Geografia społ. polit. 

Wykład 1 (8 X 2009)

 

 

Podejmowanie decyzji w terenie dotyczy konkretnych przemian, które mogą zachodzić. 

2 składniki otaczającego nas świata: 

• 

To co stworzyła przyroda  

• 

to co stworzył człowiek (elementy antropologiczne). 

Uwzględniamy przy podejmowaniu decyzji teorię zrównoważonego rozwoju-  działamy tak, 
by  decyzje  podejmowany przez nas 

nie  powodowały  zniszczeń,  stwarzały  możliwości 

przyszłym  pokoleniom  korzystania  z  zasobów  naturalnych.  Podejmując  decyzje  często 

zwracamy się do ekspertów.  Zespoły ekspertów są dosyć liczne.   

By strategia mogła powstać trzeba ocenić obecną sytuację gosp. Co mamy i co należy zrobić 

by rozwój szedł w określonych kierunkach. Strategie opracowuje się na kilka/ kilkanaście lat. 

Eksperci oceniają sytuację z punktu widzenia: 
Demografii- 

jaka ludność zamieszkuje, płeć, wiek, wykształceni, liczba. Stanowi to podstawę 

do rozwiązywania problemów demograficznych w ternie 

Na jakim stopniu rozwoju gosp. Znajduje się dany teren. 

Strategia pozwala porządkować wiedza o danym obszarze. 

Geografia jako nauka i metody badań przez nią stosowane. 
Geografia jako nauka- 

nauka  o  powłoce  ziemskiej,  jej  przestrzennym  zróżnicowaniu  pod 

względem  przyrodniczym,  społ.-  gosp.  oraz  związkach,    jakie  zachodzą  między  
poszczególnymi zjawiskami w jej ob

rębie,  w  szczególności  między  zjawiskami 

przyrodniczymi a społ.-gosp. 
Nauka- 

całokształt wiedzy o otaczającej nas rzeczywistości. 

Zjawiska geograficzne zachodzą na powierzchni ziemi, a mają swoje źródło pod ziemią albo 
na powierzchni. 
Tworzenie hipotez to istot

a badań geograficznych. 

Dziedziny nauk powiązane z geografią: 

•  Klimatologia 
•  Geog.gleb 

•  Fizyka 

•  Gleboznawstwo 

•  Hydrografia 

•  Historia 

•  Etnologia 
•  Etnografia 

•  Archeologia 

•  Cechy geografii jako nauki 

Zjawiska, które interesują geografa zachodzą na pewnej wysokości i głębokości 

Przedmiotem badań geografii jest trójwymiarowa przestrzenna powłoka ziemska 

Interesują ją związki między zjawiskami przyrodniczymi a społ. -ekon. 
 

Geografia społ. ekon.- zwana gosp. Bada wzajemne oddziaływania człowieka i środowiska 

geogr. 
P

rzedmiot badań geografii ekon. stanowią przestrzenne struktury i procesy systemu. 

Przedmiot badań tej nauki jest usytuowany na styku nauk przyrodniczych i ekon. 
Geografia fizyczna- 

usystematyzowany całokształt wiedzy ludzkiej o powłoce ziemskiej i jej 

przestrzennym zróżnicowaniu pod względem powłoki ziemskiej. 

Badanie  powierzchni  ziemskiej  polega  na  jej  analizie,  czyli  myślowym  rozłożeniu  na  jej 

czynniki  składowe,  nazywane  komponentami.  Są  nimi:  litosfera,  hydrosfera,  atmosfera  i 
biosfera. 
Kompon

enty  środowiska  nie  są  prostą  sumą  składników  tworzącą  powłokę  ziemską  lesz 

swoistą strukturą w której poszczególne komponenty na siebie wzajemnie oddziałują. 

Obok  analitycznego  ujęcia  geografowie  muszą  uwzględnić  ujęcie  syntetyczne  określane 
mianem fizycznej geografii kompleksowej. 
Geografia polityczna 

z  jednej  strony  zajmuję  się  procesami  przyrodniczymi,  a  z  drugiej 

niepowtarzalnymi  zjawiskami  historycznymi.  Łączy  efekty  działania  praw  przyrody  i 

prawidłowości  społecznych.  Złożoność  geografii  politycznej  od zarania jej istnienia 

przysparza badaczom wielu trudności w ocenie i interpretacji faktów.  
Geografia i geopolityka 

Geografowie  uważają  Ziemię  i  jej  właściwości  za  trwale,  geopolityka  jest  częścią  polityki, 
ujmuje to, co jest na Ziemi zmienne lub to … 
Aspekty geopolityki  

Aspekt  inwentaryzacji,  polegający  na  zbieraniu  informacji  dotyczących  fizycznych  i 

społeczno ekonomicznych cech danej jednostki przestrzennej  

Aspekt  odzwierciedlający  narodowe  aspiracje,  marzenia  a  także  mity  o  roli  danej 

społeczności w tworzeniu współczesnego świata 

Cel badań geograficzno ekonomicznych 

Celem badań geograficzno ekonomicznych jest poznanie realnie

METODA- 

pochodzi  z  języka  angielskiego  methodos  (hodos  –  droga, meta –  wzdłuż 

według).  Pytanie  o  metodę  jest  pytaniem  o  drogę  jaką  podąża  badanie  ogół  procedur 

prowadzących  myśl  do  okresowego  sposobu  działania.  Sposób  badania  w  najbardziej 

ogólnym  ujęciu  oznacza  wszelkie  poczynania  ludzkie  uprawiane  ze  świadomością  sposobu 

postępowania.  

 

istniejącej a także zmiennej 

rzeczywistości gospodarczej i społecznej. Aby osiągnąć zarysowany cel trzeba posługiwać się 
okr

eślonymi metodami badawczymi 

Hipoteza w badaniach społeczno ekonomicznych  
Hipoteza 

to proponowana przez nas odpowiedź której można udzielić na pytanie badawcze. 

Jest ona w

yrażana w postaci jasno określonego związku miedzy zmienną zależna i zmienną 

niezależną,  Hipotezy  to  proponowane  odpowiedzi,  ponieważ  zostaną  one  zweryfikowane 

dopiero  po  przeprowadzeniu  badan  empirycznych.  Budując  hipotezę  badacz  nie  wie  czy 
zostanie ona 

potwierdzona  czy  nie.  Najpierw  hipotezy  tworzymy,  następnie  weryfikujemy. 

Jeżeli  hipoteza  zostanie  odrzucona  to  należy  zbudować  następną,  jeżeli  hipoteza  zostanie 

przyjęta to będzie ona włączona do wiedzy naukowej. 
 

Wykład 2 (15 X 2009) 

 
Metody naukowe 

Słowo pochodzi  z języka greckiego methodos (hodos-droga, meta- wzdłuż). 

Pytanie  o  metodę  to  pytanie  o  „drogę”,  jaką  podążą  badanie,  ogół  procedur  prowadzących 

myśl do określonego celu, sposobu działania. 

Sposób  badania  w  najbardziej  ogólnym  ujęciu  oznacza  wszelkie poczynania ludzkie 

uprawiane za świadomością sposobu postępowania. 

Hipoteza w badaniach społ. - ekon. 
Hipoteza 

to proponowana przez nas odpowiedź, jakiej można udzielić na pytanie badawcze. 

Jest  ona  wyrażana  w  postaci  jasno  określonego  związku  pomiędzy  zmienną  zależną  i 

niezależną. 

Hipotezy  to  proponowane  odpowiedzi,  ponieważ  zostaną  one  zweryfikowane  dopiero  po 

przeprowadzeniu badań empirycznych. 

Budując hipotezę badacz nie wie czy zostanie ona potwierdzona czy nie. Najpierw hipotezy 

tworzymy, a później je weryfikujemy. 

Jeżeli  hipoteza  zostanie  odrzucona,  to  należy  zbudować  następną,  jeżeli  hipoteza  zostanie 

przyjęta, to będzie ona włączona do wiedzy naukowej. 

Staż  ma  za  zadanie  zapoznać  się  z  problematyką  pracy  danej  instytucji,  lecz  również  z 
probl

ematyką środowiska, w którym się dana instytucja funkcjonuje i problemów, z którymi 

można się w niej spotkać. Polska przyjęła 3 –letni staż. 

Formułowanie hipotez: 

Hipotezy można wypowiadać dedukcyjnie- z teorii, indukcyjnie na podstawie obserwacji, czy 
int

uicyjnie albo łącząc elementy tych sposobów. 

Hipotezy badawcze są do siebie podobne pod 4 względami: muszą być jasno formułowane, 

powinny  być  konkretne  (specyficzne),  poddawać  się  weryfikacji  empirycznej  za  pomocą 

metod badawczych i nie są wartościujące. 
Metody stosowane w badaniach 

geografii społ.- ekon.(polit. też) 

Metody zasadnicze w badaniach ,  metody badań  kameralnych,  techniki prowadzenie badań 
terenowych, metoda ankietowa, metoda wywiadu, metoda wywiadu socjologicznego i metody 
rzeczowe. 
Metody zasadnicze w badaniach: 
Indukcyjna- 

od  szczegółu  do  ogółu.  W  indukcji  obserwuje  się  czyni  spostrzeżenia, 

porównania, gromadzi fakty o stosunkach i związkach rzeczowych aby po ich szczegółowym 

opisaniu dojść do sformułowania jakiegoś prawa lub prawidłowości. 
Dedukcyjna- 

od ogółu do szczegółu,  

Weryfikacyjna (redukcyjna)- 

poddawanie  weryfikacji  istniejących  uogólnień,  a  także  

wcześniej ustalonej wiedzy w bardziej szczegółowym zakresie. 
Metody kameralne: 

• 

Praca nad redakcją mapy 

• 

Zbierania materiałów statystycznych w urzędach 

•  Przeprowadzanie wywiadów z osobami pojedynczymi- 

wymaga sporego wysiłku. 

• 

Analiza materiałów piśmiennictwa- ta metoda sprawia najwięcej problemów. Trzeba 

znać  dobrze  przedmiot  opisywane,  by  odnaleźć  błędy,  ocenić  dany  materiał 

piśmienniczy. 

•  Lektu

ra i analiza materiałów tekturowych i kartograficznych.  

M

etody  badań  kameralnych  polegają  na  pracy  nad  redakcją  mapy,  pisaniem  tekstu, 

zbieraniem materiałów statystycznych w urzędach, lekturze i analizie materiałów tekstowych 
i kartograficznych w bibliotekach i archiwach. 
Przeprowadzenie wywiadów z osobami pojedynczymi, 

analizie  i  krytyce  istniejącego 

piśmiennictwa prac opublikowanych, przeprowadzenie dyskusji naukowej. 

Często  rozmowy  z  ludźmi  mogą  dostarczyć  nam  informacji,  których  nie  odnajdziemy  w 
mater

iałach piśmienniczych. Pozwala też weryfikować wyniki badań statystycznych. 

Sposoby prowadzenia badań terenowych: 

Terenowe badania analityczne mogą być prowadzone w sposób pośredni i bezpośredni. 

Pośrednio  niezbędne  dane  otrzymujemy  w  kontakcie  z  instytucjami  różnych  szczebli  adm. 

państwowej i samorządowej. 

W sposób bezpośredni otrzymujemy niezbędne materiały i dane z poszczególnych zakładów 

pracy,  stanowisk  pracy,  gospodarstw  rolnych  i  pojedyńczych  obywateli.  Często  one  są 

najważniejsze, np. spisy powszechne. 

Te 2 metody często są stosowane w pracach z zakresu rozwoju gosp. danego terenu. 
 

Techniki prowadzenia badań terenowych: 

•  Technika obserwacji- 

z pozoru wydaje się łatwe, ale by dawała on a korzyści to musi 

być  prowadzona  w  sposób  systematyczny  i  staranny  (muszą  być  uporządkowane), 

trzeba prowadzić notatki z tych obserwacji. 

•  Ankiety- 

ułatwiają poznanie ogólnego oblicza faktów 

• 

Wypowiedź na piśmie 

•  Wywiad -

cenny w dociekaniu na temat struktur wewnętrznych 

Metoda ankietowa 

obejmuje  wachlarz  różnorodnych  sposobów przeprowadzania 

indywidualnych badań w terenie. 

Zalicza się tu wywiady i wypowiedzi na piśmie na wskazany temat w formie kwestionariuszy. 

Ważne  jest  staranne  oraz  właściwe  przygotowanie  problemów  (max  4  w  jednej  ankiecie)  i 

pytań. Z tą metodą spotykamy się najczęściej. Jeśli chcemy poznać stanowisko grup społ. w 

określonych  sprawach,  to  losowo  wybieramy  grupę  będącą  reprezentantami  danej  społ.,  na 

której  opinii  nam  zależy,  pozwala  to  przewidzieć  pewne  wymagania  i  oczekiwania  danej 
grupy 

w przyszłości. 

Re

spondent osoba biorąca udział w ankiecie(ten, który odpowiada). 

