„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 

 
 
 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 

 

Bogusława Rudnicka 

 

 

 

 

Stosowanie procedur postępowania ratowniczego  
w nagłych stanach połoŜniczo-ginekologicznych 
322[06].Z1.07 
 

 

 

 

 

Poradnik dla ucznia

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wydawca

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

1 

Recenzenci: 

dr hab. med. Michał Gaca 

dr n. med. Olaf Czerniawski 

 

 

Opracowanie redakcyjne: 

mgr Bogusława Rudnicka 

 

 

Konsultacja: 

mgr Małgorzata Sienna 

 

 

 

 

 

 

Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  322[06].Z1.07. 
„Stosowanie  procedur  postępowania  ratowniczego  w  nagłych  stanach  połoŜniczo-
ginekologicznych”,  zawartego  w  modułowym  programie  nauczania  dla  zawodu  Ratownik 
medyczny. 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

2 

SPIS TREŚCI

 

 

1.

 

Wprowadzenie 

4 

2.

 

Wymagania wstępne 

5 

3.

 

Cele kształcenia 

6 

4.

 

Materiał nauczania 

7 

4.1.

 

Fizjologiczny przebieg ciąŜy 

7 

4.1.1.  Materiał nauczania  

7 

4.1.2.  Pytania sprawdzające 

10 

4.1.3.  Ćwiczenia 

10 

4.1.4.  Sprawdzian postępów 

11 

4.2. Przebieg porodu 

12 

4.2.1.  Materiał nauczania 

12 

4.2.2.  Pytania sprawdzające 

18 

4.2.3.  Ćwiczenia 

19 

4.2.4.  Sprawdzian postępów 

20 

4.3. Stany naglące w przebiegu ciąŜy 

21 

4.3.1.  Materiał nauczania  

21 

4.3.2.  Pytania sprawdzające 

32 

4.3.3.  Ćwiczenia 

32 

4.3.4.  Sprawdzian postępów 

33 

4.4. Patologia trzeciego okresu porodu i połogu 

34 

4.4.1.  Materiał nauczania  

34 

4.4.2.  Pytania sprawdzające 

35 

4.4.3.  Ćwiczenia 

35 

4.4.4.  Sprawdzian postępów 

36 

4.5. Stany naglące w ginekologii 

37 

4.5.1.  Materiał nauczania  

37 

4.5.2.  Pytania sprawdzające 

40 

4.5.3.  Ćwiczenia 

40 

4.5.4.  Sprawdzian postępów 

41 

5.

 

Sprawdzian osiągnięć 

43 

6.  Literatura 

46 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3 

1.  WPROWADZENIE

 

 

Poradnik  zawiera  podstawowe  wiadomości  niezbędne  do  zrozumienia  przebiegu  ciąŜy, 

porodu  i  połogu  (o  przebiegu  fizjologicznym  i  patologicznym).  PomoŜe  Tobie  opanować, 
praktyczne umiejętności ratownika medycznego konieczne przy udzielaniu pomocy w stanach 
naglących w połoŜnictwie i ginekologii. 

W poradniku zamieszczono: 

−

 

wymagania  wstępne  –  wykaz  umiejętności,  jakie  powinieneś  mieć  juŜ  ukształtowane, 
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,  

−

 

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, 

−

 

materiał  nauczania  –  wiadomości  teoretyczne  niezbędne  do  uzyskania  umiejętności 
praktycznych zawartych w programie jednostki modułowej, 

−

 

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś wiedzę teoretyczną, 

−

 

ć

wiczenia,  które  pomogą  Ci  zweryfikować  wiadomości  teoretyczne  oraz  ukształtować 

umiejętności praktyczne, 

−

 

sprawdzian postępów, 

−

 

sprawdzian  osiągnięć,  przykładowy  zestaw  zadań.  Zaliczenie  testu  potwierdzi 
opanowanie materiału całej jednostki modułowej, 

−

 

literaturę uzupełniającą. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

4 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

Schemat układu jednostek modułowych 

 

322[06].Z1.09 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego  

w ostrych zatruciach 

322[06].Z1.08 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego  

w nagłych stanach 

neurologicznych  

i psychiatrycznych 

322[06].Z1.02 

Prowadzenie resuscytacji 

krąŜeniowo-oddechowej 

322[06].Z1.05 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego 

w nagłych stanach 

chirurgicznych 

322[06].Z1.03 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego  

w nagłych stanach 

anestezjologicznych 

322[06].Z1.04 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego  

w nagłych stanach 

internistycznych 

322[06].Z1.06 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego  

w nagłych stanach 

pediatrycznych 

322[06].Z1.07 

Stosowanie procedur 

postępowania ratowniczego  

w nagłych stanach 

połoŜniczo-ginekologicznych 

322[06].Z1.01 

Podawanie leków róŜnymi 

drogami 

322[06].Z1 

Medycyna ratunkowa 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

5 

2.  WYMAGANIA WSTĘPNE

 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć: 

–

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

–

 

posługiwać się nazewnictwem medycznym, 

–

 

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu anatomii i fizjologii człowieka, 

–

 

charakteryzować budowę i funkcjonowanie poszczególnych układów  narządów, 

–

 

analizować zmiany w funkcjonowaniu układów narządów spowodowane urazami  
i schorzeniami, 

–

 

wykonywać pomiar podstawowych funkcji Ŝyciowych, 

–

 

udzielać pierwszej pomocy

 

w nagłych zagroŜeniach Ŝycia i zdrowia, 

–

 

zakładać drogę doŜylną, 

–

 

przygotować i podać leki  róŜnymi drogami, 

–

 

przeliczać dawki leków, 

–

 

stosować środki ochrony osobistej w kontakcie z pacjentką, 

–

 

komunikować się z pacjentką, jej rodziną, współpracownikami, 

–

 

obsługiwać komputer, 

–

 

stosować  zasady,  schematy  i  metody  potrzebne  do  sprawnego  wykonywania  zadań 
zawodowych, 

–

 

zapobiegać zakaŜeniom, 

–

 

postępować zgodnie z zasadami etyki ogólnej i zawodowej, 

–

 

organizować warunki pracy własnej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

6 

3.  CELE KSZTAŁCENIA

 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć: 

−

 

scharakteryzować fizjologiczny przebieg ciąŜy, porodu i połogu, 

−

 

określić  zmiany  fizjologiczne  zachodzące  podczas  ciąŜy  w  układzie  oddechowym 
i krąŜenia, 

−

 

zróŜnicować nieprawidłowości występujące w przebiegu ciąŜy, porodu i połogu, 

−

 

przyjąć poród w warunkach pozaszpitalnych, 

−

 

ocenić stan matki i noworodka po porodzie, 

−

 

zaopiekować się matką i noworodkiem po porodzie, 

−

 

scharakteryzować stany nagłe w połoŜnictwie i ginekologii, 

−

 

podjąć działania ratownicze w stanach nagłych w połoŜnictwie i ginekologii,  

−

 

wdroŜyć działania ratownicze w urazach i uszkodzeniach narządu rodnego, 

−

 

wykonać badanie kobiety cięŜarnej po przebytym urazie, 

−

 

wykonać resuscytację kobiety cięŜarnej, 

−

 

podjąć działania ratownicze u kobiety cięŜarnej po urazie. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

7 

4.  MATERIAŁ NAUCZANIA

 

 

4.1. Fizjologiczny przebieg ciąŜy

 

 
4.1.1.

 

Materiał nauczania 

 
CiąŜa (graviditas) 

Czas  trwania  ciąŜy  określa  się  w  tygodniach,  licząc  od  pierwszego  dnia  ostatniego 

normalnego  krwawienia  miesiączkowego.  CiąŜę  stwierdza  się  na  podstawie  objawów 
subiektywnych  i  obiektywnych.  Objawy  subiektywne  są  wyrazem  reakcji  organizmu  kobiety 
na zmiany hormonalne, natomiast obiektywne są stwierdzone na podstawie badań fizykalnych 
i laboratoryjnych 

 

Objawy subiektywne 

Objawy obiektywne 

Brak krwawienia miesiączkowego 

PodwyŜszenie podstawowej temperatury 
ciała 

WzmoŜona tkliwość piersi 

Powiększenie piersi oraz  pigmentacja 
brodawek sutkowych i ich otoczek 

Uczucie  zmęczenia,  draŜliwość,  niechęć  do 
określonych pokarmów lub zapachów 

Zasinienie przedsionka pochwy oraz 
zasinienie i rozpulchnienie błony śluzowej 
pochwy 

Nudności i wymioty 

Zasinienie i rozpulchnienie szyjki macicy 

Częste oddawanie moczu 

Dodatni wynik próby ciąŜowej 

 

PowyŜsze  objawy  są  objawami  przypuszczalnymi  i  prawdopodobnymi.  Do  pewnych 

metod  rozpoznania  wczesnej  ciąŜy  naleŜą:  ultrasonografia,  wysłuchanie  tonów  serca  płodu 
(TSP) oraz wyczucie ruchów płodu. 
 
Fizjologiczne  zmiany  w  układzie  oddechowym,  krąŜenia,  pokarmowym,  moczowym 
zachodzące podczas ciąŜy 
 
Układ oddechowy 

Stan  układu  oddechowego  zmienia  się  z  powodu  uniesienia  przepony  ku  górze  przez 

powiększającą się cięŜarną macicę. W związku z tym: 
–

 

zmienia  się  wymiar  poprzeczny  klatki  piersiowej,  wynikiem  tego  jest  zmiana  toru 
oddechowego z Ŝebrowego na przeponowy, 

–

 

wzrasta objętość oddechowa (o 35–50%), 

–

 

zwiększa się pojemność wdechowa płuc (o 5–10%),  

–

 

całkowita pojemność płuc ulega zmniejszeniu (o 4–5%), 

–

 

wzrasta wentylacja minutowa (o ok. 40%). 

 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

8 

Zmiany w układzie krąŜenia 

W zakresie układu krąŜenia występują następujące zmiany fizjologiczne: 

–

 

objętość  osocza  zwiększa  się  od  końca  I  trymestru  ciąŜy  i  osiąga  swój  szczyt  około  32 
tygodnia  ciąŜy.  Osocze  krwi  w  czasie  ciąŜy  zwiększa  swoją  objętość  o  około  45%, 
natomiast  masa  erytrocytarna  o  20%.  Ten  niewspółmierny  wzrost  objętości  osocza 
i krwinek czerwonych powoduje fizjologiczną niedokrwistość cięŜarnych, 

–

 

podczas  ciąŜy  występuje  podwyŜszenie  poziomu  fibrynogenu,  wzrasta  takŜe  aktywność 
i zuŜycie płytek krwi co zwiększa ryzyko wystąpienia choroby zakrzepowej. 
Wskutek powiększania się cięŜarnej macicy i uniesienia przepony: 

–

 

serce  cięŜarnej  zmienia  swoje  połoŜenie  i  ulega  nieznacznemu  skrętowi  w  osi  długiej, 
stan ten moŜe być przyczyną szmerów czynnościowych. 
Z kolei pojemność minutowa serca zwiększa się z 4,5 do 6,0 litrów na minutę i jest ona 
najwyŜsza ok. 30 tygodnia ciąŜy, 

–

 

przyspieszeniu ulega równieŜ czynności serca o około 10–15 uderzeń na minutę. 
W zakresie ciśnienia tętniczego krwi dochodzi do: 

–

 

nieznacznego  jego  obniŜenia  się  na  początku  ciąŜy  i  powrotu  do  normy  w  ostatnich 
tygodniach trwania ciąŜy, 

–

 

ciśnienie  Ŝylne  górnej  połowy  ciała  nie  zmienia  się,  natomiast  w  Ŝyle  głównej  dolnej 
w ciąŜy  wzrasta  3-krotnie.  Wzrost  ten  spowodowany  jest  uciskiem  macicy,  który 
w pozycji  cięŜarnej  na  wznak  moŜe  być  tak  znaczny,  Ŝe  zmniejsza  przepływ  krwi  przez 
Ŝ

yłę  główną  dolną  i  zmniejsza  dopływ  krwi  do  serca,  co  moŜe  objawiać  się  omdleniem 

cięŜarnej. Przepływ krwi w ciąŜy w większości narządów zwiększa się.  

 
Przewód pokarmowy 

W  czasie  ciąŜy  na  skutek  działania  progesteronu  dochodzi  do  spowolnienia  motoryki 

mięśniówki  przewodu  pokarmowego,  co  w  następstwie  powoduje  upośledzenie  czynności 
zwieraczy  przełyku  i  cofanie  się  treści  Ŝołądkowej,  jest  to  bezpośrednią  przyczyną  zgagi, 
moŜe  takŜe  powodować  zwiększenie  ryzyka  pourazowych  wymiotów  i  aspiracji  treści 
pokarmowej. Treść pokarmowa zalega takŜe w jelitach, objawia się to zaparciem stolca.  

Zapotrzebowanie  energetyczne  stopniowo  wzrasta,  pod  koniec  ciąŜy  o  około  500  kcal 

(przeznaczone  jest  na  potrzeby  płodu  i  zaspokojenie  potrzeb  wynikających  ze  wzmoŜonej 
przemiany materii ustroju cięŜarnej). 
 
Czynność nerek 

W ciąŜy prawidłowej czynność nerek charakteryzuje się: 

–

 

zwiększonym przepływem krwi przez nerki, 

–

 

wzrostem filtracji kłębuszkowej, 

–

 

zwiększeniem resorpcji zwrotnej sodu i wody. 
W  moczu  cięŜarnych  pojawia  się  glukoza,  aminokwasy,  hormony  steroidowe  oraz 

gonadotropina  kosmówkowa.  Substancje  te  mogą  stanowić  poŜywkę  dla  bakterii, 
a dodatkowo  poszerzone  drogi  wyprowadzające  mocz  predysponują  do  zakaŜeń  dróg 
moczowych. 
 
Wewnątrzmaciczny rozwój człowieka 

Dzieli się na:  

–

 

wczesny okres rozwojowy (przedzarodkowy) – do końca 1 tygodnia rozwoju, 

–

 

okres zarodkowy – od początku 2 tygodnia do końca 8 tygodnia, 

–

 

okres rozwoju płodu – od 9 tygodnia do końca 38 tygodnia. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

9 

Wczesny okres rozwojowy 
–

 

trwa  od  zapłodnienia  do  powstania  blastocysty.  Obserwuje  się  w  tym  czasie 
zapoczątkowanie róŜnicowania na elementy trofoblastu i embrioblastu. 

 
Okres zarodkowy 

Rozpoczyna  się  8  dnia  rozwoju,  powstaje  zarodek  (embrion).  Następuje  proces 

gastrulacji, w wyniku, którego powstają 3 listki zarodkowe: 
–

 

zewnętrzny:   

ektoderma, 

–

 

wewnętrzny:  

entoderma, 

–

 

ś

rodkowy:    

mezoderma. 

 
Okres rozwoju płodu 

Trwa  od  9  tygodnia  ciąŜy  do  jej  zakończenia.  Płód  (foetus)  charakteryzuje  się  bardzo 

szybkim rozwojem i wzrostem, dotyczy to zarówno jego masy, jak i długości ciała. 
 
