ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ W PRZEDSIĘBIORSTWACH

 

 

 

 

 

Prawna kontrola metrologiczna  

 

Prawo o miarach 

 

PN- EN ISO 10012 – Systemy 

zarządzania pomiarami. Wymagania 

dotyczące procesów pomiarowych i 

wyposażenia pomiarowego  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

WPROWADZENIE

 

 

Główny Urząd Miar 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

WPROWADZENIE

 

• Główny Urząd Miar jest urzędem administracji 

rz

ądowej, właściwym w sprawach miar i 

probiernictwa.  

• Prezes Głównego Urzędu Miar zgodnie z 

ustaw

ą z dnia 11 maja 2001r. - Prawo o miarach 

jest centralnym organem administracji 
Rz

ądowej.  

• Prezes Głównego Urzędu Miar podlega 

Ministrowi Gospodarki, Pracy i Polityki 
Społecznej zgodnie z rozporządzeniem Prezesa 
Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r.

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

WPROWADZENIE

 

•  W zakresie kompetencji Głównego Urzędu Miar 

znajdują się zagadnienia związane z metrologią 

naukową, prawną i przemysłową.  

 

•  Istnieje ścisła współpraca w tych trzech dziedzinach, 

co ułatwia koordynację wykonywania zadań 

powierzonych administracji miar. 

 

•  Główny Urząd Miar jest również odpowiedzialny za 

sprawdzanie i cechowanie wyrobów z metali 

szlachetnych wprowadzanych do obrotu handlowego na 

terytorium Polski.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

WPROWADZENIE

 

Od 1995 r. GUM jest członkiem stowarzyszonym 

Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Metrologii 
Prawnej (WELMEC) i uczestniczy w pracach 

następujących grup roboczych: 

• WG 2 – dyrektywa o wagach nieautomatycznych,  
• WG 6 – towary paczkowane,  
• WG 7 – oprogramowanie przyrządów pomiarowych,  

• WG 8 – dyrektywa o przyrządach pomiarowych (MID),  

• WG 10 – systemy pomiarowe dla cieczy innych niż 

woda.  

GUM jest członkiem międzynarodowej Grupy tematycznej 

GT MID 

– Sowtware mającej na celu wdrożenie 

dyrektywy o przyrządach pomiarowych (Measuring 
Instruments Directive 

– MID)

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

WPROWADZENIE 

Struktura i działalność administracji miar 

  

Struktura administracji miar w Polsce jest trzystopniowa i 
składa się z:  

 

•  Głównego Urzędu Miar (siedziba centrali w Warszawie),  
 
•  9 okręgowych urzędów miar (mających siedziby w:     

      

Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu,  

     

Katowicach, Gdańsku, Łodzi, Bydgoszczy i Szczecinie) 

    oraz  
•   62 obwodowych urzędów miar.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

WPROWADZENIE 

Działalność okręgowych i obwodowych urzędów miar obejmuje 

między innymi: 

  

•  wykonywanie czynności związanych z legalizacją przyrządów  
   pomiarowych,  
•  wzorcowanie przyrządów pomiarowych i wykonywanie  
   

ekspertyz przyrządów pomiarowych,  

•  udział w wykonywanych przez Główny Urząd Miar badaniach  
   

przyrządów pomiarowych w celu zatwierdzenia typu,  

•  wykonywanie czynności związanych z nadzorem nad  
   

przestrzeganiem przepisów prawa o miarach oraz współpracę 

w 

   

tym zakresie z administracją rządową i samorządową.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Ustawa - Prawo o Miarach z 11 maja 2001 

- zmiany ustawy przekazanej do senatu 

– ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 

  

Uzasadnienie uregulowań „Prawo o miarach” 

  

1. 

Projekt uzupełnia lukę w dostosowaniu przepisów prawodawstwa  

    

polskiego do przepisów UE. 

2. 

Usuwa zarzuty niekonstytucyjności niektórych przepisów ustawy 

3. 

Likwidacja dotychczasowych niejasności interpretacyjnych 

4. 

