NIEKTÓRE KRYTERIA ROZRÓŻNIANIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO NA TEMAT ISLAMU

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

wewnątrz, aby dzielić się bogactwem życia chrześcijańskiego. Wśród pionierów
wspominamy kard. Lavigerie (1825-1892) założyciela Towarzystwa Misyjnego Ojców

Białych. Głęboko dotknięty przez zniszczenie Ormian przez Turków, odczuł powołanie,
aby zanieść Ewangelię światu muzułmańskiemu. Przede wszystkim stając się arcybiskupem
Algierii, żyjąc w świecie w większości muzułmańskim, czuł się powołany do poznania tego
świata od wewnątrz, studiując język, podstawowe teksty i poprzez relacje i pomoc
najbardziej potrzebującym. Widział konieczność rozeznawania wartości religijnych

obecnych w życiu muzułmanów, za pomocą długiego okresu świadectwa i dialogu,  czyli
konieczności  długiego  katechumenatu  inicjacji  chrześcijańskiej,  jak  w  Kościele
pierwotnym. Także Charles de Foucauld (1858-1916), wcześniej oficer legii cudzoziemskiej
kiedy poznał świat muzułmański, po swoim nawróceniu, czytając Koran, wyczuł braki w
tej  religii.  Podczas  masakry  Ormian  przez  Turków  (1895-1896)  zrodziło  się  w  nim
pragnienie  męczeństwa.  Sprecyzował  się  w  nim  zamiar  założenia  bractwa,  otwartego  na

wszystkich,  głównie  na  ubogich.  Tam  miałby  praktykować  prostą  i  cichą  modlitwę  dla
powszechnego  zbawienia  w  krajach  niewiernych,  przede  wszystkim  islamskich,
ewangelizując  cichym  świadectwem,  pracując  ręcznie  i  stając  się  gotowym  na
męczeństwo…  Potem  wyczuł  nowy  styl  misji  między  muzułmanami,  było  to  proste
świadectwo,  aby  wszyscy  poznali  miłość  Jezusa.  W  1016  roku  został  porwany  przez

bandę Tuaregów, został przypadkowo zabity i został pochowany, na sposób muzułmański
przez przyjaciół muzułmańskich.
W międzyczasie rozwinęło się zainteresowanie wschodem, przede wszystkim Islamem,
jedną z najbardziej znaczących postaci był Louis Massignon (1883-1962), profesor
francuski, specjalista języka arabskiego i Mistyki muzułmańskiej. Podczas jego pobytu w

Bagdadzie  (1908)  odkrył  własną  wiarę  chrześcijańską  czytając  dzieło  Sufi  al-Hallàdż  i
ukazał je w swoim dziele  La Passion d’ Al-Hallaj. Był przekonany, że… do chrześcijan
należał  pierwszy  krok,  aby  zrozumieć  muzułmanów  wychodząc  od  ich  kategorii
myślenia. Mieli oni przyjąć muzułmanów w sercu oraz na  modlitwie i ofiarować Bogu
wspólnotę islamską w Eucharystii.
Mimo dobrych intencji w jego studiach, aby budować most między Chrześcijaństwem a
Islamem, opierając się na Biblii, niektóre z jego konkluzji zostały poddane dyskusji. On
sformułował  po  raz  pierwszy  definicję  „Trzech  religi  monoteistycznych”  (Judaizm,
Chrześcijaństwo  i  Islam)  dziś  znów  poddana  przez  wielu  dyskusji.  Kościół  nigdy  nie
przyjął  ani  nie  uznał  jego  wysiłku  i  innych  autorów  współczesnych,  aby  utożsamić
muzułmanów  z  potomkami  Izmaela,  a  przez  to  uczynić  ich  spadkobiercami

błogosławieństwa Bożego dla Hagar i Izmaela. W tym sensie zmiana wniesiona przez
ojców soborowych do propozycji nr 16 z Lumen Gentium jest znacząca:

„W pierwszej wersji tekst mówił: Synowie Izmaela, którzy wyznają, że mają
Abrahama za ojca, wierzą również w Boga Abrahama… (Tekst został zmieniony na:
„muzułmanie wyznają, iż zachowują wiarę Abrahama…”). Różnica między tym

tekstem a definitywnym znajduje się w jakości: przechodzi się z pewnej obiektywnej
obietnicy do subiektywnej, ale nie odnosi się już do mitycznej genealogii według
Izmaela. Odległość między tymi dwoma tekstami jest ogromna”

Zwrot Soboru Watykańskiego II

Na początku katechezy mówiliśmy o nowej postawie Kościoła wobec religii
niechrześcijańskich, a w szczególności wobec muzułmanów.
Od deklaracji Nostra Aetate i innych dokumentów, w szczególności Homilii Pawła VI w

dniu Zesłania Ducha Świętego z 1964, w której zapowiadał ustanowienie Papieskiej Rady
religii  niechrześcijańskich,  rozpoczęły  się  kontakty  nie  tylko  z  Żydami,  ale  z
przedstawicielami  różnych  religii,  a  została  również  ustanowiona  Papieska  Komisja
Dialogu z Muzułmanami.
Po Soborze Watykańskim II

A. Moussali, op.cit. s. 55.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Po Soborze Watykańskim II wobec zjawiska masowej imigracji muzułmanów do krajów
europejskich, dokonano wielu kroków i prób dialogu ku większemu poznaniu. Wewnątrz

Kościoła  zauważa  się  pewne  środowisko  otwarte  i  entuzjastyczne,  wspierające  zjazdy,
okrągłe  stoły,  aby  sprzyjać  poznaniu  pozytywnych  wartości.  Świadczy  o  tym  wielka
produkcja książkowa.
Ale za gorliwym impulsem zbliżenia i wzajemnego poznania, które czasami było naiwne i
nieroztropne,  w  Kościele  Katolickim  utworzyły  się  prądy,  które  były  bliskie

relatywizmowi  religijnemu.  Stolica  Apostolska  zainterweniowała,  aby  naprawić  te
odchylenia i aby wskazać drogę do naśladowania autentycznego dialogu między religiami, a
szczególnie  z  muzułmanami,  przyjmując  ich,  szanując,  ale  w  prawdzie,  bez  łatwego
sprzedawania własnej wiary w celu dogodzenia innym.
Deklaracja „Dominus Iesus”
Kardynał Ratzinger w przemówieniu  z okazji przedstawienia deklaracji „Dominus Iesus”
określił znaczenie takiej deklaracji tymi słowami

„W ożywionej debacie, jaka toczy się dziś na temat relacji między Chrześcijaństwem a
innymi religiami, coraz bardziej dochodzi do głosu pogląd, iż wszystkie religie są dla
swoich  wyznawców  równie  wartościowymi  drogami  do  zbawienia.  Przekonanie  to
jest  rozpowszechnione  nie  tylko  w  środkach  teologicznych,  ale  także  wśród  coraz
szerszych  kręgów  opinii  publicznej,  katolickiej  i  nie  tylko,  zwłaszcza  tam,  gdzie

najsilniejszy  jest  wpływ  nurtu  kulturowego  dominującego  dziś  na  Zachodzie,  który
można określić – nie lękając się polemik – jednym słowem: relatywizm”…
Pogląd, że istnieje w historii prawda uniwersalnie ważna i wiążąca, wyrażająca się w
pełni  w  postaci  Jezusa  Chrystusa  i  przekazywana  przez  wiarę  Kościoła,  uchodzi  w
świetle  powyższych  koncepcji  za  przejaw  swoistego  fundamentalizmu,  który

rzekomo sprzeciwia się duchowi nowych czasów i stanowi zagrożenie dla tolerancji i
wolności.
Samo pojęcie dialogu zyskuje sens radykalnie odmienny od tego, jaki nadał mu Sobór
Watykański  II.  Dialog  czy  raczej  ideologia  dialogu  zajmuje  miejsce  misji  i  usuwa
potrzebę wzywania do nawrócenia…
Zasada  tolerancji  jako  wyraz  poszanowania  wolności  sumienia,  myśli  i  religii,
głoszona i broniona przez Sobór Watykański III, teraz zaś ponownie sformułowana w
Deklaracji,  jest  fundamentalną  postawą  etyczną,  należącą  do  istoty  chrześcijańskiego
Credo, ponieważ traktuje poważnie prawo do wolnego wyboru wiary.
Ale  ta  zasada  tolerancji  i  poszanowania  wolności  jest  dzisiaj  manipulowana  i

bezzasadnie  rozszerzana,  gdy  prowadzi  do  uznania  wartości  innych  poglądów,  tak
jakby  wszelkie  treści  różnych  religii,  a  nawet  areligijnych  wizji  życia  można  było
umieścić  na  jednej  płaszczyźnie  i  jakby  nie  istniała  już  żadna  prawda  obiektywna  i
uniwersalna,  bo  przecież  Bóg  lub  Absolut  objawiają  się  pod  różnymi  imionami,  a
wszystkie te imiona są prawdziwe.
Mówiąc o tym, Deklaracja przypomina nauczanie Jana Pawła II zawarte w encyklice

Redemptoris missio (nr 29): „Gdy Dych Święty działa w sercach ludzi i w dziejach
narodów, w kulturach i w religiach, podejmuje On zadanie przygotowania do
Ewangelii” (Kard. Joseph Ratzinger, sierpień 2000).

W Dominus Iesus stwierdza się, że każde działanie Ducha Świętego w sercu ludzi poza
Kościołem, ma zawsze swoje źródło w Chrystusie jako jedynym pośredniku między

człowiekiem a Bogiem, a że ta łaska Ducha Świętego zawsze ukierunkowuje świadomie lub
nieświadomie ku Chrystusowi i ku Kościołowi (Z naszego doświadczenia z ewangelizacji w
krajach zsekularyzowanych bądź w krajach misyjnych wśród pogan wiemy, że znajdujemy
często, ku naszemu zdziwieniu, ludzie przygotowanych przez Boga do słuchania i
przyjmowania Dobrej Nowiny).

06. sierpnia 2000

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

W tym sensie Kościół uznaje różne religie jako przygotowanie do przyjęcia Ewangelii.

ÓŻNICE POMIĘDZY

HRZEŚCIJAŃSTWEM A

SLAMEM

W książce „Przekroczyć próg nadziei” Papież wyjaśnia w formie syntezy swoją wizję

Islamu. Wizję dla chrześcijan pragmatyczną, która wskazuje nam niektóre kryteria
rozróżniania.
Papież na temat Islamu w książce „Przekroczyć próg nadziei”

„Dla każdego, kto znając Stary i Nowy Testament, czyta z kolei Koran, staje się rzeczą
jasną, że dokonał się w nim proces redukcji Bożego Objawienia.
Nie można nie dostrzec odejścia od tego, co Bóg sam o sobie powiedział, naprzód w
Starym  Testamencie  przez  proroków,  a  ostatecznie  w  Nowym  Testamencie  przez
swojego Syna.
Całe to bogactwo Objawienia się Boga, które stanowi dziedzictwo Starego i Nowego
Przymierza, zostało w jakiś sposób w Islamie odsunięte na bok.
Bóg Koranu, obdarzany zostaje najpiękniejszymi imionami, jakie zna ludzki język, ale

ostatecznie  jest to  Bóg  poza-światowy,  Bóg,  który pozostaje  tylko  Majestatem,  a  nie
jest nigdy Emanuelem, Bogiem-z-nami.
Islam  nie  jest  religią  odkupienia.  Nie  ma  w  nim  miejsca  dla  krzyża  i
zmartwychwstania,  chociaż  wspomniany  jest  Jezus,  ale  jedynie  jako  prorok
przygotowujący  na  przyjście  ostatecznego  proroka  Mahometa.  Wspomniana  jest

Marya,  jego  dziewicza  Matka.  Ale  tylko  tyle.  Nie  ma  całego  dramatu  odkupienia.
Dlatego  nie  tylko  teologia,  ale  także  i  antropologia  Islamu  różni  się  od
antropologii chrześcijańskiej.
Z całym szacunkiem trzeba się odnieść do religijności muzułmanów, nie można nie
podziwiać na przykład ich wierności modlitwie. Obraz wyznawcy Allaha, który bez

względu na czas i miejsce pada na kolana i pogrąża się w modlitwie, pozostaje wzorem
dla  wyznawców  prawdziwego  Boga,  zwłaszcza  dla  tych  chrześcijan,  który  mało  się
modlą lub nie modlą się wcale, opuszczają swe wspaniałe katedry.
Ale nie brak też bardzo konkretnych trudności.
W  krajach,  gdzie  prądy  fundamentalistyczne  dochodzą  do  władzy,  prawa  człowieka  i

zasada  wolności  religijnej  bywają  interpretowane,  niestety,  bardzo  jednostronnie.
Wolność  religijna  bywa  rozumiana  jako  wolność  narzucania  „prawdziwej  religii”
wszystkim  obywatelom.  Sytuacja  chrześcijan  w  takich  krajach  bywa  nieraz  wręcz
dramatyczna.  Tego  typu  postawy  fundamentalistyczne  bardzo  utrudniają  wzajemne
kontakty.  Jednak,  pomimo  to,  ze  strony  Kościoła  otwarcie  na  współpracę  i  dialog
pozostaje niezmienne”

Niektóre podstawowe przesłanki potrzebne do zrozumienia

Islamu dzisiaj

Ojciec Święty w tych niewielu zdaniach dał pewne wskazania odpowiedniego stosunku do
muzułmanów, który nas otaczają. Podkreśla istotną różnicę między Chrześcijaństwem a

Islamem  uznając  również  niektóre  pozytywne  aspekty  i  mając  nadzieję  na  dialog  i
współpracę. Ale należy także wziąć pod uwagę niektóre wspólne aspekty i fundamentalne
różnice,  aby  móc  zrozumieć  mentalność  muzułmanów  dzisiaj,  sądzę,  że  jest  konieczne
zaznaczyć  wstępnie  niektóre  aspekty,  które  są  przez  nich  uznane  za  święte  i  nietykalne.
Łatwo można dziś popełnić błąd oceny Islamu na postawie naszych zachodnich kategorii,

które bardzo się różnią od ich wiekowej kultury.

Jan Paweł II Przekroczyć próg nadziei, s. 103-105 (IT).

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Islam: złożona rzeczywistość.

Islam religia, społeczność i polityka

„W przeciwieństwie do złych informacji (złych z powodu ignorancji lub przekręcenia
wiadomości dla własnych interesów?)

podanych w publicznych środkach masowego

przekazu, należy wyraźnie podkreślić, że Islam nie jest wyłącznie wyznaniem

religijnym  lub  prostym  kodeksem  postępowania  moralnego,  lecz  rzeczywistością
różnorodną i złożoną, którą należy poznać w całości.
Odczytanie Islamu na podstawie modelu Chrześcijaństwa epoki nowożytnej i post-
nowożytnej,  czyli  jako  religia  o  świadomości  prywatnej,  prawie  bez  wpływu  na
rzeczywistość  publiczną,  stworzyło  bardzo  wiele  iluzji,  którym  potem  zaprzeczyła

rzeczywistość. Islam stanowi złożony ruch historyczny, który dał początek w historii
oryginalnej cywilizacji: cywilizacji islamskiej. Islam nie jest tylko orędziem religijnym
i moralnym,  lecz chce  wejść we wszystkie płaszczyzny ludzkiego życia  i wśród nich
aspekt  polityczny  odgrywa  podstawową  rolę.  Takie  przekonanie  wyrażone  w
przysłowiu  często  powtarzanym  przez  muzułmanów,  że  Islam  jest  religią  całościową

lub jak brzmi przysłowie islamskie: „on jest religią i państwem”. Państwo islamskie z
Mediny  przedstawia  właśnie  pierwszą  historyczną  realizację  religii  islamskiej  we
wszystkich  jej  wymiarach  i  z  tego  powodu  staje  się  modelem,  idealnym  punktem
referencyjnym dla społeczeństwa islamskiego…
Państwo  to  reprezentuje  ideał  zjednoczenia  świata,  według  koncepcji  islamskiej  w
jednej  jedynej  religii,  w  jednym  jedynym  narodzie  (Umma)  i  pod  jednym  jedynym

prowadzeniem (Imam).
Na bazie takiej świadomości świata tradycyjna islamska wizja świata jest podzielona na
dwie części: jedna część świata Islamu, gdzie panuje islamski porządek i pokój, a druga
świata niewiary, który jest przeciwny islamskiemu porządkowi i gdzie trzeba zanieść
wojnę, aby go podporządkować wierze”

W Katolicyzmie: Kościół nie utożsamia się z państwem: świeckość:

„Sobór Watykański II w przeciwieństwie stwierdza, że:
Właściwe posłannictwo, jakie Chrystus powierzył swemu Kościołowi, nie ma charakteru
politycznego, gospodarczego czy społecznego: cel bowiem, jaki Chrystus nakreślił Kościołowi,
ma charakter religijny” (GS 42). Jest to przekonanie, które również znajdziemy w
„Liście do Diogeneta” kiedy mówi się, że: „chrześcijanie uczestniczą we wszystkim jako

obywatele i są oddzieleni od wszystkiego jako obcy” (Do Diogeneta 5,5). Na pewno krzywa
historii przedstawiła różne i liczne wyjątki, ale sądzę, że celem jest to, do czego Kościół
katolicki zmierza. Koncepcja świeckości lub autonomiczność rzeczywistości
ziemskich została uznana przez Sobór (GS 36) i zostało wyjaśnione, że ta autonomia
powinna mieć odniesienie do Boga: „Dlatego też badanie metodyczne we wszystkich

dyscyplinach  naukowych,  jeżeli  tylko  prowadzi  się  je  w  sposób  prawdziwie  naukowy  i  z
poszanowaniem norm moralnych, naprawdę nigdy nie będzie się sprzeciwiać wierze, sprawy
bowiem  świeckie  i  sprawy  wiary  wywodzą  swój  początek  od  tego  samego  Boga”  (GS  36
cytując Sobór Watykański I, Dei Filius).
Z  tego  punktu  widzenia  można  doświadczyć,  jak  wejście  licznych  muzułmanów  do

Europy wymusiło lub może wymusić ponowne przyjrzenie się pojęciu świeckości w
sensie laickim tego terminu, gdzie każde odniesienie się do Boga lub do jakiejś normy

Dzisiaj jest konieczne duże rozeznanie co do licznej produkcji książkowej, ale też co do programów

telewizyjnych i stron internetowych: dezinformacja w przedstawianiu Islamu jako religii tolerancji, braterstwa,
pokoju, jest wielka i rośnie, bądź ze strony grup muzułmańskich, jak również ze strony innych grup
politycznych (pacyfistów, lewicy), które wspierają ich dla własnych interesów bądź niestety również ze strony
części katolickiej zwykle z powodu naiwności lub ignorancji.

