SPÓŁKA Z O.O.
SKUTECZNE SPOSOBY
NA UNIKNIĘCIE
ODPOWIEDZIALNOŚCI
CYWILNEJ CZŁONKA
ZARZĄDU ZA SZKODY
WYRZĄDZONE SPÓŁCE
SKUTECZNE SPOSOBY
NA UNIKNIĘCIE
ODPOWIEDZIALNOŚCI
CYWILNEJ CZŁONKA
ZARZĄDU ZA SZKODY
WYRZĄDZONE SPÓŁCE
SPÓŁKA Z O.O.
SKUTECZNE SPOSOBY
NA UNIKNIĘCIE
ODPOWIEDZIALNOŚCI
CYWILNEJ CZŁONKA
ZARZĄDU ZA SZKODY
WYRZĄDZONE SPÓŁCE
SKUTECZNE SPOSOBY
NA UNIKNIĘCIE
ODPOWIEDZIALNOŚCI
CYWILNEJ CZŁONKA
ZARZĄDU ZA SZKODY
WYRZĄDZONE SPÓŁCE
2
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Spis treści
1. OdpowiedzialnośćnapodstawieprzepisówKodeksucywilnego ................................................. 3
Trybdochodzeniaroszczeń .......................................................................................................... 4
Odpowiedzialnośćzczynówniedozwolonych ............................................................................. 4
Zajakiedziałaniasprzecznezprawemodpowiadaczłonekzarządu? .......................................... 4
2. OdpowiedzialnośćzanaruszenieprzepisówKodeksuspółekhandlowych ................................... 5
1.Odpowiedzialnośćzafałszywedanedotycząceudziałów ........................................................ 5
2.Odpowiedzialnośćztytułuzawyżeniaalbozaniżeniaaportów ................................................ 7
3.Odpowiedzialnośćzanaruszenieumowyspółki .................................................................... 10
Autor
Michał Kuryłek
radcaprawny,redaktormerytoryczny
Redakcja
Joanna Banasiak-Lach
Korekta
Zespół
CBP 364 ISBN 978-83-269-0047-1
Copyright©byWydawnictwoWiedzaiPraktykasp.zo.o.
Warszawa2010
WydawnictwoWiedzaiPraktykasp.zo.o.
03-918Warszawa,ul.Łotewska9a,
www.wip.pl
tel.0225182929,faks0226176010
Praktycznyraport„Odpowiedzialnośćcywilnaczłonkazarząduzaszkodywyrządzonespółce”chroniony
jestprawemautorskim.Przedrukmateriałówopublikowanychwraporcie„Odpowiedzialnośćcywilna
członkazarząduzaszkodywyrządzonespółce”–bezzgodywydawcy–jestzabroniony.Zakazniedotyczy
cytowaniapublikacjizpowołaniemsięnaźródło.Niniejszyraportzostałprzygotowanyzzachowaniem
najwyższejstarannościiwykorzystaniemwysokichkwalifikacji,wiedzyidoświadczenia.Zaproponowane
w raporcie „Odpowiedzialność cywilna członka zarządu za szkody wyrządzone spółce” wskazówki,
poradyiinterpretacjedotycząsytuacjitypowych.Ichzastosowaniewkonkretnymprzypadkumożewy-
magaćdodatkowych,pogłębionychkonsultacji.Publikowanerozwiązanianiemogąbyćtraktowanejako
oficjalnestanowiskoorganówiurzędówpaństwowych.
Wzwiązkuzpowyższymredakcjaniemożeponosićodpowiedzialnościprawnejzazastosowaniezawar-
tychwraporcie„Odpowiedzialnośćcywilnaczłonkazarząduzaszkodywyrządzonespółce”wskazówek,
przykładów,informacjiitp.dokonkretnychprzypadków.
3
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Za działania dokonane za spółkę lub niepodjęcie koniecznych czynności, błędy oraz niedosta-
teczne wywiązywanie się z obowiązków spółka może pociągnąć Cię do odpowiedzialności
dyscyplinarnej, odszkodowawczej lub nawet karnej.
Zwróć uwagę, że jako członek zarządu będziesz mógł ponieść odpowiedzialność zarówno za
szkodę, którą wyrządzisz samej spółce, jak i za szkodę, którą spółka poniosła na skutek Twoich
działań.
Z tego e-booka dowiesz się jaka odpowiedzialność Ci grozi zarówno na podstawie przepisów
kodeksu spółek handlowych, jak i kodeksu cywilnego. Przeczytasz także, w jaki sposób możesz
uniknąć odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną spółce.