Masa i długość płodu: 

−

 

masa ciała powiększa się 800-krotnie, 

−

 

masę 3500 g płód osiąga około 40 tygodnia ciąŜy, 

−

 

długość ciała zwiększa się 50-krotnie, 

−

 

w 3 m-cu ciąŜy głowa stanowi ½ całej długości, 

−

 

w połowie ciąŜy stanowi ⅓ długości, 

−

 

po porodzie płodu donoszonego tylko ¼ długości, 

−

 

u człowieka dorosłego długość głowy wynosi ⅛ w stosunku do pozostałej części ciała. 

 
Opieka medyczna nad kobietą cięŜarną 

Kobieta  cięŜarna  powinna  być  pod  stałą  opieką  medyczną  w  celu  zapewnienia 

prawidłowego  przebiegu  ciąŜy.  Podczas  trwania  ciąŜy  naleŜy  oceniać  ryzyko  wystąpienia 
nieprawidłowości  poprzez  działania  profilaktyczne  i  lecznicze  oraz  stosować  elementy 
promocji  zdrowia.  Jednym  z  elementów  opieki  medycznej  jest  badanie  podmiotowe, 
przedmiotowe i badania dodatkowe. 
 
Badanie podmiotowe 

W zakres tego badania wchodzi zebranie informacji: 

–

 

dane cięŜarnej, 

–

 

przeszłość ginekologiczna i połoŜnicza, 

–

 

przebyte i obecne choroby, 

–

 

przyjmowane leki, 

–

 

wywiad rodzinny i środowiskowy. 

 
Badanie przedmiotowe 

W zakres tego badania wchodzą: 

–

 

badanie ogólne, 

–

 

badanie połoŜnicze z oceną tonów serca płodu (TSP) i ruchów płodu, 

–

 

określenie masy ciała w tym BMI, 

–

 

pomiar ciśnienia tętniczego krwi. 

 
Badania dodatkowe  

Zobowiązują do określenia: 

–

 

grupy krwi i czynnika Rh, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

10 

–

 

przeciwciał Rh, 

–

 

badania cytologicznego, 

–

 

wydzieliny pochwowej, 

–

 

morfologi krwi, 

–

 

badania ogólnego moczu, 

–

 

badania poziomu glukozy we krwi, 

–

 

WR, HBs, ewentualnie przeciwciał anty-HIV, 

–

 

przeciwciał toksoplazmozy i róŜyczki, 

–

 

badania ultrasonograficznego (USG). 

 

Dla  właściwego  przebiegu  opieki  nad  kobietą  cięŜarną  naleŜy  ustalić  przewidywany 

termin porodu (PTP). Wiek ciąŜowy ustala się na podstawie: 
–

 

reguły Naegelego (ostatnia miesiączka – 3 miesiące + 7 dni + 1 rok) plus/ minus róŜnica 
dni między cyklem 28 dniowym, 

–

 

wysokości dna macicy, 

–

 

pierwszych  ruchów  płodu  odczuwanych  przez  cięŜarną  (pierworódka/pierwiastka 
pierwsze ruchy płodu odczuwa około 20 tygodnia ciąŜy, wieloródka około 18 tygodnia), 

–

 

daty zapłodnienia, 

–

 

badania ultrasonograficznego. 

 

4.1.2. Pytania sprawdzające

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Jakie są obiektywne objawy ciąŜy? 

2.

 

Jakie badania laboratoryjne naleŜy wykonać w ciąŜy? 

3.

 

Jakie znasz metody obliczania przewidywanego terminu porodu? 

4.

 

W którym tygodniu ciąŜy następuje maksymalny przyrost objętości osocza? 

5.

 

Jak długo trwa okres zarodkowy? 

 

4.1.3.  Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1 

Oblicz  przewidywany  termin  porodu  według  reguły  Naegelego.  Ostatnia  miesiączka 

u kobiety wystąpiła 22 lipca 200…. roku. Cykle miesiączkowe regularne co 31 dni. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  metody  obliczania  przewidywanego  terminu 
porodu, 

2)

 

zastosować regułę Naegelego w zaleŜności od prezentowanych danych, 

3)

 

uwzględnić długość cyklu miesiączkowego, 

4)

 

wyliczyć przewidywany termin porodu, 

5)

 

przedstawić przewidywany termin porodu w tym przypadku, 

6)

 

sprawdzić  obliczony termin porodu z „kółkiem” do obliczania przewidywanego terminu 
porodu. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

papier formatu A4, flamastry, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

11 

−

 

 „kółko” do obliczania PTP, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 

Ćwiczenie 2 

Wymień  i  scharakteryzuj  badania  dodatkowe  jakie  cięŜarna  powinna  wykonać  w  czasie 

trwania ciąŜy fizjologicznej. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać w materiałach dydaktycznych schemat badań podczas ciąŜy fizjologicznej, 

2)

 

wymienić badania, 

3)

 

scharakteryzować badania, 

4)

 

uzasadnić celowość ich wykonywania. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

papier formatu A4, flamastry, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 

4.1.4.  Sprawdzian postępów

 

 
Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

wymienić okresy rozwojowe płodu? 

 

 

2)

 

scharakteryzować zmiany ciąŜowe? 

 

 

3)

 

określić badania laboratoryjne wykonywane w czasie ciąŜy? 

 

 

4)

 

rozróŜnić subiektywne i obiektywne objawy ciąŜy? 

 

 

5)

 

obliczyć przewidywany termin porodu? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

12 

4.2. Przebieg porodu 
 

4.2.1.

 

Materiał nauczania 

 

Porodem  jest  zakończenie  ciąŜy  trwającej  22  ukończone  tygodnie  lub  więcej.  Porodem 

czasowym  z  kolei  jest  poród  następujący  w  wyniku  ciąŜy,  która  trwała  co  najmniej  37 
tygodni, a krócej niŜ ukończone 42 tygodnie. 
Poród  (partus)  –  to  szereg  procesów,  które  powodują  wydalenie  z  macicy  płodu,  płynu 
owodniowego i popłodu (łoŜysko, błony płodowe, pępowina). 
Poród  prawidłowy  –  to  poród  dokonujący  się  drogami  naturalnymi  lub  z  niewielkim 
udziałem połoŜnej lub innego świadczeniodawcy. 

W czasie porodu moŜna wyróŜnić cztery okresy: 

1.

 

Pierwszy okres porodu: 
–

 

okres  rozwierania  –  od  wystąpienia  regularnej  czynności  skurczowej  macicy,  co        
10–15 minut do całkowitego rozwarcia szyjki macicy  (10 cm), 

–

 

czas trwania pierwszego okresu porodu wynosi od 9-15 godzin u pierworódek i 6–9 
godzin u wieloródek. 

W trakcie trwania pierwszego okresu porodu wyróŜniamy: 
–

 

fazę  utajoną,  czyli  fazę  wolnego  rozwierania  –  od  początku  pierwszego  okresu 
porodu do rozwarcia szyjki macicy na  3–4 cm, 

–

 

fazę  aktywną,  czyli  fazę  przyspieszonego  rozwierania  –  od  3–4  cm  do  całkowitego 
rozwarcia szyjki macicy. 

2.

 

Drugi okres porodu: 
–

 

okres wydalania – od całkowitego rozwarcia szyjki macicy do urodzenia noworodka, 

–

 

drugi okres porodu trwa do 2 godzin. 

3.

 

Trzeci okres porodu: 
–

 

okres łoŜyskowy – od urodzenia noworodka do wydalenia popłodu, 

–

 

czas trwania trzeciego okresu porodu – do 30 minut. 

4.

 

Czwarty okres porodu: 
–

 

wczesny  okres  poporodowy  –  obejmuje  2-godzinny  okres  ścisłego  nadzoru  po 
urodzeniu noworodka. 

 
W  celu  ustalenia  danych  potrzebnych  do  prowadzenia  porodu  naleŜy przeprowadzić badanie 
rodzącej, które obejmuje: 
 
Wywiad  –  powinien  dostarczyć  najwaŜniejszych  informacji  związanych  z  obecną  ciąŜą 
i porodem. NaleŜy zapytać o: 
–

 

nazwisko, 

–

 

wiek, 

–

 

która ciąŜa i który poród, 

–

 

data ostatniej miesiączki w celu obliczania terminu porodu, 

–

 

skurcze macicy, kiedy się rozpoczęły, jak częste są teraz, jak długo trwają, 

–

 

czy odpłynął płyn owodniowy – jeśli tak (kiedy), 

–

 

czy występowały nieprawidłowości w przebiegu obecnej ciąŜy, 
W przypadku wieloródek pytamy o: 

–

 

liczbę dzieci, ich wiek, Ŝywe i martwe urodzenia, urodzeniową masa ciała, 

–

 

liczbę poronień, porodów przedwczesnych, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

13 

–

 

sposób  zakończenia  poprzednich  ciąŜ  (poród  samoistny  czy  operacyjny  –  w  przypadku 
operacyjnego, z jakich wskazań), 

–

 

przebieg okresu poporodowego (czy występowały krwawienia z dróg rodnych), 

–

 

datę ostatniego porodu, 

–

 

przebyte choroby. 

 
Badanie przedmiotowe wykonuje lekarz, uwzględnia ono: 
–

 

na jakiej wysokości znajduje się część przodująca płodu 

–

 

jakie jest rozwarcie ujścia zewnętrznego szyjki macicy 

–

 

tony serca płodu 

 
Przebieg porodu 

Postępowanie  w  pierwszym  okresie  porodu  powinno  obejmować  systematyczną  ocenę 

stanu rodzącej i płodu, która powinna zawierać: 
–

 

ocenę stanu ogólnego rodzącej (pomiar temperatury, tętna, ciśnienia tętniczego krwi), 

–

 

ocenę czynności skurczowej macicy, 

–

 

kontrolę krwawienia z dróg rodnych, 

–

 

ocenę zabarwienia i odpływania płynu owodniowego, 

–

 

określenie usytuowania płodu w macicy (połoŜenie, ustawienie), 

–

 

określenie zaawansowania główki w kanale rodnym (lekarz połoŜnik), 

–

 

ocenę  czynności  serca  płodu  co  10–15  minut  słuchawką  połoŜniczą  w  warunkach 
pozaszpitalnych lub za pomocą  kardiotokografu (KTG) w sposób ciągły. 

 
Kardiografia 

Podstawowa częstość tonów serca płodu – rejestrowana w czasie ciąŜy lub w przerwach 

między skurczami macicy w czasie porodu określana jest jako 
–

 

częstość normalna, eukardia: 110–150 uderzeń na minutę w czasie trwania porodu mogą 
występować okresowe zmiany częstości bicia serca płodu. Są to: 
Deceleracje  –  zwolnienie  tonów  serca  płodu  poniŜej  120  uderzeń  na  minutę  (związane 

z czynnością skurczową macicy). 

WyróŜniamy  deceleracje  wczesną,  w  której  maksymalne  zwolnienie  tonów  serca  płodu 

występuje    na  szczycie  skurczu.  Przyczyną  powstania  tej  deceleracji  jest  ucisk  na 
ś

ródmózgowie  płodu  wywołane  kontaktem  główki  ze  ścianami  kanału  rodnego  matki,  co 

powoduje  zwolnienie  akcji  serca  płodu  w  wyniku  odruchu  nerwu  błędnego.  Ten  typ 
deceleracji nie stanowi zagroŜenia dla płodu (jeśli nie występuje z  przedłuŜonymi zmianami 
w  podstawowej  częstości  tonów  serca  płodu).  Kolejnym  rodzajem  deceleracji,  pojawiającej 
się  kilkanaście  sekund  po  skurczu  jest  deceleracja  późna.  Jest  ona  wynikiem  niewydolności 
maciczno-łoŜyskowej,  wymaga  czynnego  postępowania  połoŜniczego.  Deceleracja  zmienna         
z kolei pojawia się w róŜnych fazach skurczu, jej przyczyną najczęściej jest ucisk pępowiny. 

Akceleracje  –  przyspieszenie  tonów  serca  płodu  (związane  z  czynnością  skurczową 

macicy). Występuje często w przypadku niedojrzałego ośrodkowego układu nerwowego płodu 
(u płodów niedonoszonych), w innych niŜ główkowe ułoŜeniach płodu. MoŜe takŜe stanowić 
objaw reakcji zdrowego płodu. 
 
Postępowanie w drugim okresie porodu  

Warunkami do parcia w drugim okresie porodu są: 

−

 

pełne rozwarcie szyjki macicy (10 cm), 

−

 

główka płodu na dnie miednicy (widoczna w szparze sromowej), 

−

 

pęknięty pęcherz płodowy, 

−

 

szew strzałkowy w wymiarze prostym. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

14 

W czasie drugiego okresu porodu główka i barki płodu oraz cały tułów przechodzą przez 

kanał  rodny  matki,  wykonując  następujące  po  sobie  zwroty.  Jest  to  tak  zwany  mechanizm 
porodowy  główki  i  barków.  Zwroty,  których  dokonuje  płód  mają  na  celu  dostosowanie  się 
części  ciała  płodu  do  warunków  przestrzennych  kanału  rodnego.  WyróŜniamy  cztery 
podstawowe zwroty: 
1.

 

Pierwszy zwrot główki płodu – główka płodu przygina się do klatki piersiowej, wstawia 
się  do  kanału  rodnego  (do  wchodu)  tak,  Ŝe  szew  strzałkowy  znajduje  się  w  wymiarze 
poprzecznym lub skośnym wchodu. 

2.

 

Drugi zwrot główki to ruch postępowo – rotacyjny (zwrot wewnętrzny). 

3.

 

Trzeci  zwrot  główki  płodu  określany  jest  jako  odgięcie.  Od  strony  spojenia  łonowego 
rodzi  się  potylica,  następnie  po  kroczu  wyłania  się  wierzchołek  główki,  czoło,  twarz 
i bródka płodu. 

4.

 

Czwarty  zwrot  główki  płodu  (zwrot  zewnętrzny)  polega  na  zwróceniu  się  twarzyczki 
płodu  do  jednego  z  ud  matki.  W  wyniku  rotacji  główki  płodu  do  kanału  rodnego 
wstawiają  się  barki  płodu,  które  z  wymiaru  poprzecznego  przechodzą  w  wymiar  prosty, 
aby najpierw urodził się bark przedni od strony spojenia łonowego, a następnie bark tylny 
od strony zagłębienia krzyŜowo – biodrowego. Kolejno rodzi się cały tułów płodu. 
Drugi  okres  porodu  polega  na  systematycznej  ocenie  stanu  rodzącej  i  płodu  oraz 

udzieleniu pomocy rodzącemu się płodowi. 