Dobrze, gdy przy powstawaniu kwestionariusza do badań społ. bierze w tym udział psycholog 
i socjolog. 
Metoda wywiadu 
Wywiad-

badania  odbywają  się  według  schematu,  postawienie  zagadnienia,  określenie 

zakresu badanych faktów, dobór próby(ludzi badanych), przygotowujemy kwestionariusz 

ankietowy,  przeprowadzanie  według  niego  wywiadu,  statystyczne  opracowanie  materiałów 
(tworzymy tabele, wykresy)

, interpretacje i po tym formułujemy wnioski. 

Jeśli chcemy przekonać jakąś społeczność do danej sprawy to najlepiej przedstawić wykresy, 

wtedy łatwiej jest nam przekonać ludzi. 
Wywiad socjologiczny  

Zbiera się dane jednostkowe, aby następnie uzyskać dane zagregowane. (Pytania zadaje się 
wprawdzie pojedynczym o

sobom,  ale  badacza  interesują  cechy  zbiorcze  klas,  grup  bądź 

typów ludzkich). Stawiane pytania są pytaniami o fakty lub pytania o opinie. 
Cechy wywiadu socjologicznego: 

•  Swobodny- ma charakter poznawczy. 

•  Standaryzowany- 

prowadzony  według  kwestionariusza  zmusza do odpowiedzi na 

ściśle  określone  tematy  gwarantując  dokładne  i  porównywalne  odpowiedzi  oraz 
policzalne wyniki. 

• 

Pogłębiony- charakteryzuje się ustalonymi schematami wątków tematycznych. 

• 

Wyciąganie wniosków musi być rzetelne, nie powinno krzywdzić nikogo. 

 
 
Metody rzeczowe: 
Metoda genetyczna-  polega na przestawieniu powstawania danego faktu, czy procesu, 

stosowana  w  naukach  historycznych,  gdzie  wyjaśnienie  genezy  (przyczyny  powstania)  ma 

duże znaczenia. 

Uwaga  w  geografii  ekon.  Wyjaśnienie  przyczyn  powstania  badanego  zjawiska,  musi  być 

przeprowadzone przy użyciu metod właściwych dla historii. 

Metoda historyczna stosowana, np.. w badaniach funkcji miast, gdzie sięgamy w przeszłość 

niezbyt odległą, zwykle do pierwszej połowy XIXw., czyli do początków kształtowania się 

oblicza współczesnych miast. 

Tak jak historia patrząc rzeczywiście chronologicznie nie może obejść się bez uwzględnienia 

badanych  faktów  w    przestrzeni,  tak  i  geografia  patrząc  przede  wszystkim  na  relacje 

przestrzenne nie może nie uwzględniać ich przemian w czasie. 

Metody studyjne,rzeczowe, szczegółowe: 

•  m.studyjne- badania krajobrazowe, terenowe badania analityczne. 
• 

m.szczegółowe – obserwacji, ankiety, wywiady, wypowiedzi na piśmie 

•  metody rzeczowe- 

genetyczna,  historyczno  krajobrazowa,  branżowo  ekonomiczna, 

regionalna. 

 

Wykład z 3 (22 X 2009r.) 

 
Rozwój geografii politycznej 

Geografia polit. 

Ma bezpośredni związek z geopolityką. 

Problematyka wykładu: 

1. 

Początki geografii polit,. 

2.  Jej geneza i geneza geopolit. 
3.  Tendencje  w rozwoju geopolityki 
4.  Kierunki w rozwoju geografii polit. 
5.  Racjonalistyczny indeterminizm 
6.  Determinizm 
7. 

Formy wyrazu geograficznego państwa 

8.  Zakres tematyki badawczej geografii polit. 
9. 

Ratzel i jego działanie 

10. Ratzel- 

siedem praw rozwoju państwa 

11. 

Kjellen i jego poglądy praktyczne. 

 

Początki geografii politycznej 

•  Arystoteles(384-322r p.n.e.) 

stworzył  pierwszy  model  państwa,  badał  zależności 

między ludnością a terytorium  przez nią zamieszkałym. 

•  Strabon (65r.p.n.e. -ok20r.n.e)  Etnocentryk-  ojczyzna ma idealne warunki 

przyrodnicze i stosuje najlep

szą technikę rządzenia. 

•  Abd Al-  Rahman ibn Chaldun (XIVw.) 

przedstawił  uogólnienia  dotyczące 

najpotężniejszych  jednostek  polit.  Jego  czasów  oraz  ich  zawiązku  ze  środowiskiem 
geograficznym. 

Geneza geografii politycznej

 

Geografia polityczna powstała w obrębie geografii człowieka (antropogeografia). 

Geografia  polityczna  i  geopolityka  pojawiały  się  na  przełomie  wieków  XIX  i  XX-  służące 

praktyce życia polit. 

Geopolityka wyodrębniła się z geografii polit. Dwieście lat później. Geografia polit. powstała 

także  w  obrębie  geografii  człowieka  jej  przedmiot  był  od  początku  precyzyjnie  określony, 
podstawy ugruntowane teoretycznie. 

Geopolit.  była  genetycznie  kierunkiem  złożonym,  bardziej  eklektyzm  i  stosowanym  niż 
fundamentalnym. 

Obecnie  w  XXIw.  geopolityka  może  być  postrzegana w 2 

ASPEKTACH: 

•  Jako wiedza konkretna i mierzalna 
• 

Jako wiedza o społ. postrzeganiu. 

Tendencje w rozwoju geopolityki 

Postępuje naturalna integracje w geopolit. Obu podejść wcześniej zaprezentowanych. 

Jest  to  konieczne  ze  względu  na  złożoność  zjawisk  polit.  i  ich  osadzenie  w  określonych 

środowiskowo warunkach (środowiska przyrodniczego, środowiska kulturowego i położenia 
geograficznego). 

Geograficzny  kontekst  problematyki  geopolitycznej  zostaje  podkreślony  przez  paradygmat 

zrównoważonego  rozwoju-  rozwoju,  w  którym  społeczeństwo  i  przyroda  tworzą 

zintegrowane systemy (założenie ideologiczne). 

Kierunki w rozwoju geografii polit. 

Racjonalistyczny indeterminizm posybilizm francuski a determinizm 
Racjonalistyczny indeterminizm- 

upatrywał przyczyny kształtowania się stosunków społ. i 

polit. W woli jednostek. Zakładał, że państwo i społ. jest tworzone z woli jednostek (umowa 

społ.), a jest rządzone według tej woli (demokracja) Rozwijał się głównie we Francji. 
Determinizm- 

stosunki  społ  i  polit.  Były  niezależne  od  woli  człowieka.  Determinizm 

przyrodniczy  zakładał,  że  przyczyną  powstania  i  rozwoju  państw  oraz  społeczeństw  są 
warunki naturalne, czyli geograficzne lub rasa- 

warunki biologiczne. Rozwijał się głównie w 

Niemczech. 

Formy wyrazu geograficznego państwa 

Fra

ncuzi  zajmowali  się  analizą  struktury  wewnętrznej  narodu-  powierzchnią  geograficzną 

kraju.  
 

Państwo miało dla francuskiego badacza 3 formy wyrazu geograficznego: 

• 

Wyrazem geograficznym funkcji porządku wewnętrznego jest droga. 

•  Wyrazem geograficznym funkcji 

porządku  zewnętrznego,  w  stosunku  do  innych 

państw jest granica. 

• 

Wyrazem geograficznym ogółu funkcji administracyjnych jest stolica. 

Francuzi  szukali  podłoża  psychologiczno-  społecznego  wspólnoty  politycznej  „Ramy  i 

granice  są  ważne,  ale  nie  najważniejsze-  duże  znaczenie  ma  <psyche>(dusza  narodu)  i  ją 

przede wszystkim trzeba badać.” (L.Febvre, 1922).  

Zakres tematyki badawczej geografii politycznej: 

•  Badanie obszarów polit. 

• 

Badania koncentrują się na państwie 

• 

Współczesne podejście behawioralne do procesów polit. 

Ratzel i jego działalność  

Ratzel,  działając  w  okresie  imperializmu  niemieckiego,  łączył  badania  naukowe  z  celami 

działalności  polit.  Niemiec,  kierował  uwagę  przyszłej  geopolityki  niemieckiej  przede 

wszystkim na państwo. 

Warto  pamiętać,  że  był  to  równocześnie  okres  jednoczenia  się  państw  niemieckich  i  czas 
powstania Wielkiej Rzeszy. 

Siedem praw rozwoju państwa R.Ratzel 1896r.: 

• 

Przestrzeń państwa poszerza się wraz z ekspansją ludności mającą tę samą kult. 

• 

Terytorialny wzrost następuje za innymi aspektami rozwoju państwa. 

• 

Państwo rośnie przez wchłanianie mniejszych jednostek polit. 

• 

Granica jest peryferyjnym organem państwa, który odzwierciedla jego siłę i rozwój, 

stąd nie jest ona stała. 

• 

Państwa w trakcie rozwoju szukają terenów nadających się do wchłonięcia. 

• 

Kierunek  ekspansji  przesuwa  się  od  państw  bardziej  do  słabiej  rozwiniętych 

cywilizacyjnie. 

• 

Dążenie do ekspansji terytorialnej rośnie w miarę poszerzania się obszaru. 

Poglądy geopolityczne Kjellen’a 

Geopolityka dla Kjellena była dziełem polityki, syntetycznej nauki o państwie. 

Przedmiotem  geopolityki  „nie  jest  ziemia  lecz  zawsze  i  wyłącznie  ziemia  przeniknięta 

polityczną organizacją”. 

Terytorium dla Kjellena było „ciałem państwa”, dlatego jest ważniejsze od ludności. 

Państwo  może  utracić  część  ludności(np.  przez  emigrację)  bez  negatywnych  skutków, 

natomiast każda utrata terytorium osłabia państwo, nawet unicestwia. 

Z tego punktu widzenia również terytorium można porównać do wyodrębnionego organizmu 

(stąd tak ważne jest znaczenie granic). 
Kjellen wydziel

ił kilka kryteriów, według których należy badać państwo: 

• 

Kratopolityka (kratopolitik) nauka o organizacji władzy. 

• 

Socjopolityka (soziopolitik) badanie stosunków i potrzeb społ. 

•  Etnopolityka (etnopolotik) badanie psychologii narodu. 

•  Ekopolityka (oekopolitik) nauka o gospodarce. 

• 

Geopolityka (geopolityk) badanie środowiska geograficznego państwa.  

Zaniechanie uprawienia geopolityki. Geopolityka a geostrategia 

(do tej drugiej nastąpiło przejście). 

To czym zajmujemy się dzisiaj to geostrategia. 

Problematyka wykładu 

1. 

Rezultaty poglądów Ratzela’a i Kjellena 

2.  Kongres geografów niemieckich 
3.  Definicja geopolityki wg A.Grabowskiego 
4.  Przyczyny zaniechania geopolityki 
5.  Geopolityka a geostrategia. 
6. 

Poglądy A.T.Mahana. 

7.  Koncepcja geopolityczna Mackinder’a 
8. 

Poglądy geostrategiczne Romera. 

 

Rezultaty poglądów Ratzel’a i Kjelena 

Na podstawie koncepcji teoretycznych tych 2 naukowców utworzono w Niemczech w 1919r. 

Institut ihr Geopolitika(zwany także szkołą geopolityczną) 

Kierownikiem został geograf ven.K.Hanshofer(1869-1946) 
Instytut s

kupił grupę naukowców, dziennikarzy  i polityków, którzy byli  propagatorami idei 

geopolityki. 

W  1927r.  przedstawiono  definicję  nowej  dyscypliny  naukowej  „Geopolityka  jest  nauką  o 
geograficznych ograniczeniach zjawisk politycznych. Jako nauka o politycznym organizmie 
przestrzennym i jego strukturze wykorzystuje szeroko metody nauk geograficznych”. 

Istotą tej definicji jest traktowanie zjawisk polit. Jako skutku uwarunkowań geograficznych. 
Kongres geografów niemieckich 
W 1936r. na kongresie geografów niemiecki

ch określono geopolitykę jako „naukę o państwie 

opartą  na  podstawach  nauk  o  Ziemi  i  wykorzystującą  biologiczną  zasadę  ujmowania 

wydarzeń polit. Jako geograficznie uwarunkowanych zjawisk życiowych”. 

W  związku  z  tym  w  ostatnich  latach  przed  II  wojną  światową  wysunięto  jako  nowe 

zagadnienie „problem przestrzeni właściwej dla rasy” (H.J. Scheppers, 1937r.) stwierdzając, 

że współdziałanie rasy i obszaru nie zależy od wpływu środowiska, lecz stanowi harmonijne 

współistnienie. 

Definicja geopolityki – A.Grabowsky(1933) 

Wychodził    z  założenia,  ze  geografowie  uważają  Ziemię  i  jej  właściwości  za  trwałe, 

geopolityka zaś będąc częścią polit. Ujmuje to, co jest w ziemi zmienne lub to, co dla każdej 

epoki i dla każdego państwa ma znaczenie. 