Członkowiezarząduzaswojedziałaniamogązostaćpociągnięcidoodpowiedzialnościzarównona
podstawieKodeksuspółekhandlowych,jakiKodeksucywilnego.Pamiętajjednak,żeaniwspólnik,
aniosobatrzecia(tj.osobaspozaspółki)niemogąwedługswojegouznaniażonglowaćpodstawa-
miodpowiedzialnościczłonkówzarząduzkshlubkc.Przepisykshsąprawemszczególnym,mającym
pierwszeństwoprzedogólnymizasadamiokreślonymiwkc.Dlategodopierogdywkonkretnejsytu-
acjiprzepisykshdotycząceodpowiedzialnościczłonkówzarząduniebędąmiałyzastosowania,dana
osobamożeswojeroszczeniaoprzećwprostnaprzepisachkc.
Ogólnezasadyodszkodowawczezkcmogąbyćnatomiastwykorzystywanejakouzupełnienierosz-
czeń.Naprzykładwierzyciel,obokdochodzeniaodczłonkazarząduroszczeniaztytułuniespłaco-
nychprzezspółkęzobowiązań(napodstawieart.299ksh),możezwrócićsiędoniegoopokrycie
szkodywynikającejzkoniecznościzaciągnięciakredytubankowegonasfinansowaniezobowiązań
wobecosóbtrzecich,któremógłbypokryćzwpływówodzbankrutowanejspółki.
1. Odpowiedzialność na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego
Niezależnieodmożliwościdochodzenianaprawieniaszkodynapodstawieart.291–299ksh,wspól-
nicy oraz osoby trzecie (tj. osoby spoza spółki), które doznały szkody ze strony członka zarządu,
mogążądaćjejnaprawienianazasadachogólnychzkc(art.300ksh).
Możeszzatemodpowiadaćzawyrządzenieszkodywspólnikomiosobomtrzecim,aletylkowzwiąz-
kuzrealizacjąobowiązków,którepełniszjakoczłonekzarządu.Niemaprzytymznaczenia,żespół-
kaponosiodpowiedzialnośćzadziałanieswoichorganów(zob.art.416kc)–fakttenniewyłącza
Twojejodpowiedzialności.Jesttoodpowiedzialność:
1) z czynów niedozwolonych (art.415kcinast.,mówiąceotym,że„ktozwinyswojejwyrządził
drugiemuszkodę,obowiązanyjestdojejnaprawienia”)oraz
2) z odpowiedzialności kontraktowej –dłużnikzobowiązanyjestdonaprawieniaszkodywynikłej
zniewykonanialubnienależytegowykonaniazobowiązania(np.napodstawiekontraktumene-
dżerskiego),chybażeniewykonanielubnienależytewykonaniejestnastępstwemokoliczności,za
którenieponosionodpowiedzialności
(art.471inast.kc).
Wramachtejodpowiedzialnościmożeszzostaćzobowiązanydo:
•
zapłatyodszkodowaniazanormalnenastępstwaTwojegodziałanialubzaniechania,atakże
•
naprawieniaszkody,którąwierzycielponiósł,oraz
•
zwrotukorzyści,któremógłbyosiągnąć,gdybynieponiósłszkody(zob.art.361kc).
4
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Tryb dochodzenia roszczeń
Prawo wytoczenia członkom zarządu powództwa w imieniu spółki przysługuje radzie nadzorczej
(jeśliistniejeonawspółce)lubpełnomocnikowipowołanemuuchwałąwspólników.Jeżelispółkanie
wytoczypowództwawterminierokuoddniaujawnieniaczynu,któryprzyniósłjejszkodę,możeto
zrobićkażdyjejwspólnik.
Wspólnikwytaczawówczaspowództwowewłasnymimieniu,alenarzeczspółki.Jeślisąduznapo-
wództwo, zasądza, że członek zarządu ma w określony sposób naprawić spółce szkodę, a także
zwrócićwspólnikowikosztyprocesu.Pamiętaj,żewtokupostępowaniaspółkamożewystąpićzwła-
snympowództwem,gdyżspórtoczysięoprzysługującejejprawo.
Odpowiedzialność z czynów niedozwolonych
Zarządspółki,jakojejorganwykonawczy,prowadziwszystkiesprawyzwiązanezbieżącądziałalno-
ściągospodarcząspółki.Azatemreprezentujespółkęwobecjejkontrahentów,występujewjejimie-
niuwpostępowaniachsądowychlubprzedorganamiadministracji.
Wszystkieteczynnościwpraktycewykonujączłonkowiezarządu.Złożonepoprzeznichoświadczenia
wolisą
oświadczeniami woli spółki.