Giuseppe Scattolin, L’Islam nella globalizzazione, Editrice Missionaria Italiana, Bologna 2004, s. 38-48.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

moralnej  opartej  na  chrześcijańskiej  wizji  człowieka,  jest  odbierane  jako  atak  na
należną autonomię instytucji.
Nie można ukrywać zatem, że w krajach islamskich: „w XI wieku naszej ery podział
między władzą religijną a polityczną nie tylko rzeczywiście nie istniał, ale nie był jeszcze
wymyślony  i  uzasadniony  naukowo”.  Pytanie,  które  się  nasuwa  jest  następujące:  czy
„fundamentalizm” lub „radykalizm” islamski, którego doświadczyliśmy w XX wieku
jest  wyrazem  odchylenia  od  prawdziwego  Islamu  lub  jest  wyrazem  pewnego  prądu,

który pragnie być „muzułmańskim” w najbardziej prawdziwym tego słowa
znaczeniu?”

Muzułmanie odczuwają misję doprowadzenia ludzkości do posłuszeństwa Bogu

Muzułmanie  czują,  że  mają  misję,  obowiązek  walczyć  na  wszystkie  sposoby  ze
światem niewierności i niewiary, aby go doprowadzić do posłuszeństwa Bogu.
Na  takiej  podstawie  można  mówić  o  prawdziwym  i  właściwym  religijnym
imperializmie  islamskim  jako  głównej  sile  historii  islamskiej.  Ta  ideologia  była

historycznym podłożem przedsięwzięcia Islamu, i jest obecnie przejmowana przez
wiele współczesnych ruchów islamskich

Islam nie jest wówczas religią neutralną co do porządku społecznego i politycznego,
jak podaje wiele źle poinformowanych masmediów, aby naiwni ludzie w to uwierzyli,
ale próbuje narzucić własną wizję religijną na wszystkie poziomy, także polityczny.
Wiele razy media przedstawiają pewne aspekty jego rzeczywistości w przekazywaniu

informacji, które wyraźnie wydają się być ukierunkowane na pewne interesy. Lecz w
taki sposób informacja staje się dezinformacją, i ludzie wprowadzeni w zamęt
kontynuują ignorowanie wielu wydarzeń z rzeczywistości islamskiej”

Autorytet w Islamie

„Stwierdzenie,  według  którego  „nie  ma  kleru  w  Islamie”  jest  najbardziej
rozpowszechnionym  nieporozumieniem  na  Zachodzie.  Jeśli  pod  słowem  kler
rozumie  się  to,  co  rozumieją  chrześcijanie  katoliccy  lub  prawosławni,  wtedy  to  jest

prawda: Islam nie ma patriarchów, ani kardynałów, ani biskupów, ani kapłanów. Lecz
jeśli ma znaczayć, że nie istnieje autorytet lub hierarchia, to jest fałszywe. Przeciwnie,
w  pewnym  sensie  klerykalizm  w  Islamie  jest  jeszcze  silniejszy  niż  w  Kościele
katolickim.
Wyjaśniam:  wszyscy  muzułmanie  są  równi,  lecz  wielu  zajmuje  się  studiowaniem
Islamu i jego różnych odmian. Kto studiuje tradycję, hadith, staje się muhaddtith; kto

studiuje prawo staje się fakih lub mufassir, uczony w prawie; ten, kto skończy ogólne
studia nad Koranem i tradycją, staje się imamem, który prowadzi modlitwę w

Islam e Cristianesimo, dz. cyt., nr I.6.

„Powiedzieć, że Islam jest ideą czysto religijną, że jego pojawienie się, jego zwycięstwo nad

rozpowszechnionym  pogaństwem  wśród  arabów,  jego  szybkie  rozprzestrzenienie  na  łonie  narodów
wschodnich,  liczne  zdobycia  kalifów  ommajadów  i  rachiditów,  stwierdzić,  że  to  wszystko  zostało
umotywowane  entuzjazmem  lub  fanatyzmem  religijnym,  są  to  stwierdzenia  powierzchowne  i  niezgodne  ze
współczesnymi odkryciami historycznym i ekonomicznymi. Pośród tych odkryć znajdują się badania licznych
i  słynnych  profesorów…  Zdarzało  się  dziś,  że  Islam,  jak  inne  wielkie  religie,  nie  jest  jedynie  pewną  ideą
religijną,  lecz  jakimś  jednocześnie  interesem  ekonomicznym  i  społecznym;  lub  jest  on  bardziej  interesem
ekonomicznym i społecznym niż ideą religijną”. Ten sam autor kontynuuje: „Książę  Caëtena mówi: Islam nie
był  ruchem  religijnym:  miał    tylko  wygląd  religii,  lecz  jego  istota  była  polityczną  i  ekonomiczną.  (Jauzi
Bandali,  De  l’hostoire  des  mouvements  intellectuels  dans  l’Islam,  cytowany  przez  Joseph  Azzi,  Le  Pretre  e  le
prophete, s. 190).

Giuseppe Scattolin, L’Islam nella globalizzazione, Editrice Missionaria Italiana, Bologna 2004, s. 38-48.

Różnice prądów (sunnici i szyici) i ugrupowań lub bractw wewnątrz tych samych prądów (sufizm) oraz brak

jednego jedynego autorytetu, jako odniesienia, może prowadzić do łatwych stwierdzeń lub przeciwstawnych
inicjatyw lub nawet sprzecznych w świecie islamskim. Nie można zapomnieć o wojnach, które były i które
jeszcze trwają pomiędzy pewnymi grupami lub państwami islamskimi, które czasami zachowują jeszcze
strukturę plemienną.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

meczecie; ten który posiada ładny głos i za wynagrodzeniem, oddaje się wzywaniu do
modlitwy pięć razy dziennie, nazywa się muezzin; ten zaś, który jest uznany za

autorytet religijny jest sheikh, szejk znaczy po arabsku starszy, ale również „prezbiter”
jak w wielu innych językach. To wyjaśnienie dotyczyło terminologii arabskiej.
Terminologia Perska (szyicka) ma inne terminy, jak mullah, sajjid, ajatollah, itd. W
świecie szyickim hierarchia jest bardziej uporządkowana według stopni wiedzy
osiągniętej przez wiernego i według liczby studiowanych tekstów, która dochodzi

nawet  do  tysięcy.  Istnieje  też  pewien  porządek,  co  do  tytułów  odnoszących  się  do
różnych  poziomów.  Wśród  szyitów  obowiązuje  system  przynależności  ucznia  do
mistrza,  który  wymaga,  aby  każdy  wierny  wybrał  swojego  kierownika  wśród
imamów,  któremu  płaci  tzw.  khumus,  to  jest  piątą  część  swoich  zarobków,  w  taki
sposób nawiązują silne więzi między mistrzem a uczniem.
W  sunnizmie  jest  to  mniej  widoczne,  ale  jest  również  obecne.  Jeżeli  bierzemy  pod

uwagę  Egipt,  kraj  w  90  procentach  sunnicki,  zauważamy,  że  władza,  jaką  posiadają
imamowie  i  szejkowie  nad  wiernymi,  jest  ogromna.  Jest  to  na  pewno  też  związane  z
poziomem  kulturalnym.  Im  bardziej  ktoś  jest  wykształcony,  tym  mniej  się  czuje
zależny.  Ponieważ  masa  muzułmanów  nie  ma  możliwości  zgłębienia  pewnych
elementów doktrynalnych i prawnych Islamu, więc łatwiej poddaje się opinii szejków.
Istnieją potem władze najwyższe, jak Uniwersytet islamski z al-Azhar w Kairze. To
jest najstarsza instytucja, której się należy wielki szacunek w całym świecie sunnickim i
odgrywa rolę sędziego w nowoczesnej myśli islamskiej. Autorytet moralny Rektora
al-Azharu, przekracza granice Egiptu, chociaż nie można go porównać z autorytetem
Papieża w katolicyzmie.
Każde Państwo muzułmańskie ma swojego Wielki mufti, słowo pochodzące od fatwa,
co  wskazuje  na  jedną  z  gałęzi  prawa.  Mufti,  który jest  mianowany  tradycyjnie  przez
rząd, jest tym, który wydaje, sugerowane przez rząd, fatwy. Wszyscy ci, którzy pełnią
tę  funkcję,  otrzymują  zapłatę  od  państwa;  nawet  w  Libanie,  który  jest  Państwem
wielowyznaniowym.
Jest  interesujące,  że  rząd  libański  zaproponował  płacić  wynagrodzenie  także
chrześcijańskim  władzom  religijnym,  ale  oni  odmówili,  aby  być  niezależnymi  od
władz  politycznych.  Wszyscy  szejkowie  muzułmańscy  zgodzili  się  na  zapłatę.  To
pociąga  za  sobą  to,  że  jeśli  ktoś  jest  niewygodny  dla  rządu,  z  powodu  swej
niezależności,  może zostać odwołany lub zastąpiony.  Poza tym trzeba podkreślić,  że
nie  istnieje  tam  żadna  władza  jurydyczna  podobna  do  biskupów  lub  Papieża  w

katolicyzmie, gdyż autorytet muzułmańskich władz religijnych ma tylko znaczenie
moralne. Ich opinie należy szanować, ale nie obowiązują nikogo. To jest olbrzymia
różnica w ujęciu autorytetu w Chrześcijaństwie katolickim i w mniejszej mierze, choć
również znaczącej, w ujęciu protestanckim, w Kościołach protestanckich”

W Islamie nie uznaje się prawa naturalnego

Podczas gdy w objawieniu judeochrześcijańskim wyznaje się, że jest pewne
odniesienie pomiędzy tym, co Bóg wypisał w naturę, w szczególności w samą naturę

człowieka, a tym co On później objawi w swoim objawieniu ludowi Izraela i następnie
w Jezusie Chrystusie, w Islamie nie istnieje to odniesienie, nie jest ani uznawane ani
wyznawane.
Dla „tradycjonalistów”,...według pewnej diagnozy sformułowanej wewnątrz debaty
międzyislamskiej, prawa ludzkie nie zostały utworzone na bazie natury człowieka i
jego autonomii względem Stworzyciela i Jego objawienia: „Wola Boża będąc całkowicie

wolną, jest nie do pojęcia żadne prawo wieczne, a tym bardziej jakieś prawo
naturalne. Stanowiłyby one ponadto ograniczenie wszechmocy bożej.

Samir Khalil Samir, Cento domande sull’Islam, Marietti, 2002, s. 29-32.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Człowiek zatem nie może odkryć natury rzeczy, ona nie istnieje. Prawo natury
ludzkiej jest absurdem. Czyny ludzkie nie są dobre czy złe, są takimi jakimi chciał je

Bóg. W swojej nieskończonej mocy mógł zadecydować o wszystkim zupełnie inaczej.
Taka jest ortodoksja, którą dzisiejszy Islam przedstawia na nowo i utrwala.
Prawowierność w sprzeczności z teorią praw człowieka: człowiek nie ma praw, z jego
natury nie można wydobyć normy. Teoria praw człowieka jest zatem niemożliwa. Jeśli
w perspektywie tradycjonalistycznej człowiek korzysta z zabezpieczeń, co nie wynika

z jego natury, lecz jest wyrazem woli Bożej. Człowiek, krótko mówiąc, nie jest
podmiotem prawa...Jeśli chodzi o tradycyjny Islam, to uważa on człowieka nie inaczej
jak sługę całkowicie wolnej woli Bożej. Z tego rodzaju Islamu nie może pochodzić
żadna teoria praw człowieka, z prostej racji, gdyż człowiek jest w niej nieobecny”

Używanie rozumu w Islamie w porównaniu z Koranem

„Używanie rozumowania ludzkiego w tradycji islamskiej nie zostało odrzucone, ale
kiedy spróbowano badać Boga zostało to uznane za pretensjonalne i podejrzane. Próba

ruchu  mutazylickiego,  by  odzyskać,  nawet  przez  dziedzictwo  greckie,  wartość
rozumowania  i  prawdy  wyrażone  racjonalnie  pogodzić  z  prawdami  wiary,  została
określona  jako  nieprawowierna.  Egzegeza  alegoryczna  Koranu  jest  uważana  za
podejrzaną i już potępiona w samym Koranie (Kor 3,1nn).
Jeśli  więc  muzułmanie  przyjmują  Koran  jako  objawione  prawo  Boże,  inteligencja  i
rozumowanie  człowieka  wchodzą  w  grę  w  momencie,  kiedy  trzeba  zastosować  to

prawo w życiu, nie w rozumowaniu treści objawienia ani tym bardziej w poznaniu
tego, który ją objawił czy w jego intencji”

Na odwrót, Kościół Katolicki przyjmując już od początku filozofię jako „ancilla
theologiae” (służebnicę teologii) był wspomagany w stopniowym pojmowaniu
Objawienia wyrażonym w rozwoju dogmatów i w różnych Synodach i Soborach.

„Minęło ponad 800 lat od śmierci wielkiego filozofa arabskiego Awerroesa (Ibn Rushd
po  arabsku)  (1198).  Dla  wielu  współczesnych  myślicieli  muzułmańskich  ostracyzm,
jaki  spotkał  ze  strony  świata  islamskiego  myśl  tego  wielkiego  filozofa  racjonalisty,
znaczył  dla  tego  ostatniego  prawdziwą  katastrofę,  podczas  gdy  dla  filozofa  była  to
jakby druga śmierć. Taki ostracyzm oznaczał właściwie dla świata muzułmańskiego:
I – odrzucenie racji krytyczno-naukowej, aby odnaleźć się w myśli tradycyjnej, ciągłe
zamykanie się na nowość i gaszenie twórczego ducha;
II  –  początek  upadku  kulturalnego  świata  muzułmańskiego  u  progu  epoki
nowożytnej.  Ten  upadek  kulturalny,  zawsze  według  tych  myślicieli  reformatorskich
musi być uważany bardziej jako owoc prawdziwej słabości ściśle związanej ze samym

światem  islamskim  niż  w  wyniku  działania  polityków  zewnętrznych,  tj.  wyprawy
krzyżowe,  inwazje  mongolskie,  itd...,  niż  powierzchowna  apologetyka  muzułmańska
chce dać do zrozumienia;
III  –  przeciwnie,  przyjęcie myśli racjonalnej Awerroesa przez Zachód,  przedstawiała,
według  tych  myślicieli  reformistycznych,  początek  ,,europejskiego  odrodzenia
kulturalnego”, po mroku epoki średniowiecznej.
Pomimo  dyskusyjności  i  prostactwa,  te  twierdzenia  stały  się  jednym  z  najbardziej
popularnych

motywów

propagandy

wielu

współczesnych

reformistów

muzułmańskich,  którzy  proponują  powrót  do  racjonalizmu  awerroistycznego  jako
jedynej  drogi  ratunku  dla  obskurantyzmu  integrystycznego  i  fundamentalistycznego
dręczącego  świat  muzułmański  dusząc  w  nim  każdego  ducha  twórczego  i

nowatorskiego

Konferencja Episkopatu Sycylijskiego,SussidioPastorale”per un discernimento cristiano sull’Islam”,

Paoline2004

Islam e cristianesimo, Konferencja Episkopatu Emilia Romagna, EDB, Bolonia 2000, 1,3.