Dynamiczne ujęcie problemu, przyjmując historiozoficzną podbudowę, sprawiło, że zaliczono 

geopolitykę  do  nauk  politycznych  i  tym  samym  zaprzestano  ujmowania  jej  z 
„przyrodniczego” punktu widzenia. 

Zaniechanie uprawiania geopolityki 

Uprawianie geopolityki zaniechano wraz z upadkiem Niemiec nazistowskich w 

1945r.Odrzucono ją jako teorię usprawiedliwiającą przemoc i agresję. 

Niektóre elementy geopolityki są jednak nadal aktualne. W gruzach legła organiczna teoria 

państwa,  lecz  wartość  jej  dla  geostrategii  dała  ten  aspekt  geopolityce,  który  pozwolił  jej 

przeżyć potępienie bezpośrednio po zakończeniu wojny. 

Geopolityczne widzenie świata, regionów i państw jest nadal głośno dyskutowane. 

Geopolityka a geostrategia. 

Odmianą geopolityki jest geostrategia. 

W jej rozwoju wiodącą rolą odegrali uczenia angielscy i amerykańscy, którzy prócz ogólnych 

problemów  geopolitycznych  zajmowali  się  aktualnie  prowadzonymi  politykami  lub 

strategiami ich własnych rządów. 

Jednym z nich był A.T. Mahan(1840-1914) historyk i admirał USA. 

Poglądy Mahana 

Na rozwój i utrzym

anie potęgi morskiej oddziaływują: 

• 

Położenie geograficzne 

• 

Fizyczne „ukształtowanie” państwa rodzaj wybrzeża 

• 

Rozciągłość terytorialna długość linii brzegowej 

• 

Liczba ludności 

•  Charakter narodowy 
• 

Sposób rządzenia 

Koncepcja geograficzna Mackinger’a „geograficzn

a oś historii” 

Kontynenty

: Europa, Azja i Afryka tworzą World Island(wyspę świata), 

którą otacza wewnętrzna strefa brzegowa oraz zewnętrzna strefa brzegowa obejmująca 

Japonię, W. Brytanię, obie Ameryki, Australię oraz Afrykę Południową. 

Jądrem wyspy świata a zarazem geograficzną osią historyczną świata jest tzw. Heartland. 

Obejmujący Rosję, zachodnią część Chin, Mongolię, Afganistan, Beludżystan i Iran. 
 

Wykład 4 (29 X 2009r.) 

 
Koncepcja Heartlandu wg Mackindera 

 

 

Heartland  tworzył  największą  naturalną  fortecę,  predestynowaną  doi  panowania  nad 

światem, zgodnie z tezami Mackindera: 

• 

Kto rządził Europą Wsch., rządził Heartlandem 

• 

Kto rządził Heartlandem, rządził wyspą świata 

• 

Kto rządził wyspą świata, rządził światem. 

Eugeniusz Romer(1929r.)-

  znany kartograf specjalista z zakresu geografii fizycznej, 

znakomita znajomość geomorfologii doprowadziła go do osiągnięć w kartografii. Po wojnie 

wykładał na UJ, a przed wojną stał na czele katedry Geografii uniwersytetu Jana Kazimierza 
we Lwowie. 

Twierdził, że państwo ma za podstawę 2 elementy: 
Narodowy i terytorialny, moralny i fizyczny. 

Uważał państwo za organizm żyjący, którego rozwojem kieruje działalność ludzka, ale który 

jest także uzależniony od swoich praw rozwojowych, tj. od środowiska geograficznego. 

E.Romer(1871-1954) 

Studia  uniwersyteckie  w  zakresie  historii,  geografii,  geologii,  meteorologii  odbył  w  UJ, 

studiował też w Halle n/S i we Lwowie. W 1894 obronił doktorat z filozofii na Uniwersytecie 
Lwowskim. 

Odbył dodatkowe studia w Wiedniu: glacjologię, geologię i w Berlinie- meteorologię, gdzie 

miał półroczną praktykę w Państwowym Instytucie Meteorologicznym. 

Habilitował się w 1899 we Lwowie i będąc już prof. Uniwersytetu Lwowskiego zdecydował 

się zostać ponownie studentem w zakresie tektoniki i morfologii u prof. Eugeona w Lozannie. 
Prof. Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (od1911) i UJ (od 1946), honorowy prof. 

Uniwersytetu lwowskiego(od1931). Doktor honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego(1934) 

i Uniwersytetu Jagiellońskiego 1947. 

On pierwszy stworzył atlas, który jest używany do dzisiaj. 

Poglądy E.Romera(1929r.) 

W odniesieniu do Polski decydującym czynnikiem środowiska było według Romera- układ 

sieci dróg naturalnych wyznaczonych przez sieć rzeczną naszego kraju. 

Geograficzno-polit. dokonania E.Romera 

W 1916 p

rzebywając w Wiedniu  przystąpił do  opracowania wielkiego  atlasu  geograficzno-

statycznego,  przedstawiając  obraz  całej  Polski  pod  każdym  względem:  fizjograficznym, 

narodowościowym,  gosp.  i  kult.,  co  miało  ogromne  znaczenie  dla  przyszłych  pertraktacji 
pokojowych w sprawie granic odrodzonej po rozbiorach Polski. 

Uczestniczył  jako  członek  delegacji  polskiej  przy  ustalaniu  zachodniej  granicy  Polski  w 
traktacie wersalskim. 

W 1921r. złożył instytut kartograficzny Atlas(Książnica-Atlas). 

 
Geografia polityczna w Polsce

 

Problematyka wykładu: 

1.  Przedmiot zainteresowania geografii polit. 
2.  Sytuacja w zakresie rozwoju geografii polit. 
3. 

Geografiia polit. w Polsce, w początkach XXw. 

4. 

Poglądy Wacława Nałkowskiego 

5. 

Geografia polit. w Polsce, w okresie międzywojennym 

6. 

Spór Nałkowski-Romer 

7. 

Poglądy geografów polskich na zagadnienia państwa, granic i ludności 

8. 

Poglądy na państwo E.Romera i J.Lotha 

9. 

Metoda socjologiczna J.Smoleńskiego 

10. 

Znaczenie poglądów J.Smoleńskiego 

11. 

Czynniki decydujące o rozwoju państwa 

12. Problemy badawcze geografii polit. po wojnie. 
13. Przedmiot zainteresowania geografii polit. 

 

Geografia polityczna

 

z  jednej  strony  zajmuje  się  procesami  przyrodniczymi,  z  drugiej 

zaś niepowtarzalnymi zjawiskami historycznymi. 

Łączy efekty działania praw przyrody i prawidłowości społ. 

Złożoność geografii polit. od zarania jej istnienia przysparzała badaczom wielu trudności w 
oceanie i interpretacji faktów. 

Sytuacja w zakresie rozwoju geografii polit. 

W Polsce badania z zakresu geografii polit. mają długą tradycję. 

Tematykę  geografii  polit.  uprawiało  ubocznie,  w  zależności  od  potrzeb  i  sytuacji,  wielu 
polskich geografów. 

Rozwój tej dyscypliny w Polsce rozpoczął się po I wojnie światowej, choć jej początki sięgają 

drugiej połowy XIXw. 

Problematykę geografii polit. poruszali m.in. W.Pol, F.Szwarcenberg- Czerny, W. Nałkowski. 

Potrzeba wypowiadania się na temat geografii polit. wynikała również z sytuacji polit. stąd 

takie okazjonalne zajmowanie się tym tematem. 

Geografia polit. w Polsce w początkach XXw. 

Do  I  wojny  światowej  warunki  polit.  rozbiorowej  rzeczywistości  i  wiara  w  odrodzenie 

państwa polskiego kierowała polskich geografów ku dziedzinom geografii, w których można 

było prowadzić badania bez uwzględniania granic polit., które pozwalały ujmować terytorium 

Polski w jej historycznych granicach. Były to badania z dziedziny geografii fizycznej. 

W.Nałkowski

  w 1901r.- 

sformułował  definicję  geografii  polit.,  ziemia jest mieszkaniem 

ludzi  podzielonych  na  różne  społ.,  usadowionych  w  różnych  placach  jej  powierzchni, 

składających narody, które się różnią miejscem, językiem i wewnętrznym swego towarzystwa 

urządzeniem. Opisywanie ziemi w tym względzie uważanej, nazywają geografią polit., która 

będąc  wypadkiem  najczęściej  umów  dobrowolnych  lub  wymuszonych  tak  jest  nauką 

zmienną, jak zmienne są mniemania ludzi, stopnie i zamiary ich chuci i namiętności”. 

Geografia polit. w okresie międzywojennym 

Dorobek  polskiej  geografii  polit.  w  okresie  międzywojennym  był  znaczny.  Składały  się  na 

niego  artykuły  naukowe,  opracowania  publicystyczne.  Wiele  opracowań  było  pod  silnym 

wpływem geografów niemieckich i francuskich. Wiele starało się sprostać potrzebom polit. 

państwa. 

Polska geografia polit. z chwilą odzyskania niepodległości przez Polskę starała się zaznaczyć 

i udokumentować istnienie niepodległego państwa, aby bronić interesów Polski przed atakami 

zagranicznych polityków, którzy kwestionowali prawo Polski do niepodległego bytu. 

Spór Nałkowski- Romer 

Pod  wpływem  poglądów  F.  Ratzel’a  W.  Nałkowski  zbudował  teorię  „przejściowości” 
terytorium Polski. 

Przejściowość  terytorium,  rozumiana  jako  brak  wyraźnych  granic  naturalnych  na  wsch.i 

Zach., jest powodem wszelkich nieszczęść spadających na Polskę, z utratą jej niepodległości 

włącznie(W. Nałkowski 1912r.) 

Pogląd ten spotkał się z krytyką E. Romera(1929r.) 

Przeciwstawił on teorii „przejściowej” teorię „pomostowości” terytorium Polski. 

Pomostowość  między  morzami  oraz  między  wschodem  a  zachodem  była  zdaniem  Romera 

korzystna  z  punktu  widzenia  geopolitycznego.(umożliwiała  w  czasie  pokoju  tranzytowe 

przemieszczanie towarów, z czego można było czerpać szerokie korzyści). 

Poglądy geografów polskich na zagadnienia państwa, granic i ludności 

W  publikacjach  z  geografii  polit.  były  zagadnienia  państwa,  granic  i  ludności,  było  to 

rezultatem kształtowania się państwa polskiego po 123 latach niewoli. 

Geografowie  podkreślali  wpływ  środowiska  geograficznego  na  istnienie  i  rozwój  państwa. 
Np. 

wypowiedź L. Sawickiego(1910):”w geograficznym położeniu danego kraju upatrujemy 

czynnik  nadzwyczaj  doniosły  nie  tylko  dla  przyrody…,  lecz  także  dla  jego  stosunków 

etnograficznych,  antropogeograficznych,  gosp.,  ba  nawet  polit.  i  historycznych.  I  zupełnie 

słusznie wszystkie te stosunki zależą od położenia matematycznego na kuli ziemskiej”. 

Definicję państwa znajdujemy u S.Pawłowskiego …państwo jest tworem przyrodniczym , w 

skład  którego  wchodzą  dwa  czynniki:  kawałek  ziemi  i  gromada  ludzka  skupiona  na  tym 

kawałku…”. 

Poglądy na państwo E. Romera u J. Lotha 

E. Romer(1929)… 

państwo ma za podstawę 2 elementy narodowy i terytorialny, moralny i 

fizyczny…”.  Państwo  to  organizm  żyjący.  Rozwojem  jego  kieruje  działalność  ludzka,  jest 

uzależniony od swoich praw rozwojowych, tj.od środowiska geograficznego. W odniesieniu 

do  Polski  decydującym  czynnikiem  był  według  Romera-  układ  sieci  dróg  naturalnych 

wyznaczonych przez sieć rzeczną naszego kraju. 
J. Loth(1925) 

Państwo to żywy organizm „ trwać …, dbać mysi o to, aby się rozwijać. Jego 

geografia  polit.  była  podręcznikiem  w  okresie  międzywojennym.  Loth  przedstawił  w  nim 

m.in.  klasyfikację  państw  z  punktu  widzenia  zajmowanego  obszaru,  kształtu,  położenia, 

struktury wewnętrznej i stanowiska mocarstwowego z określeniem ustroju polit. 

 
 
 

Metoda socjologiczna J. 

Smoleńskiego 

Obserwując kryzys metody fizjologicznej F.Ratzel’a Smoleński zaproponował przy badaniu 

państw metodę socjologiczną. Według J. Smoleńskiego (1931)niezwykle ważne jest odkrycie 

praw rządzących zespołami państw i roli poszczególnych  państw w obrębie tych zespołów. 
Badaniami geograficzno-

polit.  powinno  się  objąć  nie  pojedyncze  państwa,  ale…asocjacje, 

zespoły  gatunków,  których  współwystępowanie  uwarunkowane  współzależnością  podlega 

pewnym  ewolucyjnym  prawom.  Stopień  stałości  i  wierności  zespołów,  kierunek  i 

prawidłowość ich zmienności w czasie i przestrzeni oto główne zagadnienia wchodzące tu w 

grę”. 
 

