CNOTY I WADY

     Biblia wymienia wiele cnót i wad, tzn. sprawno

ści, których osiągnięcie udoskonala człowieka lub go degeneruje.

 Jednak

że słownictwo biblijne jest zbyt ubogie, by można było mówić o cnocie czy wadzie w ogólności. W rezultacie,

 w odró

żnieniu od greckiego humanizmu, w Biblii cnoty i wady rozpatruje się z punktu widzenia człowieka i jego

 doskona

łości, a więcej z punktu widzenia Boga i Jego planów wobec człowieka: Bóg chce zjednoczyć ludzi ze sobą i

 mi

ędzy nimi nawzajem, a takiej wspólnoty wymaga ich postęp moralny.

     1. 

Natura cnoty i wady. 

   Cz

łowiekiem doskonałym nie jest ten, kto stara się być takim, ale ten, kto *szuka Boga

 i aby doj

ść do Niego, chodzi *drogą, którą mu Bóg wytyczył, jedyną, na której może znaleźć swój osobisty rozwój;

 t

ę fundamentalną postawę wyraża zdanie: „chodzić z Bogiem" 

(Rdz 5,22

; 

Rdz 5,24

; 

Rdz 6,9)

. Taka postawa uczyni

ła

 *Noego pe

łnym człowiekiem w przeciwieństwie do ludzi złych, którzy go otaczają, a których serca knują tylko złe

 zamys

ły 

(Rdz 6,5)

. Cnota polega na 

życiowym stosunku do Boga i na zgodności z Jego słowami, na *posłuszeństwie

 Jego woli, na sta

łym i prawdziwym kierowaniu się ku Niemu. Ten stosunek czyni człowieka sprawiedliwym.

 *Wierno

ść w chodzeniu drogami Pana jest fundamentalną cnotą, której miał uczyć swych synów *Abraham 

(Rdz

 18,19)

 i której praktyka jest warunkiem przymierza 

(Wj 19,5 

; 

Wj 19,8)

. A przeciwnie — chodzenie za obcymi

 bogami, nie za

ś za Bogiem jedynie prawdziwym, jest fundamentalną wadą 

(Pwt 6,14

; por. 

Pwt 4, 35)

. Odej

ście z

 drogi Bo

żej jest niewiernością wobec przymierza 

(Wj 32,8)

.

     Ale tej zgodno

ści z Bożym porządkiem, która stanowi cnotę i którą Biblia często nazywa *sprawiedliwością, nie

 osi

ąga się przez proste wypełnianie czynności nakazanych przez Boga. Te czynności mają być wyrazem uległości i

 wierno

ści, pochodzącej z *serca, wyrazem *miłości. Takie jest fundamentalne prawo przymierza 

(Pwt 6,5n

; 

Pwt

 10,16

; 

Pwt 11,1

; 

Pwt 30,20)

. W

łaśnie w sercu znajduje się korzeń cnoty lub wady. To do serca winny być

 skierowane s

łowa Boże, bardziej jeszcze — winny być w nim wyryte, aby stały się zasadą miłosnej wierności, która

 jest dusz

ą wszelkiej cnoty. Dlatego że serca ich były całe dla Boga, Dawid był tak wielki mimo swych upadków, a

 Jozafat post

ępował na drogach Bożych 

(1Krl 15,3

; 

2Krn 17,6)

. Je

żeli Ezechiasz czynił to, co dobre, sprawiedliwe i

 uczciwe wobec Boga, to dlatego, 

że szukał tego z całego serca 

(2Krn 31,20n)

.

     M

ądrzy psalmiści określając cnotliwego człowieka mówią, że jego serce pełne jest prawa Bożego i znajduje w

 prawie upodobanie 

(Ps 1,2

; 

Ps 37,21)

, podczas gdy serce przewrotnego jest puste i uwa

ża Boga za nieistniejącego 

(Ps

 14,1)

. Ten, w którym M

ądrość formuje cnoty pożyteczne dla człowieka, jak umiarkowanie, roztropność,

 sprawiedliwo

ść i siłę ducha, jest człowiekiem miłującym sprawiedliwość 

(Mdr 8,7

, gdzie sprawiedliwo

ść brana jest

 raz w swym znaczeniu hebrajskim fundamentalnej cnoty, innym znów razem w znaczeniu greckim szczegó

łowej

 cnoty w stosunkach spo

łecznych).

     Wreszcie sprawiedliwo

ść doskonała, którą głosi Jezus 

(Mt 5,20)

 i któr

ą opisuje całe Kazanie na Górze, polega na

 czysto

ści serca, wolnego od wszelkich *pragnień złych i pełnego miłosiernej miłości, która obejmuje nawet wrogów

 

(Mt 5,7n

; 

Mt 5,28

; 

Mt 5,44n)

. Plami

ą człowieka wady jego serca 

(Mt 15,18n)

.

      2. 

Źródła cnoty i wady.

   Nie ma potrzeby szukania 

źródła wad gdzie indziej jak tylko w samym człowieku.