Giuseppe Scattolin, Islam nella globalizzazione, s. 100-101.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

To, co o Jezusie i o chrześcijanach mówią katechizmy i podręczniki
muzułmańskie

Dla  nawiązania  kontaktu  z  jakimkolwiek  muzułmaninem,  którego  spotykamy  lub  do
którego  się  zbliżamy,  poza  przyjęciem  i  miłością,  którą  Pan  nam  daje  do  każdego
człowieka,  aby  uniknąć  nieporozumienia  czy  rozczarowania  i  w  porządku  szczerego
dialogu w miłości i w prawdzie, jest dobrze  wiedzieć, co myślą w ogóle muzułmanie o

nas chrześcijanach, czego się nauczyli i co przyswoili od małego w swoich rodzinach,  w
szkole i w swoich krajach.
Już mówiliśmy pokrótce o relacji Mahometa do chrześcijan, na początku przyjacielskiej a
później  przeciwnej.  To  poruszające,  móc  zobaczyć,  jak  po  prawie  1400  latach
postępowanie  muzułmanów  wobec  chrześcijan  zupełnie  się  nie  zmieniło,  więcej,

pogorszyło się. Ojciec De Rosa zrobił na ten temat interesujące studium opublikowane na
łamach “La Civilta Cattolica”

“Co  mówią  o  Jezusie  i  o  chrześcijanach  katechizmy  muzułmańskie  i  podręczniki
szkolne używane w bardziej reprezentatywnych krajach muzułmańskich? Nawet jeśli
jest trudno określić wyczerpującą syntezę oto jej podstawowe elementy.
W  katechizmach  i  podręcznikach  nauczania  religijnego  używanych  w  krajach
muzułmańskich chrześcijanie są oskarżani.
Przede  wszystkim  chrześcijanie  są  oskarżani  o  to,  że  są  niewierzący,  ponieważ  nie
wierzą naprawdę w Boga, albowiem twierdzą, że Mesjasz jest synem Boga: «Kto tak się
wyrazi – jest powiedziane w jednym podręczniku jordańskim – nie jest prawdziwym
wierzącym,  dlatego  że  przyrównuje  kogoś  do  Boga  a  to  jest  przeciwne  przesłaniu

wszystkich proroków, które odwołuje się do monoteizmu, do adoracji tylko Boga. (...).
Nie praktykują religii prawdy.
Zwalczają  światło  Allaha  i  stawiają  przeszkody  jego  rozprzestrzenianiu  się,  chcą
wygasić  je  wszystkimi  środkami,  kłamstwami,  intrygami  i  uwodzeniami,  dodając
odwagi  swoim  naśladowcom  w  prowadzeniu  wojny  z  tą  religią  i  jej  wiernymi.  [...].

Takie  odebranie  Pism  [żydowskich  i  chrześcijańskich]  usprawiedliwia  prowadzenie
wojny i walkę z nimi,  ponieważ to stanowi poważne niebezpieczeństwo dla Wołania
(Da’wa) Bożego na ziemi i dlatego, że Islam nie może tolerować odchyleń w wierze i w
praktyce oraz  podobnych intencji w stosunku do Muzułmanów i ich religii».
Podręcznik dodaje: “ Islam nie uważa, żeby ludzie byli zmuszani do przyjęcia go, lecz

chce złamać moc tych, których autorytet opiera się na szirk: ludzie ci muszą poddać się
Islamowi, aby ustała niesprawiedliwość i aby prawdy nie były więcej zasłonięte; to
pociąga za sobą akt poddania, tj. płacenie podatku kapitulacji (dżyzja) w zamian za
ochronę, którą muzułmanie im zapewniają i poddanie się ich władzy opiekuńczej.
Na drugim miejscu chrześcijanie są oskarżeni o sfałszowanie Ewangelii. W pewnym

podręczniku  marokańskim  mówi  się:  “Ewangelia  została  objawiona  Jezusowi,  lecz
zostały  wprowadzone  falsyfikacje.”  Jedną  z  najcięższych  jest  wyeliminowanie  tych
wersetów, które  głoszą przyjście Mahometa. Dlatego “nie ma nic dziwnego w tym,
że  aktualne  egzemplarze  Tory  i  Ewangelii  obecnie  używane  nie  wspominają    o
Proroku (Mahomecie); wiemy doskonale, że te egzemplarze zostały sfałszowane i że

zostały  w  nich  wprowadzone  zmiany  i  przekształcenia  w  ciągu  wieków,  tak  że  nie
odpowiadają  stanowi  oryginalnemu  w  którym  Bóg  je  objawił”.  Tylko  Koran  jest
uodporniony na falsyfikacje.
Dlatego  wszystko  to,  co  jest  zgodne  z  Koranem  –  i  z  Islamem  ,  który  jest  religią
prawdy uzupełniającą i prostującą wszystkie inne religie – jest uznane za prawdziwe;
wszystko to, co nie jest z nim zgodne jest uznane za fałszywe.

Giuseppe de Rosa S.I., „Quello che i musulmani dicono di Gesu e dei cristiani”, in “Civilta Cattolica”, 2

Giugno 2001.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Także w podręcznikach używanych w Algierii mówi się że «Ewangelia objawiona
Jezusowi znikła. Paweł zmienił przesłanie chrześcijańskie, które oddaliło się od

monoteizmu, który Jezus głosił. Chrześcijanie chcieli, aby Chrystus, Syn Boży, został
skazany  na  śmierć  i  ukrzyżowany  dla  odkupienia  grzechów  ludzkich.  W
rzeczywistości na chrześcijan miało wpływ starożytne pogaństwo, tak jak i buddyzm, a
więc głosili głupoty. Chrześcijanie ulegli wpływowi pogaństwa kiedy mówili o Trójcy
Świętej: Ojciec, Syn i Duch Święty.»
Muzułmanie,  którzy  docierają  do  Europy,  uważają  za  straszną  obrazę  to,  że  po
podbiciu  przez  Islam  dzięki  wojnom  znacznej  część  świata  i  po  zniszczeniu  wielu
Państw  chrześcijańskich  i  doprowadzeniu  chrześcijan  do  stanu  upokarzającego
dhimmi,  zmuszeni  do płacenia podatku kapitulacyjnego,  aby móc żyć na  terytoriach
chrześcijańskich zdobytych przez Islam i cieszyć się ochroną Państwa Islamskiego, w
wiekach XVIII i XIX terytoria muzułmańskie musiały znosić upokorzenie będąc pod

panowaniem Państw kolonizujących z chrześcijańskiego Zachodu i przegraniu wojen
przeciwko  syjonizmowi  izraelskiemu.  To  była  straszna  “próba”  (ftna),  więcej,
“pokusa”  i  “skandal”  dla  wiary  muzułmańskiej:  Jak  może  Allah  pozwolić,  aby
prawdziwi  ”wierzący”  zostali  pokonani    i  poddani  zepsutym  i  “niewierzącym“
materialistom z Zachodu?
“Muzułmanie  –  mówi  podręcznik  marokański  –  znużyli  się.  Bóg  ich  wypróbował
przez  kolonializm  i  syjonizm“.    Z  tej  sytuacji  “próby”  trzeba  wyjść  walcząc
przeciwko  zachodowi,  czy  to  i  stopniowo  budując  na  Zachodzie  miejsca  kultu  i
kultury  muzułmańskiej  –  i  meczety    -  czy  też  zawiązując  skupiska  emigrantów
muzułmańskich.  Dżihad  (Święta  wojna)  i  da’wa    (wezwanie  do  przejścia  na  Islam)

pozostają zawsze ważne, nawet jeśli nie mogą być zawsze praktykowane. W
szczególności świat muzułmański nie może zgodzić się na fakt, że Palestyna a
zwłaszcza Jerozolima (al Quds) z miejscami świętymi Islamu, meczetem Omara i Al-
Aksa, pozostała w ręku izraelitów wspieranych przez siły zachodnie.

Nieznajomość Ewangelii i Pism Świętych ogólnie niezawiniona

Jedyna znajomość Pism przez większość muzułmanów to ta, którą otrzymują z nauki
Koranu. Ogólnie w krajach muzułmańskich zakazane jest bezpośrednie czytanie Starego i

Nowego Testamentu, a inne księgi chrześcijańskie są zazwyczaj cenzurowane. Ignorancja
jest bardzo wielka, dlatego bardzo mało wiedzą o świecie i Chrześcijaństwie, wiedzą tylko
to, co im przefiltrują ich przywódcy.
W szczególności w stosunkach z muzułmanami, których spotykamy obok nas, musimy
mieć na uwadze, że nie tylko nigdy nie poznali Ewangelii i Pism

, ale jak zobaczymy

dalej, to co o nich wiedzą jest tak zdeformowane, że daje częściowy i fałszywy obraz tego,
czym jest Chrześcijaństwo. Jest zatem niepotrzebne i bezowocne dyskutowanie na temat
Biblii i Ewangelii, ponieważ ci opierają się na błędnej i zdeformowanej znajomości, podczas
gdy można im głosić Ewangelię i wyjaśniać, jaka jest nasza wiara.
Dlatego można przypuszczać, że łatwo większość dzisiejszych muzułmanów powraca do
tych, którzy bez winy nie znają Ewangelii i w rzeczywistości nie mają obiektywnej

możliwości poznania jej

74 Nawet jeśli w tekstach muzułmańskich stwierdza się, że Islam wymienia wśród tekstów świętych Torę i
Ewangelię  (zawsze  w  liczbie  pojedynczej),  to,  co  poznał  Mahomet  o  żydach,  w  rzeczywistości  jest
stwierdzeniem  fałszywym  i  może  prowadzić  do  oszustwa.  Faktycznie  odniesienia  biblijne  w  Koranie  są
całkowicie  wyrwane  z  kontekstu  Historii  Zbawienia  i  zaprzeczają  wyraźnie  czy  to  Tajemnicy  Trójcy  czy
Wcieleniu Syna Bożego.
75 Większość muzułmanów uczy się czytać i pisać po arabsku poprzez studium Koranu. Poza tym tekstem,
pomijając mniejszość, która może zajmować się studiami wyższymi, cała masa pozostaje w niewiedzy. Według
ostatniej  statystyki  wydawnictwa  książkowe  w  języku  arabskim  odpowiada  1%  książek  wydawanych  na
świecie (17% tychże to dzieła religijne). W świecie arabskim na 1000 mieszkańców sprzedaje się 53 dzienniki, a
285 w państwach uprzemysłowionych; 70 % kanałów satelitarnych po arabsku  jest pod kontrolą państwową.
Jest 18 komputerów na 1000 osób wobec 78 na 1000 w pozostałej części świata. (Jeune Afrique, L’intellegent)

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Kryteria rozróżniania chrześcijańskiego na temat Islamu

Uczyniwszy niektóre przesłanki, które warto brać pod uwagę przy poznawaniu Islamu i
muzułmanów,  rozważamy  teraz  kilka  punktów,  które  między  naszymi  religiami  są
wspólne  lub  podobne  oraz  te,  które  nas  różnią  i  dzielą  w  sposób,  którego  nie  można
pominąć.
To  wyjaśnienie,  jeżeli  nawet  jest  częściowe  i  niekompletne,  może  pomóc  w  uniknięciu
pomieszania terminów, które mogą być przyjmowane w różnym znaczeniu, a które mogą

służyć jako podstawa do autentycznego dialogu, w szanowaniu drugiego i w świadomości
różnorodności.

Punkty wspólne

Ojciec Święty Jan Paweł II kontynuując to, na co wskazuje Sobór Watykański II oraz aby
unikać niebezpieczeństwa zderzenia między wschodem a zachodem w imię Boga i religii,
szukał zawsze możliwości zainicjowania szczerego dialogu z religiami niechrześcijańskimi i
dał jasne wskazania dla Chrześcijan, czyniąc gesty oznaczające zbliżenie i wolę dialogu ze

wszystkimi.
Oprócz spotkania „modlitwy o Pokój” zainicjowanego przez niego w Asyżu w 1986 roku
z przedstawicielami innych religii, jako przygotowanie uroczystego jubileuszu Odkupienia
w roku 2000, w 4 katechezach środowych na temat dialogu międzyreligijnego w miesiącach
od kwietnia do maja 1999r. chciał jakby przelać bogactwo miłości Boga objawionej w

Jezusie Chrystusie na wszystkich należących do innych religii.
W katechezie o dialogu z Islamem powiedział:

„My, chrześcijanie, uznajemy z radością wartości religijne, które dzielimy z Islamem.
Chciałbym dziś powtórzyć słowa, które kilkanaście lat temu skierowałem do młodych
muzułmanów w Casablance: „Wierzymy w tego samego Boga, Boga jedynego, Boga

Żyjącego,  Boga,  który  stwarza  wszechświat  i  swoje  stworzenia  doprowadza  do
doskonałości” (Insegnamenti, VIII/2 {1985}, s. 497). Dziedzictwo objawionych tekstów
biblijnych  mówi  jednogłośnie  o  jedynym  Bogu.  Potwierdza  to  Jezus,  składając
wyznanie  wiary  Izraela:  „  Pan  Bóg  nasz,  Pan  jest  jeden”(Mk  12,  29;  por.  Pwt  6,  4-5).
Również pełne uwielbienia słowa rodzące się w sercu apostoła Pawła potwierdzają tę

jedyność: „Królowi wieków nieśmiertelnemu, niewidzialnemu, Bogu samemu – cześć i
chwała na wieki wieków! Amen” (1Tm 1, 17)
Wielkim znakiem nadziei jest dialog międzyreligijny, prowadzący do głębszego
poznania i szanowania innych (Papieska rada ds. dialogu międzyreligijnego, Orędzie do
muzułmanów na zakończenie Ramadanu, 1418/1998). Obydwie tradycje, chrześcijańska

i  muzułmańska,  mają  długą  historię  studiów,  refleksji  filozoficznej  i  teologicznej,
sztuki,  literatury  i  nauki,  która  pozostawiła  swój  ślad  w  kulturach  zachodnich  i
wschodnich.  Adoracja  jednego  Boga,  stworzyciela  wszystkich,  stanowi  dla  nas
zachętę, by w przyszłości pogłębiać nasze wzajemne poznanie.
W  dzisiejszym  świecie,  tragicznie  doświadczonym  przez  zapominanie  o  Bogu,
chrześcijanie i muzułmanie powołani są, by w duchu miłości stale bronić i promować

ludzką  godność,  wartości  moralne  i  wolność.  Wspólne  pielgrzymowanie  do
wieczności powinno  wyrazić się w  modlitwie,  poście  i  miłosierdziu,  ale również w
solidarnym działaniu na rzecz pokoju i sprawiedliwości , rozwoju ludzkiego i ochrony
środowiska. Idąc razem drogą pojednania i w duchu pokornego podporządkowania się
woli  bożej,  rezygnując  z  jakiejkolwiek  formy  przemocy  jako  środka  rozstrzygania

sporów, obydwie religie mogą stać się znakiem nadziei, aby w świecie zajaśniała
mądrość i miłosierdzie jednego Boga, który stworzył rodzinę ludzką i nią rządzi.
(Papież Jan Paweł II, Audiencja Generalna 5 maja 1999).

6 maja 2001 na zakończenie swojej pielgrzymki śladami świętego Pawła Papież spotyka
wspólnotę muzułmańską w Wielkim Meczecie Omajjadów w Damaszku powstałej nad

grobem Jana Chrzciciela.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

„Żywię gorąca nadzieję, że chrześcijańscy i muzułmańscy przywódcy religijni i
nauczyciele zechcą przedstawiać nasze dwie wielkie wspólnoty religijne jako wspólnoty

prowadzące  dialog  nacechowany  szacunkiem,  a  nigdy  już  jako  wspólnoty  skłócone.
Jest bardzo istotne, aby młodych ludzi uczono szacunku i zrozumienia dla innych, tak
aby  nic  nie  zdołało  ich  skłonić  do  posługiwania  się  religią  w  celu  szerzenia  lub
usprawiedliwiania nienawiści czy przemocy. Przemoc niszczy wizerunek Stwórcy w
Jego stworzeniach i nigdy nie powinna być uznana za owoc przekonań religijnych.
Ważne  jest,  aby  muzułmanie  i  chrześcijanie  nadal  zgłębiali  wspólnie  zagadnienia
filozoficzne  i  teologiczne,  aby  uzyskać  bardziej  obiektywną  i  rozległą  wiedzę  o
przekonaniach religijnych drugiej strony. Lepsze wzajemne zrozumienie z pewnością
ukształtuje  –  na  płaszczyźnie  praktycznej  –  nowy  sposób  przedstawiania  naszych
dwóch religii  nie jako skłóconych  z sobą,  co zbyt często czyniono w przeszłości,  lecz
połączonych partnerską więzią dla dobra ludzkiej rodziny.”

