WYPOSAŻENIE WARSZTATOWE 

URZĄDZENIA DO KONTROLI HAMULCÓW 

 

    Ocena  skuteczności działania układu hamulcowego może być dokonana pośrednio, w 
warunkach stacjonarnych w warsztacie, lub bezpośrednio podczas prób drogowych. 
Do badania układu hamulcowego w sposób pośredni, a więc sił hamowania powstających 
na kołach samochodu przy kontrolowanym nacisku na pedał hamulca, służą specjalne 
urządzenia stanowiskowe nazywane również hamulcomierzami, które można podzielić na 
następujące grupy: 
● urządzenia rolkowe do badań kinetycznych, 
● urządzenia rolkowe do badań quasi-statycznych, 
● urządzenia płytowe do badań dynamicznych. 
Spośród tych urządzeń powszechne zastosowanie w warsztatach znalazły urządzenia 
rolkowe badające hamulce metodą quasi-statyczną. Powszechność używania tych urządzeń 
wynika z zalet tej metody badania (patrz tablica). Urządzenia płytowe spotkać można przede 
wszystkim w liniach diagnostycznych jako jeden zespół z płytami do badania uślizgu 
bocznego. 
 

 

 

 

Przykłady różnych koncepcji stanowiska do kontroli hamulców: 
A - stanowisko z rolkami, B - stanowisko z rolkami i podnośnikiem nożycowym, C - stanowisko z 
rolkami, płytą do badania uslizgu bocznego, urządzeniem do kontroli amortyzatorów i podnośnikiem 
nożycowym 

 

 
 
Porównanie urządzenia rolkowego z urządzeniem płytowym do badania hamulców 
 

Urządzenie rolkowe 

Urządzenie płytowe 

RODZAJ TESTU 

Test sztuczny, ponieważ rozkład masy na osie jest 
statyczny: około 60% masy przypada na oś przednią, 40% 
na oś tylną 

Test naturalny, ponieważ rozkład masy jest 
dynamiczny: przy maksymalnym opóźnieniu około 
80% masy przypada na oś przednią 

Podczas testu korektor hamowania większości 
samochodów nie działa 

Test sprawdza działanie korektora hamowania 

Łatwość kontroli nacisku nogi na pedał hamulca 

Mniejsza kontrola nad siłą nacisku 

POMIAR 

Pomiar obejmuje wiele obrotów koła, łatwe jest wykrycie 
odkształceń tarcz, owalizacji bębnów 

Pomiar obejmuje mniej więcej połowę obrotu koła 

Rzeczywisty czas próby wynosi około 3...5 min 

Test trwa krócej niż minutę 

Prędkość kół odpowiada 5 km/h; przy tej prędkości nie 
działa ABS; badanie odbywa się przy innym (większym) 
współczynniku tarcia między okładzinami a bębnem niż 
przy większych prędkościach 

Prędkość jazdy wynosi około 10 km/h. Można w 
niektórych urządzeniach stosować wyższe prędkości 
do sprawdzenia ABS 

Wyniki są łatwo powtarzalne dzięki dobrej kontroli 
nacisku na pedał hamulca 

Wyniki są trudniejsze do powtórzenia z uwagi na 
mniejszą kontrolę momentu i siły nacisku na pedał 

Dokładność pomiaru wynosi do 1% zakresu pomiarowego  Dokładność pomiaru wynosi do 1% zakresu 

pomiarowego 

Ograniczona możliwość badania samochodów z  
napędem  4 x 4  

Możliwość badania samochodów z każdym  
napędem 4x4 

ŁATWOŚĆ OBSŁUGI 

Łatwy wjazd na stanowisko, niezależnie od prędkości 

Wjazd ze ściśle określoną prędkością, konieczność 
utrzymania równoległości najazdu; krótka droga 
rozpędzenia dla badania tylnej osi 

Wskaźniki analogowe nie pokazują dokładnego wyniku, 
zalecany także wskaźniki cyfrowe 

Wyniki mogą być wyświetlone na wiele sposobów; 
rozszerzone funkcje wskazań tablicy 