Członekzarząduodpowiadawobecspółkizaszkodę,którąwyrządziłswoimdziałaniemlubzanie-
chaniem,jeślijestonosprzecznezprawemlubpostanowieniamiumowy.Zwróćuwagę,żewspólnicy
napodstawieart.415kcmogądochodzićodCiebieodszkodowanianietylkozaszkodęmajątkową,
lecztakżeza
szkodę niemajątkową (krzywdę).
Za jakie działania sprzeczne z prawem odpowiada członek zarządu?
Odpowiedzialnośćzadziałaniasprzecznezprawemdotyczywszystkichsytuacji,kiedyzarządspółki:
1)zaniedbałspełnieniawyraźnegonakazu(obowiązku),
2)działałniezgodniezpostanowieniamiprzepisówprawaorazpostanowieniamiumowy,
jeżelidziałanietakieprzyniosłospółceszkodę.
Członekzarząduponosiodpowiedzialnośćza
zaniedbanie obowiązków,jakienakładająnazarząd
przepisyksh.Doobowiązkówtychnależąm.in.:
•
zgłoszeniedorejestruzawiązaniaspółki,
•
prowadzenieksięgiudziałów,
•
ogłoszenieobniżeniakapitałuzakładowego,
•
zwoływaniezgromadzeniawspólników,gdywymagajątegoprzepisy.
Członkowie zarządu odpowiadają również za niedopełnienie innych obowiązków wynikających
wprostzokreślonychprzepisówprawa,umowyspółkilubuchwałwspólnikówalbozogólnychreguł
należytej,starannejdziałalności.
Nie popełnij błędu w zarządzaniu spółką z o.o. – skonsultuj się z ekspertem!
PierwszyinternetowyserwisspecjalniedlaZarządu:
toprofesjonalnyconsultingprawno-biznesowyon-linedlazarządu–trafne
decyzje–skuteczniedziałania–sukcesiochronapozycji.
5
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
2. Odpowiedzialność za naruszenie przepisów Kodeksu spółek
handlowych
Pamiętaj, że jako członek zarządu możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności m.in. jeśli
wchwilirejestracjispółkipodaszfałszywedane,przytworzeniuspółkiwyrządziszjejszkodę,atakże
jeśliswoimdziałaniemlubzaniechaniemwyrządziszjejszkodę.
1. Odpowiedzialność za fałszywe dane dotyczące udziałów
Członkowiezarządu,którzyumyślnielubprzezniedbalstwopodalifałszywedanewoświadczeniu
owniesieniuwkładównapokryciebądźpodwyższeniekapitałuzakładowego,odpowiadająwobec
wierzycielispółkisolidarniezespółkąprzeztrzylataoddniazarejestrowaniaspółkilubzarejestrowa-
niapodwyższeniakapitałuzakładowego(art.291ksh).
Zauważ,żekshwprowadzaodpowiedzialnośćzanieprawidłowościpopełnionezarównoprzyreje-
strowaniuspółki,jakipóźniej,przyzgłaszaniudorejestrupodwyższeniakapitałuzakładowego.
Pamiętaj,żezłożonewKRSoświadczeniezarządu,któremusizostaćpodpisaneprzezwszyst-
kich jego członków, stanowi konieczny, a zarazem wystarczający dowód, że wkłady zostały
wniesionewokreślonymterminieideklarowanejkwocie.
Każdyczłonekzarządu,którypodpisujeoświadczenieowniesieniuwkładównapokrycielubpod-
wyższeniekapitałuzakładowego,musiliczyćsięztym,żeodpowiadanietylkozaumyślnepodanie
fałszywychdanych,aletakżezabrakstaranności,którąwdanychokolicznościachnależałowykazać,
abypostąpićwłaściwie.
Pamiętaj,żeoświadczenieskładaneprzypodwyższaniukapitałuzakładowegojesttraktowanejako
indywidualniezweryfikowaneprzezkażdegozczłonkówzarządu.Dlategoteżzawszeprzedpodpi-
saniem
oświadczenia osobiście sprawdzaj jego poprawność. Nie podpisuj go wyłącznie na pod-
stawie zapewnień pozostałych członków zarządu. Jeżeliokażesię,żeoświadczeniejestfałszywe,
poniesieszsankcjenapodstawietychsamychprzepisówcoosoby,któremiałyświadomość,żejest
ononieprawdziwe.
Zakres odpowiedzialności
Członkowiezarząduodpowiadająwobecwierzycielispółkizajejzobowiązaniaprzezokres
trzech lat
od dnia wpisu spółki do rejestru lub zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego.