Mocne odczuwanie Boga w życiu

Bez  wątpienia  wszystko,  co  Mahomet  wziął  z  judaizmu  i  Chrześcijaństwa,  co  mógł
poznać i co poprzez Koran przekazał wielu narodom w ciągu wielu pokoleń, nie tylko
jest  pozytywne,  ale  jest  też  bodźcem  dla  nas,  katolików,  którzy wobec  sekularyzacji
łatwo zostawiliśmy praktykowanie naszej wiary.
„Zaproszenie na modlitwę pięć razy dziennie, 40 dni Ramadanu, w którym pamięć o
Bogu  czyni  się  bardziej  obecna,  razem  z  prośbą  o  przebaczenie  własnych  grzechów,
sprzyja pojednaniu i od nowa łączy więzy rodzinne i przyjaźni; praktyka dziesięciny,
jałmużny  i  pomocy  najbardziej  potrzebującym,    spotkania  modlitewne  w  piątki  w
meczecie  są  to  wszystko  czynniki,  które  sprzyjają  mocnemu  poczuciu

podporządkowania się Bogu.
Na pewno praktyka zmienia się bardzo zależnie od środowiska, od osoby i od wieku.
Gdzie  środowisko  jest  bardziej  tradycyjne  i  konserwatywne  (jak  na  przykład  w
wioskach)  praktyka  zewnętrzna,  przynajmniej  przy  niektórych  okazjach  (piątki,
święta,  szczególnie  miesiąc  Ramadan  itd.)  jest  bardziej  przestrzegana.  Oczywiście  nie

jest  całkowita,  rano,  powiedziałbym,  jest  mało  tych,  którzy  wypełniają  modlitwę.
Powiedziałbym  jednak,  że  ponad  tą  praktyką  zewnętrzną  świadomość  przeciętnego
muzułmanina jest ukształtowana (szczególnie poprzez powtarzanie zdań z Koranu), by
orientować  własne  życie  i  jego  wydarzenia  ku  Bogu  bardziej  niż  u  przeciętnego
chrześcijanina.
Muzułmanin poprzez wiele praktyk, jak na przykład modlitwę, odmawianie 99 imion

Boga (rodzaj  muzułmańskiego różańca) i wersetów z Koranu,  jest ukształtowany,  by
powierzyć się Bogu, mimo że czasem ma skłonność do pewnego rodzaju pasywności
wobec  przeznaczenia.  Do  tej  pory wyraźny  masowy  ateizm  taki  jak ten,  który  miał
miejsce w świecie chrześcijańskim, mimo wszystkich grzechów muzułmanów i pokus
świata  współczesnego  nie  zaistniał  w  świecie  islamskim.  Muzułmanin,  nawet

zatwardziały  grzesznik  zachowuje  to  głębokie  ukierunkowanie,  które  tworzy
‘sumienie  islamskie’,  które  pojawia  się  w  pewnych  okolicznościach  życia  jak  np.
choroby,  śmierć,  itd.  a  przede  wszystkim  przy  końcu  życia.  Są  więc  przypadki
słynnych  nawróceń  osób,  które  wydawały  się  zepsute,  a  które  wracają  do  praktyki
życia religijnego”. (Świadectwo pewnego Misjonarza w kraju arabskim)

Inne pozytywne aspekty:
Oczywiście wśród pojedynczych osób muzułmańskich można znaleźć ludzi pobożnych i
religijnych,  sprawiedliwych,  które  przestrzegają  gościnności  także  względem
cudzoziemca,  albo  które  starają  się  pomagać  bliźniemu  oraz  wprowadzać  zgodę  i  pokój.
Dlatego  każdy  rodzaj  generalizacji  okazuje  się  być  zawsze  błędny,  gdy  zostaje

zweryfikowany przez fakty. Przede wszystkim jest zabronione ogólnikowo identyfikować
wszystkich muzułmanów, których spotykamy, z grupami fanatyków i ekstremistów.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Charakterystyczne różnice

Objawienie i natchnienia w Chrześcijaństwie i Islamie

„Islamska wizja objawienia jest całkowicie inna od wizji chrześcijańskiej. Jeśli

objawienie jest dla muzułmanów par excelance dziełem Mahometa i skonkretyzowało
się  w  Świętej  Księdze,  w  Koranie,  dla  chrześcijan  objawienie  ciągnie  się  już  od
początków  historii  mając  w  Chrystusie  swoje  dopełnienie:  „Wszystko  przez  Niego  i
dla Niego zostało stworzone” (Kol 1,16).
Dlatego jest nie do przyjęcia zwykłe łączenie muzułmanów i chrześcijan jako „religii

monoteistycznych”, albo  jako  „religii  księgi”,  jako  że,  pomijając  fakt  iż  posługują  się
terminem  wieloznacznym  wymagającym  w  ogóle  wyjaśnienia  terminu  „religia”,
zdradza już pewną mentalność koraniczną i islamską…
Słowo  Boga,  Słowem  Bożym,  jest  Przede  wszystkim  Jezus  Chrystus.  Dlatego
Kościół, który jest Jego Ciałem, kontynuuje jego drogę w historii, będąc świadomym
faktu, że jest historycznym przedłużeniem tamtego objawienia.
Porównanie  z  wiarą  islamską,  która  objawienie  sprowadza  do  księgi,  nie  powinno
doprowadzić chrześcijan do zredukowania Objawienia Bożego do Pisma Świętego.
Poza tym Chrystus – Słowo Boga, Słowo Boże, jest zawsze obecny w swoim Kościele
w sposób szczególny w czynnościach liturgicznych

Antoine Moussali, ksiądz z Libanu, w książce „La croix et le croissant”, dobrze wyjaśnia

istotną różnicę między objawieniem chrześcijańskim i muzułmańskim

Chrześcijaństwo: objawienie, które jest historią

Objawienie biblijne jest, w całym tego słowa znaczeniu, historią: w której spotyka się
Bóg  osobowy  z  ludem,  który  odkrywa,  przez  tajemniczy  postęp,  implikacje
doktrynalne i etyczne nadające sens jego życiu.
Dostrzega  się  wtedy  związek  łączący  podwójną  drogę  teologiczną  i  antropologiczną
wydającą owoce w bardzo ścisłej i wspaniałej relacji…
Tak  zatem  w  pełni  czasów  to  objawienie  „tajemnicy  zakrytej  od  wieków  w  głębokości
Boga od początku czasów”, jest odkryta w Jezusie Chrystusie (Ef 3,5), Słowie (J 1,1) w
którym spełnia się całe Objawienie (Hbr 1,1).
Tajemnica Chrystusa zmartwychwstałego nie tyle oznacza rzeczywistość niemożliwą
do  poznania,  ile  głęboką  rzeczywistość  będącą  fascynacją,  zaproszeniem  i  drogą  do
odkrycia  miłości,  przez  nowe  narodzenie,  w  którym  ma  miejsce  ruch  dookolny  i
wieczny między poznaniem i miłością (nasze dwie zdolności poznania i miłowania). Bo
im  więcej  postępuje  się  w  poznaniu  ukochanej  osoby,  tym  bardziej  wzrasta  w  nas

miłość. Jednocześnie im bardziej miłość wzrasta, tym wyraźniej odczuwa się potrzebę
bardziej intymnego poznania.
Dla Chrześcijaństwa wzrost tego Objawienia w jego różnych etapach: Noe, Abraham,
Synaj,  Wyjście  i  Prorocy;  przybrało  ciało  i  wypełniło  się  we  Wniebowstąpieniu.
Historia  historycznego  Chrystusa  mistycznego  jest  tajemnicą,  która  zawiera  w  sobie
pełnię  historii,  tej  wczorajszej  (był),  dzisiejszej  (jest)  i  tej  jutrzejszej  (będzie),  między

tymi wymiarami historii zachodzi ścisły związek.
Nie można zrozumieć ekonomii zbawienia bez ciągłego odnoszenia się do żywego ciała
Jezusa Chrystusa, którego wzrost jest ciągłym rozwojem, a który wzrasta według planu
Boga wobec ludzi.
Być chrześcijaninem oznacza być pod natchnieniem Ducha, w osobistej relacji z

Jezusem Chrystusem. Dlatego jesteśmy daleko od tego bycia „ludem Księgi”, do
czego Koran chciałby nas zredukować, chrześcijanie są żywymi członkami żywej
osoby, której na imię Jezus Chrystus.

76 Islam e Cristianesimo, Konferencja Episkopatu regionu Emilia – Romana, EDB, Bologna 2000.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Islam: Objawienie mające historię, które historii nie stanowi

W tej przygodzie relacji człowieka z Bogiem, Islam jawi się jako religia objawiona.

Koran  tak  w  treści  jak  i  formie  jest  dla  Islamu  objawionym  Słowem  Boga,  które
prowadzi  ścieżką  dobra  (20,122).  Co  więcej,  Bóg,  jak  się  przypuszcza,  już  więcej  nie
będzie się komunikował z ludzkością, jak tylko przez prezent, jaki został podarowany,
przez  Koran,  przekazany  Mahometowi  od  Anioła  Gabriela,  w  języku  arabskim
„jasnym i czystym”, to znaczy furkan (25,2), co jest kryterium odróżniania dobra od

zła.
Objawienie Koranu jest naznaczone dwoma słowami arabskimi: Wahy i Tanzil, które
oznaczają odpowiednio „natchnienie” i „zstąpienie”.
Koran jest nazywany natchnionym w tym sensie, iż ma swe źródło w Bogu.
Objawienie znajdujące się w Koranie zrealizowało się na sposób Tanzil, to znaczy
zstąpienia. W ten sam sposób muzułmanie przedstawiają sobie Torę i Ewangelię.
Wydarzenie tanzil zakłada bezpośrednie objawienie Boga przez jego własne słowo,
dosłownie „podyktowane” przez Anioła Gabriela

. Jego rola polegała na czytaniu na

ucho Mahometowi „Ummi”, czyli wersetów Koranu tak, jak zostały zachowane na
„strzeżonych tablicach” (85,21-22)

Objawienie absolutne, jak stwierdza Islam, dotarło do ludzi dwiema drogami:

objawienie pierwotne, na początku, i przez przepowiadanie proroków

w ciągu

historii.
Objawienie  pierwotne,  nie  jest  niczym  innym,  niż  objawieniem  przekazanym  przez
proroków.  Ci,  zważywszy,  iż  człowiek  łatwo  zapomina,  musieli  powtarzać  to
objawienie,  każdy  w  języku  ludu,  do  którego  zostali  posłani  na  przestrzeni  historii:

treść przesłania jest zawsze ta sama, niezmienna: nie ma innego boga, niż Bóg

Bóg w Chrześcijaństwie i w Islamie

„Powinniśmy przywołać na pamięć, że stwierdzenie jedyności Boga i Jego jedności jest
jednym  z  pryncypiów  wiary  muzułmańskiej  i  zaprzeczeniem  trójcy,  mimo  że
prawdopodobnie  została  źle  zrozumiana  przez  Mahometa,  jest  jasno  i  wyraźnie
zawarte w Koranie”.
Z tego punktu widzenia Koran zamierza wznieść właśnie poprawę do tego, co nasara

(tak  nazywają  się  chrześcijanie  w  Koranie)  mówią  i  wierzą  w  Boga  i  w  Jezusa
Chrystusa.  Jako  wierzący  w  Boga  jedynego,  ale  także  trójedynego  chrześcijanie  są
uważani za mušrikum (tzn. „łączących” lub „politeistów”) i, w aktualnej mentalności
ludowej, chociaż Koran łączy ich z Żydami nazywając ich ahl al-kitab („ludem Księgi”)
przewidując  specjalny  statut  chroniony  we  wnętrzu  wspólnoty  muzułmańskiej,

W odróżnieniu od objawienia Koranicznego rozumianego jako „dyktowanie” tekstu świętego, przez co

uważane  jest  za  nietykalne  Słowo  Boga,  Kościół  uważa,  że:  „Prawdy  przez  Boga  objawione,  zawarte  i
przedłożone  na  piśmie  w  księgach  świętych,  zostały  spisane  pod  natchnieniem  Ducha  Świętego.  Księgi  ,
zarówno  Starego  jak  i  Nowego  Testamenu  święta  Matka  Kościół  na  podstawie  wiary  apostolskiej  uznaje  w
całości,  ze  wszystkimi  ich  częściami  za  święte  i  kanoniczne  dlatego,  że  spisane  pod  natchnieniem  Ducha
Świętego (por. J 20,31, 2 Tm 3,16, 2 P 1,19-21, 3,15-16) Boga mają za autora i jako takie zostały Kościołowi
przekazane. Do napisania świętych ksiąg Bóg wybrał używających włąsnych umiejętności i sił ludzi, którymi
posłużył się tak, aby działając w nich i przez nich to wszystko i tylko to, co sam chciał, przekazali na piśmie
jako prawdziwi autorzy.” (Konstytucja Dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei Verbum, 11)

Koran także jest uważany za istniejący wcześniej na „Strzeżonych Tablicach”, objawiony następnie

literalnie Mahometowi po arabsku.

Mahomet używa określenia Prorok na określenie wszystkich osób biblijnych (prawdopodobnie także

pozabiblijnych), jak Noe, Abraham, Mojżesz, a także Jezus. Misja proroka polega na wzywaniu swojego ludu
(żydowskiego  lub  chrześcijańskiego)  w  każdej  epoce  do  porzucenia  idolatrii  i  do  powrotu  do  czystego
monoteizmu, tego zapisanego przez Boga w sercu każdego człowieka: Islam i poddaństwo Bogu (por. Laurent
Lagartempe, Petit guide du Coran, Editions de Paris, 2003).
80 Antoine Moussali., dz. Cyt., s. 43-45.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

ponieważ nie są w całości politeistami,  niekiedy chrześcijanie są uważani za  kafiruna
tzn. „potępieni” i „niewierni”.
Nie  możemy  zapomnieć  z  tego  punktu  widzenia  o  trudności,  z  którą  Kościół
pierwotny  przechowywał  istotne  prawdy  nie  tylko  o  jedyności  Boga,  ale  także  o
boskości i człowieczeństwie Chrystusa i boskości Ducha. Bóg będąc w samym sobie
jednością  osób,  który  woła  do  jedności  ze  sobą,  okazuje  już  całą  rozbieżność  z
muzułmańskim  punktem  widzenia  Boga,  który  jest  także  wizją  człowieka:  nie

wzywanego  do  jedności  z  Bogiem  w  przybranym  synostwie,  w  którym  wołamy
„Abba”,  Ojcze  (Rz  8,15), ale  pomyślanego  by  być  abd  („sługa”)  lub  najwyżej  halifah
(„sługa kalifa”), który wzywa Boga nazywając Go rabb („Pan”), rah-man („łaskawy”) i
rahim  („miłosierny”),  ale  zawsze  rabb  („Pan”).  Między  dziewięćdziesięcioma
dziewięcioma  imionami  Boga,  które  tradycja  muzułmańska  przyjęła  lub
wywnioskowała  z  Koranu,  jest  rygorystycznie  wyłączone  imię  „Ojciec”  (atrybut

niezgodny  z  Bogiem  Koranu  i  zaprzeczony  przez  sam  Koran),  które  natomiast  jest
główną  charakterystyką  modlitwy,  której  nauczył  sam  Chrystus  swoich  uczniów.
Powinniśmy zauważyć ponadto jak Kościoły arabskojęzyczne zachowywały w części
wyrazy  Koraniczne,  by  wyrazić  własną  wiarę  i  modlić  się  do  Boga  przez  liturgię,
(Allah  „Bóg”,  Masìh  „Pomazaniec”  lub  „Mesjasz”,  Ruh  „Duch”),  ale  szukały  także

sposobu zdystansowania się od muzułmanów poprzez własny słownik (Ab „Ojciec”,
talut  „Trójca”,  rahum  „miłosierny”,  itd.).  Dlatego  cała  ekonomia  sakramentalna
misteriów  „świętych  i  ożywiających”  pokazują  jak  tradycja  chrześcijańska,  w
szczególności  prawosławna  i  katolicka,  żyła  poprzez  praktykę  sakramentalną  i  w
szczególnie w celebracji eucharystycznej misterium Boga- jedność osób-, które zaprasza

człowieka do komunii z życiem Bożym

W tym czystym monoteizmie głoszonym przez Islam, Bóg zostaje Bogiem całkowicie
transcendentnym, jeśli jest nawet wyznawany jako miłosierny

, to nigdy nie wchodzi w

relacje osobowe miłości z człowiekiem.
Trzy Monoteizmy

Alan  Besançon  opisuje  w  cytowanej  książce  to,  co  przedstawił  Ojcom  Synodalnym
podczas  swojego  wystąpienia  w  Auli  Synodalnej  z  okazji  Synodu  dla  Europy  we
wrześniu 2002r.
„Wykorzystam,  by  przedłożyć  publicznie  inne  wyrażenia  niejasne:  „trzy
monoteizmy”,  „trzy  religie  monoteistyczne”,  trzy  religie  abrahamowe”,  „trzy  religie
objawione”.
Jak również „wierzący”, to wyrażenie jest czystego pochodzenia muzułmańskiego. A
także:  „religie  księgi”.  Oto  wyrażenie  pochodzenia  muzułmańskiego  ewidentnie
pozbawione swojego znaczenia. Większość chrześcijan, którzy je rozumieją wierzy, że
to znaczyłoby, iż muzułmanie mają ogromny szacunek dla Tory i Ewangelii, ten sam
szacunek, który chrześcijanie powinni mieć dla Koranu.
Dlaczego nie powiedzieć im, że „ludy Księgi” jest tylko wyrażeniem prawnym, które
określało  w  momencie  podboju  tych,  którzy  nie  poddali  się  pod  prawa  antycznej
wojny,  czyli  śmierci  i  niewolnictwu,  i którzy  mogli  odwołać  się  do  statutu  dhimmi?
Dlaczego nie powiedzieć im, że wyrażenie „ludy Księgi” nie odnosi się tylko do tych,
którzy byli Żydami lub Chrześcijanami, ale także do zoroastrian i sabejczyków?