Zespół ratownictwa medycznego: 

–

 

monitoruje i ocenia czynność serca płodu po kaŜdym skurczu, 

–

 

ocenia czynność skurczową macicy (występują skurcze parte), 

–

 

zapewnia zestaw do porodu (noŜyczki do nacięcia krocza, do przecięcia pępowiny, pean, 
kocher,  klem  do  zaciśnięcia  pępowiny,  gaziki,  4  podkłady,  serweta  do  ochrony  krocza, 
cewnik do odśluzowania noworodka), 

–

 

przygotowuje  rodzącą  do  współpracy  i  parcia  (przedstawia  prawidłowy  sposób 
oddychania  –  głęboki  wdech  przed  rozpoczęciem  parcia  i  zatrzymanie  powietrza, 
zamknięcie oczu i przygięcie głowy do klatki piersiowej), 

–

 

organizuje „stanowisko” noworodkowe, 

–

 

przygotowuje rodzącą do porodu (odpowiednie ułoŜenie – pozycja ginekologiczna), 

–

 

przygotowuje się do obsługi porodu (zabezpiecza warunki aseptyki i antyseptyki), 

–

 

aktywnie  prowadzi  poród  przy  współpracy  rodzącej  (patrz  nagły  poród  –  postępowanie 
z rodzącą), 

–

 

stosuje ochronę krocza, w razie potrzeby nacina je, 

–

 

wytacza główkę, barki i przyjmuje noworodka, 

–

 

odśluzowuje górne drogi oddechowe i treść Ŝołądka dziecka (w zaleŜności od potrzeby), 

–

 

oznacza noworodka tasiemkami identyfikacyjnymi, 

–

 

odcina i zabezpiecza kikut pępowinowy, 

–

 

po osuszeniu i wstępnej ocenie stanu dziecka przekazuje noworodka matce, 

–

 

ocenia  punktację  noworodka  na  podstawie  skali  Agar  (bezpośrednio  po  urodzeniu 
dziecka  naleŜy  zwrócić  uwagę  na  takie  parametry  Ŝyciowe  jak:  zabarwienie  powłok 
skórnych, czynność pracy serca i oddechy, napięcie mięśniowe oraz reakcję na bodźce np. 
wprowadzenie  cewnika  do  nosa).  W  skali  tej  dokonuje  się  oceny  w/w  parametrów 
punktowych od 0 do 2. Noworodki w stanie dobrym otrzymują 8–10 punktów, średnim 4–7, 
a w stanie cięŜkim 0–3 punkty, 

–

 

kontroluje obkurczanie mięśnia macicy, 

–

 

obserwuje stan ogólny i samopoczucie rodzącej. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

15 

SKALA AGAR 
 

 

Punkty 

 

 

0 

 

1 

 

2 

Tętno 

 

brak 

słabe 

< 100 u/min 

silne 

> 100 u/min 

Oddechy 

 

brak 

chwyta powietrze 

regularne 

Napięcie 

mięśniowe 

brak 

wiotki 

mocne 

Barwa skóry 

blada 

sina 

róŜowa 

Odruchy 

brak 

grymasy 

mocny krzyk, kaszel, 

kichanie 

 
Postępowanie w trzecim okresie porodu 

WyróŜnia się dwa rodzaje postępowania w trzecim okresie porodu: 

–

 

bierne  –  polega  na  wyczekiwaniu  na  samoistne  oddzielenie  się  łoŜyska  bez  stosowania 
ś

rodków farmakologicznych, 

–

 

czynne  –  z  zastosowaniem  leków  obkurczających  mięsień  macicy  (oxytocyna  lub 
methergina). 
W trzecim okresie porodu zespół ratownictwa medycznego: 

–

 

ocenia czy łoŜysko (placenta) uległo oddzieleniu, na podstawie poniŜszych objawów: 
•

 

zmniejszenie napięcia pępowiny, 

•

 

wysuwanie się sznura pępowiny z dróg rodnych, 

•

 

pojawienie się odczucia parcia na stolec, 

•

 

uniesienie się dna macicy i skierowanie pod prawy łuk Ŝebrowy, 

–

 

przyjmuje rodzący się popłód (łoŜysko, pępowina i błony płodowe). 

–

 

ocenia  urodzony  popłód  (jego  całość  )  i  zabezpiecza  do  powtórnej  oceny  przez  zespół 
połoŜniczy, 

–

 

ocenia okołoporodową utratę krwi (150–250 ml), 

–

 

ocenia samopoczucie i stan rodzącej. 
WyróŜnia się dwa typy oddzielenia się łoŜyska: 

–

 

oddzielenie sposobem Schultzego (centralnie) łoŜysko rodzi się stroną płodową, 

–

 

oddzielenie sposobem Duncana (brzeŜnie) łoŜysko rodzi się stroną matczyną. 

 
Postępowanie w czwartym okresie porodu 

Czwarty  okres  porodu  przypada  na  pierwsze  dwie  godziny  po  urodzeniu  dziecka.  Jeśli 

poród  odbył  się  w  warunkach  pozaszpitalnych,  w  tym  czasie  następuje  transport  matki 
i dziecka do szpitala. Zespół ratownictwa medycznego w tym okresie: 
–

 

kontroluje parametry stanu ogólnego matki i dziecka, 

–

 

kontroluje  krwawienie  z  dróg  rodnych,  miejsce  nacięcia  krocza, zapewnia jałowy pakiet 
wkładek, 

–

 

sprawdza obkurczanie się mięśnia macicy, 

–

 

moŜe pomóc matce w podjęciu próby przystawienia noworodka do piersi. 

 
Połóg  (puerperium)  rozpoczyna  się  z  chwilą  porodu  kompletnego  popłodu.  Jest  to  okres 
następujący po ciąŜy i porodzie. Procesy odnowy i gojenia trwają około 6–8 tygodni. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

16 

Połóg charakteryzują cztery jednocześnie przebiegające procesy: 
–

 

cofanie się zmian ciąŜowych i porodowych, 

–

 

gojenie się zmian porodowych, 

–

 

rozpoczęcie i utrzymanie laktacji, 

–

 

ponowne podjęcie czynności przez jajniki. 

 

Okres połogu dzieli się na: 
–

 

wczesny okres poporodowy (IV okres porodu), 

–

 

wczesny połóg, trwający do dwóch tygodni po porodzie, 

–

 

późny połóg, obejmujący okres 6 tygodni po porodzie. 

 

Postępowanie z rodzącą  

W przypadku wezwania zespołu ratownictwa medycznego do rodzącej w drugim okresie 

porodu do obowiązków członków zespołu naleŜy: 
–

 

ocenić stan matki i dziecka (patrz postępowanie w drugim okresie porodu), 

–

 

ułoŜyć rodzącą w miejscu z dostępem z kilku stron na jałowych podkładach. Polecić jej 
ułoŜenie  się  na  grzbiecie,  z  nogami  zgiętymi  w  kolanach  i  przyciągniętymi  do  brzucha, 
z szeroko rozchylonymi udami, 

–

 

zdezynfekować krocze, 

–

 

podłoŜyć pod pośladki zwinięty koc, poduszkę lub klin, 

–

 

nałoŜyć jałowe rękawice, 

–

 

kiedy  w  szparze  sromu  rodzącej  pojawi  się  główka  płodu,  płasko  ułoŜyć  dłoń  na 
wierzchołku rodzącej się główki i delikatnie ucisnąć w kierunku krocza, Ŝeby zapobiec jej 
gwałtownemu urodzeniu się, drugą ręką ułoŜoną na kroczu sterować rodzenie się główki, 

–

 

jeśli  błony  płodowe  nie  pękły,  przebić  je  palcem,  uciskając  na  pęcherz  płodowy, 
w kierunku główki płodu (lub uŜyć kleszczyki kochera), 

–

 

kiedy urodzi się główka płodu, sprawdzić czy sznur pępowinowy nie jest okręcony wokół 
szyi dziecka. Jeśli tak, spróbować przełoŜyć pępowinę ponad główką płodu.  

–

 

po porodzie główki odessać wydzielinę z ust i nosa dziecka (jeśli zachodzi taka potrzeba) 
lub przetrzeć jałową gazą, 

–

 

po  dokonaniu  zwrotu  zewnętrznego  objąć  główkę  płodu  oburącz  w  wymiarze 
dwuskroniowym,  skierować  ją  ku  dołowi  w  celu  urodzenia  barku  przedniego  od  strony 
spojenia  łonowego,  następnie  unieść  ją  ku  górze,  aby  wyłonić  bark  tylny  po  kroczu 
i resztę tułowia, 

–

 

kiedy  ustanie  tętnienie  pępowiny,  zacisnąć  ją  za  pomocą  narzędzi  lub  dwóch  zacisków 
(około  7–10  cm  od  brzuszka  noworodka  i  drugi  raz  5  cm  dalej)  i  przeciąć.  Dziecko 
moŜna ułoŜyć na brzuchu matki, 

–

 

jałowym  podkładem  wytrzeć  noworodka,  a  następnie  (jeśli  zachodzi  taka  potrzeba) 
ponownie odessać wydzielinę z okolicy ust i nosa dziecka, 

–

 

owinąć noworodka w ciepły koc lub becik noworodkowy i ułoŜyć na boku z głową nieco 
obniŜoną  (pozycja  Trendelenburga)  w  stosunku  do  tułowia,  tak  by  wydzielina  mogła 
wypłynąć z ust i nosa dziecka na zewnątrz, 

–

 

w razie potrzeby masować grzbiet dziecka by pobudzić jego oddychanie (fizjologicznie > 
40 na minutę), 

–

 

jeśli po minucie dziecko nie zaczyna oddychać równomiernie lub utrzymują się trudności 
w oddychaniu naleŜy podać tlen, 

–

 

w przypadku konieczności sztucznej wentylacji, wykonać ją z częstością 30 oddechów na 
minutę, 

–

 

jeŜeli  częstość  akcji  serca  wynosi  <  60  uderzeń  na  minutę  naleŜy  wykonać  uciskanie 
klatki piersiowej ( patrz resuscytacja noworodka po urodzeniu), 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

17 

–

 

zapisać czas porodu i ocenę noworodka w skali Agar, 

–

 

w przypadku porodu bliźniąt przygotować się do porodu drugiego dziecka, 

–

 

zwrócić  uwagę  na  wydalenie  popłodu.  Powinno  ono  nastąpić  do  30  minut  od  urodzenia 
noworodka, 

–

 

urodzone  łoŜysko  wraz  z  błonami  płodowymi  i  sznurem  pępowinowym  zabezpieczyć 
(np. w plastikowym worku), 

–

 

połoŜnicę ułoŜyć w wygodnej pozycji, zapewnić jej ciepło, 

–

 

przetransportować do szpitala. 

 
Opieka nad matką po porodzie 

Członkowie zespołu ratownictwa medycznego powinni: 

–

 

ocenić stan ogólny matki pod kątem objawów ewentualnego wstrząsu hipowolemicznego, 

–

 

sprawdzić  stan  połoŜniczy  (obkurczanie  mięśnia  macicy:  wysokość  dna  macicy, 
konsystencja), 

–

 

obserwować objętość utraconej krwi. 

 
ZagraŜający poród przedwczesny (Partus praematurus imminens) 

Porodem przedwczesnym jest poród następujący w wyniku ciąŜy, która trwa krócej niŜ 37 

ukończonych  tygodni.  Jeszcze  jednym  kryterium  wcześniactwa  jest  masa  urodzeniowa 
noworodka,  według  której  za  dziecko  przedwcześnie  urodzone  uznaje  się  noworodka 
waŜącego 2500 gramów lub mniej. 
 
Przyczyny porodu przedwczesnego: 
–

 

przebyte poronienia i porody przedwczesne, 

–

 

ciąŜa mnoga, 

–

 

łoŜysko przodujące, 

–

 

stan przedrzucawkowy, 

–

 

niewydolność cieśniowo-szyjkowa, 

–

 

przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego, 

–

 

choroby infekcyjne matki, takie jak choroby układu moczowego, 

–

 

niski status socjalno-ekonomiczny, 

–

 

palenie tytoniu, 

–

 

stosowanie uŜywek takich jak narkotyki i alkohol. 

 
Rozpoznanie porodu przedwczesnego: 
Do kluczowych objawów rozpoczynającego się porodu przedwczesnego naleŜą: 
–

 

regularna czynność skurczowa macicy (4 skurcze na 20 minut), 

–

 

skrócenie szyjki macicy o 80% lub rozwarcie szyjki macicy na 2 cm, 

–

 

pęknięty pęcherz płodowy (pęcherz płodowy moŜe być równieŜ zachowany). 

Ratownik medyczny moŜe w tym zakresie ocenić czynność skurczową macicy oraz stwierdzić 
ciągłość pęcherza płodowego poprzez przeprowadzenie badania podmiotowego. W przypadku 
wystąpienia  zagraŜającego  porodu  przedwczesnego  naleŜy  niezwłocznie  przetransportować 
pacjentkę do szpitala celem konsultacji z lekarzem połoŜnikiem. 
 

Postępowanie  w  przypadku  wystąpienia  porodu  przedwczesnego  jest  wielokierunkowe. 

Opiera  się  głównie  na  leczeniu  farmakologicznym,  mającym  na  celu  hamowanie 
przedwczesnej  czynności  skurczowej  macicy.  Do  leków,  które  hamują  czynność  skurczową 
macicy zalicza się: 
–

 

tokolityki, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

18 

–

 

leki spazmolityczne, 

–

 

siarczan magnezu. 
JeŜeli  przyczyną  porodu  przedwczesnego  jest  niewydolność  cieśniowo-szyjkowa,  poza 

postępowaniem  zachowawczym  stosuje  się  równieŜ  leczenie  operacyjne.  Polega  ono  na 
załoŜeniu na szyjkę macicy szwu okręŜnego. 

Poród  przedwczesny  jest  zaliczany  do  grupy  porodów  wysokiego  ryzyka,  stąd  wymaga 

intensywnego  nadzoru.  Dlatego  powinien  odbywać  się  w  ośrodkach  mogących  zapewnić 
wysokospecjalistyczną opiekę matce i dziecku. 
 

4.2.2. Pytania sprawdzające

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Z ilu okresów składa się poród? 

2.

 

Jaka jest definicja I okresu porodu? 

3.

 

Z jaką częstotliwością słuchamy tonów serca płodu w I okresie porodu? 

4.

 

Jakie są warunki do parcia? 

5.

 

Jaki jest skład zestawu do porodu? 

6.

 

Jakie objawy wskazują na oddzielenie się łoŜyska w III okresie porodu? 

7.

 

Jaka jest utrata krwi w trakcie porodu fizjologicznego? 

8.

 

Jaki okres czasu moŜna czekać na urodzenie się łoŜyska w trzecim okresie porodu? 

 

4.2.3.  Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1 

Wymień czynności osoby przyjmującej poród fizjologiczny. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

obejrzeć film dotyczący przebiegu porodu fizjologicznego, 

2)

 

zapisać kolejność wykonywanych czynności przez osobę przyjmującą poród, 

3)

 

dokonać analizy poszczególnych czynności, 

4)

 

zaprezentować zaobserwowane działania osoby przyjmującej poród. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

film „Przebieg porodu fizjologicznego”, 

−

 

sprzęt audiowizualny, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2 
 

Przyjmij poród fizjologiczny. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  informacji  dotyczących  przyjmowania  porodu 
fizjologicznego, 

2)

 

przygotować stanowisko pracy (zestaw do porodu, dokumentacja, leki), 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

19 

3)

 

ocenić stan matki i płodu, 

4)

 

ocenić warunki do parcia (główka płodu widoczna w kroczu), 

5)

 

przygotować rodzącą do porodu, 

6)

 

przygotować się do przyjęcia porodu (mycie i dezynfekcja rąk, nałoŜenie maski i rękawic 
– zgodnie z zasadami aseptyki i antyseptyki), 

7)

 

przyjąć poród. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

fantom kobiety rodzącej, 

–

 

fantom płodu, 

–

 

zestaw do porodu, 

–

 

bielizna operacyjna, 

–

 

słuchawka połoŜnicza, 

–

 

zestaw do mycia krocza, 

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 

Ćwiczenie 3 
 

Zaopatrz noworodka po porodzie. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

odszukać  w  materiałach dydaktycznych informacji dotyczących zaopatrzenia noworodka 
po porodzie, 

2)

 

przygotować stanowisko pracy (zestaw do odśluzowania noworodka, utoŜsamienia), 

3)

 

ocenić stan noworodka, 

4)

 

utoŜsamić noworodka (załoŜyć tasiemki identyfikacyjne na rączki), 

5)

 

odpępnić noworodka, 

6)

 

odśluzować noworodka (w razie potrzeby), 

7)

 

przygotować noworodka do przekazania matce. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

fantom noworodka, 

–

 

zestaw do odśluzowania noworodka, 

–

 

tasiemki identyfikacyjne, 

–

 

zestaw do odpępnienia, 

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 

Ćwiczenie 4 
 

Wykonaj zabieg Credego u noworodka. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

przygotować stanowisko pracy (zestaw do wykonania zabiegu Credego), 

2)

 

ocenić stan noworodka, 

3)

 

wykonać zabieg Credego, 

4)

 

przygotować noworodka do przekazania matce. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

20 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

fantom noworodka, 

–

 

materiał opatrunkowy, 

–

 

zestaw do zabiegu Credego, 

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 

4.2.4.  Sprawdzian postępów

 

 
Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcia  poszczególnych okresów porodu? 