Wykład 5 (5 X 2009r.) 

Znaczenie poglądów J. Smoleńskiego 

Z  metodycznego  punktu  widzenia  stanowisko  Smoleńskiego  uznano  za  nowatorskie, 

określenie  przedmiotu  badań  geografii  polit.  nabiera  szczególnej  aktualności  obecnie.  W 

okresie  występowania  procesów  integracyjnych,  powstawania bloków polit.-  gosp. i 
militarnych. 

Smoleński  zdawał  sobie  sprawę  z  faktu,  ze  wyjaśnienie  rozwoju  państw  samym  tylko 

wpływem  środowiska  geograficznego  jest  niewystarczające.  W  uzasadnieniu  swojej  teorii 

stwierdza, że stosunki ekonomiczne są czynnikiem, który warunkuje grupowanie się państw 

w pewne zespoły i one rzutują na ewolucję państw oraz decydują i uch rozwoju lub upadku. 
Np. Rosja- 

nadmierny  rozwój  gosp.  nieracjonalny  dla  środowiska  naturalnego  przyniósł 

poważne  konsekwencje.  Poglądy  Smoleńskiego  były  niewygodne  dla  polit.  niemieckich, 

zginą on w czasie wojny wraz z innymi profesorami w obozie koncentracyjnym. 

Czynniki powodujące rozwój państwa 

W  wielu  publikacjach  m.in.  S.  Pawłowskiego,  W.  Nałkowskiego,  R.  Umiastowskiego,  E. 

Romera, J. Wąsowicza, poruszano problem idealnych naturalnych granic z punktu widzenia 

obronności. 

Ideałem  była  granica  naturalna,  wyraźnie  zaznaczająca  się  w  krajobrazie,  umożliwiająca 

jednak kontakt z sąsiadami.  

Główny nacisk w badaniach geografii polit. w okresie międzywojennym był skierowany na 

ustalenie roli czynnika terytorialnego, położeniu i związkach z tym warunków środowiska- im 

przypisywano  decydujące  znaczenie  w  rozwoju  organizmu  państwowego.  Mniej  uwagi 

poświęcono czynnikowi ludzkiemu. 

Inne obszary działalności E. Romera 

Po  wojnie  osiadł  w  Krakowie,  gzie  objął  katedrę  geografii  na  UJ  oraz  kierownictwo 

krakowskiego  Instytutu  Geograficznego.  Był  współzałożycielem  reaktywowanej  w  1946r. 

sopółki  akcyjnej  Książnica  Atlas  we  Wrocławiu,  która  wydała  pod  jego  redakcją  szereg 

atlasów Polski i świata. 
Twórca czasopism: Prace geograficzne(redaktor 1918-

1939) i Polski Przegląd Kartograficzny 

(redaktor 1923-

1934). Jako pierwszy wydzielił rejony klimatyczne w Polsce. 

Autor licznych prac z zakresu kartografii, klimatologii, geomorfologii i dydaktyki geografii, 
m.in.: Atlas geograficzny (1908), Geograficzno-statystyczny atlas Polski (1916), Polski atlas 

kongresowy (1921), Powszechny atlas geograficzny (1928), Ziemia i państwo (1929), Pogląd 
na klimat Polski (1938), Regiony klimatyczne Polski (1949). 

 
 
 
 

Problemy badawcze geografii polit. po wojnie 

Sytuacje p

olit.,  społ.  i  gosp.  wywołana  II  wojną  światową-  powrót  do  rozważań  na  temat 

terytorium państwowego. 
Problemy badawcze w geografii polit.-  w latach okupacji historyk Z.  Wojciechowski 

rozbudowując tradycyjne podejście Polski etnograficznej przedstawił koncepcję ziem Polski 
macierzystej. 

Uzupełnił ją T.Lehr-Spławiński koncepcją praojczyzny Słowian. 
M. Kielczewska – 

Zaleska  w  pracy,  w  1946r.  wykorzystała  te  propozycje  opisu  nowego, 

ust

alonego  umową  ze  Związkiem  Radzieckim  oraz  układem  poczdamskim,  terytorium 

państwowego, wskazując na jedność hydrograficzną(dorzecza Wisły i Odry) tego obszaru. Jej 

poglądy przyjmowali inni geografowie. 
 

Mapa Polski współczesna 

 

S. Leszczycki , M. Kielczewska- 

poglądy 

Charakterystykę państw ego obszaru Polski Ludowej działał również w 1946r S. Leszczycki, 

który  położył  nacisk  na  „nadbałtycki  charakter  terytorium  państwowego”.  Pierwszy  Polak, 

który był naczelnikiem Międzynarodowej unii Geograficznej z siedzibą w Londynie. 

M. Kiełczewska i A. Grodek (1946) w pracy poświęconej granicy na Odrze i Nysie zawarli 

bogato udokumentowaną charakterystykę geograficzno- historyczną Nadodrza, stwierdzając, 

że …linia Nysy i Odry jest… granicą naturalną polskiego terytorium geograficznego”. Oraz 

podkreślając, że „zagospodarowane Ziemie Zachodnie będą nadawać ton przyszłej Polsce”.  

Geografia polit. w Polsce w latach 1949-1970 

Ustalenie  granic  po  II  wojnie  światowej  wpłynęło  na  zahamowanie  prac  z  geografii  polit. 
Zainteresow

ania  naukowe  geografów  zwróciły  się  w  kierunku  zagadnień  struktury 

przestrzennej Polski. 

Od lat 60tych. Zaznacza się ożywienie geografii polit. i wyraźne ukierunkowanie na zjawiska 

emigracyjne, na więzi z Polonią zagraniczną. 
Zagadnienia rozmieszczenia i p

ozycji  społ.-polit.  Polonii  zajmowali  się  M.  Kielczewska- 

Zaleska, A. Bonasewicz(1960), B.Winid (1961), S. Otok(1965,1983). 

Problemami  socjologicznymi  zajmowali  się  A.Maryański(1974),  J.Byczykowski  (1976), 
A.Achmatowicz – Otok (1988) P. Eberhardt (1994). 

Prace z geografii polit. 1970-1990 

J. Barbar(„Geografia polit. ogólna”-  cztery wydania, ostatnie w 1987) metodologiczne 

opracowanie  zbiorowe  pod  redakcją  M.  Rościszewskiego  (Współczesna  geografia 
polit.,1993). 

Włączenie  się  geografów  do  prac  na  d  zagadnieniami struktury przestrzennej kraju 

przyczyniło  się  w  rezultacie  do  powstania  wielu  opracowań  dotyczących  podziałów 

terytorialnych,  procesów  integracji  ekon.  i    polit.,  roli  układów  gosp.-  polit.  państw  w 

stosunkach 

międzynarodowych, 

m.in. 

prace 

A. 

Kuklińskiego(1975), S. 

Leszczyckiego(red.1974,197), S. Otoka(1980). 

W  latach  90.  Ukazała  się  seria  prac  pod  redakcją  A.  Stasiaka  o  regionach  pogranicznych 
Polski. 
 

Koncepcje geostrategiczne 

Problematyka wykładu 

1.  D.W. Meining i D.J. Hooson-

poglądy 

2.  Seversky- 

poglądy geostrategiczne 

3.  Mapa geostrategiczna Seversky’ego 
4. 

Podział świata na regiony geostrategiczne wg S.B.Cohen’a 

5.  Przyczyny przemian polit. wg Cohen’a 
6.  S.B.Cohen - 

aktualne poglądy 

7. 

Poglądy Zbigniewa Brzezińskiego 

8. 

Status polit. głównych regionów świata 

9. 

Główne etapy rozwoju geopolit. I geostrategii 

10. 

Status polit. głównych regionów świata- mapa 

11. Rozwój geopolityki- tablica chronologiczna 

 

D.W.Meining i D.J. Hooson- 

poglądy 

D.W. Meining i D.J. Hooson, w latach 1956 i 1962 zmodyfikowali koncepcję Heartlandu i 
Rimlandu. 
Mei

ning twierdził, że Rimland jest terytorium bardziej zróżnicowanym. 

Hooson  uściślił  definicję  Heartlandu  w  zakresie  kryterium  zaludnienia,  stopnia  urbanizacji, 

zasobów  surowcowych  i  ich  zasobności  i  dostępności,  czynników  gosp.  i  uwarunkowań 
historycznych. 

Przesunął obszar Heartlandu bardziej na zachód ZSRR.  
Seversky (1894-1974) 

Był jednym e strategów sił powietrznych. Urodzony w Rosji, służył w lotnictwie, w czasie I 

wojny światowej. W 1927r. uzyskał obywatelstwo amerykańskie. 

Po II wojnie światowej, gdy rozpoczęła się  era” zimnej wojny:, Seversky sformułował pogląd 

o nadrzędności sił powietrznych nad siłami lądowymi i morskimi. 

A.Seversky  wskazywał  na  zmierzch  znaczenia  marynarki  wojennej  i  wzrost  znaczenia 
lotnictwa. Jego koncepcja geostrategiczna opiera

ła się na wykazaniu bliskości położenia nie 

tylko  terytoriów  USA,  a  zwłaszcza  kanady  i  ZSRR,  lecz  także  bliskość  ich  centrów 
gospodarczych. 

Tę  zaskakującą  dla  polityków  tezę  przedstawił  na  mapie  z  biegunem  północnym  jako 
punktem odniesienia. Celem ataku za

wsze są te centra gosp. 

Geostrategiczna mapa Seversky’ego 

 

Ta mapa była przełomem po II wojnie światowej, do której odnosił się m.in.Cohen. 

Seversky poglądy geopolityczne 

Po  raz  pierwszy  zmienił  mapę  o  odwzorowaniu  azymutalnym,  równoodległościowym  z 
biegu

nem  północnym  jako  głównym  punktem  odniesienia,  która  pokazała  bliskość  USA  i 

ZSRR i najkrótszą drogą z ZSRR do kanady i USA przez biegun północny. 

Mapa ukazała, jak rozległe są obszary dominacji powietrznej oby państw. 

Uświadomienie  zagrożenia  radzieckiego  wpłynęło  na  podjęcie  przez  Stany  Zjednoczone  i 

Kanadę decyzji o budowy 3 linii stacji radarowych i baz lotniczych obejmujących Alaskę i 

Kanadę. 

Koncepcja  ta  okazała  się  jednak  mało  przydatna  gdy  do  uzbrojenia  wprowadzono  w  oby 

krajach międzykontynentalne rakiety balistyczne. 

Ta koncepcja Seversky’ego korespondowała z polityką równowagi sił. 
 
 

 

 

Wykład 6 (19 XI 2009r.) 

Podział świata na regiony geostrategiczne wg S.B. Cohen’a 

Geografowi zajmujący się geopolityką zaprezentowali innowacyjne koncepcje. 
Jednym 

z nich jest amerykański geograf, S.B.Cohen, który w 1973r. dzieli świat na regiony 

geostrategiczne. 

Są one właściwie strefami wpływów USA, krajów Europy Zach., ZSRR i Chin(ChRL). 

Równowaga  sił,  która  istniała  między  USA  i  ZRSS  w  okresie  zimnej  wojny  i  późniejsze 

odprężenia, miały teoretyczne podstawy w geopolitycznym spojrzeniu na świat, podzielony 

między euroazjatycki Heartland i mocarstwa NATO. 

Później  ta  równowaga  byłą  wynikiem  negocjacji  ograniczenia  sił,  ograniczenia  zbrojeń 

pomiędzy USA i Rosją. Te negocjacje wielkokrotnie były przerywane i zależały od obszaru 

wpływy tych państw. 

 
Przyczyny przemian polit. wg Cohen’a 

Cohen- 

przemijanie  porządku  równowagi  sił  jest  związane  z  gruntownymi  zmianami  gosp. 

światowej, stosunków społ., z rozprzestrzenianiem zaawansowanej technologii militarnej oraz 

z nowo powstałymi prądami ideologicznymi, odrzucającymi zarówno zachodni kapitalizm, ja 
i wschodni komunizm. 

Po  II  wojnie  światowej  wg  Cohen’a,  system  globalny  ewoluował  w  kierunku 
wyspecjalizowanej integracji, pocz

ątkowo  przez  dwubiegunowość  supermocarstw,  a 

następnie przez wielobiegunowość mocarstw. 

W latach 70. I 80. Istniało zagrożenie niekontrolowanego użycia broni atomowej(poza USA i 

ZSRR ktoś mógł ją jeszcze zastosować ). 

Cohen- 

aktualne poglądy 

W  ciągu  ostatniego  dziesięciolecia  równowaga  tego  ładu  światowego  uległa  zaburzeniu  w 

wyniku powstania sił regionalnych. 

Zostanie  ona  przywrócona,  gdy  system  osiągnie  wyższy  poziom  specjalizacji-  integrację 

hierarchiczną. 