81 Islam e Cristianesimo, op. cit.
82 Samo miłosierdzie Boga, które jest podstawą jednego z częstszych tematów w Koranie, chociaż w nim Bóg
jest nazywany, prawie przez synonim: miłosierny i litościwy, jest bardzo dalekie od pobłażliwości bożej, od
tej nieskończonej łaskawości, w której Bóg chce stać się jednym z nas, Bogiem z nami, stając się człowiekiem.
Miłosierdzie Boga według Islamu zapewne łączy się z koncepcją wschodnią despoty, który udziela swoich
przywilejów właśnie dlatego, że jest mocny (Cristianesimo e Islamismo, Op. cit., s. 10)
83 Besançon, Op. cit. s. 210

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Zaprzeczenie Trójcy i Wcielenia Syna Bożego

Bardzo prawdopodobnie, że przez wpływ herezji, które nękały Kościół pierwotny, także
Mahomet podzielił myśl, że Bóg nie mógł mieć Syna, a więc Jezus, nawet uznany za
wielkiego proroka i syna Maryi, będąc świętym człowiekiem Bożym nie mógł skończyć na

krzyżu, Bóg zapewne ni pozwoliłby na to. Na jego miejsce natomiast był ukrzyżowany
ktoś inny.
Tym wierzeniem potwierdzonym w Koranie zaprzecza się dwom misteriom Wiary
Katolickiej: Trójcy Świętej i Wcieleniu Syna Bożego, a więc Odkupieniu poprzez mękę
śmierć-zmartwychwstanie i wniebowstąpieniu Jezusa. (Misterium Paschalne)

Z jednej strony, stwierdza, że jeśli misja Mojżesza do ludu hebrajskiego jest od Boga,
jak od Boga jest misja Jezusa do ludu chrześcijańskiego – ponieważ do każdego ludu
Bóg posłał swoich proroków – także misja Mahometa jest od Boga, a nawet jest misją
ostateczną dla ludzkości, ponieważ on jest „Pieczęcią Proroków” poprzednich (sùra
33,40).Jak Mojżesz tak i Jezus ogłaszali przejście „bardzo czcigodnego”, Ahmad’a,

którym jest właśnie Mahomet. Faktycznie Jezus obwieścił przyjście Pocieszyciela. Jeśli
hebrajczycy i chrześcijanie nie chcą rozpoznać Mahometa jako Proroka Boga i Koranu
jako Słowa Bożego, „zesłanego” na niego, to dlatego, że hebrajczycy sfałszowali Torę i
chrześcijanie sfałszowali Ewangelię (al-Indżil).
Mahomet potwierdza, że Jezus jest stworzeniem: „Zaprawdę, u Boga Jezus jest jak
Adam: on go stworzył z ziemi, powiedział mu: „Bądź” a on stał się” (sura 3,59).

Stwierdza  jeszcze,  że  Jezus  nauczał:  „Allah  jest  moim  Panem  i  waszym  Panem.
Chwalcie  go:  to  jest  prosta  droga”  (sura  3,51)  Oczywiście,  dla  Mahometa  Allah  jest
Panem Jezusa, którego sam Jezus czci i zaprasza innych do czczenia. Między innymi, w
surze 4,157-158, Mahomet potępia żydów „za to że powiedzieli: zabiliśmy Chrystusa,
Jezusa  syna  Maryi,  Posłańca  Bożego,  mimo  że  ani  Go  nie  zabili  ani  Go  nie

ukrzyżowali, natomiast ktoś podobny do Jezusa był wydany przed ich oczy, ale Bóg
wziął Go do siebie”

Ponadto  Mahomet  zarzuca  chrześcijanom,  że  wierzą  w  Trójcę  Świętą  i  twierdzą,  że
Jezus  jest  Synem  Bożym:  „Ludzie  Księgi  [chrześcijanie],  nie  przesadzajcie  w  waszej
religii  i  mówcie  o  prawdzie  dotyczącej  Allaha.  Mesjasz,  Jezus,  Syn  Maryi,  jest  tylko

posłańcem Allaha, Jego słowo, które posłał Maryi, jest to tylko podmuch (życia)
pochodzącego od Niego. Wierzcie w Allaha i w swoich Posłańców. I nie mówcie:
„Trzy” [nie mówcie o Trójcy]. Przestańcie! Będzie lepiej dla was. Allah jest jedynym
Bogiem. Jest za bardzo chwalebny, aby mieć syna. Nigdy Mesjasz nie stanie się godny,
żeby być sługą Allaha” (sura 1,171-172)

Odróżniając  się  od  tradycji  Żydowskiej,  która  uznaje  istnienie  grzechu  pierworodnego,
przekazanego całej ludzkości, Mahomet twierdzi, że człowiek jest naturalnie dobry, rodzi
się z sercem, w które jest wpisana skłonność do Islamu: poddanie Bogu,. Jego wolność
polega  na  przylgnięciu  lub  nie  do  przykazań  Boga,  i  do  Jego  prawa  zawartego  w
Szarijacie  i  na  spełnianiu 5  głównych  obowiązków dobrego  muzułmanina.  Również  jeśli
grzeszy,  wystarczy,  aby  trwał  w  wierze  w  Boga  mocnego  i  miłosiernego,  aby  zawsze

otrzymać przebaczenie wszystkich grzechów, ponieważ jedyny warunek, żeby się zbawić,
to wyznanie wiary, Szahada.
Natykamy się na jedną z istotnych różnic między Islamem i Objawieniem Judeo-
Chrześcijańskim.

84 Dla Mahometa jest skandaliczne i bluźniercze stwierdzić, tak jak jest w Ewangeliach – które z tego powodu
zostałyby sfałszowane - że Chrystus umarł na krzyżu, dlatego że Allah nie mógłby pozwolić, że jego Prorok
przyjął  taki  niegodny  los.  W  rzeczywistości  Żydzi  spiskowali  przeciw  Jezusowi,  ale  Bóg  odkrył  ich  spisek,
zabierając  Chrystusa  do  siebie.  W  Jego  miejsce  umarł  „ktoś  inny,  który  w  oczach  Żydów  był  podobny  do
Niego”  (sura  4,157-158).  To  jest  dzisiaj  ortodoksyjna  doktryna  muzułmańska.  Konsekwentnie  Islam  neguje
chrześcijański dogmat odkupienia.
85 De Rosa, dz. cyt.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

W Judeo-Chrześcijaństwie Bóg interweniuje w życie konkretnego ludu, ludu Izraela,
uwalniając go z niewoli, żeby go zaprowadzić do ziemi obiecanej, to przygotowanie i

obraz tego, co by czynił poprzez obiecanego Mesjasza.
Jezus Chrystus przyjdzie, aby wypełnić Prawo i Proroków i przez Swoją mękę, śmierć i
zmartwychwstanie,  został  wywyższony  na  prawicę  Ojca  (uwielbiony  też  w  swoim
człowieczeństwie,  w  swoim  ciele)  i  otrzymał  władzę,  by  posłać  swego  Ducha  na  tych,
którzy przyjmując Kerygmat, uznają swoje grzechu i w Jego imię przyjmują chrzest.
Człowiek, który rodzi się ponownie z wody i z Ducha jest  nowym człowiekiem, który
uczestniczy w tym samym boskim życiu; w nim został zburzony mur podziału i realizuje
się ta jedność miłości, dla której Bóg go stworzył na Jego obraz i podobieństwo. Ten nowy
człowiek, który rodzi się w Koinonii (to Kościół, wspólnota chrześcijańska), zaproszony,
aby  żył  w  trwałym  nawróceniu,  dzięki  Duchowi  Świętemu  (który  jest  dany  przez
Sakramenty i modlitwę) dąży do życia Kazaniem na Górze ustanawiającym Nowe Prawo,

Prawo Ducha nowego człowieka.
Przez  to,  że  Mahomet  odrzuca  tę  „tajemnicę  zbawienia”,  muzułmanin  może  sobie
poradzić  tylko  własnymi  siłami  z  takim  Prawem  pełnym  przykazań  rytualnych,
czystości i nieczystości, podobnych do starożytnego Prawa żydowskiego, które jak ciężka
zbroja nie pozwala człowiekowi żyć w tej wolności i intymności dzieci Bożych, do której

zawsze jest powołany.

Człowiek w Chrześcijaństwie i w islamie.

Jak  pisze  Papież  w  książce  ,,Przekroczyć  próg  nadziei”,  powyżej  cytowanej,  nie  tylko
teologia ale również antropologia Islamu jest bardzo odległa od tej chrześcijańskiej.
Różnica  odpowiedzi  Katechizmu  katolickiego  i  pewnego  rodzaju  katechizmu
muzułmańskiego

jest bardzo oświecająca. Na pytanie:

Dlaczego Bóg nas stworzył?
Chrześcijanin odpowiada: aby poznać Go, kochać i służyć Mu w tym życiu, i radować
się Nim w przyszłym życiu.
Muzułmanin odpowiada: aby był uwielbiony i abyśmy byli Mu posłuszni.

„W koncepcji islamskiej człowiek „naturalnie” może uznać istnienie Boga – i sam
Koran zaprasza go do tego – ale ponieważ jest stworzeniem trwa w niemożności

poznania  go:  Wiedz,  że  natura  człowieka  w  swojej  pierwotnej  kondycji  została
stworzona próżna, naiwna, nieświadoma światów wzniosłego Boga.
Człowiek nie upadł w taki grzech pierworodny, który by zaciemnił tę zdolność. W
każdym razie uczestniczy się w prawdzie poprzez proroctwo, które to dla Mahometa i
Koranu jest pierwsze i niewątpliwe.
Obok  prawdy  i  nowości  objawienia  Boga  w  Jezusie  Chrystusie,  Kościół  bronił
jednocześnie  tę  koncepcję  człowieka:  chcąc  dać  poznać  siebie  człowiekowi,  Bóg
stworzył człowieka zdolnego do poznania Go i kochania Go...
Człowiek  zatem został stworzony przez Boga i dla Boga,  został stworzony na  obraz
Boży        (Rdz  1,27),  na  obraz  Słowa  wcielonego,  żeby  poznając  i  kochając  własnego
Stwórcę i Odkupiciela osiągnął szczęście w tym życiu i radował się w przyszłym

Relacja człowieka z Bogiem jest podporządkowaniem się

Bóg (Allah) w objawieniu koranicznym jest jedynym stwórcą (halik) bez towarzyszy
lub konkurentów. Przed jego obliczem istnieje stworzenie (halika) w swojej słabości i

86 Alvaro Machordom Comins, Conoce el Islam, Ed. Geoge Masaad, Impeso en Spańa. Na okładce książki jest
napisane  Islam  jest:  *DOKTRYNĄ  absolutnego  monoteizmu,  który  nie  deifikuje  człowieka  ani  nie
humanizuje Boga, gdzie każda osoba jest równa swemu bliźniemu, bez hierarchii czy różnic rasowych lub klas
społecznych.  *WIARĄ  w  księgi  Objawione  (Stary  i  Nowy  Testament!!!  i  Koran!!!);  Aniołowie,  Prorocy;
śmierć i zmartwychwstanie, Sąd i Przeznaczenie ostateczne. *SPOSOBEM ŻYCIA, w którym rodzina typu
patriarchalnego,  zrównoważona  sprawiedliwość,  braterska  solidarność  i    pokojowe  współżycie  mają
wartość transcendentalną.
87 Islam e cristianesimo, dz. cyt., n.1.3.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

kruchości ontologicznej, w absolutnej zależności od swojego Stwórcy. To oznacza że
ontologicznie Bóg jest całkowicie różny od swojego stworzenia: jest on absolutnie

Inny, Absolut Wszech – posiadający nie warunkujący nic i warunkujący wszystko.
Dlatego – zauważa Caspar – jedyną postawą wymaganą od każdego stworzenia jest
uznanie tego wyższego panowania Boga i poddanie się Jemu i adorowanie Go”

Wobec niego jedyną możliwą postawą bytu ludzkiego na ile jest obdarzony rozumem i
wolą, jest postawa bycia sługą – wielbicielem (‘abd) swojego Pana, całkowicie

poddanym Jego panowaniu.
Taki warunek służby jako służenia – kultu (to jest sens terminu arabskiego ‘ibada), jest
tak radykalny i zażyły z bytem ludzkim na ile stworzenie wobec swojego Stwórcy
tworzy w pewien sposób określenie ontologicznie: termin ‘abd (sługa – wielbiciel) jest
synonimem tout court „bytu ludzkiego”

Pomimo tego wielu sufi zabiegają o głębsze doświadczenie ich Pana, tak że w ich

języku relacja Pan – Sługa (rabb-‘abd) jest zawsze najczęściej przekształcona w relacje
Kochany – kochający (habid-habib), aż do momentu kiedy ta ostatnia stanie się relacją
centralną ich doświadczenia sufi

Ale w ten sposób wystawili się na potępienie ze strony surowych stróżów
prawowierności muzułmańskiej, tak jak zdarzyło się to Al-halladżowi, potępionemu i

umęczonemu przez ukrzyżowanie w Bagdadzie w 922. To napięcie między
ortodoksją sunnicką a doświadczeniem sufi wydaje się stale powielane przez historię
duchowości muzułmańskiej”

Prawo i osoba ludzka:

„Inna perspektywa dostrzegająca czystą opozycję między Islamem i Chrześcijaństwem

dotyczy prawa i osoby ludzkiej.
„W Islamie prawo rozumie się jako prawo wspólnoty (umma), nie osoby. Islam nie
zna  słowa  „osoba”,  jego  synonimem  jest  „fard”  (jednostka)  „Fard”  jest  częścią
integrującą  i  zależną  od  wielkiego  społeczeństwa  muzułmańskiego  (umma).
Wewnątrz  tego  umma  ma  on  (Fard)  prawa  i  obowiązki.  Jeśli  porzuca  religię  dla

ateizmu  lub  nawrócenia  na  inną  religię  traci  wszystkie  swoje  prawa,  więcej,  podlega
śmierci przez zdradę”. Dlatego źródłem praw  w krajach o większości muzułmańskiej
jest  wspólnota  muzułmańska  i  w  ostatniej  analizie  ona  jest  gwarantem  praw  i
obowiązków,  które  Koran  i  prawo  muzułmańskie,  szariat,  uznają,  przydzielają  i
negują.
Nie  można  zapomnieć  natomiast  jak  w  doświadczeniu  Chrześcijaństwa  zachodniego

uczyniło się drogę prawa związanego z bytem ludzkim, z osobą ludzką.