 

 

2)

 

wymienić warunki do parcia? 

 

 

3)

 

określić zadania ratownika medycznego przyjmującego poród? 

 

 

4)

 

ocenić prawidłowe tony serca płodu? 

 

 

5)

 

wymienić skład zestawu do porodu? 

 

 

6)

 

określić  czynności  związane  z  zaopatrzeniem  noworodka  po 
porodzie? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

21 

4.3. Stany naglące w przebiegu ciąŜy 

 
4.3.1. Materiał nauczania 

 
Przyczyny krwawień w pierwszej połowie ciąŜy 

Zaliczamy do nich: 

–

 

poronienia, 

–

 

polipy i rak szyjki macicy, 

–

 

rodzące się mięśniaki, 

–

 

nadŜerka części pochwowej szyjki macicy. 
Poronienie  to  najczęstsza  przyczyna  krwawień  w  pierwszej  połowie  ciąŜy.  Polega  na 

samoistnym wydaleniu jaja płodowego w okresie, w którym dziecko nie jest zdolne do Ŝycia 
poza  łonem  matki.  Poronieniem  (abortus)  jest  zakończenie  ciąŜy  trwającej  krócej  niŜ 
22 tygodnie.  
 
Przyczyny poronień samoistnych 
–

 

w ponad 60% przypadków są one spowodowane patologią jaja płodowego, 

–

 

niekiedy decydującą rolę odgrywają czynniki ze strony matki, 

–

 

w pozostałych przyczyny nie są znane. 
Przyczyny ze strony jaja płodowego: 

–

 

nieprawidłowości w rozwoju zarodka, które nie rokują szans na jego dojrzewanie, 

–

 

patologia komórek rozrodczych (jajowych lub plemników), 

–

 

wady chromosomalne płodu (1 na 10 potwierdzonych ciąŜ), 

–

 

wady rozwojowe płodu (wada układu nerwowego, serca, zaburzeń biochemicznych itp.), 

–

 

wady pępowiny. 
Przyczyny ze strony matki: 

–

 

zmiany miejscowe w obrębie narządów płciowych, takie jak wady rozwojowe macicy, jej 
niedorozwój,  guzy  macicy,  mięśniaki,  uszkodzenia  szyjki  macicy  (niewydolność  szyjki 
macicy),  polip  (niezłośliwy  przerost  grupy  komórek),  rak  szyjki  macicy,  zrosty  po 
zmianach zapalnych, 

–

 

zaśniad groniasty, czyli nieprawidłowy rozwój łoŜyska, 

–

 

zaawansowany wiek matki (po 38 roku Ŝycia), 

–

 

choroby  matki:  ostre  choroby  ogólne,  wirusowe,  zakaźne  przebiegające  z  wysoką 
temperaturą,  przewlekłe  choroby  zakaźne,  metaboliczne  (np.  cukrzyca),  urazy 
mechaniczne, wstrząsy psychiczne, zaburzenia hormonalne, 

–

 

pęknięcie pęcherza płodowego i zakaŜenie wewnątrzmaciczne, 

–

 

powikłania w wyniku zabiegów diagnostycznych (mają miejsce w rzadkich przypadkach): 
fetoskopii  (oglądania  płodu  za  pomocą  specjalnego  endoskopu  -  fetoskopu), 
amniopunkcji  (pobrania  płynu  owodniowego  do  badania),  biopsji  trofoblastu,  czyli 
pobrania wycinka zewnętrznej warstwy błony płodowej zarodka, kordocentezy (nakłucia 
Ŝ

yły pępowinowej), 

–

 

nieprawidłowości w odŜywianiu cięŜarnej. 

 

Ryzyko  poronienia wzrasta takŜe u kobiet leczonych z powodu niepłodności, przy ciąŜy 

mnogiej, a takŜe u kobiet pijących alkohol i palących papierosy. Wtórnie, wskutek przebytych 
juŜ poronień, dochodzi do poronień nawykowych (utraty 3 i więcej ciąŜ). 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

22 

Rodzaje poronień 

Objawami poronienia zagraŜającego (abortu imminens) są skąpe bezbolesne krwawienia 

z  dróg  rodnych,  czasami  mogą  pojawić  się  skurcze  macicy  o  niewielkim  nasileniu.  Objawy 
tego  poronienia  najczęściej  występują  w  dniach  przypadających  na  kolejne  krwawienia 
miesiączkowe,  a  więc  w  4,  8  i  12  tygodniu  ciąŜy.  Krwawienie  moŜe  być  krótkotrwałe 
i niewielkie.  Zdarza  się  takŜe,  Ŝe  pod  względem  obfitości  przypomina  normalną  miesiączkę. 
Krwawienie  z  dróg  rodnych  we  wczesnej  ciąŜy  jest  często  spotykanym  zjawiskiem,  pojawia 
się  zwykle  raz  na  cztery  potwierdzone  ciąŜe.  Jest  to  zawsze  krew  matczyna,  nie  płodowa. 
Zdarza się, Ŝe krwawienie jest niewielkie i ustępuje samoistnie po krótkim czasie. 

JeŜeli jednak krwawienie nasila się i towarzyszy mu tępy, rozpierający ból w podbrzuszu 

lub  krzyŜu,  jest  to  tzw.  poronienie  rozpoczynające  się  (abortus  incipiens).  Natomiast  jeśli 
następuje  dalsze  nasilenie  się  powyŜszych  objawów  oraz  widoczne  są  elementy  jaja 
płodowego lub jego części w kanale szyjki macicy, ma juŜ miejsce poronienie w toku (abortus 
in tractu). 

Gdy poronienie juŜ się dokonuje, a elementy jaja płodowego lub jego części znajdują się 

w  kanale  szyjki  macicy  lub  w  pochwie,  mamy  do  czynienia  z  poronieniem  niezupełnym 
(abortus  incompleta).  W  poronieniach  niezupełnych  tylko  część  jaja  płodowego  zostaje 
wydalona,  tzw.  resztki  po  poronieniu  zalegają  w  jamie  macicy  i powodują  przedłuŜające  się 
krwawienie.  NaleŜy  wyłyŜeczkować  macicę,  aby  zapobiec  groŜącemu  krwotokowi  lub 
zakaŜeniu  wewnątrzmacicznemu.  Zabieg  ten  wykonuje  się  w znieczuleniu.  Jeśli  wszystkie 
tkanki  płodu  zostały  wydalone  z  macicy  jest  to  wówczas  poronienie  zupełne  (abortus 
completa)-  z  reguły  jest  ono  bardzo  wczesne,  do  7  tygodnia  ciąŜy.  Ten  stan  nie  wymaga 
wyłyŜeczkowania macicy. 

Poronienie  zatrzymane  lub  ciąŜa  obumarła  to  takie,  w  którym  zarodek  (po  8  tygodniu 

ciąŜy  płód)  nie  Ŝyje,  ale  ciąŜa  trwa  nadal.  Obumarły  zarodek  moŜe  pozostawać  w  jamie 
macicy  przez  kilka  tygodni,  nawet  miesięcy.  Macica  przestaje  się  powiększać,  ale  jej  szyjka 
pozostaje ściśle zamknięta. Wyniki testów ciąŜowych mogą być niepewne przez kilka tygodni 
po  obumarciu  płodu.  Najlepszą  metodą  stwierdzenia,  czy  płód  jest  Ŝywy,  czy  obumarł,  jest 
badanie  ultrasonograficzne.  W  6  tygodniu  ciąŜy  moŜna  wyczuć  juŜ  bicie  serca  zarodka. 
Rozpoznaną  przez  lekarza  martwą  ciąŜę  naleŜy  bezwzględnie  i  jak  najszybciej  usunąć. 
Kobieta  cięŜarna,  która  zaczęła  krwawić,  zawsze  powinna  zachować  wydalone  z  krwią 
fragmenty tkanek, by lekarz mógł je zbadać. 
 
Leczenie i zapobieganie 

W  poronieniu  zagraŜającym  i  zaczynającym  się  stosuje  się  leczenie  zachowawcze. 

Z reguły  zaleca  się  leki  rozkurczowe  lub  tokolityczne,  środki  uspokajające  i  hormonalne. 
Czasami  zapewnienie  kobiecie  wsparcia  psychicznego  pozwala  uniknąć  zaŜywania  leków 
uspokajających. CięŜarna powinna bezwzględnie leŜeć w łóŜku. 

KaŜde,  nawet  najmniejsze  plamienie  w  ciąŜy  naleŜy  szybko  skonsultować  z  lekarzem 

połoŜnikiem. CięŜarna zwykle trafia na oddział patologii wczesnej ciąŜy w celu podtrzymania 
ciąŜy.  Przy  niewydolności  cieśniowo-szyjkowej  zakłada  się  w  II  trymestrze  ciąŜy  tzw.  szew 
okręŜny na szyjkę, który zmniejsza stopień jej niewydolności. Szyjka podczas ciąŜy musi być 
zamknięta,  stanowi  ona  aparat  podtrzymujący  rozwijającą  się  ciąŜę.  Dzięki  załoŜeniu  szwu 
kobieta  moŜe  donosić  ciąŜę  i  urodzić  w  terminie  zdrowe  dziecko.  Bardzo  waŜne  jest  to,  by 
cięŜarna przyjęta do porodu poinformowała lekarza, Ŝe ma załoŜony taki szew! 

JeŜeli  podczas  ciąŜy  nastąpił  odpływ  płynu  owodniowego  lub  jego  sączenie  się,  mogło 

dojść  do  pęknięcia  pęcherza  płodowego.  W  takiej  sytuacji  powinna  zostać  natychmiast 
przewieziona do szpitala. W przypadku pęknięcia pęcherza płodowego cięŜarna powinna być 
transportowana w pozycji leŜącej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

23 

CiąŜa pozamaciczna/ekotopowa (graviditas extrauterina/ectopica) 

Jest to kaŜda ciąŜa rozwijająca się poza jamą macicy. Zazwyczaj kończy się poronieniem. 

PoniewaŜ  poza  macicą  jajo  płodowe  ma  niekorzystne  warunki  rozwoju,  najczęściej 
w 2 miesiącu ciąŜy moŜe dojść do powikłań groźnych dla Ŝycia kobiety. 

W 99% przypadków ciąŜa pozamaciczna przebiega w jajowodzie, głównie w jego bańce. 

Przyczyną  zagnieŜdŜenia  się  zarodka  poza  macicą  jest  najczęściej  przeszkoda  mechaniczna 
(np.  zrosty  w  jajowodzie,  które  mogły  powstać  w  wyniku  przebytych  stanów  zapalnych 
przydatków), która uniemoŜliwia dalszy transport zapłodnionej komórki jajowej do macicy. 

Klasyczne  objawy  ciąŜy  pozamacicznej  to  ból  w  podbrzuszu,  krwawienie  lub  plamienie 

z dróg  rodnych  i  zatrzymanie miesiączki (rzadko obserwowane we wczesnej ciąŜy). Typowy 
jest  równieŜ  ból  barków  oraz  w  okolicy  obojczyków,  w  wyniku  podraŜnienia  nerwu 
przeponowego  jako  następstwo  przewlekłego  krwawienia  do  jamy  otrzewnowej.  Często 
występuje  równieŜ  bolesność  przydatków,  wzmoŜone  napięcie  i  obrona  mięśniowa. 
Najczęściej w 6–8 tygodniu od ostatniej miesiączki następuje poronienie w postaci poronienia 
trąbkowego lub pęknięcia jajowodu, co jest groźne dla Ŝycia kobiety. 

Rozpoznanie  ciąŜy  pozamacicznej  w  jej  bardzo  wczesnym  okresie  nie  jest  łatwe. 

Podejrzewając  ciąŜę  pozamaciczną  naleŜy  dokonać  oznaczenia  wartości  podjednostki  beta 
hCG  w  surowicy  krwi  oraz  wykonać  badanie  ultrasonograficzne.  Niekiedy  wątpliwości 
rozstrzyga  dopiero  badanie  laparoskopowe,  które  pozwala  dokładnie  obejrzeć  macicę, 
jajowody i jajniki. JeŜeli diagnoza jest pewna, taką ciąŜę natychmiast usuwa się operacyjnie – 
drogą  laparoskopii  lub  laparotomii  wraz  z  częścią  jajowodu  (w  miarę  moŜliwości 
maksymalnie go oszczędzając). 

CiąŜe  pozamaciczne  częściej  występują u kobiet, które przebyły stany zapalne miednicy 

mniejszej, w tym zapalenie przydatków, operacje jajowodów. 

CiąŜę pozamaciczną naleŜy róŜnicować z: 

–

 

ciąŜą wewnątrzmaciczną, 

–

 

poronieniem, 

–

 

zapaleniem przydatków, 

–

 

zapaleniem wyrostka robaczkowego, 

–

 

endometriozą, 

–

 

pękniętą torbielą jajnika. 
W  przypadku  pęknięcia  ciąŜy  pozamacicznej  występujące  objawy  wstrząsu  obligują 

zespół  ratownictwa  medycznego  do  postępowania  z  pacjentką,  jak  w  stanie  bezpośredniego 
zagroŜenia Ŝycia i niezwłoczny transport do szpitala. 
 

Przyczyny krwawień w drugiej połowie ciąŜy: 

–

 

łoŜysko przodujące (placenta praevia), 

–

 

łoŜysko przedwcześnie oddzielające się (ablatio placenta praecox), 

–

 

pęknięcie macicy (ruptura uteri). 

 

ŁoŜysko  przedwcześnie  oddzielające  się  to  takie,  które  oddziela  się  przed  urodzeniem 

płodu.  Występuje  pod  koniec  II  i  w  III  trymestrze  ciąŜy  oraz  w  I  i  II  okresie  porodu. 
Przyczynami łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się są: 
–

 

urazy mechaniczne, 

–

 

krótka pępowina, 

–

 

przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego w przypadku wielowodzia, 

–

 

po urodzeniu pierwszego noworodka z ciąŜy mnogiej, 

–

 

nadciśnienie tętnicze, 

–

 

niedobory Ŝywieniowe, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

24 

–

 

przedwczesna czynność skurczowa mięśnia macicy. 
PoniŜsze objawy sugerują łoŜysko przedwcześnie oddzielone: 

–

 

krwawienie z dróg rodnych ciemnoczerwoną krwią, 

–

 

krwawienie bolesne, 

–

 

uczucie lęku, zawroty głowy, duszność, uczucie pełności i napięcia w jamie brzusznej, 

–

 

wzmoŜone napięcie macicy, 

–

 

palpacyjna bolesność macicy, 

–

 

trudne do wybadania części płodu, 

–

 

tony serca płodu słabo wyczuwalne lub ich brak. 