Integracja hierarchiczna opiera się na istnieniu państw na różnych poziomach rozwoju, które 

są powiązane, zarówno w skali  światowej,  jaki i regionalnej. 

Osiąganie  przez  szereg  państw  niezależności  gosp.  powodowało  to,  że  w  zasięgu  ich 

możliwości była nowoczesna broń, zwłaszcza chodzi tu o kraje arabskie. 

Wyłaniający się system ma wg Cohen’a pięciostopniową skalę hierarchiczną. 

Siłę główną tworzą Stany Zjednoczone , Rosja, Wspólnota Europejska, Japonia i Chiny, które 

mają znaczenie światowe wewnątrz 2 zasadniczych stref geostrategicznych. 

Siły drugorzędne to siły regionalne, których znaczenia ogranicza się do własnych regionów 
geopolitycznych. 

Trzeci i czwarty poziom zajmują państwa, których zasięg jest ograniczony tylko do części ich 

własnych regionów.  
Zd

ecydowanie  stawianie  na  rozwój  gosp.  kraju,  według  tej  teorii,  może  dać  szansę 

powodzenia i odgrywania coraz większego znaczenia na arenie geopolitycznej. 

Zbigniew Brzeziński 

Z.Brzeziński(ur.1928)  politolog  amerykański  pochodzenia  polskiego.  Od  1961r.  prof. 

Uniwersytetu Columbia w NY a także John Hopkins University. 

Był  twórcą  powołanego  na  Uniwersytecie  Columbia  Instytutu  Badań  nad  Przemianami 

Międzynarodowymi. 
Prof.Columbia University i autor wielu praz z dziedziny polit.Plan gry. 

 

Poglądy Z.Brzezińskiego, europejskie programy geopolityczne 

Z.Brzeziński w książce „Plan gry”(1990) przedstawił geopolityk. Jako „grę sił”- ścieranie się 

wpływów mocarstw. 

W  Europie  koncepcje  geopolityczne  wykorzystują  w  swoich  programach  polit.  nie  tylko 

zwolennicy  „państw  narodowych”,  ale  również  ich  przeciwnicy,  którzy  chciałby  widzieć 

zjednoczoną  i  demokratyczną  Europę  jako  związek  silnych  regionów  o  zmniejszonej  roli 

państwa- jako „Europę regionów” lub „małych ojczyzn”- koncepcja popularna w państwach 

niemieckojęzycznych oraz śródziemnomorskich. 

Znaczenie naszego miejsca w geopolityce zależy od możliwości gosp. 

Status geopolityczny głównych regionów świata 

 

 

Współczesne problemy rozwoju regionalnego 

Problematyka wykładu: 

1. 

Początki współczesnej polit,. regionalnej 

2.  Paradygmat industrializacji i fordowskich metod produkcji w polit. regionalnej 
3.  Polit. rozwoju regionalnego w Europie w latach 50. i 60. 
4. 

Zmiany w kierunku rozwoju przemysłu. 

5. 

Procesy rozwoju współczesnego przemysłu. 

6. 

Aktywizacja gosp. regiony poprzez przemysł. 

7.  Zmiany str

uktury gałęziowej wielkościowej i własnościowej przemysłu. 

8.  Fordowski model produkcji. 
9.  Postfordowski model rozwoju. 
10. 

Zmiany zachodzące w przemyśle w ostatnich latach. 

11. Postfordowski model produkcji.  

Trzeba  było  tak  postępować,  żeby  granice  rozwojów  regionalnych  było  związane  z 

poczuciem  w  mentalności  ludzkiej  tych  granic.  Chodzi  głownie  o  podział  adm.  kraju, 

uzależniony od regionów. W latach 50. Wypracowany sposób podziału adm. zgodnie z wolą 

społ. zamieszkałych w danym regionie. 

Doprowadziło to do tego, że ludzie utożsamiali się z terytoriami, na których przyszło im żyć i 

pracować.    W  tym  czasie  powstała  idea  partnerstwa  regionów,  już  nie  krajów(  było  to 

wynikiem  działań  polit.  Francji  i  Niemiec  oraz  możliwości  ich  współpracy).  Sądzono,  ze 

trzeba  schodzić  do  instytucji  obywateli,  jednostek  adm.,  żeby  budować  w  ten  sposób 

skuteczne  partnerstwo.  W  Polsce  w  latach  80.  ta  idea  zaczęła  też  funkcjonować.  Zaczęto 

nawiązywać  współpracę  między  instytucjami(jednostki  służbowe),  było  to  inicjatywy 
oddolne. Lata 90.stworz

ały możliwość, żeby rozwijać ideę partnerstwa na większą skalę.  

Początki  Polit.  regionalnej  dotyczyły  zmian  podziału  adm.  i  możliwości  współdziałania 

państw  na  różnych  szczeblach  w  zakresie  wzajemnego  poznanian  się  i  wzajemnej 

współpracy.  

Istotną  kwestią  był  rozwój  gosp.  jeśli  chodzi  o  rozwój.  W  europie  wsch.  Dążono  do 

konfrontacji  sił  i  budowa  przemysłu  zbrojeniowego(ciężkiego)  miało  to  głęboki  wpływ  na 

ludność,  która  przeżyła  II  wojnę  światową.  W  Europie  Zach.  oparto  gospodarkę  nie  na 
rozbudowie wielkie

go  przemysłu,  lecz  skupiono  się  na  zaspokajaniu  potrzeb  ludności, 

budowaniu  gosp.  wolnorynkowej.  Idea  wielkich  zakładów  przemysłowych  wydawała  się 

nieracjonalna,  rozwijano,  małe  i  średnie  przedsiębiorstwa,  które  były  w  stanie  szybko 

reagować na potrzeby ludności. Zaczęło się to sprawdzać. Wielkie zakłady przemysłowe dalej 

funkcjonowały, jednak powoli je likwidowano, co wywoływało napięcia społ.(Zagłębie Rury 
i Saary oraz w  

W.  Brytanii).  Prezentowano  korzyści  i  widoczne  były  efekty,  co  sprawiło,  że  społ. 
op

owiadały się za restrukturyzacją ta polit. była kontynuowana w latach 60. 

Konsekwencje rozwoju gosp. jeśli chodzi o skutki społ.: 

Europa  wsch.  Konflikty  społ.  ponoszenie  ciężarów  wielkiego  przemysłu  przez  społ  za 

mieszkujące  duże  miasta  odczuwano  w  postaci  kiepskiego  zaopatrzenia  w  artykułu 

codziennego użytku(reglamentowany do nich dostęp). 

Europa Zach. Dynamika rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, co wyzwalało inicjatywę 

gosp.  ludzi  i  dawało  możliwość  zróżnicowanego  zaopatrzenia,  ludność  otrzymywała 

produkty,  których  nawet  nie  oczekiwała.  Powiązano  przemysł  z  centrami  naukowymi,  co 

przynosiło szybki i widoczny efekt w produkcji, np. rozwój przemysłu chemicznego (przed 

wojną  pracował  na  potrzeby  armii)  znaleziono  możliwość  zastosowania  wielu  produktów 

produkowanych  wcześniej  dla  armii    w  życiu  codziennym,  np.  tworzywa  sztuczne. 

Pojawienie  się  długopisu,  urządzeń  elektrycznych,  które  wynikały  z  szerszego  stosowania 

tworzyw sztucznych, były to pewne fazy, w czasie których nie uniknięto błędu (wykrywano 
pr

odukty szkodliwe, które zaczęto wycofywać z rynku). 

Stosowani e technologii wojskowej było niemożliwe do wprowadzenia jej tak jak w Europie 

Zach. do produkcji cywilnej, na rzecz społ. Co powodowało opóźnienie tej części Europy w 
stosunku do Zachodu. 
Te zmi

any  w  kierunkach  rozwoju  przemysłu  były  postrzegane  zupełnie  odmiennie  w  obu 

częściach Europy. 

Postępujące procesy demokratyzacji życia, były charakterystyczne jeśli chodzi o rozwój społ., 

lokalnej.  W  wyniku  wyborów  wiele  osób  dochodzi  do  stanowisk  i  różnie  je  wykonują,  co 

podlega  ocenie  społ.  W  Europie  Wsch.  Nie  było  takiej  możliwości.  Ludzie  obejmujący 

stanowiska na zachodzie czuli się odpowiedzialni za wykonywane przez siebie zadania, było 

to wynikiem nacisku ze strony społ. lokalnych (regionalnych). 
Na 

zachodzie kształtowały się elity społ. i gosp., które zaczęły odgrywać coraz większą rolę 

jeśli chodzi o kierunki polit. rozwoju gosp. regionu. Budowanie strategii dla danej jednostki 
adm.- 

pojęcie strategii wzięła się z wojska. Była ona tworzona przez społ. lokalne. Budowanie 

strategii-  wypracowywanie koncepcji rozwoju gosp. danego regionu w zgodzie z 

oczekiwaniami społ. danego regionu. 
 

Wykład 7 (26 XI 2009r.) 

Warunki wojny wymuszały na państwach koalicji organizowanie rozwoju gosp., aby 

służył  zwycięstwu  nad  państwami  osi,  dlatego  koncentrowano  się  na  przemyśle 

zbrojeniowym. Społ. W Europie żyły w przeświadczeniu, ze możliwy jest wybuch III wojny 

światowej  (tak  było  kilka  lat  po  II  wojnie).  Zmotywowane  było  to  wyścigiem  zbrojeń  i 

posiadaniem  przez  Rosję  bomby  atomowej.  Trudno  było  przeorientować  gosp.  Na  pracę  w 

sytuacji pokojowej. Procesy decentralizacyjne przebiegały wolno.  

W  latach  50.  Koncentrowano  się  na  rozwoju  wielkiego  przemysłu.  Zauważano,  że 

rozwój gosp. może postępować wtedy, gdy nastąpi większa dynamika, którą zapewniały małe 

przedsiębiorstwa. Wtedy używano jeszcze taśmy fordowskiej, udostępniano materiały, które 

przez swoją powszechność stawały się coraz tańsze. Wtedy powstała idee likwidacji wielkich 

zakładów  przemysłowych(restrukturyzować,  lub  je  dzielić)  na  rzecz  mniejszych 

przedsiębiorstw,  które  łatwiej  dostosowałyby  się  do  potrzeb  rynku.  Postęp  techniczny  jest 

możliwy,  przy  współpracy  naukowców  i  przekładanie  tych  osiągnięć  na  rozwój  zakładów 

przemysłowych  i  udostępnianie  ich  małym  przedsiębiorstwom.  Wymagało  to  powstania 

zespołów  konstruktorów,  którzy  mieli  tworzyć  maszyny  i  udostępniać  je  małym 

przedsiębiorstwom. Ten Model postfordowski był możliwy do wprowadzanie w latach 60. I 

70.  Dotyczyło  to  tylko  krajów  prowadzących  gosp.  wolnorynkową.  Zupełnie  inaczej 

wyglądało to na wsch. Europy. Do tego doszły problemy ze współczesną polit. regionalną, 

czyli wzbudzenie aktywności lokalnej. Współczesna Polit. gosp. opierała się na aktywizacji 

społ.  lokalnej.  Możliwe  to  było  przez  demokratyzację  życia.  To  musiało  się  przekładać  na 

postrzeganie konkretnych rezultatów przez społ. lokalną, tak by mogła ona je zauważyć. 

Paradygmat industrializacji i fordowskich metod produkcji w polit. 
regionalnej 

W latach 50. w polit. regionalnej dominował paradygmat industrializacji, który przyjmował 

za  główną  przyczynę  wzrostu  gosp.  postępującą  industrializację  i  tworzenie  dużych 

przedsiębiorstw przemysłowych wykorzystując korzyści skali. 

Zacofanie  obszarów  peryferyjnych  było  spowodowane  brakiem  bazy  przemysłowej,  która 

pozwoliłaby im na konkurowanie z regionami centralnymi.. 

Paradygmat  industrializacji  realizowany  w  wielu  gosp.  Zaawansowanych  polegał  na 

wykorzystaniu korzyści skali i fordowskich metod produkcji. 

Korzyści skali były nieskuteczne pod koniec lat 50. te korzyści były skuteczne,  gdy trzeba 

było  jednakowo  przygotować  żołnierzy  do  wojny.  Przy  różnych  potrzebach  społ.  były  one 
niewydolne. 

Człowiek  pracując  przy  taśmie  fordowskiej  stawał  się  maszyną,  co  oddawało  ideę  taśmy 
fordowskiej. 

Polit. rozwoju regionalnego w Europie lata 50. i 60. 

Rządy  centralne  starały  się  dostarczyć  zachęt  inwestycyjnych  dla  firm,  przyciągać  kapitał 

zagraniczny,  podnosić  poziom  kwalifikacji  siły  roboczej,  tworzyć  środowisko  stymulujące 

przedsiębiorczość, ale z drugiej strony- wypierać proces selekcji ( „przesiewania”) małych i 

średnich przedsiębiorstw w celu wyłonienia się dominującego producenta. 