Zauważ, że w treści przepisu brak jest ograniczenia zakresu odpowiedzialności za zobowiązania
spółki,cooznacza,żeczłonkowiezarządubędąodpowiadaćzawszystkiezobowiązania,którespół-
kazaciągawtokuprowadzonejdziałalnościgospodarczejwtymzakresie.
Członkowiezarządu
solidarnie zespółkąbędąponosićodpowiedzialnośćcywilnąwzakresiewywią-
zywaniasięzzaciągniętychprzezspółkęzobowiązań.Oznaczato,żewierzycielmożezażądaćspeł-
nieniacałościlubczęściświadczeniaodspółki,odwszystkichczłonkówzarządułącznie,odkilku
znichlubkażdegozosobna.
6
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Odpowiedzialność za fałszywe dane – konsekwencje
Odpowiedzialnośćczłonkówzarząduzaprzedstawianiefałszywychdanychdotyczącychwniesienia
wkładówpociągazasobąnastępujące,niekorzystnedlanichskutki:
•
wierzycielwystępującyzroszczeniemniemusiwykazywać,żezpowoduniewniesieniawkładów
poniósłszkodęorazżeprzeztoniemożeuzyskaćodspółkiswoichnależności,
•
członkowiezarząduodpowiadająnawetwówczas,gdyroszczeniawierzycielisąściągalnezma-
jątkuspółki,
•
członkowiezarząduodpowiadajątakżewtedy,gdyroszczeniawierzycielisąwyższeniżubytek
wkapitalezakładowymspółkispowodowanyprzezfaktniewniesieniawkładów,
•
odpowiedzialność członków zarządu za podanie fałszywych danych występuje niezależnie od
tego,czyrzeczywistykapitałzakładowyspółkiwystarczynaspłatęwierzycieli.
Pamiętaj,żewniesieniebrakującychwkładównakapitałzakładowy–októrychzapewniano
woświadczeniuzarządu–wpóźniejszymterminie,tj.pozarejestrowaniuspółki,nieuchyla
odpowiedzialnościczłonkówzarządu.
Niewniesienie wkładów
Przyjmujesię,żefaktniewniesieniawkładówwewłaściwymterminiemożewpłynąćujemnienasy-
tuacjęspółki,którejniedasięjużpóźniejnaprawić.Członekzarząduodpowiadawtedyzapodanie
nieprawdziwychdanych.
Pamiętaj,że
nie można uniknąć odpowiedzialności za podanie nieprawdziwych danych. Nieza-
leżnieodszkody,którąponiósłwierzyciel,zarządponiesiesolidarnąodpowiedzialność
zespółkąza
zobowiązania,którezaciągnęłaonawtymczasiewobecosóbtrzecich.
Częśćspecjalistówtwierdzi,
żeczłonkowiezarząduznajdująsięwtedywbardziej
niekorzystnejsytuacjiniżsamaspółka,gdyż
spółkaodpowiadadowysokościzadeklarowanego
kapitałuzakładowego,natomiastczłonkowieza-
rządu–zazobowiązaniawpełnej
wysokości,niezależnieodwysokościkapitałuspółki.
Członkowiezarządumogątakżeodpowiadaćzadopuszczeniedotzw.fikcyjnegowniesienia
kapitału,polegającegonp.nawycofaniuwkładówpieniężnychpoichpierwotnymuiszczeniu
lubzwrocieaportów(wkładówrzeczowych)wspólnikom,którzyjewnieśli.
Zapewnij sobie nieograniczony dostęp do:
•
indywidualnychkonsultacjizprawnikiem,
•
bieżącychzmianprawnych,
•
bazyrozwiązańprawno-biznesowychdlaspółekzo.o.,
•
gotowychwzorówwszystkichdokumentówzkomentarzem,
•
aktówprawnych,orzeczeńiwskaźnikówważnychwspółce.
WAŻNE!
7
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Tryb dochodzenia roszczeń
Wierzyciel,chcącodzyskaćświadczenianapodstawieodpowiedzialnościczłonkówzarząduzafał-
szywedanedotyczącewniesieniawkładówdospółki,możewjednympozwiepozwaćspółkęoraz:
wszystkich członków zarządu, jednego lub tylko niektórych członków zarządu. Wnosi wówczas
pozewwzwykłymtrybieprocesowym.