88 Caspar, L’homme selon le Coran, s.256.
89 „wg. Koranu istnieje Pakt dawniej istniejący w stworzeniu człowieka, między Bogiem i jego stworzeniami.
W tekście koranicznym jest inne ważne odniesienie do czystego monoteizmu islamskiego (tai, hid). W jednym
jedynym  ustępie    jest  stwierdzone,  że  Bóg  przed  stworzeniem  świata  sprawił,  że  pojawiły  się  przed  nim
wszystkie  dusze  ludzkie,  i  uczynił  ich  świadkami  jego  jedyności  jak  ich  jedyny  Pan  w  sławnej  rozmowie
zamieszczonej  w  tekście  koranicznym:  „Czyż  nie  jestem  może  waszym  Panem”,  .i  ci  tak  odpowiadają:  Tak,
oczywiście!” (Koran 7, 172).
W dniu Zmartwychwstania rzeczywiście padnie pytanie do ludzi o tę pierwotną wiarę, która tworzyłaby w
wizji islamskiej pierwotny depozyt (alnana) powierzony przez Boga człowiekowi wspomniany w Koranie 33,
72. (Scattolin, Dio e’Uomo nell’ Islam, EMI Bolonia 2004, str. 16-17).
90  Jest  bardzo  prawdopodobne  że  pomiędzy  monastycyzmem  chrześcijańskim  i  sufizmem  islamskim  były
obopólne  oddziaływania.  Rzeczywiście  także  niektóre  bractwa  sufistyczne  rozwinęły  itinerarium
analogicznie do inicjacji chrześcijańskiej, także etapami: oczyszczenie – oświecenie – zjednoczenie. I jak pisze
ojciec Scattolin w swej książce „Spiritualita dell’Islam”, Emi 2004, punkt docelowy mistyka muzułmańskiego
nie  jest  nigdy  komunią  z  Bogiem  jak  w  Chrześcijaństwie,  nazywanym  również  małżeństwem  duchowym  z
Bogiem  w którym istnieje indywidualność osoby wchodzącej w relację osobową życia Trójcy, lecz  pewien
rodzaj  połączenia  z  Bogiem  gdzie  jednostka  prawie  znika.  Zrozumiałe  jest  że  Al-Hallaj  na  końcu  swojego
doświadczenia mistycznego został potępiony za praktyczne utożsamienie się z Bogiem.
91 Giuseppe Scatolin, Dio e Uomo nell’Islam, op.cit.38-40)

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Pogłębienie które zostało uczynione na poziomie dysput chrystologicznych przy
terminie „osoba” i zastosowanie go w formułowaniu wiary w jednego Boga

przypomina  nam  jak  bardzo  termin  „osoba”  został  wzbogacony  znaczeniem  w
Chrześcijaństwie,  i  jak  powszechna  deklaracja  praw  człowieka  była  owocem  kultury
wyrosłej z korzeni  chrześcijańskich i ewangelicznych. Mimo wahań związanych przez
długi  czas  z  modernizmem,  również  Kościół  katolicki  doszedł  do  uznania  ważności
Powszechnej  Deklaracji  praw  człowieka.  To  jest  podstawowa  przyczyna  dla  której

Powszechna  Deklaracja  praw  człowieka  nie  jest  uznana  w  wielu  krajach  które
zamierzają stosować prawo muzułmańskie.
Z tego powodu  Powszechna Deklaracja praw człowieka w Islamie, ogłoszona przez
Radę  Muzułmańską  Europy  przy  UNESCO  w  1981,  zostaje  deklaracją  dotyczącą
człowieka  w  Islamie.  Podobnie  również  Deklaracja  praw  człowieka  w  Islamie
promulgowana w Kairze w 1990 na XIX Konferencji muzułmańskiej ministrów spraw

zagranicznych, przewiduje np. w art. 2, że: „jest zakazane odebrać życie, chyba że
szariat na to pozwala”, i przez to podporządkowuje, w tym jak i w innych
przypadkach, prawa człowieka szariatowi

Wolność religijna jest negowana w krajach o większości muzułmańskiej

Nie trzeba ukrywać zatem, że w krajach o większości muzułmańskiej nie jest

dozwolone porzucenie własnej wiary muzułmańskiej, by przejść do innej, także pod
ryzykiem wyroku śmierci, czasami zamienionego na karę więzienia. Koran, na temat
wolności religijnej i apostazji, jest różnie interpretowany i zostaje cały ciężar tradycji w
interpretacji tekstu. Zasadą która ma mieć wartość dla katolicyzmu – zasada przyjęta
we współczesnych kodeksach prawnych – jest wolność sumienia i poszczególnej osoby.

Tym, co podkreśla się w krajach muzułmańskich jest wymiar kolektywny wspólnoty
muzułmańskiej która nie może być „naruszona” przez apostazję swoich członków
aby wybór osobisty nie szkodził wspólnocie

W deklaracji „ Dignitatis Humanae” Ojcowie Soborowi uznają wolność aktu wiary:

„Jednym z zasadniczych punktów nauki katolickiej, zawartym w słowie Bożym i

nieustannie głoszonym przez Ojców,  jest zdanie,  że człowiek powinien  dobrowolnie
odpowiedzieć Bogu wiarą; nikogo więc wbrew jego woli nie wolno do przyjęcia wiary
przymuszać.
Z własnej swej bowiem natury akt wiary ma charakter dobrowolny, gdyż człowiek,
odkupiony  przez  Chrystusa  Zbawiciela  i  powołany  przez  Jezusa  Chrystusa  do
przybranego  synostwa,  może  siebie  oddać  objawiającemu  się  Bogu  tylko  wtedy,  jeśli

pociągany przez Ojca okazuje Bogu rozumne i wolne posłuszeństwo wiary.
Z  całą  więc  istotą  wiary  jest  jak  najpełniej  zgodne,  aby  w  sprawach  religijnych
wykluczony  był  jakikolwiek  rodzaj  przymusu  ze  strony  ludzi.  Dlatego  też  zasada
wolności  religijnej  w  znaczny  sposób  przyczynia  się  do  takiego  pomyślnego  układu
stosunków,  w  którym  ludzie  mogą  być  bez  przeszkód  zachęcani  do  przyjęcia  wiary

chrześcijańskiej, dobrowolnie ją przyjmować i całym swoim życiem czynnie ją
wyznawać.” (DH 10)

Wolność uznana w Karcie praw człowieka, podpisana w Paryżu 10/12/1948, po tragedii
ostatniej wojny światowej.

Art. 18: Każda jednostka ma prawo do wolności myśli, sumienia i religii; to prawo

zawiera  wolność  zmiany  religii  czy  wyznania  oraz  wolność  manifestowania,  w
odosobnieniu  lub  wspólnie,    publicznie  lub  prywatnie,  własną  religię  czy  własne
wyznanie w nauczaniu, w praktykach, w kulcie i w zachowywaniu rytów.

92 Islam e Cristianesimo, dz. cyt. S. 22-23
93 Islam e Cristianesimo, dz. cyt. S. 23-24

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Kobieta w Islamie

Samir  Khalil  Samir,  jeden  z  największych  ekspertów  islamologii  na  poziomie
międzynarodowym,  w  popularnej  i  bardzo  praktycznej  książce  „Sto  pytań  na  temat
Islamu”, w ten sposób opisuje  sytuację kobiety w Islamie:

„W Koranie stwierdza się w sposób jasny wyższość mężczyzny nad kobietą, ale także
jego obowiązek opiekowania się nią. Werset 228 sury Krowy stwierdza, że „mężczyźni
stoją wyżej niż kobiety” lub dosłownie „ o jeden stopień wyżej”, a werset 34 sury
Kobiet mówi, że „mężczyźni mają władzę nad kobietami z powodu pierwszeństwa,
którego Bóg udziela tym pierwszym względem kobiet i dlatego, że (mężczyźni) wydają

na  nie  swój  majątek”.  Z  tych  stwierdzeń  wypływa  wiekowa  tradycja,  która  daje
mężowi władzę prawie absolutną nad żoną, potwierdzoną także przez różne hadith.
Chcę  zwrócić  uwagę,  że  w  wyżej  wspomnianej  surze  Kobiet,  wyższość  męska  jest
związana  z  boskim  wybraniem  bądź  z  motywacją  o  charakterze  ekonomicznym,
chociaż    ten  drugi  aspekt  bywa  często  pozostawiony  w  cieniu  przez  egzegetów  i

prawników. W istocie stwierdza się, że męska władza wypływa z faktu, że mężczyzna
zapewnia kobiecie utrzymanie. Ale można zapytać, czy ta władza może być jeszcze
postrzegana jako uzasadniona, jeśli mężczyzna już nie zapewnia utrzymania kobiecie,
na przykład jak to dzieje się coraz częściej we współczesnej epoce, ona pracuje i
wówczas jest samowystarczalna lub niekiedy ona sama zapewnia utrzymanie mężowi i
rodzinie”

W  jaki  sposób  tłumaczy  się  w  praktyce  teoretyczne  stwierdzenie  niższości  kobiety
względem mężczyzny?
Chcę  mówić  o  nierówności  prawnej,  która  ma trwałe  konsekwencje,  dlatego  że  jest
normatywna,  często  przeszkadzając  lub  opóźniając  jakiekolwiek  zrównanie
mentalności dzisiejszych muzułmanów i muzułmanek.
  Wiadomo,  że  obserwacje,  których  dokonam,  mają  charakter  ogólny,  ponieważ
badanie analityczne sytuacji w różnych krajach nie jest w tym momencie możliwe.
Istnieje  przede  wszystkim  pewna  nierówność  w  możliwości  zawarcia  związku
małżeńskiego.
Mężczyzna  może  równocześnie  posiadać  cztery  żony  (poligamia),  podczas  gdy

kobiecie

odebrana

jest

możliwość

poślubienia

więcej

niż

jednego

mężczyzny(poliandria). Poligamia legalnie usankcjonowana oznacza radykalną
różnicę między mężczyzną a kobietą. Daje to mężczyźnie uczucie, że kobieta jest
stworzona dla jego przyjemności i skrajnie, jest tak, jak jego pola, po których może
„orać”, jak chce, tak jak stwierdza dosłownie Koran. Jeśli ma możliwość ich

utrzymania, nabywa ich więcej. Kobieta znajduje się w sytuacji podporządkowania do
roli przedmiotu przyjemności i rozmnażania; ta rola potwierdzona jest faktem, że
nie bywa ona nigdy nazywana swoim imieniem, ale zawsze w relacji do mężczyzny:
córka (kogo?)..., żona (kogo?)..., matka (kogo?)...
Wszystkie te zasady prawne czynią kobietę muzułmańską osobą nie mającą tych
samych praw, co mężczyzna

O małżeństwie między muzułmanami a chrześcijanami

„W komunikacie Stałej Rady Episkopalnej Konferencji Episkopatu Włoch (CEI)
(Rzym, 24-27 stycznia 2000), czytamy w nr 3: «Z dyskusji wyrosły pewne oczekiwania,
z których pierwszym jest możliwość popierania refleksji z zamiarem wspólnego

94 Samir Khalil Samir, Cento domande sull`Islam, Marietti 2002; Cien preguntas sobre el Islam, Ediciones
Encuentro, Madrid 2003.
95 Samir Khalil Samir, dz.cyt. ,s.83-87.
96 Giuseppe de Rosa, „Sul matrimonio tra cristiani e musulmani”, w: La Civilta `Cattolica, 1 kwietnia 2000, s.
43-53.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

podejścia biskupów do delikatnej kwestii małżeństw między katolikami i
muzułmanami.
Poza tym istnieje wspólne przekonanie, że nastawienie, które należy mieć w stosunku
do muzułmanów, powinno chronić się od naiwnych irenizmów – które nie doceniają
trudności w dialogu i różnic koncepcji religijnych, reguł i zwyczajów – bądź zbytniej
paniki wobec propagandy stycznych prądów Islamu.
W kwestii małżeństw między katolikami a muzułmanami przeważa kierunek, który

mówi, że powinno się postępować według praktyki rygorystycznej, oceniając
przypadek po przypadku, czy istnieją warunki dla udzielenia dyspensy dla celebracji
związku małżeńskiego »

Wreszcie mons. E. Antonelli mówił o problemie małżeństw mieszanych między
chrześcijanami a muzułmanami. W większości, we Włoszech, takie związki małżeńskie
– 12.000 rocznie – zawiera się według rytuału cywilnego, ale istnieją także pary –

około 100 rocznie, które proszą o ślub w religijnym rycie katolickim.
Aby takie małżeństwo było ważne, wymaga się dyspensy od „różności religii”. Przez
ten  termin  w  prawie  kanonicznym  rozumie  się  właśnie  różnicę  na  poziomie
religijnym,  która  istnieje  między  osobami,  z  których  jedna  została  ochrzczona  w
Kościele katolickim lub była do niego przyjęta i nie odłączyła się od niego formalnym

aktem,  a  druga  jest  nieochrzczona:  taka  „różność”  czyni  „nieważnym”  małżeństwo,
jeśli nie otrzyma się potrzebnej dyspensy.
Jednak,  aby  biskup  mógł  udzielić  takiej  dyspensy,  muszą  być  spełnione  trzy
warunki, które Kan.1125 wylicza w ten sposób:
1)  strona  katolicka  winna  oświadczyć,  że  jest  gotowa  odsunąć  od  siebie

niebezpieczeństwo utraty wiary, jak również złożyć szczere przyrzeczenie, że uczyni
wszystko,  co w jej mocy,  aby  wszystkie dzieci  zostały  ochrzczone  i wychowane w
Kościele katolickim;
2)  druga  strona  winna  być  powiadomiona  w  odpowiednim  czasie  o  składanych
przyrzeczeniach  strony  katolickiej,  tak  aby  rzeczywiście  była  świadoma  treści

przyrzeczenia i obowiązku strony katolickiej;
3)  obydwie  strony  powinny  być  pouczone  o  celach  oraz  istotnych  przymiotach
małżeństwa, których nie może wykluczać żadna ze stron.
Teraz  właściwym  jest  –  w  aspekcie  bądź  religijnym  bądź  powodzenia  małżeństwa  –
udzielić dyspensy od różności religii, gdy w przypadku prośby o małżeństwo religijne
byłaby  kobieta  -  chrześcijanka  i  mężczyzna  -  muzułmanin  (jak  ma  to  miejsce  w

większości przypadków, z racji że muzułmanie - emigranci są przede wszystkim
mężczyznami) lub odwrotnie (jak zachodzi to raczej rzadko).
Ze strony biskupów włoskich od kilku lat ma miejsce ponowna refleksja na ten temat:
w roku 1990 było 130 dyspens udzielonych przez Kościół dla celebracji małżeństw
muzułmańsko-katolickich., zaś w 1999 zaledwie 100. I prawie w całości to kobieta jest

katoliczką, a mąż muzułmaninem”. W ten sposób tłumaczy się stwierdzenie stałej Rady
CEI  odnośnie  wyżej  wspomnianego:  «W  kwestii  małżeństw  między  katolikami  a
muzułmanami  przeważa kierunek,  który  mówi,  że  powinno  się  postępować  według
praktyki  rygorystycznej,  oceniając  przypadek  po  przypadku,  czy  istnieją  warunki
dla udzielenia dyspensy dla celebracji związku małżeńskiego ».
Aby lepiej rozumieć, na ile właściwa jest owa praktyka rygorystyczna, która nie ma na
celu  wykluczania  małżeństw  między  muzułmanami  i  chrześcijanami,  ale  chce
uświadomić  duże trudności  z tym związane, aby ci którzy będą brać ślub wiedzieli
już, z czym mogą się spotkać – trzeba pamiętać, że koncepcja  małżeństwa i miejsce

97 Test komunikatu jest przytoczony z: Avvenire, 2 lutego 2000, 22. Dyskusja odbyła się na podstawie relacji
La presenza dell`Islam in Italia, zaprezentowanej przez mons. G. Chiaretti, biskupa Perugii.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

kobiety w religii i w kulturze muzułmańskiej są radykalnie różne, jeśli nie
przeciwstawne koncepcji małżeństwa i miejscu kobiety w Chrześcijaństwie i w

kulturze zachodniej, przez to bezpośrednio lub niebezpośrednio kształtowana.
W Islamie wizja kobiety i małżeństwa wypływa z dwóch źródeł: Koran i Sunna.

Małżeństwo w Islamie: mąż nabywa pełne prawa nad żoną (poligamia)

To, co charakteryzuje małżeństwo w islamie to to, że jest ono „umową”, na mocy
której mąż zdobywa trwałe prawa nad kobietą w zamian za zapłatę mahr ( jej ojcu) i

pewne obowiązki. Przedmiotem kontraktu jest dla męża prawo nad kobietą, a dla żony
zapłata mahr. Prawnicy islamscy upodabniają małżeństwo do sprzedaży i, jak ta jest
niczym  bez  zapłacenia  odpowiedniej  ceny,  tak  też  małżeństwo  jest  niczym  bez
zapłacenia mahr.
Na mocy związku małżeńskiego kobieta zostaje podporządkowana władzy męża, nie
może  wychodzić  z  domu  bez  jego  pozwolenia,  ani  pokazywać  się  publicznie  bez

zasłony na twarzy, ani gościć mężczyzn, oprócz najbliższych krewnych, z którymi jest
zabroniony związek małżeński. Ta rygorystyczna forma separowania płci i klauzura
kobiety nie istnieją od początku religii islamskiej, ale są wytworem późniejszym pod
prawdopodobnymi wpływami zewnętrznymi.
Islam dopuszcza rozwiązanie małżeństwa

Porzucenie żony – które jest wyłącznym prawem męża –
Prawnicy islamscy bronią „porzucenia”, cytując Koran, sura 2, 228, który kładzie
związek małżeński w ręce mężczyzny, w którym mężczyzna jest „o jeden stopień
wyżej” niż kobieta i przypominając, że małżeństwo jest upodobnione do sprzedaży i
kupujący może w związku z tym w jakimkolwiek momencie zrezygnować ze swoich

praw względem rzeczy nabytej.