W latach 60. Wraz z zainteresowaniem i akceptacją teoretycznego modelu biegunów wzrostu 

F. Perroux’a rządy zaczęły wykorzystywać mechanizmy przedstawione w tej teorii, w Polit. 

regionalnej.  Wg  teorii  biegunów  wzrostu  przyjmowano,  że  proces  wzrostu  gosp.  Znajduje 

swój  początek  w  małych  przedsiębiorstwach,  a  następnie  powstają  bodźce  pozwalające  na 

jego kontynuowanie w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych. 
Teoria biegunów wzrostu-

jeśli rozwinęło się przedsiębiorstwo małe, to jeśli mu się udaje to 

rozwija działalność dalej i tworzy przedsiębiorstwo duże. 

 

Zmiany w kierunkach rozwoju przemysłu 

Zjawisko restrukturyzacji gosp. Występuje w świecie od połowy lat 70. 
Proces restrukturyzacji w krajach wysoko- 

gosp.  rozwiniętych  wyrażał  się  wzrostem  roli 

przemysłu wysokiej techniki oraz rosnącym udziałem przemysłu drobnego. 

Zmiany  strukturalne  w  przemyśle  są  wynikiem  współczesnej  rewolucji  przemysłowej 
wyk

orzystującej w procesach produkcji mikroelektronikę, biotechnologię lub nowe materiały 

i tworzywa konstrukcyjne. 

Odchodzi się od gałęzi o charakterze kapitałowo- inwestycyjnym (np. górnictwo, hutnictwo) 

zdominowanych  przez  duże  przedsiębiorstwa,  do  gałęzi  o  charakterze  nauko  chłonnym(np. 

mikroelektronika, produkcja leków) z wysokim udziałem małych przedsiębiorstw. 

W  latach  70.  Proces  restrukturyzacji  powodował  wiele  problemów  społ.,  wynikały  one 

głównie z niemożności szybkiego przekwalifikowania się osób pracujących w przemyśle np. 

górniczym,  czy  hutniczym.  Współcześnie  ten  problem  nie  jest  tak  znaczący,  gdyż  młode 

pokolenie łatwiej jest dostosować do wprowadzanych zmian. 

Rozwój gosp. powoduje zmiany w życiu ludzi, inaczej się organizują, pracują i wypoczywają. 

Ludzie chcą wypoczywać szybko i intensywnie z zastosowaniem nowych technologii. 

Cale  życie  jest  bardzo  intensywne,  co  powoduje  zmianę  jakości  życia  i  wydłużenie  jego 

długości,  zwiększa  się  liczba  ludzi  starszych,  co  również  wpływa  na  gosp.  (zwłaszcza  w 
dziedzinie turystyki).  

Procesy rozwoju współczesnego przemysłu 

Dotychczasowy proces rozwoju przemysłów wysokiej techniki w USA, Japonii i w krajach 

Europy Zach. Pokazuje, że przemysły te stały się głównymi czynnikami rozwoju całej gosp. I 

źródłem postępu cywilizacyjnego społ. 

Spowodowane jest to szybszym tempem wzrostu produkcji tych przemysłów w porównaniu z 

całą  produkcją  przemysłową  oraz  z  ich  większą  odpornością  na  zjawiska  recesji  we 

współczesnej gosp. Światowej. 

Cechą tradycyjnego uprzemysłowienia była koncentracja na produkcji w dużych zakładach. 

W nowoczesnej strukturze przemysłowej dąży się do zachowania proporcji między dużymi 

przedsiębiorstwami a przemysłem drobnym, którego udział w produkcji ogółem i w eksporcie 

zawiera się w granicach 40-50%. 

Aktywizacja gosp. regionu poprzez przemysł 

We współczesnej gosp. Małe i średnie przedsiębiorstwa traktowane są jako źródło innowacji 
dynamiki gosp. 

Przedsiębiorstwa te (z wyjątkiem naukowo produkcyjnych) odznaczają się większą swobodą 
lokalizacji z powodu 

relatywnie  tańszych  miejsc  pracy  i  mniejszego  zapotrzebowana  na 

czynniki produkcji: sile roboczą, energię, surowce oraz możliwości wykorzystania wolnych 

obiektów po likwidowanych uprzednio przedsiębiorstwach. 

W ten sposób czynniki te stają się istotnym elementem aktywizacji gosp. regionów. 

Szybko następuje przekazywanie technologii z dziedzin dalekich od życia społ., do dziedzin 

temu życiu bliskich (np. osiągnięcia w technologii kosmicznej). 

Zmiany struktury gałęziowej i wielkościowej własnościowej przemysłu 

Rozwój  gosp.  obszaru  w  tzw.  Trzecich  Włochach,  czyli  regionu  obejmującego  środkową  i 

północno-wsch. Część Włoch. Powstał tu dynamiczny okręg przemysłowy oparty na licznych 

małych rodzinnych w większości firmach wytwarzających, odzież, obuwie, meble, biżuterię, 

ceramikę oraz maszyny dostosowane do małej skali produkcji. 

Rozwój przemysłu drobnego stał się istotnym czynnikiem łagodzenia problemu bezrobocia. 

Powstanie wielu małych przedsiębiorstw w Lotaryngii stworzyło alternatywne miejsca pracy 
dla osób zwal

nianych  z  nierentownych  i  uciążliwych  dla  środowiska  przyrodniczego 

przedsiębiorstw przemysłu ciężkiego. 

Zmianom  struktury  gałęziowej  i  wielkościowej  przemysłu  towarzyszą  zmiany  struktury 

własnościowej,  przejawiające  się  w  rosnącej  roli  sektora  prywatnego  w produkcji 

przemysłowej  oraz  w  finansowaniu  badań  i  prac  rozwojowych  poprzedzających  samą 

produkcję.  

W  aktywizacji  regionów  zaniedbanych  gosp.  wprowadza  się  małe  przedsiębiorstwa 

wykorzystując lokalne aktywności. Udziela się preferencyjnych kredytów  dla ludzi chcących 

rozpocząć  własną  działalność  gosp.  To  przyczynia  się  do  powstawania  licznych  małych 

przedsiębiorstw. 

Podobne zjawiska obserwuje się obecnie w Polsce. 

Fordowski model produkcji 

Za czasów powstania słynnej fabryki Forda i pierwszej taśmy produkcyjnej, którą opuszczały 

modele T, klienci nie mieli żadnego wyboru co do rodzajów produkowanych pojazdów. 

Sam ford żartobliwie wykorzystał tę znaną wszystkim okoliczność reklamującą swój model T 

jako „dostępny w każdym kolorze, pod warunkiem iż będzie to kolor czarny”. 

Fordowski model T był tańszy od większości motocykli produkowanych w tamtych czasach i 

właśnie z tego powodu w drugiej dekadzie XX w. przemysł motocyklowy przeżył załamanie. 

Postfordowski rozwój przemysłu 

Na  przedstawione  powyżej  przekształcenia  strukturalne  przemysłu  krajów  wysoko 

rozwiniętych  miał  wpływ  rozwój  nowego  systemu  produkcyjnego  określanego  mianem 
postfordowski. 

Nowa  organizacja  produkcji  oparta  została  na  całkowicie  odmiennych  technologiach, 
stosunkach pracy i organizacji teryt

orialnej niż masowa produkcja fordowska. 

Fordyzm  opierał  się  na  standaryzowanej  produkcji  dóbr,  sprężonej  z  systematycznie 

rosnącym rynkiem konsumpcji, co powodowało z kolei wzrost tej produkcji. 

Proces  ten  wsparty  był  silnym  interwencjonizmem  państwa,  polegającym  na  regulacji 
efektywnego popytu jako funkcji wzrostu produkcji. 

Zmiany zachodzące w przemyśle w  ostatnich latach 

Zmiany przejawiają się w 3 tendencjach: 

• 

Postindustrializacji, tj. zmniejszenie się roli sektora przemysłowego na rzecz usług, w 

tym z

właszcza usług dla producentów 

• 

Rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości 

• 

Elastyczności produkcji przemysłowej 

Postfordowski model elastycznej produkcji przemysłowej określają 3 elementy: 

• 

Elastyczna  technologia,  tj.  technologia,  którą  łatwo  dostosować  so  zachodzących 

zmian i aktualnych potrzeb lub przeprogramować, 

•  Elastyczna organizacja produkcji, przy zastosowaniu rozproszenia kompetencji 

organizacyjnych  i  odpowiedzialności,  umożliwiająca  obserwację  rynku  i  szybką 

reakcje odpowiednich działów organizacyjnych; 

• 

Elastyczna  praca,  oparta  na  pracownikach  o  większych  możliwościach  i  swobodzie 

nabywania  umiejętności  oraz  wiedzy  i  stosowania  tychże  w  celu    podniesienia 

wydajności produkcji. 

 

Wykład 8 (3 XII 2009r.) 
 
Rozwój regionalny uwarunkowany jest rozwojem gosp. 

Elementy postfordowskiego modelu elastycznej produkcji: 

•  Elastyczne technologia- 

rezultat intensywnej pracy naukowo badawczej, bezpośrednie 

związki przemysłu z rozwojem nauki dają najlepsze efekty, przenoszenie najnowszych 

osiągnięć do produkcji przemysłowej. Nauka powinna natychmiast dostarczać zmian, 

które  mogą  znacząco  przyspieszyć  produkcję,  jest  to  uzależnione  od  oczekiwań 

konsumenta.  W  Polsce  w  tej  kwestii  wiele  jest  do  zrobienia,  pod  warunkiem,  że 

przemysł będzie współfinansował badania. 

•  Elastyczna  organizacja produkcji- 

dostosowywanie  zarządzania  gosp.,  produkcją  do 

współczesnych wymogów. Więcej ma być działań praktycznych niż ekonomicznych. 

Ta  elastyczność  wynika  również  z  wymiany  kadr  (zwłaszcza  dopuszczanie  ludzi 

młodych). 

•  Elastyczna praca- 

możliwość wykorzystania możliwości pracowników(umiejętności i 

wiedzę)  w  sposób  elastyczny  dostosowany  do  konkretnej  pracy.  Współczesna  gosp. 

wymaga ludzi, którzy potrafią elastycznie dostosowywać się do potrzeb, często nawet 

kilkakrotnie zmieniając pracę. Elastyczne podejście stwarza dla ludzie poczucie słabej 

stabilizacji, co powoduje niechęć do dostosowywania się do rynku pracy przez ludzi w 

średnim i starszym wieku. 

Elementy postforadowskiego modelu produkcji przemysłowej 
Elastyczna technologia tj. technolog

ia,  którą  łatwo  dostosować  do  zachodzących  zmian  i 

aktualnych potrzeb lub przeprogramować. 
Elastyczna organizacja produkcji, przy zastosowaniu rozproszenia kompetencji 

organizacyjnych  i  odpowiedzialności,  umożliwiająca  obserwację  rynku  i  szybką  reakcję 
odp

owiednich  działów  organizacyjnych.  Trzeba  rozpraszać  kompetencje,  gdyż  jedna  osoba 

nie  jest  w  stanie  wszystkiego  ogarnąć.  Liczy  się  praca  zbiorowa,  w  zespołach,  również 
dotyczy to szczebla kierowniczego. 
Elastyczna praca- 

oparta  na  pracownikach  o  większych  możliwościach  i  swobodzie 

nabywania  umiejętności  oraz  wiedzy  i  stosowania  tychże  w  celu  podniesienia  wydajności 
produkcji. 

Postfordowski model produkcji 

Cechą  postfordowsiego  modelu  produkcji  jest  duża  elastyczność,  poszczególne 

przedsiębiorstwa są w stanie wytwarzać wiele wyrobów w krótkich  seriach  oraz zwiększać 

lub zmniejszać produkcję bez ujemnych konsekwencji dla poziomu efektywności. 

Przedsiębiorstwa  mają  możliwość  skutecznego  konkurowania  na  wyspecjalizowanych 

rynkach, cechujących się zmianą popytu, skróceniu cykli wytwarzania wyrobów i rosnącym 

znaczeniem ich jakości. 

Stają  się  one  coraz  mniejsze,  jednocześnie  bardziej  wyspecjalizowany  przy  rozszerzającym 

się podwykonawstwie. 

Powstają  nowe  przestrzenie  przemysłowe  zwane  biegunami technologii (technopole), w 

których koncentrują się przemysły zaawansowanej technologii.  

Główne czynniki lokalizacji przemysłu wysokiej technologii 

Bliskość prężnych ośrodków badawczych. 

Dogodność połączeń komunikacyjnych. 

Dostępność wysoko wykwalifikowanej, wyspecjalizowanej kadry. 

Nie przekształcone środowisko przyrodnicze i jego kulturalna atrakcyjność z punktu widzenia 
tej kadry. 

(Przemysł  wysokiej  technologii  jest  przemysłem  czystym,  nie  powoduje  degradacji 

środowiska). 