2. Odpowiedzialność z tytułu zawyżenia albo zaniżenia aportów
Zawyżenie aportów
Jeżeliwartośćwkładówniepieniężnychzostałaznaczniezawyżonawstosunkudoichwartościzbyw-
czejwdniuzawarciaumowyspółki:
•
wspólnik,którywniósłtakiwkład(bezwzględunato,czymiałświadomośćzawyżenia,czyteż
nie),oraz
•
członkowie zarządu,którzy,wiedzącotym,zgłosilispółkę(lubwniosekopodwyższeniekapitału)
dorejestru,
obowiązanisąsolidarniewyrównaćspółcebrakującąwartość(art.175ksh).
Wspólnikorazczłonekzarządu
nie mogą być zwolnieni odobowiązkuuzupełnieniapokryciaróżnicy
między nominalną (deklarowaną) wartością wkładów niepieniężnych a ich wartością rzeczywistą
wchwilipodpisaniaaktunotarialnegooutworzeniuspółki(lubopodwyższeniukapitałuzakładowego).
Sankcjeokreślonewart.175kshdotycząwnoszeniaaportówdospółkiwkażdejsytuacji,czyliwno-
szeniaaportuzarównoprzytworzeniuspółki,jakiprzypodwyższaniukapitałuzakładowego.
Odpowiedzialnośćztytułunieprawidłowejwycenywkładuwspólnikanależyodróżnićododpowie-
dzialnościwspólnikaspółkizo.o.zpowoduwadfizycznychlubprawnychwkładu.
Przepisart.175kshdotyczytylkosytuacji,gdywartośćwkładuniepieniężnegozostałaznacznie
zawyżona.Zatemniedotyczyprzypadkówprzeszacowaniawgranicachbłędówwynikających
np.zprzyjętejmetodywyceny.
Kiedy wartość aportu jest znacznie zawyżona?
Zawyżeniewartościaportunastąpi,gdywspólnicyprzyjmądlaokreśleniawartościpokrytegokapitału
zakładowego
wyższą wartość, niż aport w rzeczywistości przedstawia,iprzyznajązatonieade-
kwatną,wyższąwartośćudziałówwkapitalezakładowym.Niechodziprzytymojakiekolwiekzawy-
żenie,tj.takie,którewistocieniemawiększegoznaczeniazpunktuwidzeniarelacjimiędzyspółką
awspólnikami.
Znacznezawyżeniewartościaportuwystąpiwówczas,gdyjegowartośćjestzdecydowaniezbytwy-
sokaijestniczymnieusprawiedliwiona.Dlategowkażdymprzypadkuzawyżeniebędzierozpatrywa-
neodrębnie.Imwiększajestzmiennośćcenwkładuniepieniężnego,tymtrudniejbędziewykazać
jegozawyżenie.Otym,czyzawyżeniejestznaczne,rozstrzygasądwedługswojegouznania,najczę-
ściejnapodstawiedowoduzopiniibiegłego.
Przez
wartość zbywczą należyrozumiećzwykłąrynkowącenę,jakąmożnabyuzyskaćprzyzbyciu
przedmiotuaportuwdniuzawarciaumowyspółki(zmianyumowyspółki,podjęciauchwałyopod-
wyższeniu kapitału zakładowego). Aby ustalić tę wartość, można odnosić się do cen przedmiotu
aportunarynku,giełdach,targachlubwystawach.Możnarównieżstosowaćmiernikiwartościwalut.
WAŻNE!
8
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Ustaleniewartościzbywczejniezawszebędzieproste,gdyżwwieluprzypadkachnależyuwzględnić
region,gdzieustalanajestwartośćaportu(wróżnychregionachwartośćzbywczamożeosiągnąć
różnepoziomy),inflację,deflację,kursywalutitd.
Odpowiedzialność wspólników i członków zarządu za przeszacowany aport
Artykuł175kshmacharakterbezwzględnieobowiązujący.Niemożnazwolnićododpowiedzialności
wnimokreślonejwspólnikaaniczłonkówzarząduwdrodzeczynnościprawnychczyjakichkolwiek
innychczynności.Niejestdopuszczalnezwolnienieichododpowiedzialnościaniwumowiespółki,
aniteżwdrodzezwolnieniazdługu.Wspólnikiczłonkowiezarząduzobowiązanisąwyrównaćbra-
kującą wartość na żądanie spółki. Przepis ten dotyczy obecnych i byłych wspólników, obecnych
ibyłychczłonkówzarządu,którzydokonywalizgłoszeniadorejestruimieliświadomośćzawyżenia
wartościaportu.
Możedojśćponadtodożądańregresowychmiędzyzobowiązanymi.Nastąpitonaprzykładwzwiązku
zpełnąświadomościązawyżeniawartościaportuprzezzarządprzynieświadomościwspólnika,gdy
członekzarządupodejmowałstosowneczynnościwceluprzyszłegonabyciaskładnikamajątkowego.