Wprowadza możliwość przez Prezesa GUM upoważnień do 

legalizacji  
    

pierwotnej przyrządów pomiarowych (uprawnienia zastrzeżone dla  

    administracji miar) 
5. Wprowadzenie kadencyjno

ści w sprawowaniu funkcji Przez Prezesa  

   

Urzędu. 

6. 

Projekt dokonuje zmiany przepisów przejściowych poprzez dodanie  

    

art. 29a w celu dostosowania rozwiązań przejściowych do  

    

faktycznych problemów jakie w tym zakresie powstały w związku z  

    

brakiem wydania aktów wykonawczych do ostatnie ustawy 

7. 

Rozwiązanie problemu społecznego w zakresie przyrządów  

    pomiarowych- 

ciepłomierzy  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Wyposażenie pomiarowe  -

 przyrząd pomiarowy, 

oprogramowanie, wzorzec jednostki miary, 

materiał odniesienia lub aparatura pomocnicza lub 

ich kombinacja, niezbędne do przeprowadzenia 
procesu pomiarowego. 

 

Przyrząd pomiarowy -

urządzenie, układ pomiarowy 

lub jego elementy, przeznaczone do wykonania 

pomiarów samodzielnie lub w połączeniu z jednym 

lub wieloma urządzeniami dodatkowymi; wzorce 

miary i materiały odniesienia są traktowane jako 

przyrządy pomiarowe. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Państwowy wzorzec jednostki miary

 -wzorzec 

jednostki miary uznany urzędowo w 

Rzeczypospolitej Polskiej za podstawę do 

przypisywania wartości innym wzorcom jednostki 

miary danej wielkości fizycznej,  

Międzynarodowy Układ Jednostek Miar (SI)

 -spójny 

układ jednostek miar, przyjęty i zalecany przez 

Generalną Konferencję Miar,  

Wzorzec miary

 -urządzenie przeznaczone do 

odtwarzania lub dostarczania jednej lub wielu 

znanych wartości danej wielkości fizycznej w 

sposób niezmienny podczas jego stosowania,  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Wymagania metrologiczne

 -wymagania zasadnicze i 

szczegółowe, którym musi odpowiadać przyrząd 

pomiarowy, zdefiniowane we właściwych 
przepisach,  

  

Właściwość metrologiczna

  - cecha wyróżniająca, 

która może wpływać na wynik pomiaru

 

UWAGA 1

 Wyposażenie pomiarowe zwykle ma 

kilka właściwości metrologicznych.  

UWAGA 2

 Właściwości metrologiczne mogą 

podlegać wzorcowaniu.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Zatwierdzenie typu

 -potwierdzenie, w drodze 

decyzji, że typ przyrządu pomiarowego spełnia 
wymagania 

  

Ocena zgodności

 -działanie zmierzające do 

wykazania, że należycie zidentyfikowany przyrząd 
pomiarowy lub proces jego wytwarzania jest 
zgodny z wymaganiami zasadniczymi i 
szczegółowymi, zdefiniowanymi we właściwych 
przepisach 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Wzorcowanie -

czynności ustalające relację między 

wartościami wielkości mierzonej wskazanymi 
przez przyrząd pomiarowy a odpowiednimi 
wartościami wielkości fizycznych, realizowanymi 
przez wzorzec jednostki miary. 

  

legalizacja

 - zespół czynności obejmujących 

sprawdzenie, stwierdzenie i poświadczenie 
dowodem legalizacji, że przyrząd pomiarowy 
spełnia wymagania, pojęcie to obejmuje:  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

legalizację pierwotną

 -legalizację przyrządu 

pomiarowego po raz pierwszy po 
wyprodukowaniu, przed wprowadzeniem go do 

obrotu lub użytkowania,  

legalizację ponowną

 -każdą kolejną legalizację 

przyrządu pomiarowego,  

legalizację jednostkową

 -legalizację pierwotną 

przyrządu pomiarowego w wykonaniu 

jednostkowym, skonstruowanego dla określonego, 

szczególnego zastosowania; obejmuje ona swoim 
zakresem badania wykonywane w ramach 
zatwierdzenia typu.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Dowód legalizacji

 -świadectwo legalizacji lub cecha 

legalizacji umieszczana na przyrządzie 
pomiarowym, poświadczające dokonanie 
legalizacji.  