 
 
 
 
 

Aktualne tendencje w rozwoju regionalnym  kontynentu 

Problematyka wykładu; 

1. 

Proces powstawanie nowych przestrzeni przemysłowych. 

2. 

Nowe przestrzenie przemysłowe. 

3. 

Inkubatory przemysłowości. 

4.  Rozwój regionalny metoda tworzenia biegunów wzrostu. 
5.  Fiasko polit. biegunów wzrostu. 
6. 

Kształtowanie się regionów gosp.  Europy w latach 90. 

7. 

Przejawy postępującej integracji państw Europy. 

8. 

Czynniki określające znaczenia miasta w rozwoju przestrzennym Europu. 

9.  Znaczenie miasta w rozwoju przestrzennym europy- analiza. 

 

Proces powstawania nowych przestrzeni przemysłowych 

No

we  przestrzenie  przemysłowe  powstawały  etapami.  Rozwój  „okręgów  krzemowych” 

zaczynał się zwykle od założenia wokół uniwersytetu lub innej wyższej uczelni czy ośrodka 
naukowo-

badawczego  małych  przedsiębiorstw  przemysłowych,  wspomaganych  przez 

instytucje finansowe. 

Na  początku  były  to  centra  innowacyjne,  które  dostarczały  przedsiębiorstwa  przeważnie 
ekspertyzy. 

Z czasem, w związku ze zwiększeniem zakresu współpracy, powstawały parki naukowe i tak 
zwane bieguny technologii. 

Zlokalizowane  one  zostały  w  pobliżu  dużych  miast,  przy  arteriach  komunikacyjnych,  w 
przyjemnym otoczeniu. 

Taki  pomysł  zrodził  się  przy  „projekcie  Manhattan”  projektującym  bombę  atomową.  Po 

wojnie ten sposób realizowania przestrzeni został powielony nie tylko w USA, lecz także w 
Europie. Japo

ńczycy  również  stworzyli  wyspę  krzemową,  w  ten  sposób  próbowano 

wyspecjalizować  gosp.,  przy  pomocy  najtęższych  umysłów  z  różnych  dziedzin  nauki. 

Obecnie nie jest to konieczne, gdyż naukowcy mają możliwość kontaktu dzięki nowoczesnym 

środkom komunikacji. 

Miejsca tworzenia nowych przestrzeni 

Nowe  przestrzenie  przemysłowe,  tak  zwane  bieguny  technologii  powstawały  w  latach  70. 
XXw.  w USA. 

Wykorzystując  w  procesach  produkcyjnych  osiągnięcia  współczesnej  rewolucji 

przemysłowej- elektronikę, biotechnologię czy nowe tworzywa, stały się obszarami wzrostu 
gosp. 

Istniało tam wówczas ponad 100 parków naukowych, ale 3 rozwinęły się najszybciej, dając 

początek świtowym „krajobrazom krzemowym”: 
Silicon Valley(Dolina Krzemowa w Kalifornii) 
Droga 128- Boston 
Orange Country( 

na południe od Los Angeles). 

Nowe przestrzenie przemysłowe 

Koncentracja  małych  przedsiębiorstw  naukowo-  produkcyjnych na takich obszarach jak 
Anglia, Dolina Krzemowa w Kalifornii, Równina Krzemowa w teksasie, Wyspa Krzemowa 
(Kiusiu) w Japonii, Riwiera Krzemowa we Francji czy Dolina Krzemowa w Bawarii. 

Od  początku  lat  80.  powstały  w  Europie  Zach.  inkubatory  przedsiębiorczości(  „szkółki 

przedsiębiorstw”). 

Były  to  lokalne  centra  oferujące  lokal,  wszechstronną  pomoc  techniczną  i  prawną  oraz 

różnorodne usługi przystosowawcze powstającym przedsiębiorstwom. 

Powstawanie  tych  struktur  w  skali  światowej  związane  było  z  bezrobociem  i  próbą 

przeciwdziałania  temu  zjawisku  w  skali  lokalnej  poprzez  efektywną  pomoc  w  tworzeniu 
nowych miejsc pracy. 

Inkubatory przedsiębiorczości 

• 

Inkubatory oferują modularne pomieszczenia produkcyjne po cenach niższych niż na 

wolnym rynku, stwarzając przedsiębiorcy możliwość startu, okrzepnięcia i ekspansji 
przestrzennej. 

• 

Oddają  do  dyspozycji  wspólne  urządzenia  usługowe  sekretariat,  teleks,  telefaks, 

komputery, kserokopiarki, sale zebrań itp.  

• 

Służą  na  bieżąco  doradztwem  w  zakresie  zarządzania  ,  marketingu,  księgowości, 

badań,  technologii,  jak  również  ułatwiają  kontakty  z  odpowiednimi  instytucjami 
naukowymi. 

• 

Inkubatory  są  miejscem  kontaktów  i  integracji  międzyprofesjonalnej,  udzielającym 

wsparcia technicznego i moralnego dyrekcji przedsiębiorstwa, likwidują izolację szefa 

firmy  w  pierwszym  najtrudniejszym  okresie,  wzmacniają  również  zaufanie  do 

przedsiębiorstwa. 

• 

Głównym  celem  inkubatorów  jest  oczywiście  stymulacja  przedsiębiorczości, 

zwiększanie szans przetrwania nowych przedsiębiorstw, tworzenie miejsc pracy oraz 

zwiększenie  lokalnej  dynamiki  rozwojowej  poprzez  wpisanie  małych  i  średnich 

przedsiębiorstw ( MSP) w przestrzeń lokalną i regionalną. 

 

Wykład 9 (10 XII 2009r.) 
 

Nowe  przestrzenie  przemysłowe  rozwijają  się  w  sposób  bardzo  szczególny.  Inkubatory 

przedsiębiorczości  są  tylko  jednym  ze  sposobów  rozwijania  tych  przestrzeni.  Kampus  UJ 

może być przykładem takiego inkubatora.   

Rozwój regionalny i metoda tworzenia biegunów wzrostu 

Metoda  tworzenia  biegunów  wzrostu  w  celu  stymulowania  rozwoju  regionalnego  została 

najwcześniej  i  najszerzej  zrealizowana  w  praktyce  we  Francji,  Grecji  i  Hiszpanii,  a  przede 

wszystkim, we Włoszech. 

Zakładała,  że  aby  wygenerować  wzrost  gosp.  wystarczy  w  danym  regionie  założyć  dużą 

fabrykę (lub kilka takich fabryk), w sektorze szybko rozwijającego się przemysłu. 

Wzrost  gosp.  miał  być  „produktem  ubocznym”  polit.  rządu  a  nie  rezultatem  sił  gosp. 

prywatnej działającej w ramach rachunku kosztów i zysku. 

Centrum uniwersyteckie wokoło tego tworzenie małych i średnich przedsiębiorstw a wokół 

tego zakłady, które wprowadzają odkrycia naukowe do przemysłu. 

Fiasko Polit. Biegunów wzrostu 

Miało miejsce w krajach afrykańskich, czy południowo-zachodniej Francji, w Lacq. 

Polit.  biegunów wzrostu zakładała interwencjonizm państwowy. 

Europejskie  centralne  rządy  prowadziły  Polit.  Regionalną  zgodną  z  paradygmatem 

endogenicznym, który opiera się na odgórnym planowaniu polit. makroekon.(from obove) i 
na szerokim zastosowaniu instrumentów interwencjonistycznych. 

Kształtowanie się regionów gosp. Europy w latach 90. 

Pomimo likwidacji barier polit., 

otwarcia  granic  i  nieskrępowanego  przepływu  informacji 

Europa  jawi  się  nadal  jako  kontynent  podzielony.  Gosp.  społ.,  a  w  pewnym  sensie  i  polit. 
p

odział  Europy  ciągle  pozostaje  faktem.  Należy  zatem  uruchomić  procesy  integracyjne  tj. 

kooperacja  przemysłowa,  wymiana  handlowa,  współpraca naukowo-  techniczna i kult. 
p

aństw, regionów i miast. 

Integrować można na 2 sposoby przez łączenie tego, co podobne i łączenie tego, co różne. 

Jako  model  integracyjny  przyjmuje  się  Europę  narodów,  Europę  ojczyzn  lub  Europe 
regionów. 

Szczególną rolę będą odgrywały miasta europejskie, jako centra, które rozwijają się w bardzo 
inte

resujący sposób. Będą one wpływać- jako ośrodki- na regiony otaczające. 

W  Polsce  ten  rozwój  również  jest  zauważalny.  Znaczenie  Warszawy  zmniejsza  się  w 

dzisiejszych  czasach  na  rzecz  innych  miast  polskich  jak  Kraków,  Poznań,  czy  Wrocław. 

Podstawą  tego  rozwoju  jest  komunikacja(transport  kolejowy,  autostrady  itp.).  Przybliża  to 

duże miasta europejskie do siebie, nie koniecznie wiąże się to z transportem lotniczym. 

Bliskość  do  centrum  dużego  ośrodka  miejskiego  poprzez  komunikację  jest  podstawowym 
warunkiem rozwoju. 

Przejawy postępującej integracji państw europejskich 

Widocznym  znakiem  integracji  są  m.  in.  stała  struktura  współpracy  międzypaństwowej, 
nieograniczone przenikanie innowacji, trans granicznie zorganizowana i prowadzona, mimo 
istnienia fizycznych grani

c (granica państwa) gosp. przestrzenna oraz wspólnotowy charakter 

działań. 

Wśród czynników, które mają wpływ na rozwój Europy na przełomie XX i XXI w. Wyróżnia 

się: 

• 

Duże miasta, będące źródłem potencjału rozwojowego i europejskich wartości kult.-

cywilizacyjnych; 

• 

Naukę  i  technikę,  jako  podstawowy  czynnik  tworzenia  dobrobytu  oraz  poprawy 

jakości środowiska; 

• 

Milieu(oblicze) poszczególnych miast, zwłaszcza związane z nauką i kult. 

Mniej więcej od roku 2000 obserwujemy sposób współpracy międzynarodowej polegający na 

prezentowaniu  dorobku  kult.  miast,  lecz  również  i  regionów,  poprzez  różnego  rodzaju 
imprezy kult. 

Wcześniej  wymienione  miasta  polskie  spełniają  te  warunki,  za  wyjątkiem  infrastruktury 

komunikacji, ale to powoli zaczyna się zmieniać. 

 
 

Znaczenie 

miasta w 

rozwoju 

Europy  

Położenie na 

głównych szlakach 

komunikacyjnych 

Europy 

 

Stopień 

koncentracji 

zarządów firm 

Obecność 

placówek kultury 

Stopień rozwoju 

infrastruktury 

miejskiej 

Wielkość miasta i 

jego funkcje 

Potencjał 

naukowy, 

technologiczny i 

innowacyjny 

 

Sprostanie 

wymaganiom 

rozwojowym 

Znaczenia miasta w rozwoju przestrzennym Europy 

Czynniki określające znaczenie miasta w rozwoju przestrzennym regionów Europy: 

• 

Wielkość miasta i jego funkcje (wielofunkcyjność) i zachodzące zmiany, 

• 

Ożywienie miasta, czyli jego wejście w fazę reurbanizacji, 

• 

Potencjał naukowy, technologiczny oraz innowacyjność, 

•  Sprostanie wymaganiom rozwojowym poprzez wytworzenia odpowiedniego milieu 

danego miasta, 

• 

Stopień rozwoju infrastruktury miejskiej, 

• 

Stopień koncentracji zarządów największych firm narodowych i ponadpaństwowych, 

•  Obecno

ść placówek kult. największej rangi artystycznej, 

• 

Położenie  na  głównych  szlakach  komunikacyjnych  Europy,  szczególnie  na  cieci 

szybkiej kolei typu TGV. 

Futuroscope- 

to centrum nauki i techniki, powstało we Francji, z udziałem rządu, ale również 

z udziałem gmin znajdujących się w jego pobliżu. 

Położenie furutoscope: 

Znajduje się 200 km na południowy zachód od  Paryża.  Aby tam dojechać z Paryża należy 

wybrać autostradę A10 kierując się na Bordeaux, a następnie zjechać na drogę 29. Zjazd z tej 
autostrady, poprowadzi prosto do parku. 

Innym rozwiązaniem jest przejazd TGV. 
Centrum naukowe, filmowe i rozrywkowy park technologiczny futuroscope 

Ośrodek zbudowany wg nowych technologii, wykraczający poza standardy XXI w. Znajduje 

się w regionie Poitu- Charenres, w środkowo- zach. Części Francji. Znajduje się w odległości 

120km od Oceanu atlantyckiego, 100km od słynnego Cogniac i ok. 70km od zamków nad 

Loarą. 

Powstało  w  XII  1983r.  Zajmuje  obszar  60ha,  w  tym  23ha  to  parking.  Centrum  obejmuje 

kompleks  kilkudziesięciu  obiektów  –w  tym  kilkanaście  sal  kinowych,  prezentujących 

najnowocześniejsze technologie i rozwiązania: średniometrażowe filmy 3Ditp. 