Odpowiedzialność solidarna
Odpowiedzialnośćzaprzeszacowanyaportjest
solidarna,czylispółkamożeżądaćspełnieniazarów-
no całego, jak i części należnego jej świadczenia od wszystkich zobowiązanych łącznie, od kilku
znichlubodkażdegozosobna,aspełnienieświadczeniaprzezkogokolwiekzwymienionychzwal-
niapozostałychzodpowiedzialności.
W praktyce oznacza to, że zarząd spółki może np. wezwać wspólnika, kilku z nich – lub łącznie
znimi,odpowiedzialnychczłonkównp.poprzedniegozarządudozapłaty,agdyzapłatanienastąpi,
skierowaćwtejsprawiepozewdosądu.Zapłaconadobrowolnielubwyegzekwowanaprzezkomor-
nikakwotatrafinakontospółki.
Przeszacowany aport – roszczenie spółki
Spółce przysługuje roszczenie z tytułu odpowiedzialności za zawyżenie wartości wkładu, które
przedawniasiędopieropoupływie10lat,gdyżniemaonozwiązkuzdziałalnościągospodarczą.
Aport w postaci wierzytelności – niebezpieczeństwo przeszacowania
Odpowiedzialnośćzaprzeszacowanyaportczęstowystępujewprzypadkuaportuwpostaci
wierzy-
telności wnoszonej do spółki.Wartośćzbywczawierzytelności(będącapunktemodniesieniadla
wyliczeniaróżnicy,którąwspólnicymusielibyewentualniespółcewyrównać)macharakterobiektyw-
ny,tzn.niezależyodceny,jakązapłaciłzawierzytelnośćwspólnikwnoszącyjądospółki.Innymisło-
wy,jesttocena,jakązastosowałybydwaniezależneidobrzepoinformowanepodmiotydziałające
wdobrejwierze.
PRZYKŁAD
Wspólnik nabył za 2 tys. zł wierzytelność wobec niewypłacalnego przedsiębiorstwa X o wartości
nominalnej10tys.zł,iwniósłtęwierzytelnośćaportemdospółkizo.o.Wzamianotrzymałudziały
owartościnominalnej10tys.zł.Narynkuobrotuwierzytelnościamijestjednakwięcejdługówprzed-
siębiorstwaX,sprzedawanychzrówniedużymupustem.Wtejsytuacjispółkamaprawowezwać
wspólnikadowpłaceniabrakujących8tys.zł–popierwsze,dlatego,żecenazapłaconaprzezwspól-
nikapokrywasięwtymprzypadkuzwartościązbywcząwierzytelności(2tys.zł),podrugie,ztego
powodu,żepięciokrotnezawyżeniewartościjestzawyżeniemniewątpliwieznacznym.
9
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Wniesienie odpowiedniego i pełnowartościowego wkładu przez wspólników służy jednocześnie
interesomsamejspółkikapitałowejorazjejprzyszłychwierzycieli,którzybędąmogliszukaćzaspoko-
jeniajedyniezmajątkuspółki.Wniesieniepełnowartościowegowkładujestniejakoceną,jakąpłacą
wspólnicywzamianzaprzywilejbrakuosobistejodpowiedzialnościzadługiutworzonejprzezsiebie
spółki.
Kto jest zobowiązany do wytoczenia powództwa?
Dowytoczeniaodpowiedniegopowództwasązobowiązanibezpośrednioczłonkowiezarząduspółki
wramachobowiązkuprzestrzeganiapodwyższonejstarannościprzyprowadzeniusprawspółki,oile
odkryjąoniwadęlubnadmierneprzeszacowanieaportu.Zaniechaniewtymwzględzieskutkować
będzieichodpowiedzialnościąodszkodowawczązart.293§1ksh,wedługktóregoponosząodpo-
wiedzialnośćodszkodowawczą,chybażenieponosząwiny.Oczywiściewytoczeniewspólnikowipo-
wództwamożebyćpoprzedzonewezwaniemdodobrowolnegowyrównaniawartościwkładuprzez
wspólników.Roszczeniawynikającezodpowiedzialnościzazawyżeniewartościaportuorazzawady
aportupowinienwytoczyćzarządspółkisamodzielnieiniemusisięonlegitymowaćuchwałązgro-
madzeniawspólnikówwtymzakresie.