 

Prawna kontrola metrologiczna

 -działanie 

zmierzające do wykazania, że przyrząd pomiarowy 
spełnia wymagania metrologiczne określone we 
właściwych przepisach  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Potwierdzenie metrologiczne

  - zbiór operacji 

wymaganych do zapewnienia, że wyposażenie 
pomiarowe jest zgodne z wymaganiami 

związanymi z jego zamierzonym użyciem  

  

UWAGA 1

 Potwierdzenie metrologiczne obejmuje 

zwykle wzorcowanie i weryfikację, wszelkie 

niezbędne adiustacje lub naprawy i późniejsze 

ponowne wzorcowanie, porównanie z 

wymaganiami metrologicznymi związanymi z 

zamierzonym użyciem wyposażenia, jak też 
wszelkie wymagane plombowanie i etykietowanie.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Terminologia

 

 

 

Wprowadzenie do obrotu

 -przekazanie przyrządu 

pomiarowego po raz pierwszy sprzedawcy bądź 
użytkownikowi przez producenta, jego 
przedstawiciela lub importera 

 

Wprowadzenie do użytkowania

 -zastosowanie 

przyrządu pomiarowego po raz pierwszy do celu, 
dla którego jest on przeznaczony 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych 

 

 

   

Przyrządy pomiarowe

 wprowadzone do 

obrotu w państwach członkowskich 
Unii Europejskiej, zgodnie z 
dyrektywami Unii Europejskiej, 
dopuszcza się do obrotu na terytorium 
Rzeczypospolitej Polskiej  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych 

 

Przyrządy pomiarowe, które mogą być stosowane

:

  

1) w ochronie zdrowia, życia i środowiska,  
2) w ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego,  
3) w ochronie praw konsumenta,  
4) przy pobieraniu opłat, podatków i innych należności budżetowych  
    oraz ustalaniu opustów, kar umownych, wynagrodzeń i 

odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych 
należności i świadczeń,  

5) przy dokonywaniu kontroli celnej,  

6) w obrocie  

-i są określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 6, 

podlegają 

prawnej kontroli metrologicznej.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

METROLOGIA  PRAWNA 

 

Prawna kontrola metrologiczna 

może być wykonywana w  

formie: 

   zatwierdzenia typu

, czyli wykazania, na podstawie 

przeprowadzonych badań, że typ przyrządu 

pomiarowego spełnia wymagania metrologiczne 

określone we właściwych przepisach - przed 

wprowadzeniem typu przyrządu pomiarowego do 
obrotu 

LUB 

   legalizacji

, czyli sprawdzenia stwierdzenia i 

poświadczenia dowodem legalizacji, że przyrząd 

pomiarowy spełnia wymagania metrologiczne 

określone we właściwych przepisach.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych 

 

   

Dotyczy to legalizacji pierwotnej albo legalizacji 

jednostkowej -

 przed wprowadzeniem danego 

egzemplarza przyrządu pomiarowego do obrotu 
lub użytkowania, a także  

  legalizacji ponownej 

- w stosunku do przyrządów 

pomiarowych wprowadzonych do obrotu lub 
użytkowania.  

   Legalizacja jednostkowa

 jest 

legalizacją pierwotną

 

przyrządu pomiarowego w wykonaniu 
jednostkowym, skonstruowanego dla określonego, 
szczególnego zastosowania.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych 

 

   Zakres prawnej kontroli metrologicznej w 

zależności od rodzaju przyrządu pomiarowego 
może obejmować:  

1) zatwierdzenie typu i legalizację pierwotną albo 

legalizację jednostkową oraz legalizację ponowną,  

2) zatwierdzenie typu i legalizację pierwotną albo 

legalizację jednostkową,  

3) wyłącznie zatwierdzenie typu,  
4) legalizację pierwotną albo legalizację jednostkową 

i legalizację ponowną 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych 

 
   Przyrządy pomiarowe podlegające 

prawnej 

kontroli metrologicznej

 

mogą być 

wprowadzane do obrotu i użytkowania oraz 

użytkowane tylko wówczas, jeżeli posiadają 

odpowiednio ważną decyzję zatwierdzenia 

typu lub ważną legalizację.  