Wychowanie i opieka nad dziećmi są właściwe ojcu, nigdy matce

Szczególnie ważny w Islamie jest problem wychowania dzieci. Dzieci noszą imię ojca,
mają jego obywatelstwo i muszą praktykować jego religię tak, że jeśli ojciec jest
muzułmaninem, dzieci w konsekwencji muszą być muzułmanami. „Dopóki trwa

małżeństwo, ojciec jest legalnym opiekunem dzieci od momentu narodzenia. Opiekę tę
sprawuje  się  nad  dobrami  i  osobami.  Opieka  nad  dobrami  niesie  ze  sobą
rozporządzanie  dobrami  dziecka.  Opieka  nad  osobami  niesie  ze  sobą  prawo  i
obowiązek czuwania nad wychowaniem dziecka (formacja religijna, szkolna, praca... i
przede  wszystkim  udzielenie  upoważnienia  na  małżeństwo  młodszych  synów  i  ,  w
większości  przypadków,  małżeństwo  córki,  niezależnie  od  jej  wieku.  W  przypadku

śmierci  ojca  takiej  opieki  nie  przekazuje  się  żonie,  która  nie  ma  ani  władzy  nad
dziećmi, ani prawa, by zostały jej  powierzone dzieci, ale przekazuje się je opiekunowi
testamentalnemu  (ten,  którego  wskazał  ojciec  w  testamencie).  Lecz  jeśli  nie  ma
opiekuna testamentalnego, zadaniem sędziego jest dać opiekuna dziecku. Jednak dziś
w Tunezji i w Algierii, w przypadku śmierci ojca, matka staje się opiekunką prawną

bez restrykcji religijnych ani państwowych. Nie może ona jednak zezwalać na
małżeństwo swoich dzieci (o małżeństwie, De Rosa...)

Według szariatu muzułmanka nie może poślubić chrześcijanina

Ze strony religijnej, według szariatu – nie należy zapominać, że jest ono uważane za
prawo boskie, a więc niezmienne – muzułmanin może ożenić się z chrześcijanką lub

Żydówką (Koran, s.5,5), ale muzułmanka nie może poślubić chrześcijanina: w tym
wypadku  małżeństwo  byłoby  nieważne,  chyba  że  chrześcijanin  zostaje
muzułmaninem.  Nie  jest  to  trudne,  ponieważ  wystarczy,  aby  wyznał  on  przed
dwoma  świadkami  szahadę  czyli  formułe  wiary  muzułmańskiej,  która  polega  na

98 Zwyczaj, bardzo rozpowszechniony przede wszystkim w Iranie czy w krajach szyickich, to tak zwane
małżeństwo tymczasowe. W takie małżeństwo wchodzi się na pewien czas, który może trwać od kilku godzin,
dzień lub miesiąc; potem, jeśli układa się dobrze – kontynuuje się, w przeciwnym razie łatwo się je rozwiązuje.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

powiedzeniu: „Wyznaję, że nie ma innego Boga oprócz Allaha i że Mahomet jest
prorokiem Allaha”...

...i jeśli mężczyzna – muzułmanin zostaje chrześcijaninem, ryzykuje życiem

Zwróćmy uwagę na to, że muzułmanin, który zostaje chrześcijaninem, jest apostatą
Islamu i w szariatcie apostata  może zasługiwać na  karę śmierci,  ponieważ podobny
jest  do  kaffir  (bałwochwalcy),  który  odrzuca  objęcia  Islamu.  Efektem  prawnym
apostazji  –  nawet  jeśli  nie  stosuje  się  kary  śmierci,  jest  śmierć  cywilna  winnego  od

momentu, kiedy został zaproszony do odwołania: jego małżeństwo jest rozwiązane, a
testament jest niczym. Dlatego wchodzi w ciężki konflikt ze swoją rodziną, która nie
uznaje  go  jako  swego  członka.  To  tłumaczy,  dlaczego  tak  ekstremalnie  trudno  dla
muzułmanina  jest  nawrócić  się  na  inną  religię.  W  Islamie  wolność  religijna  jest
rozumiana    w  tym  sensie,  że  wszyscy  mogą  nawrócić  się  na  Islam,  ale  jest  nie  do
pomyślenia,  że  można  zostawić  Islam;  absurdalna  idea,  przyjąwszy  że  Islam  to

najlepsza  religia  ze  wszystkich  (Koran,  3,  125).  W  rzeczywistości,  wszyscy  ludzie
«rodzą się z fitra, z natury, muzułmanami »: a więc o tych, którzy nawracają się na
Islam,  mówi  się,  że  „wracają”  do  Islamu,  podczas  gdy  o  chrześcijanach  i  o  Żydach
mówi się, że stają się tacy z powodu ich rodziców, zamiast zostać muzułmanami, jak
są z natury.
Ostatecznie  wydaje  się,  że  w  przypadku  małżeństw  między  muzułmanami  a
chrześcijanami „praktyka rygorystyczna” w udzielaniu dyspensy od „różności religii”
jest absolutnie konieczna.

SLAM WZYWA DO REFLEKCJI DZISIEJSZY

OŚCIÓŁ

Zaproszenie dla Kościoła, aby formować dorosłych chrześcijan
Islam jako fenomen masowej imigracji w państwach o chrześcijańskiej tradycji stanowi bez

wątpienia jeden ze „znaków czasu”, Słowo Boże dla nas, chrześcijan, dla całego Kościoła.
To bodziec dla Kościoła, by odkrywać na nowo swoją wiarę głębiej, inaczej
powierzchowna wiara ryzykuje, że zostanie pożarta przez nowe muzułmańskie
społeczeństwo, które rosnąc w liczbę nasuwa się na Europę. Tylko uważne i czujne
spojrzenie na to zjawisko ze strony pasterzy Kościoła, które nie ulegałoby fałszywym

irenizmom ani naiwności, lecz z chrześcijańskim zrozumieniem umie rozróżniać i dać
wiernym realistyczne kryteria, które mogą sprzyjać współżyciu możliwemu z tą nową
rzeczywistością.

Groźba dla Europy i Wschodu, które chciały budować społeczeństwo bez Boga
Bez wątpienia integralizm islamski, który mimo iż jest ograniczony do grup
mniejszościowych, znajduje często cichą aprobatę i oparcie w większości muzułmańskiej,

okazuje się dzisiaj poważną groźbą zwłaszcza dla Europy, która chciała budować swoją
stabilność na Euro i odrzuceniu Boga i własnych korzeni chrześcijańskich.

„W Europie przeszło się z obecności muzułmanów do obecności Islamu – co stało
się widoczne przede wszystkim we Francji począwszy od 1976 roku, z osiedleniem się
na terytorium Francji – jako obywateli francuskich – licznych muzułmanów,

potomków imigrantów muzułmańskich. We Włoszech imigracja z krajów ościennych i
konsekwentna  obecność  imigrantów  wiary  islamskiej  w  naszych  diecezjach  i  w
naszych  parafiach  od  ponad  15  lat,  jest  rzeczywistością  ciągle  rosnącą.  Ta  obecność
nie  wygląda  na  przejściową,  ponieważ  zdarzają  się  na  naszym  terytorium  łączenia
rodzin.  Nawet  jeśli  nie  można  przypisać  tego  procesu  jednej  połączonej  strategii

wprowadzonej w czyn przez rządy lub państwa czy organizacje, które można łatwo
zidentyfikować jako te, które utożsamiają się z Islamem, jednak wielu się pyta, czy

Giuseppe de Rosa, Sul matrimonio tra cristiani e musulmani, in La Civiltà Cattolica 1 kwietnia 2000, pag. 43-

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Islam, przede wszystkim poprzez imigrację i większy niż przeciętny przyrost naturalny,
nie dokonuje powoli inwazji Europy, by przekształcić ją w «ziemię Islamu»”

100

Jaki dialog między chrześcijanami a muzułmanami

Na końcu możemy zobaczyć, jakie jest trudne współżycie społeczne i dialog religijny z
imigrantami islamskimi we Włoszech. Jeśli istotnie ze strony chrześcijańskiej istnieje
jakiś duch zrozumienia – mimo niektórych odrzuceń, bardziej rasistowskich niż
antyislamskich – i jest jakaś chęć dialogu, nie można zasadniczo mówić o tym samym

ze  strony  Islamu,  dlatego  że  mało  lub  nic  nie  wiedzą  o  Chrześcijaństwie  (oprócz
niektórych wyjątków, osób o wyższej kulturze) lub mają wypaczone spojrzenie, jakie
jest  dane  przez  Koran  oraz  dlatego,  że  dla  muzułmanów  wydaje  się  niepojęty  dialog
międzyreligijny, rozumiany jako spotkanie między różnymi religiami, mający na celu
pogłębienie wzajemnego poznania, podkreślenie wartości, które każda religia wnosi ze
sobą  dla  wzajemnego  ubogacenia,  poprawienia  własnej  pozycji  i  współpracy  dla

wspólnych celów.
W związku z tym trzeba mieć na uwadze, że, jak powiedziano, według muzułmanów
Koran  został  podyktowany  przez  Allaha  Mahometowi  za  pośrednictwem  anioła
Gabriela,  słowo  po  słowie,  dlatego  każde  słowo  jest  «Słowem  Allaha»,  a  więc
nieomylne i niezmienne: to znaczy, że Koran należy czytać dosłownie i nie można o

nim  dyskutować  ani  poddawać  analizie  historyczno–krytycznej.  Należy  także
pamiętać,  że  dla  nich  Koran  jest  ostatnim  i  definitywnym  słowem  Boga,  które
odwołało Torę hebrajską, również Ewangelie, które już nie mają wartości, dlatego że
hebrajczycy  i  chrześcijanie  rzekomo  je  sfałszowali.  Dlatego  dialog  między
muzułmanami i chrześcijanami nie miałby sensu, ponieważ brakowałoby «przedmiotu»

dialogu: chrześcijanie musieliby tylko uznać swoje błędy i nawrócić się na Islam

101

Ze strony katolickiej bramy dialogu są ciągle otwarte, mimo ewidentnych trudności. Lecz
dialog rozumiany jako część integrująca Głoszenia.
Przynaglanie Głoszenia Ewangelii muzułmanom

„Pierwszego lutego sekretarz Konferencji Episkopatu Włoch biskup E. Antonelli,

komentował  dziennikarzom  następujący  tekst,  dotykając  różnych  punktów
dotyczących  relacji  między  Kościołem  włoskim  i  600-650.000  muzułmanami
mieszkającymi  we  Włoszech  i  pochodzących  z  krajów  islamskich  albo  Włochów
nawróconych  na  Islam.  Powiedział  on  przede  wszystkim,  że  «także  bez  unikania
funkcji przejęcia, Kościół nie może i nie musi rezygnować z zadań ewangelizowania
także muzułmanów. Chodzi tu o propozycję dla ich wolności,  także jeśli jesteśmy

świadomi,  że  istnieją  wielkie  trudności  z  ich  nawracaniem.      Lecz  jest  naszym
zadaniem mówić im, że Jezus jest zbawicielem wszystkich».
W  rzeczywistości  polega  to  na  «nierezygnowalnej  misji  danej  przez  Chrystusa
swojemu  Kościołowi»,  który  musi  odpowiednio  przygotować  się  do  tej  służby,
kształtując  osoby  znające  kulturę  islamską  i  język  arabski,  aby  mogły  kompetentnie,

100 Islam e cristianesimo, II. La situazione attuale.
101 W jednym wywiadzie udzielonym dziennikowi Asharq al-Awsat (4 listopada 2000), dr Ahdallah bin Abdel
Mohsen  al  Turki,  nowy  Sekretarz  Generalny  Ligi  Świata  Islamskiego,    rezydujacy  w  Mekce  (Arabia
Saudyjska), którego celem najważniejszym jest ogłosić (tablig) Wołanie (Da’wa) do Allaha, a wiec propagowanie
Islamu  w  świecie  i  pomaganie  muzułmanom  w  przezwyciężaniu  problemów,  które  stają  przed  nimi,
odpowiadając  na  pytanie  o  dialog  miedzy  różnymi  religiami,  powiedział:  «Jeżeli  za  dialog  rozumie  się
dawanie  do  poznania  prawdy  o  Islamie,  propagowanie  go,  mówienie  że  jest  miłosierdziem  dla  świata  i
ludzkość  go  potrzebuje,  wtedy  mieć  udział  w  nim  jest  pierwszym  obowiązkiem.  Jeżeli  chodzi  o  zrównanie
Islamu  wobec  innych  religii,  to  tego  nie  wolno,  ponieważ  na  tej  ziemi  nie  ma  innej  religii  oprócz  Islamu.
Musimy  zrozumieć  ludzi,  że  ta  religia  jest  ich  religią;  jak  wiadomo  wspólnota  dzieli  się  na  dwie  części:
wspólnota  ,  która  woła  (da’wa)  i  wspólnota,  która  odpowiada;  w  ten  sposób  wymaga  się  od  wspólnoty
odpowiadającej,  by  odpowiadała  na  to  wezwanie.  My  nie  mamy  żadnego  problemu  ze  spotkaniami  albo
dyskusjami, ale fundamenty, punkty wyjścia i reguły muszą być jasne i musimy to głosić otwarcie; nie możemy
ukrywać lub się wstydzić pokazywania naszej religii, gdyż Islam jest religią Allaha i jest religią, która pieczętuje
wszystkie  inne  religie  (Mahomet  jest  pieczęcią  proroków).  Jeżeli  inni  to  akceptują,  lecz  nie  wierzą,  my
spełniliśmy wobec Allaha nasz obowiązek głoszenia.” (Giuseppe de Rosa, op. cit.)

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

jak również z szacunkiem i delikatnością dialogować z muzułmanami, pośród których
niewielu przyjęło chrzest

102

Odnośnie  tego  należy  pamiętać,  jak  niewystarczająca  jest  między  chrześcijanami
znajomość  świata  islamskiego,  chociaż  mimo  tego  trzeba  uznać,  że  poznanie
Chrześcijaństwa  miedzy  muzułmanami  prawie  nie  istnieje,  wyłączając  to,  co  o
Chrześcijaństwie mówi Koran.
Biskup E. Antonelii następnie zaleca, by «nie ofiarowywać miejsc parafialnych a tym

bardziej kościołów muzułmanom, by mogli się modlić. Oczywiście, że jest słuszne
pomaganie  muzułmanom  w  znajdowaniu  miejsc  na  modlitwę;  ale  należy  wiedzieć  o
dwóch rzeczach.  Pierwsza:  miejsce, gdzie muzułmanie się zbierają na modlitwę  staje
się z tego powodu miejscem «świętym» dla Allaha i przez to także jego własnością,
co  mogłoby  być  powodem  późniejszych  roszczeń  muzułmanów.  Druga:  dla
muzułmanów  ten,  kto  oddaje  własne  budynki  kultu  członkom  innych  religii,

oznacza,  że  nie  wierzy  poważnie  i  prawdziwie  w  swoją  religię.  Z  tego  powodu
muzułmanie  nigdy  nie  zdobyliby  się  na  oddanie  swoich  miejsc  kultu  czy  meczetów
chrześcijanom.  Dlatego  też  przez  oddanie  przez  chrześcijan  własnych  miejsc  kultu
muzułmanom,  ci  uznaliby  ten  akt  nie  za  akt  miłości  czy  grzeczności,  ale  za  brak
prawdziwej wiary w religię chrześcijańską

103

Problem integracji

Tak naprawdę we Włoszech przeszkodą w dialogu między katolikami a muzułmanami
stał się fakt, że w odróżnieniu od innych imigrantów, nie wszyscy muzułmanie
obecni we Włoszech pragną zintegrować się z warstwą społeczeństwa włoskiego,
niektórzy dlatego, że mają nadzieję szybkiego powrotu do własnego kraju, inni dlatego,

że  boją  się  stracić  własną  tożsamość  religijną  i  kulturową:  samo  żądanie  ustalenia
porozumienia  między  państwem  Włoskim  i  wspólnotą  muzułmańską  wydaje  się
bardziej  działaniem  mającym  na  celu  stworzenie  jednej  wspólnoty  islamskiej,
zamkniętej  i  «wyizolowanej»,  niż  zabezpieczenie  muzułmanom  korzystania  z  praw
cywilnych  i religijnych,  które konstytucja włoska może im zagwarantować i  przede

wszystkim,  zintegrowanie  imigrantów  islamskich  ze  społeczeństwem  włoskim.  W
związku z tym trzeba mieć na uwadze dwa fakty:
Po pierwsze: gdziekolwiek są muzułmanie w krajach nie islamskich  znajdują się du’at,
czyli  muzułmanie,  którzy  mają  jako  pierwsze  zadanie  da’wa,  «Wołanie»  do
nawrócenia do Allaha albo dla tego, kto już jest muzułmaninem, do umacniana wiary
w  Allaha  i  do  praktykowania  «filarów»  Islamu  (modlitwa,  jałmużna,  post,

pielgrzymka).  Celem  ostatecznym  da’wa  jest  stworzenie  w  każdym  kraju
społeczeństwa Islamskiego i doprowadzenie do zatriumfowania religii islamskiej nad
wszystkimi  innymi,  według  słowa  Koranu  (sura  48,28):  «I  On  (Allah),  który  posyłał
swojego posłańca z Prawym Przewodnikiem i z religią prawdy, aby prowadzić ją  do
triumfu nad każdym innym kultem».
Po  drugie:  Da’wa  islamskie  roznoszone  dalej  po  całym  świecie  przez  dziesiątki
organizacji  islamskich,  między  którymi  wyróżnia  się  Liga  Świata  Islamskiego,
wspominana wyżej,  Międzynarodowa Rada Islamska dla da’wa oraz Pomoc i Związek
Światowy Młodzieży Muzułmańskiej, finansowane przez kraje muzułmańskie, przede
wszystkim przez Arabię Saudyjską, która będąc ojczyzną Mahometa i stróżem Kaaby,

uważa  swoją  misję  rozszerzania  Islamu  na  świecie,  szczególnie  przez  budowanie
meczetów  i  centrów  islamskich,  często  mających  szkoły  i  biblioteki.  Dysponując
olbrzymimi  źródłami  finansowymi,  pochodzącymi  ze  sprzedaży  ropy,  Arabia