Zauważ,żeroszczeniaopartenaart.14§2iart.175kshnieposiadającharakteruroszczeń
odszkodowawczychiprzysługująonespółceniezależnieodtego,czyzostałajejwyrządzona
szkoda.Należyjeodróżnićodprzepisuart.292ksh,regulującegoodpowiedzialnośćodszkodo-
wawczą. Nie musi powstać szkoda, nie trzeba wykazywać związku przyczynowego między
szkodąadziałaniem,którespowodowałozawyżenie.Bezznaczeniasąteżwinalubbrakwiny
osóbzobowiązanychdozwrotu.
Zawyżeniewartościnominalnejaportuwstosunkudojegowartościzbywczejgroziujemnymikon-
sekwencjaminagruncieprawahandlowego.Przepisykshnieprzewidująobowiązkubadaniawyceny
aportuprzezbiegłychrewidentów.Wzwiązkuztymwspólnicyspółkizo.o.,abyuniknąćnegatyw-
nychskutkównieprawidłowejwyceny(tj.przeszacowanialubniedoszacowania)wkładuniepienięż-
nego,
powinni w trudnych przypadkach skorzystać z pomocy rzeczoznawców,tzn.wtedy,gdy
pojawiasięcieńwątpliwościdotyczącyrzeczywistejwartościwkładu.
Jeżeliprzeszacowaniejestwyłączniewynikiemwadyaportu,podstawąodpowiedzialnościwspólnika
jestart.14§2ksh(odpowiedzialnośćzawadyaportu).Natomiastjeżelizawyżeniewartościwkładu
niepieniężnegonastąpiłozinnychprzyczyn,wówczaszastosowanieznajdujeart.175ksh(odpowie-
dzialnośćzaprzeszacowanieaportu).
Wartozauważyć,żeodmiennieniżwart.175kshprzeszacowaniewkładuniepieniężnegozpowodu
istnieniawadyniemusibyćznaczne,azatemreżimodpowiedzialnościztytułuprzeszacowaniajest
silniejszy,wprzypadkugdyprzeszacowanietonastąpiłowskutekistnieniawadyprzedmiotuaportu.
Oznaczato,żewadaaportuniemusipowodowaćtakznacznegoobniżeniajegowartości,abymożna
byłopozwaćwspólnika.
Możnarównieżspotkaćsięzpoglądem,żeprzepisyart.14§2iart.175kshwsytuacji,októrej
mowa powyżej, zbiegają się kumulatywnie w tym znaczeniu, że dysponując podobną sankcją,
pozwalają na rozszerzenie odpowiedzialności z art. 14 § 2 poprzez solidarne zobowiązanie do
wyrównaniabrakującejróżnicyczłonkówzarządu,którzywiedzieliowadzie,leczmimotozgłosili
spółkędorejestru(ichodpowiedzialnośćpowstajejednakdopieroprzyznacznymzawyżeniuwartości
aportu–art.175ksh).
WAŻNE!
10
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Niedoszacowanie i zaniżenie wartości aportu
Przepisykshniestawiająprzeszkód,abywartośćprzedmiotuaportuzostałazaniżona.Wystąpito
wówczas,gdy
za określoną wartość wkładu przyznajemy mniej udziałów w kapitale zakłado-
wym, niż wynika to z wartości wkładu.Wartośćmajątkuspółkibędziewówczaswyższaniżkapi-
tałuzakładowego.
Zaniżeniewartościaportumożnaporównaćdoprzepłaceniazanabyteudziały.Efektemniedoszaco-
waniawartościaportujestpowstanietzw.cichejrezerwyzysku.Ukrytanadwyżkamajątkuspółkinad
jejkapitałempowoduje,żespółkadysponujewrzeczywistościwiększymmajątkiem,niżjestwykazany
wbilansie.Dziękitemuwprzypadkulikwidacjispółkamożezaspokoićwięcejroszczeńwierzycieli,niż
wynikatozanalizyposiadanychaktywów.
Dla kogo zaniżenie wartości aportu jest korzystne?
Wzwiązkuzpowyższymzaniżeniewartościwkładuniepieniężnegomożebyćkorzystnedla:
•
spółki,
•
pozostałychwspólników,którzyniewnosilitegowkładu,
•
potencjalnychwierzycieli.
Natomiastdlawspólnika,którywniósłaportozaniżonejwartości,niedoszacowaniewartościwkładu
niejestkorzystne,gdyżotrzymujeonmniejsząliczbęudziałówniżta,któranależałabymusię,gdyby
wycenawartościwkładudokonanabyłaprawidłowo.Konsekwencjątegojestposiadaniemniejszej
liczbygłosóworazmniejszychudziałówwzysku,aponadtoprzylikwidacjiwspólnik,którywniósł
tenwkład,otrzymamniejszymajątekpozostałypozaspokojeniulubzabezpieczeniuwierzycieli.