 
Postępowanie w przypadku łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się 

Zespół medycyny ratunkowej: 

–

 

transportuje cięŜarną/rodzącą do szpitala, 

–

 

zakłada drogę doŜylną, 

–

 

zakłada cewnik do pęcherza moczowego, 

–

 

dokonuje oceny stanu ogólnego, 

–

 

ocenia czynność serca płodu oraz czynność skurczową mięśnia macicy, 

–

 

pyta o ilość i rodzaj odczuwanych ruchów płodu, od kiedy występuje krwawienie, 

–

 

w zaleŜności od sytuacji połoŜniczej kontynuuje intensywny nadzór nad matką i płodem 
lub przygotowuje do ukończenia ciąŜy lub porodu. 
ŁoŜysko  przodujące  znajduje  się  przed  częścią  przodującą  płodu  i  częściowo  lub 

całkowicie zakrywa ujście wewnętrzne szyjki macicy. WyróŜniamy: 
–

 

łoŜysko  nisko  schodzące  (placenta  demissa)  jest  to  łoŜysko  umiejscowione  w  dolnym 
odcinku macicy, 

–

 

łoŜysko  przodujące  brzeŜnie  (placenta  praevia  marginalia),  występuje  gdy  dolny  brzeg 
łoŜyska dochodzi do ujścia wewnętrznego szyjki macicy, 

–

 

łoŜysko  przodujące  częściowo  (placenta  praevia  partialis).  Ujście  wewnętrzne  szyjki 
macicy jest częściowo pokryte łoŜyskiem, 

–

 

łoŜysko przodujące całkowicie (placenta praevia totalis/centralis) występuje w przypadku 
całkowitego pokrycia ujścia wewnętrznego szyjki macicy przez łoŜysko. 

 

Przyczyny: 

–

 

opóźnione zagnieŜdŜenie, 

–

 

zmiany zanikowe endometrium, 

–

 

uszkodzenie endometrium, 

–

 

blizny mięśnia macicy. 

 

Objawy: 

–

 

krwawienie z dróg rodnych jasnoczerwoną krwią, 

–

 

krwawienie niebolesne, 

–

 

rozpoczyna się bez istotnej przyczyny, 

–

 

pierwsze krwawienie jest skąpe, kaŜde następne obfitsze, 

–

 

macica jest miękka, niebolesna. 

 
Postępowanie w przypadku łoŜyska przodującego 

Zespół medycyny ratunkowej: 

–

 

transportuje cięŜarną/rodzącą do szpitala, 

–

 

zapewnia dostęp doŜylny, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

25 

–

 

dokonuje oceny stanu ogólnego, 

–

 

ocenia czynność serca płodu oraz czynność skurczową mięśnia macicy, 

–

 

ocenia ilość i rodzaj krwawienia, napięcie powłok brzusznych, tydzień ciąŜy, 

–

 

prowadzi ocenę ilości i rodzaju krwawienia, 

–

 

prowadzi rozmowę, w trakcie której informuje o bezwzględnym leŜeniu, 

–

 

przygotowuje cięŜarną/rodzącą do ukończenia ciąŜy lub porodu. 

 
Pęknięcie macicy (Ruptura uteri) 

RozróŜniamy samoistne i urazowe pęknięcie macicy. 

 
Pęknięcie macicy moŜe wystąpić w przypadku: 
a)

 

trudnej lub niemoŜliwej do pokonania przeszkody porodowej, którą jest: 

−

 

zwęŜona miednica – powodująca niewspółmierność porodową, 

−

 

wady rozwojowe płodu – takie jak wodogłowie, 

−

 

guzy zamykające kanał rodny, 

−

 

niepodatność części miękkich kanału rodnego, 

b)

 

przedawkowania środków naskurczowych w czasie porodu, 

c)

 

nieprawidłowego nadzorowania przebiegu porodu, 

d)

 

zabiegu połoŜniczego (uraz podczas wyłyŜeczkowania macicy). 
Najczęściej występują pęknięcia macicy w bliźnie trzonu lub cieśni. 

 
ZagraŜające pęknięcie macicy (Ruptura uteri imminens) 

 

Objawy: 

–

 

wyraźne nasilenie się czynności skurczowej, 

–

 

okolica między pępkiem a spojeniem łonowym jest napięta i bardzo wraŜliwa na ucisk, 

–

 

podczas skurczów występują trudne do zniesienia dolegliwości bólowe, 

–

 

wyraz twarzy rodzącej jest cierpiący, występuje przeraŜenie, rodząca niespokojna, blada, 
jej tętno jest przyspieszone, 

–

 

w badaniu wewnętrznym: część przodująca spręŜyście przyparta do wchodu miednicy, na 
główce występuje duŜe przedsłowie (badanie wewnętrzne wykonuje lekarz połoŜnik). 

 
Postępowanie w przypadku zagraŜającego pęknięcia macicy: 
–

 

naleŜy natychmiast ukończyć ciąŜę poprzez wykonanie cięcia cesarskiego, 

–

 

zespół ratownictwa medycznego transportuje rodzącą do szpitala, 

–

 

zapewnia dostęp doŜylny, 

–

 

dokonuje oceny stanu ogólnego, 

–

 

ocenia czynność serca płodu oraz czynność skurczową mięśnia macicy, 

–

 

na  czas  przygotowań  do  zabiegu  naleŜy  przerwać  skurcze,  stosując  tokolizę  (leczenie 
polegające na hamowaniu czynności skurczowej macicy). 

 
Dokonane pęknięcie macicy 

NajpowaŜniejsze niebezpieczeństwa pęknięcia macicy to: 

–

 

wykrwawienie się rodzącej, 

–

 

zapalenie otrzewnej. 
Objawy dokonanego pęknięcia macicy to: 

–

 

nagłe ustanie czynności skurczowej macicy, 

–

 

gwałtowny ból, 

–

 

części płodu wyczuwane bezpośrednio pod powłokami brzusznymi, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

26 

–

 

badanie wewnętrzne: część przodująca płodu jest ruchoma i moŜna ją prawie swobodnie 
przemieszczać (wykonuje lekarz połoŜnik), 

–

 

najczęściej występuje krwawienie z dróg rodnych, 

–

 

wstrząs i niedokrwistość. 
Postępowanie w przypadku dokonanego pęknięcia macicy to: 

–

 

naleŜy natychmiast ukończyć ciąŜę poprzez wykonanie cięcia cesarskiego, 

–

 

zespół ratownictwa medycznego transportuje rodzącą do szpitala, 

–

 

zapewnia dostęp doŜylny, 

–

 

dokonuje oceny stanu ogólnego, 

–

 

ocenia czynność serca płodu. 

 
Nadciśnienie tętnicze 

Prawidłową  ciąŜę  zwłaszcza  w  drugim  trymestrze  charakteryzuje  tendencja  do  niskich 

wartości  ciśnienia  tętniczego,  które  nie  przekracza  zazwyczaj  120/70  mmHg  i  pod  koniec 
ciąŜy powraca do wartości wyjściowych. 

Nadciśnienie  tętnicze  stwierdza  się,  gdy  wartości  ciśnienia  są  równe  lub  przekraczają 

140/90 mmHg  lub  gdy  obserwuje  się  wzrost  ciśnienia  skurczowego  o  ponad  30  mmHg, 
a rozkurczowego  o  15  mmHg.  Ogólnie  przyjmuje  się,  Ŝe  u  kobiet  w  ciąŜy  moŜe  wystąpić 
jedna z następujących postaci nadciśnienia: 
–

 

przewlekłe  nadciśnienie  tętnicze,  które  rozpoznano  przed  ciąŜą  lub  w  czasie  jej  trwania 
przed ukończeniem 20 tygodnia i trwające powyŜej 6 tygodni po porodzie, 

–

 

stan przedrzucawkowy (status praeeclampticus), 

–

 

rzucawka (eclampsia convulsiva) EC,  

–

 

przewlekłe nadciśnienie tętnicze z „nałoŜonym” stanem przedrzucawkowym, 

–

 

nadciśnienie  tętnicze  ciąŜowe  występujące  po  20  tygodniu  ciąŜy  bez  towarzyszącego 
białkomoczu, 

–

 

nadciśnienie przewlekłe, które utrzymuje się dłuŜej niŜ 12 tygodni po porodzie. 
Stan przedrzucawkowy cechuje wystąpienie po 20 tygodniu ciąŜy: 

–

 

nadciśnienia tętniczego >140/90 mmHg, 

–

 

białkomoczu > 300 mg białka w dobowej zbiórce moczu, 

–

 

bólów głowy, nieostrego widzenia, bólów w nadbrzuszu, 

–

 

w  badaniach  laboratoryjnych  stwierdza  się  małopłytkowość  i  wzrost  aktywności 
enzymów wątrobowych.  
NajcięŜszą postacią stanu przedrzucawkowego jest jest zespół HELLP, charakteryzujący 

się hemolizą, podwyŜszoną aktywnością enzymów wątrobowych cięŜarnych i małopłytkowością. 

U cięŜarnych ze stanem przedrzucawkowym, u których wystąpi napad drgawek toniczno 

–  klonicznych  stan  taki  określany  jest  rzucawką.  Napad  rzucawki  składa  się  z  czterech 
charakterystycznych faz: 
–

 

okres  objawów  wstępnych  trwa  kilkadziesiąt  sekund.  Pacjentka  traci  przytomność, 
pojawiają  się  drgania  włókienkowe  mięśni  twarzy  i  rąk,  trzepotanie  powiek  oraz 
oczopląs. Następnie pobudzenie ruchowe obejmuje tułów i kończyny, 

–

 

okres skurczu tonicznego (trwający od 10–60 s) polega na tęŜcowym skurczu wszystkich 
mięśni  szkieletowych  i  przepony  z  zatrzymaniem  czynności  oddechowej.  Mięśnie  szyi 
i grzbietu  są  silnie  napięte,  odchylają  się  ku  tyłowi.  Skurcz  mięśni  dna  jamy  ustnej 
wypycha  język,  który  dostaje  się  między  szczękę  a  Ŝuchwę  i  podczas  ich  zwarcia  ulega 
przygryzieniu.  W  zaleŜności  od  czasu  trwania  tego  okresu  w  róŜnym  stopniu  występuje 
niedotlenienie zagraŜające Ŝyciu, 

–

 

okres skurczów – trwa od ½ do 2 min, charakteryzuje się szybkimi nieskoordynowanymi 
skurczami mięśni twarzy, szyi, tułowia i kończyn. Na wargach i w kącikach ust pojawia 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

27 

się pienista wydzielina, często o krwistym zabarwieniu z przygryzionego języka. W miarę 
normowania się czynności oddechowej  ustępuje sinica. Drgawki ustępują, lecz pacjentka 
jest nadal nieprzytomna, 

–

 

okres  śpiączki  –  utrzymuje  się  od  kilku  sekund  do  trwałego  stanu  śpiączkowego. 
Pacjentki w stanie śpiączki objawiają niepokój. Są nadwraŜliwe na bodźce zewnętrzne – 
moŜliwość wyzwolenia następnego napadu drgawek. 

 

Postępowanie w rzucawce 

–

 

przerwanie napadu drgawek i zapobieganie dalszym napadom, 

–

 

zapewnienie  wystarczającego  dopływu  tlenu:  udroŜnienie  i  utrzymanie  droŜności  dróg 
oddechowych. 
Podczas  napadu  drgawek  pacjentka  nie  oddycha,  podczas  śpiączki  oddychanie  jest 

niewystarczające. Skutkiem tego jest: 
–

 

uogólniona hipoksja lub anoksja, 

–

 

kwasica oddechowa, 

–

 

kwasica metaboliczna, 

–

 

zwiększenie ciśnienia tętniczego oraz dalsze niebezpieczeństwa, 

–

 

zatrzymanie czynności serca, 

–

 

aspiracja treści Ŝołądkowej. 

 

Następstwa rzucawki 

–

 

drgawki, 

–

 

krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego i siatkówki, 

–

 

rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe (DIC), 

–

 

niewydolność nerek, 

–

 

niewydolność krąŜenia. 

 

Postępowanie w nadciśnieniu tętniczym 

–

 

metyldopa: 1 gram na dobę, 

–

 

nifedypina: 40–80 mg na dobę, 

–

 

labetolol 300–1600 mg na dobę, 

 

Leki przeciwwskazane 

–

 

rezerpina – u noworodka dochodzi do obrzęku błon śluzowych i trudności w oddychaniu, 

–

 

diuretyki – zmniejszenie objętości osocza moŜe doprowadzić do upośledzenia ukrwienia 
macicy, 

–

 

inhibitory konwertazy – powodują ostrą niewydolność nerek noworodków, 

–

 

diltiazem – teratogenny 

 

W przypadku drgawek 

–

 

ułoŜyć pacjentkę w pozycji leŜącej (przesunąć macicę w lewo), 

–

 

zabezpieczyć i utrzymać droŜność dróg oddechowych, 

–

 

podać tlen przez maskę, 

–

 

załoŜyć drogę doŜylną i podać 10 mg iv. diazepamu w ciągu 2 minut, 

–

 

monitorować akcję serca i częstość oddechów, 

–

 

podać doŜylnie siarczan magnezu 1–2 g na godzinę. 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

28 

ObraŜenia ciała u matki i płodu występujące po róŜnych urazach 

Wystąpienie urazu u kobiety cięŜarnej oznacza zagroŜenie dwóch Ŝywych istot. Priorytety 

leczenia  są  takie  same  jaku  u  pacjentek,  które  nie  są  w  ciąŜy,  lecz  przebieg  resuscytacji 
i stabilizacji  stanu  ogólnego  naleŜy  modyfikować.  Najczęstszą  przyczyną  urazów  w  ciąŜy  są 
wypadki samochodowe, przy czym stwierdzono, Ŝe zapinanie pasów bezpieczeństwa w razie 
wypadku  zmniejszyło  śmiertelność  płodów  z  50  do  8%.  Kolejnymi  przyczynami  urazów 
u kobiet w ciąŜy są oparzenia i pobicia. 
 
Zmiany anatomiczne 

W  pierwszym  trymestrze  ciąŜy  mięsień  macicy  chroni  płód.  W  drugim  trymestrze 

amortyzację  płodu  zapewnia  duŜa  ilość  płynu  owodniowego.  Pod  koniec  ciąŜy  ochrona  jest 
niewielka,  gdyŜ  mięsień  macicy  jest  wtedy  cienki,  a  ilość  płynu  owodniowego  jest  wtedy 
mniejsza.  Dlatego  do  większości  urazów  dochodzi  w  zaawansowanej  ciąŜy.  Podczas  urazu 
moŜe dojść takŜe do oddzielenia łoŜyska. 

