi starego państwa był DŜoser, który przeprowadził reformy administracyjne oparte na
urzędnikach. Dokonał penetracji Dolnej Nubii. Szukał bogactw naturalnych. Za jego panowania
przypada w Egipcie okres względnego pokoju.
Państwo egipskie charakteryzowało się duŜo trudniejszymi do zdobycia granicami naturalnymi
(jakimi?) niŜ miało to miejsce w Mezopotamii.
Wiele bogactw naturalnych musiało być sprowadzanych z poza Egiptu.
Pierwsza piramida schodkowa, to właśnie piramida DŜesera.
Pufu, Heops, Hefreg, Micherinos (wszędzie posprawdzać brzmienia nazw) byli królami skupionymi na
sprawach wewnętrznych, kaŜdy wybudował piramidy (Giza).
Fenomen budowania piramid tkwił w stosowanej technice, a nie w pracy niewolniczej.
Sprawdzić jakie wynalazki się pojawiły.
Od V dynastii postępowało osłabienie władzy przez aparat administracyjny.
Wezyr – zajmował się zarządzaniem państwem w imieniu faraona, a w terenie istnieli lokalni
administratorzy. Stanowili ono arystokrację Egiptu.
Kapłani Re byli właścicielami ziem, czerpali bogactwo z ofiar i sprawowali władze sakralną.
Historia cywilizacji staroŜytnych, dr Przybył - WYKŁADY
str. 6
W IV dynastii prowadzona był aktywna polityka zagraniczna. Następowało stopniowe uniezaleŜnianie
się nomarchów.
Pepi I (sprawdzić brzmienie nazwy) – za jego panowania państwo przeŜyło wielki kryzys, a sam król
jest uwaŜany za wyjątkowo nieudolnego władcę. Dochodzi do całkowitego upadku władzy, utraty
zdobyczy terytorialnych. Za VII i VIII dynastii przestaje istnieć władza centralna. Zamiera praca
wspólna przy nawadnianiu pól, która stanowi podstawę egipskiej cywilizacji. W tym momencie
rozpoczyna się następny okres w chronologii Egiptu.
III.
I Okres przejściowy
W Egipcie pojawia się głów, władza spoczywa w rękach nomarchów, jest rozbita i podzielona. Władza
VIII dynastii skupia się juŜ tylko na okolicach Memfis.
Ok. 2130r. p.n.e. nomarcha obwołuje się faraonem.
Ok. 2080r. pn.n.e. w Tebach próbuje się uniezaleŜnić nomarcha Manchotep.
Manchotep II pokonuje X dynastię, przyjmuje tytuł Horusa, wymienia wszystkich nomarchów o
przystępuje do odbudowy Egiptu po kryzysie.
IV.
Średnie państwo
Okres ten rozpoczyna się ok. XII dynastii (1940-1760r. p.n.e.). Władza przez dynastie zostaje
uzyskana w drodze przewrotu pałacowego.
Zostaje przeniesiona stolica w pobliŜe Memfis. Następuje reorganizacja władzy poprzez
zcentralizowanie administracji.
Zlikwidowana zostaje dziedziczność władzy nomarchów, ujednolicenie systemu podatkowego, uznanie
Amona (boga tebańskiego) za główne bóstwo Egiptu. Przeprowadzone zostają reformy gospodarcze i
odbudowa systemu irygacyjnego.
Zostaje wprowadzona koregencja – polegająca na przejmowaniu od syna króla części jego
obowiązków i władzy. Jest to okres podbojów terytorialnych, odbudowania twierdzy granicznej i
sprowadzania złota z Nubii.
Zwierzchność Egiptu uznaje m.in. Fenicja.
Serostris (sprawdzić brzmienie nazwy) zmienia granice państwa, zajmuje Palestynę i dokonuje
podziału na trzy okręgi administracyjne.
Historia cywilizacji staroŜytnych, dr Przybył - WYKŁADY
str. 7
Sprawdzić kto dokonał przekopania kanału i ile razy był przekopywany.
A... (sprawdzić nazwę) – był ostatnim dobrym władcą, zajął się kanałami melioracyjnymi, groblami,
zbudował tamę tworząc jezioro Moeris (sprawdzić nazwę).
Kompleks pałacowy.
Kraina Prut (sprawdzić nazwę) – wyprawy po kość słoniową.
Następuje rozwój klasycznej literatury egipskiej, powstają opisy podróŜy.
V.
II Okres przejściowy
XIII-XIV dynastia – kontynuacja państwowości stworzonej w okresie państwa średniego, następuje
upadek autorytetu monarchii.