 Odchodz

ąc od Boga przez grzech, człowiek staje się niezdolny opanować swe namiętności i przestaje być panem

 samego siebie. Zamiast udoskonala

ć  świat — niszczy go 

(1J 2,16n)

. Odt

ąd nie może w świecie znaleźć siły do

 przeciwstawienia si

ę ciężarowi swych namiętności 

(Syr 1, 22

; 

Syr 18,30)

 i do ponownego oczyszczenia si

ę. Tylko

 *moc Pa

ńska będzie dla niego źródłem jego mocy 

(Pwt 8,17 n

; 

Ef 6,10)

; bez niej by

łby leniwy i niedbały 

(Syr

 2,12n)

. Aby jego serce by

ło czyste, trzeba, aby Bóg je odrodził, aby wlał w nie nowego ducha, który uczyni je silnym

 

(Ps 51,12n)

. To w

łaśnie ten dar zapowiadali prorocy, a miał się on urzeczywistnić w Nowym Przymierzu. Wtedy

 ludziom zostanie dane nowe serce, w którym b

ędzie zapisane prawo Boże; otrzymają *Ducha samego Boga,

 czyni

ącego ich wiernymi 

(Jr 31,33

; 

Ez 36,26n)

. To ten sam Duch, który wype

łnia Mesjasza i który udzieli Mu

 wszystkich cnót wymaganych przez Jego królewskie pos

łannictwo: mądrości do rządzenia, mocy do uwolnienia się

 od Wrogów, pobo

żności do zachowania jedności z Bogiem, którego Mesjasz reprezentuje 

(Iz 11, 2-5)

.

      Ten Duch, którego rol

ę jako przewodnika wewnętrznego objawił Chrystus uczniom 

(J 14,26

;

 J 16,13)

, da im

 m

ądrość i konieczną moc do stania się niezwyciężonymi świadkami 

(Mt 10,20

; 

Łk 21,14 n

; 

Łk 24,48 n

; 

Dz 1,8)

. To

 On wyzwoli wierz

ącego ze wszystkich namiętności cielesnych, czyniących ludzi ułomnymi 

(Ga 5, 19n)

, a uczyni to

 poprzez rozlanie w jego sercu mi

łości Bożej uzdolni go do przynoszenia *owocu, którym są wszystkie cnoty

 o

żywione przez tę. miłość 

(Rz 5,5

; 

Ga 5,22)

. W ten sposób Duch umocni cz

łowieka wewnętrznego 

(Ef 3,16)

.

      2. 

Zwi

ązek cnót i katalog wad.

   Biblia nie zadowala si

ę zalecaniem swej drogi człowiekowi cnotliwemu i

 gro

żeniem niecnotliwemu sądem Bożym 

(Ps 1)

, jak to czynili poga

ńscy moraliści. Troszczy się jeszcze o

 zgromadzenie w formie pouczaj

ących list rysów charakterystycznych dla cnót i występków.

     Wykazy wad sporz

ądzali prorocy 

(Oz 4,1 n

; 

Jr 7,9)

, m

ędrcy 

(Prz 6,16-19

; 

Syr 25,2

; 

Syr 26,5n)

, Chrystus 

(Mk 7,21

 n paral.)

 i Jego aposto

łowie 

(1Kor 6,9n 

; 

Rz 1,29 nn

; 

Kol 3, 5-9

; 

1Tm 1,9n

; 

2Tm 3,1-5

; 

1P 2,1

; 

1P 4, 3)

. Zw

łaszcza

 Pawe

ł podkreślał, że głęboką przyczyną wad jest zapoznanie prawdziwego Boga, nad którego przenosi się bałwany.

 Wady w skutku swoim maj

ą dzielić ludzi, zwłaszcza że są sobie nawzajem przeciwstawne.

      Takie przeciwstawienie nie wyst

ępuje między cnotami, które właśnie się uzupełniają, a ich wykazy mówią,

 dlaczego sprawiedliwy jest sam jedno

ścią i stanowi zasadę *jedności. Oto np. streszczenie pouczeń proroka

 Micheasza: "Pokornie z Bogiem obcowa

ć, przez pełnienie sprawiedliwości, umiłowanie życzliwości" 

(Mi 6,8)

. Je

żeli

 chodzi o Jezusa, cechowa

ła go *pokorna łagodność 

(Mt 11,29)

, której da

ł nam przykład 

(J 13,15)

, mi

łość, która każe

 Mu odda

ć swe życie 

(J 15,13)

, mi

łość, która ma być wzorem wzajemnej miłości uczniów 

(J 13,34

; 

J 15,17)

, która

 b

ędzie ich znakiem wyróżniającym 

(J 13,35)

. Równie

ż Paweł, przedstawiając prawo zgodnie z mentalnością grecką,

 wed

ług której ideałem cnoty było czynienie tego, co zasługuje na pochwałę 

(Flp 4,8)

, jednocze

śnie często podkreśla

 te trzy cnoty, „które pozostaj

ą": wiara, nadzieja i miłość 

(1Tes 1,3

; 

Rz 5,1-5

; 

Kol 1,4 n...)

, a z nich najwa

żniejszą jest

 mi

łość 

(1Kor 13,13)

. Oczywi

ście że inne cnoty także są zalecane 

(1Tes 5,14-18

; 

Rz 12, 9-21

; 

Ef 4,2

; 

1Tm 4, 12

;

 

1Tm 6,11

; 

1P 3, 8

; 

2P 1,5nn)

; ale mi

łość jest więzią doskonałości; ona utrwala królestwo *pokoju Chrystusowego, w

 którym ludzie s

ą jednym Ciałem 

(Kol 3,12-15)

.