W ciąŜy zwiększa się nawet o 50% objętość krwi krąŜącej. Ta hiperwolemia zwiększa co 

prawda tolerancję na krwotok, ale maskuje jednocześnie objawy znacznej utraty krwi. Kobieta 
w  ciąŜy  przy  utracie  nawet  30%  krwi  moŜe  mieć  zachowane  prawidłowe  ciśnienie  tętnicze 
i tętno.  W  związku  z  tym  w  leczeniu  wstrząsu  stosuje  się  zwykle  duŜe  ilości  płynów. 
Czynność  serca  u  kobiety  w  drugiej  połowie  ciąŜy  zwiększa  się  o  10–15  na  minutę,  o  czym 
nie  naleŜy  zapominać  podczas  monitorowania  stanu  chorej  po  urazie.  U  kobiet  w  ciąŜy  za 
wzrostem  objętości  krwi  krąŜącej  nie  nadąŜą  produkcja  erytrocytów  –  w  ciąŜy  występuje 
fizjologiczna niedokrwistość. RównieŜ liczba leukocytów jest zwiększona nawet do 18 000 na 
mm

3

, dlatego o zakaŜeniu świadczą zwykle wartości powyŜej 25 000 na mm

3

. W organizmie 

kobiety  cięŜarnej  na  skutek  zmian  stęŜeń  czynników  krzepnięcia  istnieje  tendencja  do 
występowania  powikłań  zakrzepowo-zatorowych  (po  urazach,  po  operacjach,  w  czasie 
unieruchomienia).  W  ciąŜy  znacznie  wzrasta  ryzyko  zachłyśnięcia,  poniewaŜ  powiększona 
macica uciska na jelita i Ŝołądek, hormony ciąŜowe dodatkowo zwalniają w nich pasaŜ.  

CiąŜa  nie  ma  istotnego  wpływu  na  wysokie  ryzyko  uszkodzenia  śledziony  w  urazach 

klatki  piersiowej  i  brzucha.  Nudności  i  wymioty, często występują w prawidłowej ciąŜy, nie 
muszą  być  zatem  objawem  uszkodzenia  narządów  jamy  brzusznej. Inne są równieŜ wartości 
uzyskiwane w badaniu gazometrycznym tzn. u kobiet w ciąŜy ciśnienie parcjalne tlenu nieco 
wzrasta  (100–108  mmHg),  natomiast  ciśnienie  parcjalne  dwutlenku  węgla  nieco  obniŜa  się 
(27–32 mmHg). 

Pęcherz moczowy w ciąŜy zostaje uniesiony i znajduje się między macicą, a ścianą jamy 

brzusznej, przez co jest bardziej naraŜony na urazy. 

Wszystkie  te  zmiany  naleŜy  mieć  na  uwadze  oceniając  cięŜarną  po  przebytym  urazie. 

W drugiej połowie ciąŜy, szczególnie po 28 tygodniu jej trwania w pozycji leŜącej na plecach 
cięŜarna  macica  moŜe  uciskać  na  duŜe  naczynia  jamy brzusznej (Ŝyła główna dolna i aorta), 
co  powoduje  niemal  całkowite  zamknięcie  światła  Ŝyły  (zespół  aortalno-Ŝylny).  Dlatego  po 
urazie, gdy u cięŜarnej podejrzewa się uszkodzenie kręgosłupa, układając ją w pozycji leŜącej 
na  plecach  naleŜy  przesunąć  macicę  w  lewo.  Natomiast,  gdy  wykluczone  jest  uszkodzenie 
kręgosłupa konieczne jest ułoŜenie jej na lewym boku. 

Po  urazach  pacjentek  w  ciąŜy  dobrym  badaniem  diagnostycznym  jest  ultrasonografia. 

W ciąŜy  wykonywanie  badań  radiologicznych  (Rtg)  naleŜy  bezwzględnie  ograniczyć  do 
ś

cisłych  wskazań  Ŝyciowych  (tomografia  komputerowa).  CięŜarną  macicę  zawsze  naleŜy 

osłonić przed promieniami rentgenowskimi, najbardziej szkodliwymi w I trymestrze ciąŜy.  

Ostry ból brzucha podczas ciąŜy moŜe być spowodowany: 

–

 

zapaleniem wyrostka robaczkowego,

 

–

 

chorobami dróg Ŝółciowych,

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

29 

–

 

chorobą  wrzodową,

 

–

 

niedroŜnością jelit,

 

–

 

chorobami układu moczowego. 

 
Zapalenie wyrostka robaczkowego 
W ciąŜy wyrostek w miarę powiększania się macicy jest stopniowo przesuwany ku górze tak, 
iŜ  w  III  trymestrze  moŜe  występować  w  górnym  prawym  kwadrancie  (poza  ciąŜą  w dolnym 
prawym kwadrancie jamy brzusznej). Leczenie jest zawsze chirurgiczne. Objawy: 
–

 

kolkowy ból trzewny, odczuwany w okolicy okołopępkowej, 

–

 

po kilku godzinach ból bardziej stały i zlokalizowany w miejscu występowania wyrostka, 

–

 

nudności, wymioty (tak jak w ciąŜy!), 

–

 

obrona mięśniowa trudna do oceny (z uwagi na rozciągnięcie ścian jamy brzusznej), 

–

 

leukocytoza nawet powyŜej 18 000 w mm³. 

 
Choroby  dróg  Ŝółciowych  –  ostre  i  przewlekłe  zapalenie  pęcherzyka  Ŝółciowego,  kamica 
przewodowa,  zapalenie  trzustki.  Zmiany  w  fizjologii  kobiety  spowodowane  ciąŜą 
predysponują do wystąpienia kamieni Ŝółciowych.  

Spowodowane  jest  to  opóźnionym  opróŜnianiem  pęcherzyka  Ŝółciowego  (wskutek 

podwyŜszonego poziomu progesteronu), 

Częstość  występowania  ostrego  zapalenia  pęcherzyka  Ŝółciowego  rośnie  w  kaŜdym 

kolejnym trymestrze ciąŜy. Objawy podobne jak przed ciąŜą:  
–

 

nagły,  ostry  ból  w  nadbrzuszu  i  moŜe  promieniować  do  górnego  prawego  kwadrantu, 
wokół boków lub do tyłu, w okolicę łopatek, 

–

 

nudności, wymioty, dreszcze, 

–

 

podwyŜszona temperatura ciała, 

–

 

bolesność  lub  wzmoŜona  obrona  mięśniowa  w  prawym  górnym  kwadrancie  jamy 
brzusznej, 

–

 

po perforacji pęcherzyka – objawy otrzewnowe. 
W  zaleŜności  od  objawów  i  stanu  cięŜarnej  postępowanie  jest  zachowawcze  lub 

chirurgiczne. 
 
Choroba wrzodowa – cięŜarne z chorobą wrzodową w wywiadzie w większości przypadków 
stwierdzą  poprawę  w  tym  okresie.  Wpływ  mają  dwa  mechanizmy:  progesteron  zmniejsza 
wydzielanie  kwasu  solnego  i  zwiększa  wytwarzanie  śluzu  przez  Ŝołądek,  wzrasta  stęŜenie 
histaminazy. Objawy: 
–

 

kurczowy  lub  palący  ból  w  nadbrzuszu.  Zmniejsza  się  po  spoŜyciu  posiłku  lub  podaniu 
ś

rodków obniŜających kwaśność soku Ŝołądkowego, 

–

 

rzadko nudności i wymioty, 

–

 

oddawanie smolistych stolców lub krwawe wymioty. 
Niepowikłaną  chorobę  wrzodową  leczy  się  zachowawczo.  Powikłaniem  moŜe  być 

perforacja wrzodu, która wymaga pilnego leczenia operacyjnego. 
 
NiedroŜność jelit  

Istnieją trzy okresy, w których prawdopodobne moŜe być wystąpienie niedroŜności jelit: 

–

 

4 – 5 miesiąc ciąŜy, kiedy powiększająca się macica przestaje być narządem miednicy,  

–

 

pod koniec III trymestru ciąŜy – przy zstępowaniu główki płodu do kanału rodnego,  

–

 

bezpośrednio po porodzie – w wyniku gwałtownego obkurczenia się macicy. 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

30 

Objawy: 

–

 

wzmoŜona perystaltyka jelit ( okresowo ), 

–

 

ból brzucha, 

–

 

wymioty, zaparcia, 

–

 

wzdęcia brzucha, 

–

 

objawy hipowolemii – wymioty i utrata płynów do światła jelit. 
Po stwierdzeniu wyŜej wymienionych objawów po 23 tygodniu ciąŜy, naleŜy wykluczyć 

poród przedwczesny. 

Leczenie  przed  i  w  czasie  ciąŜy  takie  samo:  wyrównanie  bilansu  płynów  i  elektrolitów, 

przy objawach perforacji postępowanie operacjne 
 
Choroby układu moczowego  

ZakaŜenie  dróg  moczowych  jest  jednym  z  częściej  występujących  schorzeń  układu 

moczowego  w  czasie  ciąŜy.  Fizjologiczne  zmiany  w  zakresie  tego  układu  predysponują  do 
rozwoju  bakterii.  Jedną  z  częściej  występujących  jednostek  chorobowych  jest: 
odmiedniczkowe zapalenie nerek. 

Do głównych objawów odmiedniczkowego zapalenia nerek zaliczamy: 

–

 

gorączkę, 

–

 

mdłości, wymioty, 

–

 

ból w okolicy lędźwiowej. 

–

 

Postępowanie - antybiotykoterapia 

Kamica nerkowa 

Objawy występują zwykle w trzecim trymestrze ciąŜy. Są to: 

–

 

ból w okolicy nerek, 

–

 

kolka nerkowa, 

–

 

ból przy wstrząsaniu okolicy lędźwiowej, 

–

 

zaburzenia w oddawaniu moczu, 

–

 

bolesne parcie i ból przy oddawaniu moczu. 
Postępowanie  zachowawcze,  które  polega  na:  leŜeniu  w  łóŜku,  nawodnieniu  cięŜarnej, 

podaniu leków rozkurczowych i przeciwbólowych, w razie potrzeby antybiotyku. W rzadkich 
przypadkach stosuje się cystoskopię i załoŜenie cewnika do moczowodu. 
 
Urazy tępe u kobiet w ciąŜy 

Najczęstszą  przyczyną  urazu  tępego  u  cięŜarnych  są  wypadki  drogowe.  Do  powikłań 

połoŜniczych  urazu  tępego  naleŜy  poronienie,  wzniecenie  czynności  skurczowej  macicy, 
przedwczesne  oddzielenie  się  łoŜyska,  wewnątrzmaciczne  obumarcie  płodu.  Bezpośrednie 
uszkodzenie  płodu  po  tępym  urazie  brzucha  spotyka  się  rzadziej,  wpływ  ma  tutaj 
amortyzujące  działanie  płynu  owodniowego.  Większość  przypadków  uszkodzeń  płodu 
stwierdza  się  w  ciąŜy  zaawansowanej,  występuje  wówczas  mniejsze  działanie  amortyzujące 
płynu  owodniowego  na  skutek  małej  objętości  płynu  owodniowego  w  stosunku do rozmiaru 
płodu. 
 

W  celu  ustalenia  stopnia  obraŜeń  w  przypadku  wypadku  samochodowego  naleŜy 

odpowiedzieć na pytania: 
1.

 

Jaką szybkość miał samochód w momencie zderzenia? 

2.

 

Gdzie w samochodzie podczas zderzenia znajdowała się poszkodowana? 

3.

 

Czy cięŜarna miała zapięte pasy bezpieczeństwa i jakiego rodzaju? 

4.

 

Jakie części ciała przyjęły siłę uderzenia? 

5.

 

Po której stronie pojazdu w stosunku do poszkodowanej nastąpiło uderzenie? 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

31 

Głównym zadaniem lekarza badającego kobietę w ciąŜy po urazie jamy brzusznej jest jak 

najszybsza  ocena  rodzaju  uszkodzenia  i  wdroŜenie  właściwego  postępowania.  W  tępych 
urazach  brzucha  uszkodzeniu  najczęściej  ulegają:  śledziona  i  macica.  Objawami  są:  ból, 
wzdęcie brzucha, osłabione napięcie powłok jamy brzusznej lub objawy otrzewnowe. 

W  ciąŜy  z  powodu  rozluźnienia  więzadeł  stawowych  częściej  dochodzi  równieŜ  do 

upadków  w  wyniku,  których  występują  urazy  brzucha.  Najczęściej  następstwa  nie  są 
powaŜne,  ale  zdarzają  się  przypadki  przedwczesnego  oddzielenia  się  łoŜyska.  Diagnostyka 
i leczenie  urazów  brzucha  jest  takie  samo  jak  u  kobiet  niecięŜarnych  z  ograniczeniem 
wykonywania badań radiologicznych (druga istotna róŜnica poza oceną stanu płodu w badaniu 
cięŜarnej i niecięŜarnej). Obowiązuje monitorowanie stanu płodu. 
 
Urazy klatki piersiowej 

Z uwagi na ryzyko niedotlenienia płodu przy zaburzeniu czynności oddechowej cięŜarnej 

naleŜy  jak  najwcześniej  udroŜnić  górne  drogi  oddechowe,  leczyć  odmę  opłucnową  lub 
krwawienie  do  opłucnej.  DrenaŜ  klatki  piersiowej  wykonuje  się  w  1  lub  2  przestrzeni 
międzyŜebrowej,  wyŜej  niŜ  zwykle  (uniesienie  przepony  przez  cięŜarną  macicę).  Badanie 
cięŜarnej po urazie nie róŜni się od badania innych pacjentów. NaleŜy: 
–

 

ocenić krąŜenie i oddychanie, 

–

 

zapewnić droŜność dróg oddechowych i stabilizację kręgosłupa szyjnego, 

–

 

zatamować krwawienie, 

–

 

wdroŜyć postępowanie przeciwwstrząsowe, 

–

 

podjąć decyzję dotyczącą transportu, 

–

 

przewieźć do szpitala, 

–

 

przeprowadzić badanie szczegółowe, 

–

 

przeprowadzić dalsze badania w szpitalu. 
Postępowanie  w  przypadku  urazów  cięŜarnej  i  płodu  prowadzi  się  z  myślą  o  matce, 

zapewnia to przeŜycie cięŜarnej, a tym samym dziecku: 
–

 

zbiera  się  dane  dotyczące  mechanizmu  urazu,  parametrów  Ŝyciowych  i  stanu  ogólnego 
cięŜarnej, 

–

 

przeprowadza  się  badanie  podmiotowe  (określa  się  czas  trwania  ciąŜy,  choroby 
współistniejące w ciąŜy, ruchy płodu – czy cięŜarna odczuwa je), 

–

 

w  II  i  III  trymestrze  ciąŜy  kobietę  cięŜarną  transportuje  się  w  pozycji  leŜącej  na  lewym 
boku lub na desce pochylonej o 15 stopni, 

–

 

stosuje się tlenoterapię (przepływ tlenu w ustawieniu 100%), 

–

 

przy zaburzeniu czynności oddechowej wykonuje się intubację, 

–

 

prowadzi się terapię płynową, 

–

 

u cięŜarnych w cięŜkim stanie opróŜnia się Ŝołądek sondą Ŝołądkową, 

–

 

zakłada się cewnik Foleya (w celu oceny diurezy), 

–

 

kontroluje  się  stan  płodu  (ocenia  się  tony  serca  płodu,  wykonuje  badanie 
ultrasonograficzne), 

–

 

wykonuje  się  badania  laboratoryjne  (morfologia,  układ  krzepnięcia,  grupa  krwi, 
elektrolity, stęŜenie cukru, gazometria). 