  
 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów 
pomiarowych

 jest wykonywana przez organy 

administracji miar oraz, w zakresie 

udzielonych upoważnień, przez upoważnione 
podmioty.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych 

 

     

Legalizacja pierwotna albo legalizacja 
jednostkowa przyrządu pomiarowego

 jest 

dokonywana na wniosek:  

 

producenta lub jego upoważnionego 
przedstawiciela, importera.  

 

 

Legalizacja ponowna

 

przyrządu 

pomiarowego jest dokonywana na wniosek:  

 

użytkownika, wykonawcy naprawy lub 
instalacji przyrządu pomiarowego  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

METROLOGIA  PRZEMYSŁOWA 

 

 

 

   

Wzorcowanie

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

PN- EN ISO 10012   Systemy zarządzania pomiarami.  

Wymagania dotyczące procesów pomiarowych i wyposażenia pomiarowego

  

Przykładowe właściwości wyposażenia 

pomiarowego zawierają: 

 

-zakres, -

niepoprawność wskazań, -

powtarzalność, -stabilność, -histerezę, -dryft, 
-

efekty wielkości wpływających, -

rozdzielczość, -próg pobudliwości, -błąd i -

strefę martwą

.  

 
Właściwości metrologiczne wyposażenia 

pomiarowego są czynnikami wpływającymi 

na niepewność pomiaru, co pozwala na 

bezpośrednie porównanie z wymaganiami 
metrologicznymi w celu ustanowienia 
potwierdzenia metrologicznego.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

PN- EN ISO 10012   Systemy zarządzania pomiarami.  

Wymagania dotyczące procesów pomiarowych i wyposażenia pomiarowego

  

 

Kontrola adiustacji wyposażenia 

  
 

Dostęp do środków i mechanizmów adiustacji 
w 

potwierdzonym wyposażeniu pomiarowym

, 

którego nastawienia wpływają na jego 

działanie, powinien być zaplombowany lub 

zabezpieczony w inny sposób w celu 

zapobieżenia nieautoryzowanym zmianom. 

Plomby lub zabezpieczenia powinny być tak 
projektowane i stosowane, aby 

nieuprawnione manipulowanie było 
wykrywane.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

PN- EN ISO 10012   Systemy zarządzania pomiarami.  

Wymagania dotyczące procesów pomiarowych i wyposażenia pomiarowego

  

Zakres normy  

  

Wyszczególniono ogólne wymagania i podano 

wytyczne dotyczące 

zarządzania procesami 

pomiarowymi i potwierdzeniem 

metrologicznym wyposażenia pomiarowego

, 

używanego do wspomagania oraz 

wykazywania zgodności z wymaganiami 
metrologicznymi.  

Wyszczególniono w niej wymagania dotyczące 

zarządzania jakością systemu zarządzania 

pomiarami, który może być stosowany przez 

organizację dokonującą pomiarów jako część 

ogólnego systemu zarządzania  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

PN- EN ISO 10012   Systemy zarządzania pomiarami.  

Wymagania dotyczące procesów pomiarowych i wyposażenia pomiarowego

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

 

PN- EN ISO 10012   Systemy zarządzania pomiarami.  

Wymagania dotyczące procesów pomiarowych i wyposażenia pomiarowego

  

Potwierdzenie metrologiczne

  - zbiór operacji 

wymaganych do zapewnienia, że wyposażenie 
pomiarowe jest zgodne z wymaganiami 

związanymi z jego zamierzonym użyciem

 

 

Zapisy procesu potwierdzenia metrologicznego  
 

Zapisy procesu potwierdzenia metrologicznego powinny 

być datowane i jeśli jest to właściwe zatwierdzane 

przez osobę upoważnioną do atestowania 

poprawności wyników.  

  

Zapisy potwierdzenia metrologicznego powinny zawierać 

jeśli jest to niezbędne następujące elementy: