1 

 

Zasady ortograficzne! 

Pisownia wyrazów z 

ó

 

Literę 

ó

 piszemy wtedy, gdy w innych formach danego wyrazu lub w wyrazach 

pokrewnych wymienia się na 

o, e, a:

 



 

dróżka - bo: droga, drogowy, 



 

pióro - bo: pierze, pierzyna, 



 

skrócić - bo: skracać, skracanie. 

 

Zapamiętaj! 

Jest wiele wyrazów, w których piszemy ó, choć nie wymienia się na o, e lub a.  
Jest to ó niewymienne  
 
Literę 

ó

 piszemy w zakończeniach wyrazów: 

- ówka: główka, klasówka, stołówka,  
- ówna: cesarzówna, Czubówna, Kossakówna;  
- ów: w nazwach miejscowości: Kraków, Piastów oraz w zakończeniach 
form liczby mnogiej większości rzeczowników rodzaju męskiego: butów, 
chłopców, psów. 

wyjątki: skuwka, wsuwka, zasuwka

 

 

Zapamiętaj! 



 

Litera 

ó

 nigdy nie występuje na końcu wyrazu. 



 

Tylko kilka słów zaczyna się od 

ó

: 

ósemka, ósmoklasista, ósmoklasistka, ósmy, ów, 
ówczesny, ówcześnie, ówdzie.

 

 

Pisownia wyrazów z 

u

 

Literę 

u

 piszemy zawsze na końcu wyrazów, np.:  

     albumu, biletu, hałasu, piachu, rabarbaru  
oraz na początku większości wyrazów, np.:  
     ubiór, ucieczka, uczelnia, udo, ugasić, ul, uliczka, umieć, upór, uprzejmość, 
uważny. 

2 

 

Literę 

u

 piszemy też w zakończeniach form czasowników, np.: 

     pracuję, pracujesz, pracuje, pracujemy. 

Literę 

u

 piszemy w zakończeniach wyrazów: 

     -un: opiekun, piastun, zwiastun, 
     -unka: opiekunka, piastunka, 
     -unek: poczęstunek, podarunek, rysunek, 
     -uch: leniuch, łakomczuch, paluch, 
     -uszek: brzuszek, łańcuszek, staruszek,  
     -utki: cichutki, mięciutki, równiutki,  
     -usieńki: bielusieńki, króciusieńki, 
     -uś: dziadziuś, pracuś, tatuś, 
     -usia: córusia, mamusia, wnusia, 
     -unia: babunia, ciotunia, lalunia,  
     -unio: dziadunio, tatunio,  
     -um: gimnazjum, liceum, muzeum, 
     -us: dzikus, nerwus, zgrywus.  

 

Pisownia wyrazów z 

rz

 

Dwuznak 

rz

 piszemy wtedy, gdy w innych formach danego 

wyrazu lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na 

r

. 



 

mądrzy - bo: mądry, mądrość, 



 

piłkarz - bo: piłkarski, piłkarstwo, 

Zapamiętaj! 

W wielu wyrazach piszemy rz, choć nie wymienia się na r.  
Jest to rz niewymienne  

Wyrazy z rz niewymiennym

 

Rz

 piszemy zwykle po literach: 



 

p:

 pieprz, przecinek, przygoda, sprzedać,  



 

b:

 brzmieć, brzoza, dobrze, olbrzym,  



 

t:

 ostrzeżenie, potrzeba, wewnątrz, wietrzny, 



 

d:

 drzemka, drzwi, modrzew, nadrzędny,  

3 

 



 

k:

 krzak, krzyżyk, pokrzywa, skrzydło,  



 

g:

 grzejnik, grzmot, igrzyska, pielgrzym, 



 

ch:

 chrząszcz, chrzciny, chrząknąć, zwichrzyć. 



 

j:

 dojrzały, rozejrzeć się, spojrzenie, ujrzeć, 



 

w:

 nawrzucać, wrzask, wrzosowisko, 

ZAPAMIĘTAJ! 

W niektórych wyrazach po literach k, p, w wyjątkowo piszemy sz: 

kształcić, kształt, kształtny, wykształcenie, pszczoła, pszczelarstwo, pszczeli, 

pszczółka, pszenica, pszeniczny, pszenny, Pszczyna, pierwszy, wszędzie, wszyscy, 

wszystko.

 

Sz piszemy również w formach przymiotników zakończonych na -szy, -sza, -

sze, 

bez względu na literę poprzedzającą to zakończenie,

 np.:  

grubszy, krótszy, lepszy, większy, najgrubszy, najlepszy, najkrótszy, największy.

 

Dwuznak 

rz

 piszemy w zakończeniach rzeczowników: 

- mierz: gazomierz, kątomierz, wodomierz, 
- mistrz: burmistrz, kapelmistrz, zegarmistrz, 
- arz: kucharz, malarz, piłkarz, rzeźbiarz, 
- erz: fałszerz, harcerz, pasterz, rycerz. 

Pisownię wyrazów o zakończeniach: "-arz" i "-erz" zawsze 
trzeba sprawdzać w słowniku, gdyż  
w polszczyźnie występują też wyrazy zakończone na "-aż", 
np.: bandaż, masaż, pejzaż, witraż oraz "-eż", np.: kradzież, 
młodzież, odzież, papież. 

 

 

 
Pisownia wyrazów z 

ż

 

Literę 

ż

 piszemy wtedy, gdy w innych formach danego 

wyrazu lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na: 

4 

 



 

g:

  dróżka - bo: droga, , 



 

z:

  liżę - bo: lizać, 



 

s:

  mężczyzna - bo: męski, męstwo, 



 

dz:

  pieniążek - bo: pieniądz, 



 

h:

  drużyna - bo: druh, druhna, 



 

ź:

  grożę - bo: groźba, groźnie. 

Zapamiętaj! 

W wielu wyrazach piszemy ż, choć nie wymienia się na żadną 
z podanych liter, np.: ciężki, pożar, różowy, żaba, żałować. 
 

 

 

Pisownia wyrazów z 

h

 

Literę 

h

 piszemy wtedy, gdy w innych formach danego 

wyrazu lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na: 



 

g:

   wahać się - bo: waga, 



 

ź:

   druh - bo: drużyna, drużynowy, 



 

z:

   błahy - bo: błazen, błazeństwo. 

Zapamiętaj! 

Samo h piszemy rzadko. Dlatego należy zapamiętać wyrazy, 
w których ono występuje, np.: 

bohater, hak, huk, hałas, harcerz, herbata. 

Pisownia wyrazów z 

ch

 

Dwuznak 

ch

 piszemy, gdy w innych formach danego wyrazu 

lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na 

sz

, np.: 

5 

 



 

blacha - bo: blaszka, blaszany, 



 

mucha - bo: muszka, 



 

suchy - bo: suszyć, suszarka, 



 

śmiech - bo: śmieszyć, śmieszny. 

Ch

 piszemy po literze 

s

, np.: 

schemat, schodzić, schrupać, wschodni. 

Dwuznak 

ch

 piszemy: 



 

zawsze na końcu wyrazów,  

wyjątek: druh

 



 

w zakończeniu -ach form rzeczowników w liczbie 
mnogiej: domach, księgach, oknach, 



 

w zakończeniach form przymiotników i 
liczebników: dobrych, ładnych, mądrych, drugich. 

 

 

Pisownia wyrazów z 

ą, ę

 

Literę 

ą

 oraz 

ę 

piszemy: 



 

na końcu form wielu rzeczowników w liczbie 
pojedynczej, np.: imię, kocię, pisklę, prosię, źrebię; 
bajką, bajkę, lalką, lalkę, poetą, poetę; 



 

na końcu wielu czasowników w czasie teraźniejszym i 
przyszłym, np.: ćwiczą, ćwiczę, grają, wiozą, wiozę, 
zrobią, zrobię; 



 

w formach czasu przeszłego wielu czasowników (przed 
literami l, ł), np.: ciąłem, cięty, wzięli, 

6 

 



 

w zakończeniach innych form czasowników, 
np.: biegnąć, biegnący, ciąć, cięty, odpocząć, przyjąć, 
przyjęty. 

Zapamiętaj! 

Na końcu wielu rzeczowników w liczbie mnogiej piszemy 

-

om

, np.: dzieciom, kociętom, oknom, paniom, żołnierzom. 

W zakończeniach form odmiany niektórych czasowników 
piszemy 

-em

, np.: powiem, rozumiem, wiem, umiem, zjem. 

 

Pisownia wyrazów z 

j - i

 

Literę 

i

 piszemy: 



 

na końcu wyrazu po samogłoskach, np.  
Maja - Mai, nadzieja - nadziei, ostoja - ostoi, szyja - szyi; 



 

w wyrazach rodzimych zakończonych na 

-ia

, np. 

ziemia, - ziemi, skrobia - skrobi, skrzynia - skrzyni. 

Zakończenie 

-ii

 piszemy: 



 

w wyrazach zapożyczonych zakończonych na 

-ia

, np.  

lilia - lilii, terapia - terapii, rewia - rewii, historia - 
historii; 



 

w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby 
pojedynczej rzeczowników zakończonych na 

-ija 

, 

np. Żmija - żmii 

Literę 

j

 piszemy tylko po s,c,z, wymawianych twardo. 

 

 

7 

 

Pisownia cząstki

 nie

 

Cząstkę 

nie

 piszemy razem: 



 

z rzeczownikami: 
    porządek - nieporządek, 
    szczęście – nieszczęście, 
    czytelnie - nieczytelnie, 



 

z przymiotnikami: 
    dobry - niedobry, 
    mądry - niemądry, 



 

z takimi wyrazami, jak: 
    dobrze - niedobrze,  
    mądrze - niemądrze, 



 

z takimi formami czasowników, jak: 
    niepalący, niewierzący, nieumyty. 

Cząstkę 

nie

 piszemy osobno: 



 

z czasownikami: 
    nie krzycz, nie lubię, nie przyszliśmy  

wyjątki: 

o 

niedowidzieć (słabo widzieć), niedosłyszeć (słabo słyszeć), 

o 

oraz czasowniki występujące tylko z cząstką nie:  
niecierpliwić się, nienawidzić, niepokoić;

 



 

z formami przymiotników zakończonymi na 

szy, -sza, -sze:

 

    lepszy - nie lepszy,  
    najlepszy - nie najlepszy,

 



 

z takimi wyrazami, jak: 
    lepiej - nie lepiej,  
    najlepiej - nie najlepiej,  
    mądrzej - nie mądrzej,  
    najmądrzej - nie najmądrzej,

 



 

z liczebnikami: 
    nie pięć, nie piętnastu, nie pierwszy,  

wyjątek: 

niejeden (w znaczeniu wielu).

 

 

8 

 

Pisownia 

wielką literą

 

Wielką literą 

piszemy nazwy własne, czyli:

 



 

imiona i nazwiska ludzi: Wanda Chotomska, Jan Matejko, Czesław Miłosz, 



 

pseudonimy i przydomki: Bolesław Chrobry, Ryszard Lwie Serce, 



 

imiona zwierząt i roślin: Azor, Mruczek, Reksio, dąb Bartek. 

W nazwach ludzi 

wielką literą 

stosujemy także przy zapisie: 



 

nazw mieszkańców planet: Ziemianin, Ziemianka, Marsjanin, Marsjanka, 



 

nazw mieszkańców kontynentów: Afrykanin, Azjatka, Australijczyk, 
Europejka, 



 

nazw mieszkańców państw, regionów, krain: Chińczyk, Francuz, Szwed, 
Kaszub. 

Wielką literą 

piszemy nazwy geograficzne i miejscowe: 



 

nazwy kontynentów: Afryka, Ameryka Północna, Azja, Europa, 



 

nazwy państw: Rzeczpospolita Polska, Republika Czeska, Francja, Nowa 
Zelandia, 



 

nazwy regionów i krain geograficznych: Kujawy, Mazury, Nizina 
Mazowiecka, Pojezierze Pomorskie, Śląsk, 



 

nazwy oceanów, mórz, rzek, jezior: Ocean Atlantycki, Morze Śródziemne, 
Wista, Mamry, 



 

nazwy gór, wysp, półwyspów: Bieszczady, Góry Świętokrzyskie, Sycylia, 
Hel, 



 

nazwy miast i wsi: Kraków, Tomaszów Mazowiecki, Sokółka, 



 

nazwy ulic, placów, parków: ulica Długa, aleja Krakowska, plac Teatralny, 
plac Trzech Krzyży, Łazienki, 



 

nazwy budowli, zabytków i pomników: Brama Floriańska, Zamek 
Królewski, Wawel, Grób Nieznanego Żołnierza. 

Zapamiętaj! 

Z reguły w nazwach ulic, placów, pomników, parków, kościołów wyrazy 
ulica, plac, pomnik, park, kościół zapisujemy 

małą literą

np.: ulica 

Świętokrzyska, pomnik Bohaterów Getta, kościół Mariacki. 

Wielką literą 

piszemy wyraz aleje, wchodzący w skład nazwy własnej: Aleje 

Jerozolimskie, natomiast 

małą 

- wyraz aleja: aleja Róż. 

Wielką literą 

piszemy również: 



 

nazwy planet i gwiazd: Mars, Neptun, Ziemia, Gwiazda Polarna, Słońce, 

9 

 



 

nazwy świąt: Boże Narodzenie, Dzień Matki, Nowy Rok, Święto 
Niepodległości, Wielkanoc; 



 

nazwy urzędów, szkół, organizacji: Ministerstwo Gospodarki, Uniwersytet 
Jagielloński,  
I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Prusa, Związek Harcerstwa 
Polskiego. 

Wielką literą 

piszemy: 



 

pierwsze wyrazy w tytułach książek i ich rozdziałów, utworów literackich, 
muzycznych, plastycznych, filmowych, teatralnych: Wesoła szkoła, 
Kajtkowe przygody, Lot trzmiela.  
Psy i koty. Wieczór wigilijny; 



 

pierwsze wyrazy w nieodmiennych tytułach czasopism: Dookoła świata. 
Mówią wieki.  
Po prostu. Żyjmy dłużej; 



 

wszystkie wyrazy (z wyjątkiem: i, na, o, w, z) w tytułach czasopism 
podlegających odmianie gramatycznej: Mój Pies, Elementarz z Bugsem, 
Świat Komiksu. 

Wielkiej litery 

używamy w listach ze względów uczuciowych lub 

grzecznościowych, np.: 

Kochana Mamusiu! 
Bardzo tęsknię za Tobą. 
Serdecznie pozdrawiam Babcię oraz Ciocię. 
Pisownia małą literą 

Małą literą 

zapisujemy: 



 

nazwy mieszkańców miast i wsi: gdańszczanin, paryżanka, wiedeńczyk, 
zalesianin, 



 

nazwy stanowisk: dyrektor, minister, prezydent, generał, 



 

nazwy miesięcy i dni tygodnia: wtorek, niedziela, luty, maj, 



 

nazwy województw: województwo mazowieckie, województwo małopolskie, 
województwo podlaskie, 



 

przymiotniki utworzone od nazw geograficznych i miejscowych: Afryka - 
afrykański,  
Japonia - japoński, Kaszuby - kaszubski, Warszawa - warszawski, 



 

nazwy obrzędów i zwyczajów: andrzejki, mikołajki, śmigus-dyngus, 
walentynki.