Przyjmujesię,żezaniżeniewartościwkładuniepieniężnegojestdozwolone,gdyżnieprowadzido
uszczupleniamajątkuspółki.SądNajwyższywuchwalez7kwietnia1993r.(sygn.aktIIICZP23/93)
stwierdził,że„zaniżeniewartościwnoszonegowkładuniepieniężnegodlapokryciaudziałuwspółce
zograniczonąodpowiedzialnościąniepowodujenieważnościumowyzawiązującejtakąspółkęipo-
zostajeteżbezwpływunaodpowiedzialnośćspółkiwraziejejniewypłacalności”.Ponadtoznaczne
zaniżenie wartości aportu może budzić podejrzenie ukrywania majątku. Może również wywołać
komplikacjewynikającezprawapodatkowego(łączniezobciążeniemkosztamiopiniibiegłych).
3. Odpowiedzialność za naruszenie umowy spółki
Jeżelichodzio
naruszenie postanowień umowy spółki,wgręwchodząwszystkiesytuacje,gdyza-
rząddokonałdziałańwbrewumowie.
PRZYKŁAD
Umowaspółki„Pol-Transport”zawierapostanowienie,żedozaciągnięciazobowiązaniaprzekracza-
jącego20tys.złzarządpotrzebujezgodyradynadzorczej,wydanejwpostaciuchwały.Zasiadający
wzarządziepanMarek,niepamiętającotyminiezaglądającdoumowyspółki,zaciągazobowiąza-
nienakwotę24tys.Złbezzgodyradynadzorczej.Tymsamymniedokładanależytejstaranności
wwypełnianiuswychobowiązków.PanMarekzachowałbynależytąstaranność,gdybyprzeddoko-
naniemkażdejczynnościprawnejupewniłsię,czyjejdokonanienależydojegouprawnieńwynikają-
cychzumowyspółki.
Pamiętaj,żeczłonkowiezarząduzobowiązanisądotego,abyprzywykonywaniuswoichobowiąz-
kówdokładać
należytej staranności wynikającejzzawodowegocharakteruichdziałalności.
11
SKUTECZNE SPOSOBY NA UNIKNIĘCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ
CZŁONKA ZARZĄDU ZA SZKODY WYRZĄDZONE SPÓŁCE
Gdyzarządpodejmujeryzykownedecyzje,takiejakrozpoczęcienowejdziałalności,warto,abyskon-
sultowałsięzradąnadzorczą(jeślitakawspółceistnieje)lubwspólnikami.Radzimypostąpićtak,
nawetjeśliniejesttowymaganeprzezprzepisyaniumowęspółki.
Spółkamożepociągnąćczłonkazarządudoodpowiedzialnościodszkodowawczejzaszkodę,jaką
wyrządziłjejswoimdziałaniem(art.293ksh),alemusiprzytymwykazać,jakieprzepisyprawalub
którezapisyumowyspółkinaruszył.Jeślispółkategoniezrobi,wówczasczłonekzarządubędzie
mógłuniknąćodpowiedzialności,copotwierdzawyrokSąduNajwyższego.
„I.Ustaleniebezprawnościwrozumieniuart.293k.s.h.niemożeograniczaćsięjedyniedoogólniko-
wegostwierdzenia,żedziałanielubzaniechaniebyłosprzecznezprawemlubumowąspółki,leczpo-
winnowskazywać–zprzytoczeniemkonkretnychprzepisówprawalubpostanowieńumowy–na
czympolegałasprzecznośćzachowaniaczłonkaorganuspółkizoznaczonymprzepisemprawalub
postanowieniemumowy.
II. Nie można podzielić stanowiska, że »działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub
postanowieniamiumowyspółki«jestjużsamouchybienieart.293§2k.s.h.,awięcobowiązkowi
starannościwynikającejzzawodowegocharakterudziałalnościczłonkaoznaczonychorganówlub
likwidatoraspółki”.(wyrokSąduNajwyższegoz9lutego2006r.,sygn.aktVCSK128/05,opubl.
TPP2006/2/133)
Podstawa prawna
•
art.361,art.415,art.416,art.471ustawyz23kwietnia–Kodekscywilny(Dz.U.z1964r.nr16,
poz.93zpóźn.zm.),
•
art.14§2,art.175,art.241–299ustawyz15września2000r.–Kodeksspółekhandlowych
(Dz.U.z2000r.nr94,poz.1037zpóźn.zm.).