 
Resuscytacja krąŜeniowo-oddechowa kobiety cięŜarnej 

Najczęstsze przyczyny zatrzymania krąŜenia w przebiegu ciąŜy to: 

–

 

przewlekła choroba serca, 

–

 

zatorowość, 

–

 

samobójstwo, 

–

 

choroba nadciśnieniowa rozwijająca się w przebiegu ciąŜy, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

32 

–

 

sepsa, 

–

 

ciąŜa pozamaciczna, 

–

 

krwawienie, 

–

 

zator wywołany przez płyn owodniowy. 
Prowadzenie  zabiegów  resuscytacyjnych  u  cięŜarnej  ma  za  zadanie  skorelowanie  ich 

z wykonaniem  cięcia  cesarskiego  i  resuscytacją  noworodka  do  5  minut  od  zatrzymania 
krąŜenia.  W  czasie  trwania  ciąŜy  powinno  stosować  się  standardowe  postępowanie 
resuscytacyjne,  wymagające  modyfikacji  ze  względu  na  zmiany  anatomiczne  i  fizjologiczne 
w ciąŜy: 
–

 

w II połowie ciąŜy konieczne staje się przemieszczenie cięŜarnej macicy na stronę lewą, 
ułoŜenie cięŜarnej całkowicie na lewym boku uniemoŜliwia prowadzenie resuscytacji, 

–

 

w  związku  z  uniesieniem  przepony  i  narządów  jamy  brzusznej  przez  powiększoną 
macicę, moŜe być konieczne wyŜsze niŜ normalnie ułoŜenie rąk na mostku, 

–

 

cięŜarną  intubuje się i czynność oddechową wspomaga się jak u niecięŜarnej, 

–

 

defibrylację wykonuje się uŜywając standardowych wartości energii, 

–

 

leki standardowo stosowane w resuscytacji nie wpływają negatywnie na płód. 
JeŜeli u kobiety cięŜarnej natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji nie przynosi rezultatu 

naleŜy  rozwaŜyć  natychmiastowe  wykonanie  histerotomii  lub  cięcia  cesarskiego.  NajwyŜszą 
przeŜywalność w przypadku płodów w wieku powyŜej 24–25 tygodnia ciąŜy moŜna uzyskać, 
jeśli  wydobycie  dziecka  nastąpi  w  ciągu  5  minut  od  chwili  zatrzymania  krąŜenia  u  matki. 
Wymaga  to  rozpoczęcia  przez  ratownika  wykonania  histerotomii  (cięcie  cesarskie  w  celu 
ratowania  Ŝycia  dziecka)  w  około  4  minut  od  zatrzymania  krąŜenia.  W  przypadkach,                  
w których resuscytacja przywróciła rytm zapewniający perfuzję moŜna kontynuować ciąŜę aŜ 
do terminu porodu, kontrolując stan płodu. 
 

4.3.2. Pytania sprawdzające

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Jakie są przyczyny krwawień w czasie ciąŜy? 

2.

 

Jakie znasz rodzaje poronień? 

3.

 

Jakie jest postępowanie w przypadku poronienia zagraŜającego? 

4.

 

Jaka jest definicja łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się i łoŜyska przodującego? 

5.

 

Jakie są objawy łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się? 

6.

 

Jakie są objawy łoŜyska przodującego? 

7.

 

Jaka jest definicja nadciśnienia indukowanego ciąŜą? 

8.

 

Jakie jest postępowanie w przypadku drgawek w ciąŜy? 

9.

 

Jakie są zasady reanimacji krąŜeniowo-oddechowej cięŜarnej w II i III trymestrze ciąŜy? 

 

4.3.3.  Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1 

W  roli  kierującego  trzyosobowym  zespołem  ratunkowym  udziel  pomocy  cięŜarnej w 32 

tygodniu  ciąŜy  z  wypadku  komunikacyjnego,  u  której  stwierdzono  utratę  przytomności, 
zatrzymanie  oddychania  i  krąŜenia  (zgodnie  z  proponowanym  przez  nauczyciela 
scenariuszem). 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

odszukać i przeanalizować informacje w materiałach dydaktycznych

, 

2)

 

załoŜyć rękawiczki, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

33 

3)

 

ocenić stan pacjentki (stwierdzono utratę przytomności, zatrzymanie oddychania i krąŜenia), 

4)

 

zebrać wywiad od świadków wydarzenia, 

5)

 

rozpocząć resuscytację i organizować pomoc (liczy się czas), 

6)

 

przeanalizować poszczególne elementy algorytmu, 

7)

 

przystąpić  do  udzielania  pomocy  poszkodowanej  zgodnie  z  zasadami  postępowania 
z cięŜarną, 

8)

 

zapisać i przeanalizować wykonane ćwiczenie. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

– 

opis zdarzenia, 

−

 

fantom kobiety cięŜarnej, 

−

 

ś

rodki ochrony osobistej, 

−

 

zestawy ratunkowe (walizka, torba ratunkowa), 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

 
Ćwiczenie 2 
 

Zespół  medycyny  ratunkowej  (bez  lekarza)  został  wezwany

 

do  cięŜarnej  w  28  tygodniu 

ciąŜy,  u  której  wystąpił  nagły  gwałtowny  ból  brzucha,  krwawienie  z  dróg  rodnych  ciemną 
krwią.  Macica  o  wzmoŜonym  napięciu,  trudne  do  wybadania  części  płodu.  Zaburzenia 
w tonach serca płodu. Na podstawie wymienionych objawów rozpoznaj jednostkę chorobową 
cięŜarnej. Zaproponuj postępowanie zespołu ratowniczego w wyŜej wymienionym przypadku. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

odszukać  w  Materiale  nauczania  informacji  dotyczących  stanów  naglących  w  przebiegu 
ciąŜy, 

2)

 

dokładnie zapoznać się z objawami występującymi u cięŜarnej pacjentki, 

3)

 

przystąpić do analizy opisanego przypadku, 

4)

 

wymienić kolejno postępowanie w tym przypadku. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

papier formatu A4, flamastry, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 

4.3.4.  Sprawdzian postępów

 

 

Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie poronienia? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się? 

 

 

3)

 

zdefiniować pojęcie łoŜyska przodującego? 

 

 

4)

 

zdefiniować pojęcie nadciśnienia tętniczego? 

 

 

5)

 

określić  zadania  ratownika  medycznego  w  przypadku  krwawień 
w ciąŜy? 

 

 

6)

 

rozróŜnić objawy łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się i łoŜyska 
przodującego ? 

 

 

7)

 

określić  zadania  ratownika  medycznego  w  przypadku  resuscytacji 
krąŜeniowo-oddechowej u cięŜarnej? 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

34 

4.4. Patologia trzeciego okresu porodu i połogu 

 
4.4.1. Materiał nauczania 
 

Krwotoki trzeciego okresu porodu 

Patologie  trzeciego  okresu  porodu  dotyczą  trudności  w  oddzieleniu  lub  wydaleniu  się 

łoŜyska oraz nadmiernej utraty krwi. 
W przypadku przedłuŜania się trzeciego okresu porodu naleŜy sprawdzić, czy łoŜysko uległo 
oddzieleniu.  JeŜeli  występuje  choć  jeden  objaw  oddzielonego  łoŜyska  (patrz  trzeci  okres 
porodu)  pozwala  to  na  przypuszczenie,  Ŝe  łoŜysko  „utknęło”  w  drogach  rodnych.  NaleŜy 
wtedy: 
–

 

opróŜnić pęcherz moczowy, 

–

 

zastosować delikatny ucisk powłok brzusznych w okolicy dna macicy, 

–

 

podać 10 j.m. Oxytocyny drogą doŜylną, 

–

 

zastosować ucisk sposobem Credego bez znieczulenia, 

–

 

zastosować ucisk sposobem Credego w znieczuleniu ogólnym, 

–

 

ręcznie wydobyć łoŜysko. 
Dwie ostatnie czynności naleŜy wykonać w warunkach szpitalnych. 
Nadmierna utrata krwi w trzecim okresie porodu moŜe być skutkiem: 

–

 

braku lub niedostatecznej kurczliwości macicy (atonia, subatonia), 

–

 

zbyt długiego czasu wydalania łoŜyska, 

–

 

krwawienia z naciętego krocza, pęknięcia szyjki macicy, pochwy, 

–

 

zaburzeń układu krzepnięcia. 

 
Atonia macicy  

Wyczerpanie mięśnia macicy moŜe wystąpić:  

–

 

w przypadku porodu przedłuŜonego, 

–

 

w czasie porodu mnogiego, 

–

 

przypadku wielowodzia, bardzo duŜego płodu,  

–

 

przy licznych porodach w wywiadzie, 

–

 

w razie częstego dotykania, badania lub zabiegów na macicy i niecałkowitego oddzielenia 
się łoŜyska, 

–

 

w obecności wad anatomicznych, blizn czy mięśniaków macicy. 

 

Postępowanie zespołu medycyny ratunkowej powinno polegać na:  

–

 

mechanicznym pobudzeniu macicy do skurczu (okręŜnie masując dno macicy dłonią),  

–

 

doŜylnym  podaniu  oksytocyny  lub  meterginy  -  naleŜy  mieć  pewność,  Ŝe  w  macicy  nie 
pozostały  resztki  popłodu,  poniewaŜ  metergina  obkurcza  całą  macicę  łącznie  z  szyjką. 
Jeśli  jest  podejrzenie  pozostawienia  resztek  łoŜyska  w  macicy  naleŜy  ją  wyłyŜeczkować 
(w warunkach szpitalnych).  
Przy  absolutnym  braku  moŜliwości  opanowania  krwawienia,  w  ostateczności  w  celu 

ratowania Ŝycia pacjentki usuwa się macicę.  

 

Krwawienia i krwotoki w połogu 

Przez  późne  krwawienia  i  krwotoki  w  połogu  rozumie  się  te,  występujące  po  24  

godzinach od porodu. 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

35 

Przyczyny: 
–

 

zaburzenia inwolucji (obkurczania się, zwijania) mięśnia macicy, 

–

 

obecność resztek popłodu, 

–

 

zapalenie błony śluzowej macicy, 

–

 

rak szyjki macicy. 

 
Postępowanie: 
–

 

zastosować delikatny ucisk powłok brzusznych w okolicy dna macicy, 

–

 

podać 10 j.m. Oxytocyny drogą doŜylną, 

–

 

wykonać instrumentalną kontrolę macicy (w warunkach szpitalnych). 

 
Profilaktyka: 
–

 

kontrola popłodu po porodzie, 

–

 

stosowanie zasad aseptyki i antyseptyki podczas porodu i w połogu. 

 
4.4.2. Pytania sprawdzające

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Jaka jest najczęstsza przyczyna krwotoków III okresu porodu? 

2.

 

Jakie jest postępowanie w przypadku przedłuŜającego się III okresu porodu? 

3.

 

Jakie są przyczyny nadmiernej utraty krwi w III okresie porodu? 

4.

 

Jakie są przyczyny atonii macicy po porodzie? 

5.

 

Jakie są przyczyny późnych krwawień i krwotoków w połogu? 

 

4.4.3.  Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1  
 

Oceń  sytuację  i  zaproponuj  postępowanie  u  rodzącej,  u  której  przedłuŜa  się  III  okres 

porodu.  Krwawienie  z  dróg  rodnych  o  niewielkim  nasileniu,  macica  miękka  na  wysokości      
1 palca powyŜej pępka skierowana pod prawy łuk Ŝebrowy.  
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać  w  Materiale  nauczania  informacji  dotyczących  patologii  trzeciego  okresu 
porodu, 

2)

 

przeanalizować opis zdarzenia, 

3)

 

na podstawie wywiadu postawić rozpoznanie: 

4)

 

zaproponować postępowanie w danej sytuacji, 

5)

 

zapisać i uzasadnić swoje postępowanie. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

36 

4.4.4.  Sprawdzian postępów

 

 
Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcia patologii III okresu porodu? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie atonii macicy? 

 

 

3)

 

określić  zadania  ratownika  medycznego  w  przedłuŜającym  się  III 
okresie porodu? 

 

 

4)

 

określić  zadania  ratownika  medycznego  w  zaburzeniach  inwolucji 
mięśnia macicy? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

37 

4.5. Stany naglące w ginekologii 

 
4.5.1. Materiał nauczania 
 

Stany naglące ginekologii moŜna podzielić na: 

−−−−

 

krwotoki ginekologiczne,  

−−−−

 

plamienia i krwawienia ginekologiczne,  

−−−−

 

ostre stany jamy brzusznej z powodów ginekologicznych, 

−−−−

 

zaburzenia okresu okołomenopauzalnego. 

 
Krwotoki ze zmian nowotworowych 

Objawy: 

−−−−

 

pochwa wypełniona krwią, 

−−−−

 

badaniem dwuręcznym wyczuwa się rozległe nacieki nowotworowe.  
Badanie wykonuje lekarz ginekolog. Ratownik medyczny moŜe wnioskować ten stan na 

podstawie badania podmiotowego i ewentualnych objawów. 

Postępowanie: 

–

 

załoŜyć drogę doŜylną, podać płyny krwiozastępcze, 

–

 

transportować  chorą  do  szpitala,  w  tym  czasie  dokonać  pomiar  parametrów  stanu 
ogólnego, 

–

 

podać leki przeciwkrwotoczne, 

–

 

usunąć skrzepy krwi, 

–

 

zastosować „tamponadę”. 

 
Urazy i uszkodzenia narządu rodnego (perforacja macicy) 

Objawy: 

–

 

krwawienie z kanału szyjki macicy, 

–

 

brak ciągłości ściany macicy (sprawdzamy w szpitalu za pomocą sondy macicznej), 

–

 

w pochwie moŜliwa pętla jelit, 

–

 

w  wywiadzie  pacjentka  podaje  przerwanie  ciąŜy  lub  diagnostyczne  wyłyŜeczkowanie 
macicy. 
Postępowanie: 

–

 

dokonać wkłucia doŜylnego, podać płyny krwiozastępcze, 

–

 

transportować chorą do szpitala, 

–

 

kontrolować parametry stanu ogólnego, 

–

 

usunąć skrzepy krwi, 

–

 

zastosować „tamponadę”. 

Perforacja macicy stanowi bezpośrednie zagroŜenie Ŝycia pacjentki. 
 
Krwawienia ze zmian organicznych 

Przyczyny: 

–

 

zmiany części pochwowej szyjki macicy, 

–

 

rak szyjki macicy, 

–

 

rak błony śluzowej trzonu macicy, 

–

 

mięśniaki trzonu macicy, 

–

 

polipy szyjki macicy. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

38 

Objawy: 

–

 

we wzierniku widoczne jest krwawienie z widocznych zmian na tarczy części pochwowej 
lub z kanału szyjki macicy. 

