background image

Tablica 9
Żydzi w II Rzeczypospolitej. Gospodarka 

Fabryka i pałac Izraela 
Kalmanowicza Poznańskiego 
w Łodzi, XIX w. W latach 
1860-1880 kilkadziesiąt 
zasymilowanych rodzin 
żydowskich stworzyło wielkie 
fortuny. Chociaż firma I. K. 
Poznański w 1928 zatrudniała 
10 tys. osób, to żydowscy 
przemysłowcy okresu 
międzywojennego nie 
powtórzyli sukcesów z końca 
ubiegłego stulecia. 

Kram na Rynku w Gorlicach, 
1932. Niektóre zawody 
rzemieślnicze, takie jak 
perukarze, kapelusznicy, 
szewcy czy złotnicy były 
zdominowane niemal 
wyłączne przez Żydów. 

Drukarz żydowski. W 
drukarstwie Żydzi odgrywali 
istotną rolę. 

Szyldy sklepów i warsztatów 
na ulicy Lubartowskiej w 
dzielnicy żydowskiej Lublina. 
Chociaż wśród ogólnej liczby 
właścicieli przedsiębiorstw i 
firm rzemieślniczych w Polsce 
udział Żydów przekraczał 
20%, to jednak tylko co 
dziesiąty zakład zatrudniał 
więcej niż 10 pracowników. 

Stragan żydowski na ulicy Mostowej 
w Warszawie, 1937. Obszarami 
głównej aktywności ekonomicznej 
ludności żydowskiej w II 
Rzeczypospolitej był handel, finanse i 
ubezpieczenia (prawie 60%) oraz w 
mniejszym stopniu rzemiosło i usługi. 

Kryzys gospodarczy w okresie 
międzywojennym dotknął 
wszystkich obywateli, ale 
najbardziej dał się we znaki 
drobnym kupcom i rzemieślnikom, 
wśród których dwie trzecie 
stanowili Żydzi. Udział ludności 
żydowskiej był znaczny także w 
przemyśle odzieżowo - skórzanym 
(50 %) i handlu detalicznym (70 %). 
Żydzi - naród miejski - mieszkali 
nie tylko w dużych miastach, gdzie 

1

background image

Warsztaty rzemieślnicze 
dawały skromne utrzymanie 
jednej trzeciej ludności 
żydowskiej. 

Jarmark w Rokitnie 
Wołyńskim na Kresach 
Wschodnich. Ponad jedna 
trzecia ludności żydowskie 
utrzymywała się z handlu. 
Żydzi dominowali w handlu 
obnośnym i obwoźnym, w 
handlu hurtowym ich pozycja 
była słabsza. 

Leopold Gottlieb, Portret dra 
Bernarda Kupczyka (1870-
1941)
. Dla Żydów, 
pozbawionych praktycznie 
możliwości zrobienia kariery 
urzędniczej, korzystne było 
praktykowanie wolnych 
zawodów: lekarza (56%), 
adwokata i notariusza (33%). 

Dr Natan Lowenstein (zm. 
1932), przedstawiciel palestry 
lwowskiej, poseł do 
parlamentu austriackiego, a w 
niepodległej Polsce do Sejmu 
Ustawodawczego. 

stanowili ponad jedną trzecią 
ogółu mieszkańców, ale również w 
małych miasteczkach, w których 
często tworzyli większość. 

Sukcesy przedsiębiorstw 
żydowskich nie były częste, 
większość żyła w biedzie. Wielu 
Żydów dostrzegało zatem, że 
szansę na lepsze życie daje 
wykształcenie. Popularne wśród 
młodzieży żydowskiej były studia 
prawnicze i medyczne, po których 
można było otworzyć prywatną 
praktykę. 

Leopold Julian Kronenberg (1849-
1937), finansista, prezes wielkiego 
Banku Handlowego w Warszawie do 
1926 (założonego przez jego ojca 
Leopolda), współzałożyciel 
Filharmonii Warszawskiej. Pochodził 
z rodziny zasymilowanych Żydów 
wyznania augsbursko-
ewangelickiego. 

2

background image

Anna Woźniak

   &   

BLUE LINE design studio

 

3