102  Liczne  nawrócenia  na  Chrześcijaństwo  z  Islamu  zdarzają  się  w  Europie,  lecz  nie  są  ujawniane  pod
przymusem strachu o własne życie a także swojej rodziny. Są przypadki ochrzczonych muzułmanów, którzy
zewnętrznie  uczęszczają  do  meczetu.  Figurują  jako  muzułmanie.  Przeciwnie,  jeżeli  jakiś  katolik  stanie  się
muzułmaninem, nadaje się temu wielki rozgłos medialny (Jean-Marie Gaudeul, Vengono dall’ Islam chiamati da
Christo, EMI, Bologna 1995).
103 Wywiad z Mons. E. Antonelli, por. Avvenire, 2 lutego 2000, 23, e Corriere della Sera, 2 lutego 2000.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Saudyjska prowadzi projekt budowania meczetów w każdej stolicy świata. Aż do tej
pory zostało zbudowanych ponad 1500 na całym świecie – najważniejszy ze

wszystkich jest w Rzymie – razem z 210 centrami islamskimi.
Aby  rozumieć  ważność,  którą  ma  ten  fakt  dla  rozszerzenia  Islamu  i  dla  stworzenia
«wspólnot  islamskich»  wewnątrz  krajów,  które  są  celem  imigracji  islamskiej,  należy
pamiętać,  że  meczet  nie  jest  tylko  miejscem  kultu,    jak  na  przykład    kościół
chrześcijański,  lecz  jest  także  miejscem,  w  którym  «wspólnota  muzułmańska»  się

gromadzi aby omówić i uporządkować wszystkie sprawy kulturalne, społeczne,
polityczne i moralne – które jej dotyczą”

104

Wspólnoty chrześcijańskie katolickie i wspólnoty muzułmańskie

Wzajemne  relacje  między  katolikami  a  muzułmanami  zwykle  nie  zachodzą  na
poziomie  oficjalnym  i  instytucjonalnym  w  rzeczywistości  lokalnej.  Istnieją  relacje
konkretnych  osób.  W  owej  prawdziwej  i  szczerej  relacji  międzyosobowej  osób

wierzących,  to  zaś  jest  przestrzenią,  gdzie  dojrzewa  wiara  naszych  wiernych
katolickich.
Ostatnio  odnotowano  wzrost  zainteresowania  wspólnot  chrześcijańskich
muzułmanami  i  Islamem.  Coraz  częściej  prosi  się  o  przedstawienie  Islamu  na
spotkaniach  o  charakterze  kulturalnym.  Spotkania  na  poziomie  kręgu  kulturowego

czy sali parafialnej, w najlepszym przypadku wygłoszone przez arabistę, należy uznać
za  całkowicie  niewystarczające.  Te  inicjatywy  poza  tym,  że  są  anachroniczne,
pozostawiając wrażenie u słuchaczy uzyskania wiedzy o muzułmanach żyjących w ich
środowisku,  pozostają  niekompletne,  zakładając  jedynie  przekaz  wiedzy  o  Islamie,
podczas  gdy  spotkania  powinny  zawierać  w  obliczu  tożsamości  islamskiej  ukazanie
piękna tożsamości wiary katolickiej.
Duszpasterze  powinni  umieć  oświecić  własnych  wiernych  tak,  by  w  obliczu
«integralizmu»  i  porównań,  nie  powstał  we  wspólnocie  chrześcijańskiej,  generalnie
przez działania osób mało roztropnych, „integralizm” chrześcijański, który nie umie
patrzeć spokojnie na wymiary problemu, ulegając łatwym uogólnieniom.

Caritas parafialny i rodziny islamskie

Mówił  mi  przyjaciel  po  pierwszych  miesiącach  pobytu  we  Włoszech:  wasza  Caritas
jest prawdziwie ewangeliczną, dlatego, że pomagacie potrzebującemu i nie patrzycie
na  to,  czy  człowiek  jest  chrześcijaninem  czy  muzułmaninem.  Ale  nie  głosicie
Ewangelii. To zdanie rysuje bardzo dobrze doświadczenie tylu wspólnot i oddziałów
Caritas  parafialnych,  a  także  będących  poza  parafią,  które  myślą,  że  Ewangelię

przekazuje  się  poprzez  konkretną  pomoc  nie  zdając  sobie  sprawy  z  dystansu
kulturalnego rozmówców.
Można  odnieść  wrażenie,  że  stosuje  się  wobec  muzułmanów  taki  sam  sposób
postępowania,  jaki  jest  stosowany  do  byłych  katolików,  którzy  stali  się  ateistami
dlatego,  że  nie  widzieli  we  wspólnocie  chrześcijańskiej  wypełniania  tego,  co  było
głoszone.  Różnica  polega  na  tym,  że  wielu  muzułmanów  przybywających  na  nasze

terytorium myśli, że wiedzą, co to jest Chrześcijaństwo, bo znają to, co jest napisane w
Koranie  i  wiedzą,  czego  się  naucza  w  katechizmie  muzułmańskim,  podczas  gdy  w
rzeczywistości  pozostają  w  głębokiej  niewiedzy  o  naszej  wierze.  Napisała  do  mnie
odpowiedzialna  za  pewien  Caritas  parafialny:  „osobiście  nie  szukam  prozelitów,  nie
chcę nawróceń w zamian za litr mleka, lecz jeśli ktoś mnie o to prosi, to wtedy muszę

mu  dać  całą  radość  Dobrej  Nowiny”.  Sądzę  zatem,  iż  pielęgnowana  solidarność  z
rodzinami mniej zamożnymi, winna iść w parze z miłością wolną od asystencjalizmu
(samej  tylko  opieki  społecznej),  ale  będącą  żywym  świadectwem  miłości
chrześcijańskiej,  która  umie  dawać  świadectwo  i  głosić  własną  wiarę.
Proboszczowie  niech  pobudzają  pracowników  Caritas  do  tego,  aby  wobec

104 Giuseppe de Rosa, SJ, “Quello che i musulmani oggi pensano di Gesù e dei cristiani”, w: La Civiltà
Cattolica, 2 czerwca 2001

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

muzułmanów byli nie tylko zdolni do solidarności, ale i do werbalnego świadectwa
naszej wiary, pełnej zapału ewangelizacji, czasem zaś do zajęcia jasnego stanowiska w

obliczu niestosownych pretensji

105

Cztery uwagi szczególne

W Instrukcji „Erga Migrantes”, Miłość Chrystusa do osób migrujących, Papieska rada ds.
Duszpasterstwa Migrantów, po zaproszeniu do postawy serdecznego przyjęcia, wydała
kilka ważnych wskazówek co do stosunku do migrantów:
Stosunek do własnych miejsc kultu

„61.  Celem  uniknięcia  niezrozumienia  i  zamieszania,  biorąc  pod  uwagę  różnice
religijne, które nawzajem uznajemy, dla szacunku własnych miejsc świętych, a także
religii innych, nie uważamy za stosowne, by miejsca katolickie – kościoły, kaplice,
miejsca  kultu,  miejsca  zastrzeżone  do  specyficznych  czynności  ewangelizacji  i
duszpasterstwa  –  były  dawane  do  dyspozycji  ludzi  należących  do  religii

niechrześcijańskich,  tym  zaś  bardziej,  żeby  zostały  one  zajęte  celem  przejęcia  za
pośrednictwem  żądania  skierowanego  do  Władz  Publicznych.    Przestrzenie  zaś  o
charakterze socjalnym – dla spędzania czasu wolnego, gier czy innych sposobów życia
społecznego  –  mogą,  a  nawet  powinny  być  otwarte  dla  osób  innego  wyznania  w
poszanowaniu reguł obowiązujących w danych obiektach. Więź społeczna rodząca się

w wymieniony sposób byłaby rzeczywistą okazją sprzyjającą integracji przybyszów, a
także do przygotowania mediatorów kulturalnych, mogących pomagać w
przekraczaniu barier kulturalnych i religijnych promując stosowne wzajemne
poznanie.

Szkoły katolickie i lekcja religii

62. Szkoły katolickie (por. Ecclesia in Europa 59 i Pastores Gregis 52) zaś nie powinny

wyzbywać  się  swej  charakterystycznej  tożsamości  i  własnego  programu  edukacji
przenikniętego  Chrześcijaństwem,  gdy  uczęszczają  do  nich  dzieci  emigrantów
należących do innych religii. Rodzice wyrażający wolę zapisania swoich dzieci do tejże
szkoły  winni  być  o  tym  jasno  poinformowani.  Jednocześnie  żadne  dziecko  nie
powinno  być  zmuszane  do  uczestniczenia  w  liturgiach  katolickich  albo  też  do

czynienia gestów sprzeciwiających się własnym przekonaniom religijnym.
Poza  tym  lekcje  religii  przewidywane  w  programie  nauczania,  jeśli  cechują  się
szkolnym charakterem, mogłyby w sposób wolny służyć uczniom do poznania innego
od  własnego  wyznania.  W  wymienionych  lekcjach  winno  się  uczyć  wszystkich
szacunku – bez relatywizmu – do osób mających inne przekonania religijne.

Migracje muzułmańskie

65.  W  tej  kwestii zaznacza się dzisiaj, szczególnie  w niektórych krajach,  procentowo
wysoka lub wzrastająca  obecność  imigrantów muzułmańskich, ku którym Papieska
Rada kieruje swoją troskę.
Sobór Watykański II w tym względzie wskazuje  ewangeliczną  postawę do podjęcia i

zaprasza  do  oczyszczania  pamięci  od  nieporozumień  przeszłości,  do  kultywowania
wspólnych  wartości  i  wyjaśniania  i  szanowania  różnorodności,  bez  rezygnowania  z
zasad chrześcijańskich. Wspólnoty katolickie są zatem zaproszone do rozróżniania.
Chodzi tu o to, by odróżniać,  w doktrynach i praktykach religijnych i w prawach
moralnych Islamu to, czym można się dzielić od tego, czym nie można.
66.  Wiara  w  Boga,  Stwórcę  i  Miłosiernego,  modlitwa  codzienna,  post,  jałmużna,
pielgrzymka,  panowanie  nad  złymi  skłonnościami,  walka  z  niesprawiedliwością  i
uciemiężeniem,  są  wartościami  wspólnymi,  obecnymi  także  w  Chrześcijaństwie,
zresztą różnie wyrażanymi i przejawianymi.

105 Islam e Cristianesimo, dz. cyt.,

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Obok tych zbieżności, są także rozbieżności, niektóre z nich dotyczą słusznych
zdobyczy współczesności. Biorąc pod uwagę zwłaszcza prawa człowieka, żywimy

nadzieję, iż nastąpi ze strony naszych braci i sióstr muzułmanów wzrost świadomości,
że  jest  nie  do  pominięcia  praktykowanie  fundamentalnej  wolności,  nienaruszalnych
praw  osoby,  równej  godności  kobiety  i  mężczyzny,  zasad  demokratycznych  rządów
społeczeństwa  i  zdrowej  świeckości  Państwa.  Będzie  potrzebne  wtedy  osiągnięcie
harmonii między poglądem wiary i sprawiedliwą autonomią stworzenia.

Dialog międzyreligijny

69.  Społeczeństwa  dzisiejsze,  religijnie  coraz  bardziej  złożone,  także  z  powodu
migracyjnych  nurtów,  wymagają  od  katolików  zdecydowanej  dyspozycyjności  do
prawdziwego  dialogu  międzyreligijnego  (por.  PaG  68).  W  tym  celu  w  Kościołach
lokalnych,  powinna  być  zapewniona  wiernym  i  samym  duszpasterzom  solidna
formacja  i  informacja  o  innych  religiach,  by  pokonać  przesądy,  by  przekroczyć

relatywizm  religijny  i  by  uniknąć  zamknięcia  i  bezzasadnego  strachu,  które  hamują
dialog  i  wnoszą  barierę  powodując  również  przemoc  lub  nieporozumienia.  Kościoły
lokalne  powinny  dbać,  by  dodać  taką  formację  do  programów  edukacyjnych  w
Seminariach, szkołach i parafiach.
Dialog  miedzy  religiami  nie  może  być  jednak  zrozumiany  tylko  jako  poszukiwanie

wspólnych  punktów,  by  wspólnie  budować  pokój,  lecz  szczególnie  jako  okazja,  by
odzyskać  wymiary  wspólne  we  wnętrzu  odpowiednich  wspólnot.  Odnosimy  się  do
modlitwy,  do  postu,  do  podstawowego  powołania  człowieka,  do  otwarcia  na
Transcendentnego, do adorowania Boga, do solidarności miedzy narodami.
Jednak ma pozostać dla nas głoszenie, którego nie można się wyrzec, wyraźne lub

domyślne, stosownie do okoliczności, - głoszenie zbawienia w Chrystusie, jedynym
Pośredniku miedzy Bogiem a ludźmi, od którego pochodzą wszystkie dzieła Kościoła,
w taki sposób, aby ani dialog braterski, ani wymiana i dzielenie się wartościami
„ludzkimi” nie mogły podważyć ewangelizacyjnego wysiłku Kościoła. (por. Rmi 10-11
i PaG 30)

106

(Erga Migrantes, 3 Maja 2004)

Porównanie kultur

Wobec  rozpoczynających  się  islamskich  inicjatyw  kulturowych  na  poziomie
akademickim,  uważam  za  potrzebne,  by  wykształcono  w  każdym  regionie
pastoralnym niektóre osoby kompetentne, które studiując tradycję islamską w sposób
niepowierzchowny, mogłyby już dziś, ale szczególnie jutro, być skutecznymi głosami
przeciwnymi w środowisku akademickim.
Istnieje  ryzyko,  że  wspólnota  chrześcijańska  znalazłaby  się,  z  punktu  widzenia
kulturowego  i  pojęciowego,  całkowicie  pozbawiona  możliwości  właściwej
odpowiedzi  w  konfrontacji  z  przedstawicielami  muzułmańskimi  w  sprawach
historycznych, filozoficznych, jurydycznych i teologicznych”

107

Podsumowanie

Chciałbym dokończyć to studium, z konieczności ograniczone i mogące być bodźcem dla
pogłębienia zagadnienia, słowami, które Ojciec Święty wygłosił w Homilii w Lourdes, z

okazji 150-tej rocznicy ogłoszenia Dogmatu o Niepokalanym Poczęciu. Papież rozpoczął
homilię hymnem chwały ku czci Trójcy Świętej:

„Pragnąłem gorąco odbyć pielgrzymkę do Lourdes, by przypominać wydarzenie, które
kontynuuje oddawanie chwały Trójcy Świętej, jedynej i niepodzielnej: Poczęcie
Niepokalanej Maryi jest znakiem darmowej miłości Ojca, doskonałym wyrażeniem

Zbawienia dokonanego przez Syna, punktem wyjścia do życia całkowicie oddanego
działaniu Ducha.”

106

Erga Migrantes, Papieska Rada do spraw Duszpasterswa Migrantów i podróżujących, 3 maja 2004

107

Islam e cristianesim, op. cit.o.

Wybrane kryteria chrześcijańskiego rozróżniania na temat Islamu

Następnie odnosząc się do Dziewicy Maryi, która po zwiastowaniu Anioła, spiesznie,
wybiera się w drogę, by dojść do swojej krewnej, Elżbiety, by ofiarować jej swoją pomoc,

Papież kontynuuje:

Maryja zrozumiała doskonale, że bardziej niż przywilejem, dar otrzymany od Boga
jest obowiązkiem, który ją angażuje wobec innych w darmowości pochodzącej od
miłości.

Jako zakończenie, uważam, że te słowa są ważne również i dla nas, i nam wskazują

postawę  chrześcijańską  wobec  wszystkich  tych,  którzy  nie  otrzymali  daru  wiary,  co
więcej,  drogi  pogłębienia  wiary:  ten  dar  nas  powołuje  do  misji  i  odpowiedzialności,  by
nosić  za  darmo  wszystkim  ludziom  bez  względu  na  rasę  czy  religię,  miłość,  którą  bez
naszej zasługi otrzymaliśmy od Boga.
Dziewica  Maryja,  którą  w  pewien  sposób  szanują  także  muzułmanie,  niech  nam
towarzyszy w tej misji.