–

 

w badaniu ginekologicznym powiększony i nierówny trzon macicy. 
PowyŜsze objawy moŜe stwierdzić lekarz ginekolog, wykonując badanie ginekologiczne. 
Ratownik medyczny moŜe przeprowadzić badanie podmiotowe. 
Postępowanie zespołu medycyny ratunkowej: 

–

 

dokonać wkłucia doŜylnego, podać płyny krwiozastępcze, 

–

 

transportować chorą do szpitala, 

–

 

kontrolować parametry stanu ogólnego, 

–

 

usunąć skrzepy krwi, 

–

 

zastosować „tamponadę”. 
Postępowanie w warunkach szpitalnych zaleŜne od rozpoznania: 

–

 

zmiany  przednowotworowe  moŜna  leczyć  za  pomocą  koagulacji,  krioterapi,  leczenia 
chirurgicznego, 

–

 

zmiany nowotworowe leczone są zaleŜnie od stopnia zaawansowania. 

 
Krwawienia czynnościowe 

Są z reguły o niewielkim nasileniu. 
Przyczyny: 

–

 

zaburzenia w czynności jajników (często w okresie pokwitania i przekwitania), 

–

 

krwawienia w czasie owulacji, 

–

 

krwawienia z przerosłej błony śluzowej macicy. 
Objawy: 

–

 

brak zmian organicznych w obrębie macicy, 

–

 

zaburzenia  miesiączkowania  (wydłuŜone  cykle  miesiączkowe,  obfite  i  wydłuŜone 
miesiączki, niecykliczne, nieregularne krwawienia miesiączkowe). 
Postępowanie: 

–

 

dokładne badanie podmiotowe, 

–

 

wykluczenie zmian organicznych. 
W warunkach szpitalnych: 

–

 

wyłyŜeczkowanie jamy macicy, 

–

 

leczenie hormonalne. 

 
Krwawienie do jamy brzusznej z przyczyn ginekologicznych 

Przyczyny: 

–

 

pęknięcie ciąŜy pozamacicznej, 

–

 

pęknięcie pęcherzyka Graafa lub ciałka Ŝółtego, 

–

 

pęknięcie naczyń Ŝylnych w torebkach cyst, mięśniaków macicy. 
Objawy: 

–

 

narastające bóle podbrzusza, rozpoczynające się po jednej stronie, 

–

 

tkliwość palpacyjna w podbrzuszu, 

–

 

bóle promieniujące do ramienia, 

–

 

obrona mięśniowa podbrzusza, 

–

 

nudności i wymioty, 

–

 

duszność, niedokrwistość, 

–

 

wstrząs. 
Postępowanie: 

–

 

dokonać wkłucia doŜylnego, podać płyny krwiozastępcze, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

39 

–

 

transportować chorą do szpitala, 

–

 

kontrolować parametry stanu ogólnego, 

–

 

zastosować „tamponadę”. 

 
Niekrwotoczne przyczyny ginekologiczne „ostrego brzucha” 

Przyczyny: 

–

 

głównie skręt szypuły guzów jajnika lub mięśniaków macicy, 

–

 

powolne zmniejszenie zaopatrzenia guza w krew - objawy jak wyŜej, 

–

 

ostre zaburzenia w ukrwieniu guza. 
Objawy: 

−−−−

 

nagłe, silne bóle w podbrzuszu, 

−−−−

 

bolesność w okolicy guza, 

−−−−

 

skrętowi szypuły moŜe towarzyszyć pęknięcie guza, 

−−−−

 

narastające objawy wstrząsu, 

−−−−

 

leukocytoza, wzrost temperatury ciała. 
Postępowanie zespołu medycyny ratunkowej: 

–

 

załoŜyć drogę doŜylną, podać płyny krwiozastępcze, 

–

 

transportować chorą do szpitala,  

–

 

kontrolować parametry stanu ogólnego, 

–

 

podać środki przeciwbólowe. 

W warunkach szpitalnych wykonuje się laparoskopię lub laparotomię. 
 
Zapalne przyczyny ginekologiczne „ostrego brzucha” 

Przyczyny: 

–

 

zakaŜenie, które często występuje po miesiączce lub poronieniu, 

–

 

pęknięcie ropnia jajowodowo-jajnikowego. 
Objawy: 

–

 

nagłe, silne bóle w podbrzuszu, 

–

 

leukocytoza, wzrost temperatury ciała, 

–

 

nudności, 

–

 

przyspieszenie tętna, obniŜenie ciśnienia tętniczego krwi, 

–

 

skóra zimna, wilgotna. 
Postępowanie zespołu medycyny ratunkowej: 

–

 

wykluczyć zapalenie wyrostka robaczkowego, 

–

 

dokonać wkłucia doŜylnego, 

–

 

podać płyny krwiozastępcze, 

–

 

transportować chorą do szpitala, 

–

 

kontrolować parametry stanu ogólnego, 

 
Zaburzenia okresu okresu okołomenopauzalnego 

Przyczyny: 

–

 

czynnościowe, 

–

 

mięśniaki macicy, 

–

 

polipy szyjki macicy, 

–

 

rak szyjki macicy, 

–

 

rak trzonu macicy. 
Postępowanie zespołu medycyny ratunkowej: 
Ś

ciśle przyczynowe – wywiad co do charakteru krwawienia. W zaleŜności od przyczyny: 

–

 

diagnostyczne wyłyŜeczkowanie jamy macicy (w warunkach szpitalnych), 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

40 

–

 

po stwierdzeniu łagodnych zmian organicznych (proponowany zabieg operacyjny), 

–

 

rozpoznanie  złośliwych  zmian  nowotworowych  (wdroŜone  jest    leczenie  onkologiczne 
skojarzone: chirurgiczne, chemioterapia, radioterapia), 

–

 

w krwawieniach czynnościowych na zlecenie lekarza ginekologa leczenie hormonalne. 

 
4.5.2. Pytania sprawdzające

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Jakie są przyczyny stanów naglących w ginekologii? 

2.

 

Jakie są przyczyny zewnętrznych krwawień ginekologicznych? 

3.

 

Jakie są przyczyny plamień i krwawień ginekologicznych? 

4.

 

Jakie są przyczyny ostrych stanów jamy brzusznej z powodów ginekologicznych? 

5.

 

Jakie są przyczyny zaburzeń okresu okołomenopauzalnego? 

 
4.5.3. Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1 

Oceń  sytuację  i  zaproponuj  postępowanie  ratownika  medycznego  u  pacjentki  w  drugim 

miesiącu  ciąŜy  z  narastającymi  bólami  podbrzusza,  rozpoczynającymi  się  po  jednej  stronie, 
tkliwością palpacyjną w podbrzuszu, bólami promieniującymi do ramienia, obroną mięśniową 
podbrzusza,  nudnościami  i  wymiotami,  dusznością  oraz  objawami  rozpoczynającego  się 
wstrząsu. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać w Materiale nauczania informacji dotyczących stanów naglących w ginekologii, 

2)

 

dokładnie przeanalizować opis zdarzenia, 

3)

 

postawić rozpoznanie, 

4)

 

ocenić stan pacjentki, 

5)

 

zaproponować kolejne działania u pacjentki, 

6)

 

podać uzasadnienie swojego wyboru, 

7)

 

zapisać swoje propozycje rozwiązania tej sytuacji, 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

fantom osoby dorosłej, 

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

41 

4.5.4.  Sprawdzian postępów

 

 

Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

zdefiniować stany naglące w ginekologii? 

 

 

2)

 

scharakteryzować zewnętrzne krwawienia ginekologiczne? 

 

 

3)

 

scharakteryzować plamienia i krwawienia ginekologiczne? 

 

 

4)

 

scharakteryzować ostre stany jamy brzusznej z powodów 
ginekologicznych? 

 

 

5)

 

scharakteryzować zaburzenia okresu okołomenopauzalnego? 

 

 

6)

 

określić zadania ratownika medycznego w stanach naglących 
w ginekologii? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

42 

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ 

 
INSTRUKCJA DLA UCZNIA

 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 35 min. 

Powodzenia! 

 
 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

  

 
1.

 

Do subiektywnych objawów ciąŜy naleŜą 
a)

 

zasinienie i rozpulchnienie szyjki macicy. 

b)

 

nudności i wymioty. 

c)

 

podwyŜszenie podstawowej temperatury ciała. 

d)

 

zasinienie przedsionka pochwy oraz zasinienie i rozpulchnienie błony. 

 
2.

 

Maksymalny przyrost osocza w ciąŜy następuje około tygodnia 
a)

 

16. 

b)

 

20. 

c)

 

32. 

d)

 

40. 

 
3.

 

Pierwiastka odczuwa pierwsze ruchy płodu w 
a)

 

16 tygodniu ciąŜy. 

b)

 

18 tygodniu ciąŜy. 

c)

 

20 tygodniu ciąŜy. 

d)

 

22 tygodniu ciąŜy. 

 
4.

 

W pierwszym okresie porodu tony serca płodu słuchamy co 
a)

 

5–10 minut. 

b)

 

10–15 minut. 

c)

 

15–20 minut. 

d)

 

30 minut. 

 
5.

 

Eukardia płodu waha się w granicach 
a)

 

poniŜej 100 uderzeń/min. 

b)

 

100–110 uderzeń/min. 

c)

 

110–150 uderzeń/min. 

d)

 

150–180 uderzeń/min. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

43 

6.

 

Warunkiem do parcia nie jest 
a)

 

pełne rozwarcie szyjki macicy. 

b)

 

brak pęcherza płodowego. 

c)

 

szew strzałkowy w wymiarze poprzecznym. 

d)

 

główka płodu na dnie miednicy. 

 
7.

 

Zabieg Credego u dziecka polega na 
a)

 

zakropleniu do worka spojówkowego 1% r azotanu srebra. 

b)

 

masaŜu serca. 

c)

 

sprawdzeniu stanu dziecka. 

d)

 

udzieleniu pomocy dziecku w trakcie porodu. 

 
8.

 

Najczęstszą przyczyną krwawień w I połowie ciąŜy jest 
a)

 

polip szyjki macicy. 

b)

 

rak szyjki macicy. 

c)

 

zaśniad groniasty. 

d)

 

poronienie. 

 
9.

 

Poronienie to zakończenie ciąŜy poniŜej 
a)

 

22 tygodnia jej trwania. 

b)

 

24 tygodnia jej trwania. 

c)

 

26 tygodnia jej trwania. 

d)

 

28 tygodnia jej trwania. 

 
10.

 

Postępowanie zachowawcze stosuje się w 
a)

 

poronieniu zagraŜającym. 

b)

 

poronieniu w toku. 

c)

 

poronieniu kompletnym. 

d)

 

poronieniu niekompletnym. 

 
11.

 

Przyczynami łoŜyska przedwcześnie oddzielającego się są 
a)

 

urazy mechaniczne cięŜarnej. 

b)

 

krótka pępowina. 

c)

 

nadciśnienie indukowane ciąŜą. 

d)

 

urazy mechaniczne cięŜarnej, krótka pępowina, nadciśnienie indukowane ciąŜą. 

 
12.

 

Krwawienie jasnoczerwoną krwią świadczy o 
a)

 

poronieniu. 

b)

 

łoŜysku przedwcześnie oddzielającym się. 

c)

 

łoŜysku przodującym. 

d)

 

pęknięciu macicy. 

 
13.

 

W  przypadku  krwawienia  w  III  trymestrze  ciąŜy  postępowanie  ratownika  medycznego 
polega na 
a)

 

załoŜeniu drogi doŜylnej. 

b)

 

ocenie stanu matki i dziecka. 

c)

 

transporcie cięŜarnej do szpitala. 

d)

 

załoŜeniu  drogi  doŜylnej,  ocenie  stanu  matki  i  dziecka,  transporcie  cięŜarnej  do 
szpitala. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

44 

14.

 

Do objawów całkowitego pęknięcia macicy naleŜą 
a)

 

gwałtowny ból i ustanie czynności skurczowej mięśnia macicy. 

b)

 

pobolewania w dole brzucha. 

c)

 

drgawki. 

d)

 

zespół Ŝyły główne dolnej. 

 
15.

 

Gdy łoŜysko „utknęło” w pierwszej kolejności naleŜy 
a)

 

opróŜnić pęcherz moczowy. 

b)

 

zastosować delikatny ucisk powłok brzusznych w okolicy dna macicy. 

c)

 

podać 10 j.m. Oxytocyny drogą doŜylną. 

d)

 

zastosować ucisk sposobem Credego bez znieczulenia. 

 
16.

 

Przyczyną nadmiernej utraty krwi w III okresie porodu jest 
a)

 

podanie 10 j.m. Oxytocyny. 

b)

 

opróŜnie pęcherza moczowego. 

c)

 

brak lub niedostateczna kurczliwości macicy. 

d)

 

zbyt duŜa masa ciała. 

 
17.

 

Przyczyną atonii mięśnia macicy jest 
a)

 

podanie 5 j.m. Oxytocyny drogą domięśniową. 

b)

 

wyczerpanie mięśnia macicy. 

c)

 

brak kurczliwości macicy. 

d)

 

sen kobiety. 

 
18.

 

W przypadku atonii macicy naleŜy 
a)

 

podać Oxytocynę lub Metherginę drogą doŜylną. 

b)

 

pobudzić mechanicznie macicę do skurczu. 

c)

 

załoŜyć drogę doŜylną. 

d)

 

podać  Oxytocynę  lub  Metherginę  drogą  doŜylną,  pobudzić mechanicznie macicę do 
skurczu, załoŜyć drogę doŜylną. 

 
19.

 

Do przyczyn zewnętrznych krwawień ginekologicznych zaliczamy 
a)

 

tylko zmiany nowotworowe. 

b)

 

tylko urazy narządu rodnego. 

c)

 

tylko uszkodzenia narządu rodnego. 

d)

 

zmiany nowotworowe, urazy narządu rodnego, uszkodzenia narządu rodnego. 

 
20.

 

W  przypadku  pęknięcia  ciąŜy  pozamacicznej  postępowanie  ratownika  medycznego  na 
miejscu wezwania polega na 
a)

 

punkcji zatoki Douglasa. 

b)

 

laparotomii. 

c)

 

załoŜeniu drogi doŜylnej. 

d)

 

podaniu krwi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

45 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko............................................................................................................................. 
 

Stosowanie  procedur  postępowania  ratowniczego  w  nagłych  stanach 
połoŜniczo-ginekologicznych 

 

 
 
Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 
 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

11.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

12.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

13.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

14.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

15.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

16.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

17.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

18.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

19.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

20.

 

 

a 

b 

c 

d 

 

Razem:   

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

46 

6.

 

LITERATURA 

 

1.

 

Bręborowicz G. (red.): PołoŜnictwo i ginekologia. PZWL, Warszawa 2006 

2.

 

Campbell  J.  E.  (reed.):  Basic  trauma  life  suport  dla  paramedyków  i  ratowników 
medycznych Wydanie Polskie, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006 

3.

 

Jo  Aleksander.  (red):  Nowoczesne  połoŜnictwo.  Opieka  okołoporodowa.  PZWL, 
Warszawa 1995 

4.

 

Kruszyński Z.: Anestezjologia połoŜnicza. PołoŜnicze stany naglące. PZWL, Warszawa 2006 

5.

 

Pisarski T. (red.): PołoŜnictwo i ginekologia: podręcznik dla studentów. PZWL, Warszawa 1999 

6.

 

Pschyrembel  W.,  Dudenhausen  J.  W.:  Praktyczne  połoŜnictwo  z  operacjami 
połoŜniczymi. PZWL, Warszawa 2001 

7.

 

Troszyński M.: Ćwiczenia połoŜnicze. PZWL, Warszawa 2003 

8.

 

Wytyczne 2005 Resuscytacji KrąŜeniowo-Oddechowej. Kraków 2005