Futuroscope  Zatrudnia  ponad  1350oracowników  etatowych.  Pracują  on  i  w  obrębie 
210zawodów.  
 

Wykład 10 (17 XII 2009r.) 

 
Rola miast w rozwoju przestrzenno-gosp. Europy 

Problematyka wykładu: 

1.  Procesy urbanizacyjne w Europie 
2. 

Współczesne przeobrażenia terenów miejskich i wiejskich. 

3. 

Konieczność poznania koncepcji rozwoju Europy. 

4.  Koncepcja Francuskiej Agencji Narodowej ds. planowania- DATAR 
5. 

Koncepcja przestrzennego rozwoju Europy z końca XXw. 

6.  Europejskie korytarze wzrostu 
7.  Wysoko zurbanizowany obszar Europy 
8.  Procesy urbanizacyjne w Europie 
9.  Koncepcja „zielonego winogrona” 
10. Teoria Drewett’a Knight’a i Shubert’a „Wysp Innowacyjnych” 
11. Europejski dom o siedmiu apartamentach 
12. 

Europejski moduł Ameby 

 

 
 

Procesy urbanizacyjne w Europie 

Zaznacza  się  rola  wielkich  miast  europejskich  w  procesie  rozwoju  społ.-  gosp. i integracji 
europejskiej. Znaczenie miast widoczne jest w procesach urbanizacji. 

Współczesna urbanizacja pojmowana jest jako proces kult.- cywilizacyjny mający swój wyraz 

w  rozwoju  miast,  wzroście  ich  liczby,  powiększaniu  powierzchni  miast,  postępującej 

koncentracji  ludności  na  terenie  miast  i  w  najbliższej  ich  strefie,  upowszechnianiu  się 
pozarolnicz

ych  źródeł  utrzymania  ludności,  akceptacji  oraz  przyswajaniu  miejskich 

standardów, zwyczajów. 

Wielocechowe badania poziomu urbanizacji na świecie pozwalają stwierdzić, że Europa jest 
kontynentem, na którym procesy urbanizacji w porównaniu z innymi obszaram

i są znacznie 

zaawansowane, ale jednocześnie zróżnicowane. 

Współczesne przeobrażenia terenów miejskich i wiejskich 

Zjawisko reurbanizacji- 

ludność  wielu  miast  porzuca  śródmieścia  aby  zamieszkać  na 

przedmieściach.  Rozwój  motoryzacji,  budowa  autostrad  ułatwiają  przemieszczanie  się,  a 

telefonizacja i mikroelektronika umożliwiają kontaktowanie się na odległość. 

Ludność  wielkich  miast,  dzielnic  śródmiejskich  zmniejsza  się,  rozrastają  się  miasta  małe. 

Rośnie  liczba  obszarów  niezurbanizowanych.  Prowadzi  to  do  rozproszenia  ludności  na 

dużych  obszarach  oraz  kształtowania  się  rozległych  obszarów  zurbanizowanych- 
rozproszonych miast. 
Proces ten prowadzi do rozwoju cywilizacji miejskiej bez miast-  rozwój obszarów 

przemysłowych, biurowych, dzielnic willowych oraz centrów handlowych położonych poza 
miastem. 

Tworzy się system regionalny, w którym występuje gosp. rolna i obszary rekreacyjne. Jest to 

mozaika  różnych  form  wykorzystania  terenu,  które  gdzie  indziej  występują  oddzielnie.  W 

krajach rozwiniętych miasta i wsie tworzą powiązany system regionalny. 

Konieczność poznania koncepcji rozwoju Europy 

Traktat  z  Maastricht  zakłada,  że  UE-  unia  państw  europejskich  współpracuje  na  poziomie 
regionalnym. 

Jeżeli jakieś państwo duże- a Polska jest dużym państwem, jest w pierwszej dziesiątce krajów 

Europy  i  nie  posiada  tego  poziomu,  to  nie  jest  w  stanie  sprostać  wymogom  współpracy 

europejskiej, dlatego powinna rozwijać gosp. przy współudziale innych państw Unii. 

W  tym  celu  konieczna  jest  znajomość  koncepcji  rozwoju  Europy  zarysowanych  przez 

specjalistów, koncepcji rozwoju regionów gosp. Należy zastanowić się nad tym które regiony, 

w przyszłości będą określały rozwój kontynentu i jaki udział w tym rozwoju będą miały inne 
regiony Polski. 

Francuska Agencja Narodowa D.S. Planowania DATAR 

Ko

ncepcja  terytorialnego  zróżnicowania  poziomu  społ.-  gosp. Europy Zach. Opracowana z 

końcem lat 80. 

Wyróżnia  się  region  najwyższego  poziomu 
rozwoju Europejskiego „niebieski banan”- 

obejmuje  południowo-  wsch.  Anglię,  Belgię, 

Holandię, zach. Francję, Zach. część Niemiec, 

Szwajcarię do płn. Włoch. Uzupełnieniem tego 
obszaru jest 

„słoneczny    pas”-  obszary 

śródziemnomorskie  płn.  Włoch  oraz  Francji  i 
Hiszpanii, konkretnie Katalonia. 

Czynnikiem  integrujący  jest  tu  układ 
komunikacyjny Europy Zach. 

W kilka lat później we Francji zaprezentowano 

koncepcję  „niebieskiej gwiazdy”, która w 

stosunku do niebieskiego banana, zakłada bardziej zróżnicowane kierunki rozwoju, przyjęte 

są natomiast te same osie rozwoju.    

Koncepcja przestrzennego rozwoju Europy- koniec XX w. 

U sch

yłku  XX  w.  wypracowane  zostały  2  koncepcje  przestrzennego  rozwoju  Europy 

zaprezentowane przez R. Drewett’a, R. Knight’a i U.Schubert’a w  1992r. 

W  pierwszej,  autorzy  wydzielają  krzyżujące  się  i  częściowo  nakładające  się  na  siebie  tzw. 
Europejskie korytarze wzrostu. 

W  drugiej  zaznacza  się  wysoko  zurbanizowany  obszar  Europy,  który  jest  rezultatem 

nakładania się na siebie wydzielonych „korytarzy wzrostu”. 

Europejskie korytarze wzrostu 

• 

„Banan  gorący”-  obejmujący  płd.  Anglię,  płn.  Francję,  Belgię,  Holandię, 

Luks

emburg, Nadrenię, Alpy i płn. Włochy. 

• 

„Banan bałtycki”- obszar od Szkocji, przez płn. Niemcy, Danię, płd. Szwecję, płn. 

Polskę do Finlandii. 

•  „Korytarz nordycko- 

helleński” jako obszar biegnący od Szwecji przez Danię, wsch. 

Niemcy, Czechy, Austrię, Węgry na Bałkany, aż do Albanii i Grecji. 

•  „Korytarz zachodnio- 

śródziemnomorski”- rozciągający się od płd. Portugalii przez 

płd. Hiszpanię, płd. Francję, płn. Włochy, Szwajcarię, Austrię, Czechy, Słowację do 

płd. Polski.    

Wysoko zurbanizowane obszary Europy 

Rez

ultatem  nakładania  się  na  siebie 

wydzielonych  „korytarzy wzrostu”  jest 
wysoko zurbanizowany obszar. 

Ciągnie się od Anglii przez Belgię, Holandię, 

Niemcy, Szwajcarię, Austrię, do płn. Włoch. 

Obejmuje  także  pozostające  poza  tym 
zwartym obszarem stolice regionalne: 

Lizbonę, Madryt, Rzym, Kopenhagę i Ateny. 
Koncepcja „zielonego winogrona” 

Ogłoszona  w  1991r.  wg  K.  Junzmanna  i  M. 

Wegenera,  zakłada  że  ogniskami  rozwoju 

europejskiego  będą    liczne  konkurujące  ze 

sobą duże i mniejsze aglomeracje miejskie. 
Model ten pozostawia otwarte szanse rozwoju 

każdej  aglomeracji,  która  potrafi  pokazać  i 

wykorzystać  swój  potencjał  (demograficzny,  gosp.,  infrastrukturalny,  naukowy,  techniczny, 

technologiczny itp.), względnie swoją specyfikę w europejskim krajobrazie gosp. 
Wydaje si

ę,  że  ta  właśnie  koncepcja  stosunkowo  dobre    pasuje  do  ide3ei  integracji 

europejskiej pojmowanej jako Europa regionów. 

Teoria Prewett’a, Knight’a i Schubert’a- wysp innowacyjnych 

Teoria z 1992r.- 

podstawowym czynnikiem rozwoju są miasta i skoncentrowana w nich nauka 

oraz innowacyjność. 

Wskazuje  ona  na  10  wysp  innowacyjnych  tj.  miast  (aglomeracji)  lub  zespołów  miejskich, 

które w rozwoju europejskim odgrywać będą decydującą rolę. 

Są  to  wielki  Londyn,  aglomeracja  Amsterdam-  Rotterdam  tzw.  Randstad,  Paryż  wraz  z 

regionem Ile de France, ośrodki położone w dolinie Renu i Ruhry, region Lyonu i Grenoble. 

Traktowane jako wyspy Frankfurt, Stutgartt, Monachium, Turyn, Mediolan. Można je uznać 

za  gosp.  stolice  Europy,  czego  wyrażeniem  jest  obecność  w  tych  ośrodkach  zarządów  500 

największych europejskich firm.  

Europejski dom o siedmiu apartamentach:

 

partnerzy Morza Północnego, Bałtycki 

Dom,  Federacja  Słowian  Wsch.,  technologiczna  więź  Zach.,  Stolic  środkowoeuropejskich, 

Region Bałkański, Śródziemnomorski Pas Słońca. 

• 

„Śródziemnomorski pas słońca”- pas wybrzeża Morza śródziemnego od Lizbony do 

Istambułu,  obszar  rolniczy-  rynek pracy dla wysokiej technologii regionu Europy 

Środkowej. Uzupełniająca dziedzina- gosp. morska(porty), nastawiona na współpracę 

w basenie Morza Śródziemnego. 

• 

„Region technologicznych więzi zachodu”- obszar wchodzący w skład „niebieskiego 

banana”,  a  jego  gosp.  wizytówką  będzie:  przemysł  wysokiej  technologii,  nauka  i 

technologia najwyższego poziomu oraz usługi, z dziedziny usług biznesu. 

•  „Partnerzy Morza 

Północnego”- możliwość rozwoju- gosp. morska. 

• 

„Bałtycki  dom”-  gosp.  morska,  portowa,  przemysł  okrętowy,  rafinacja  paliw, 

produkcja energii, rybołówstwo i przetwórstwo ryb. 

• 

„Stolic  Środkowo-europejskich”-  obszar od Berlina di Warszawy, Budapesztu, 

Wiednia, 

Bratysławy i Pragi. Region rozwoju przemysłu ciężkiego, handlu, stolice i 

inne aglomeracje- 

centra badań technologicznych, nauk społ. i kult. 

• 

„Federacja  Słowian  Wsch.”-  Ukraina,  Białoruś,  Rosja(europejska)  gosp.  rolna, 

przemysł surowcowy i przetwórczy początkowych faz ciągu technologicznego. 

• 

„Region bałkański”- produkcja i dystrybucja żywności, artykułów gosp. domowego. 

Model ameby 

Uwzględniając wymienione czynniki, w miejsce wcześniej omówionych koncepcji bananów, 

korytarzy  wzrostu,  czy  gron  można  zaproponować  model  ameby,  którego  jądrem  będzie 
centrum zurbanizowanej Europy, natomiast „ramionami” czy „mackami”-  obszar znacznego 
poziomu zurbanizowania i rozwoju. 

Czy w tym kierunku pójdzie rozwój naszego kontynenty pokażą pierwsze lata XXIw.  

Podsumowania ko

ncepcji społ.- gosp. rozwoju Europy 

Przewidywane tendencje rozwoju Europy: 

Rozwój  gosp.,  Ajko  poziom  i  tempo,  będą  wprost  proporcjonalne  do  zamożności 
poszczególnych krajów i regionów. 

Ogniskami najgłębszych przemian i rozwoju będą największe aglomeracje miejskie i miejsko-

przemysłowe kontynentu. 

Rozwój  gosp.  wiązać  się  będzie  z  restrukturyzacją  istniejącej  gosp.,  wyrównaniem 

dysproporcji dotychczasowego rozwoju, podnoszeniem poziomu życia ludności, programami 

rewitalizacji  miast,  postępująca  współpracą  międzynarodową,  rozwojem  ponadnarodowych 

korporacji gosp. i finansowych, wzrastającą mobilnością menadżerów i fachowców itp. 

Tempo rozwoju krajów postkomunistycznych warunkować będą zdolności adaptacyjne miast 

i aglomeracji do nowych warunków społ.-gosp. oraz standardów europejskich, a także poziom 

ich zewnętrznego otwarcia. Czynnikiem przyciągającym inwestorów i podmioty gosp. będzie 
milieu tych miast. 
14 I 2010r. o 8.45 egzamin ustny