INSTALACJA 

Roboty budowlane oraz elektryczne (380 V) 

Płytki wykop, zasilanie 220 V 

Maksymalny pobór mocy około 6000 W 

Maksymalny pobór mocy około 50 W 

 
 

 

Urządzenia rolkowe  

W warunkach warsztatowych hamulce kontroluje się na rolkach metodą quasi-statyczną. Za 
pomocą tej metody można nie tylko określić skuteczność hamulców, ale i wykryć 
nieprawidłowości w pracy układu hamulcowego.  
Zasada pracy quasi-statycznego urządzenia sprowadza się do pomiaru siły stycznej do rolki 
napędzającej z niewielką prędkością obrotową hamowane koło pojazdu. Niezależnie od 
producenta i typu urządzeń rolkowych do pomiaru sił hamowania ich budowa i ogólne 
zasady działania są podobne. Głównym elementem urządzenia są dwie pary rolek 
napędowych, na które najeżdża samochód, kolejno przednimi i tylnymi kołami.  

 

 
 
 
 
 
 
 
Wyposażenie stanowiska do badania hamulców  
1 wyłącznik główny 
2. przycisk “Automatyka” 
3. wskaźnik 
4.  lampka “ Automatyka” 
5. lampka “Różnica sił hamowania”   
6. odbiornik podczerwieni 
7. kolumna sterownicza 
8. zespół rolek 
20. pas ostrzegawczy 
21. linie kierunku jazdy 
22. badana oś 

 

Każda z par rolek napędza niezależnie od siebie jedno koło samochodu. Jedna z rolek (8, 
rysunek na następnej stronie) jest napędzana silnikiem elektrycznym (5). W niektórych 
rozwiązaniach rolka ta przekazuje napęd na drugą przez łańcuch. Silnik elektryczny jest 
zawieszony wahliwie na łożyskach i wyposażony w ramię reakcyjne, działające na układ 
pomiarowy. W starszych rozwiązaniach był to hydrauliczny siłomierz (6), w nowszych 
konstrukcjach urządzeń stosuje się elektryczny układ pomiarowy z czujnikami 
tensometrycznymi lub indukcyjnymi. Po naciśnięciu pedału hamulca powstaje w miejscu 
styku opony z rolką siła hamowania, która wywołuje odpowiednio proporcjonalny moment 
reakcji na ramieniu silnika elektrycznego. Siła oddziaływania ramienia powoduje powstanie 
ciśnienia w układzie pomiarowym, ugięcie sprężyn lub odkształcenia tensometru, zależnie 
od rodzaju układu pomiarowego. W przypadku układu hydraulicznego wzrost ciśnienia jest 
odczytywany bezpośrednio na manometrze wyskalowanym w jednostkach siły hamowania. 
W innych układach pomiarowych następuje przetworzenie odkształcenia mechanicznego na 
sygnał elektryczny, który - po wzmocnieniu i obróbce - jest przekazywany do urządzenia 
rejestrującego. 

 

 

Schemat urządzenia  rolkowego do badania hamulców z hydraulicznym układem pomiarowym 
1 - rolka pomocnicza, 2 - rolka sygnalizująca poślizg badanego koła, 3 - rolka napędowa, 4 - łańcuch, 
5 - silnik elektryczny z reduktorem, 6 - siłomierz hydrauliczny, 7 - lampka sygnalizująca poślizg 
badanego koła, 8 - wskaźnik siły hamowania, 9 - wskaźnik siły nacisku na pedał hamulca, 10 - 
miernik nacisku na pedał hamulca, 11 - badane koło 

 
Urządzenia rolkowe sterowane mikroprocesorem pozwalają określić ponadto 
nierównomierność siły występującej na danym kole, różnicę między siłami hamowania kół 
jednej osi, skuteczność hamowania (procentowo) po włączeniu układu głównego lub 
hamulca awaryjnego oraz zalecenia dotyczące przeprowadzenia naprawy i usunięcia 
występujących niedomagań. Tego rodzaju informacje ujęte w wydrukowanym przez 
urządzenie protokole mogą dotyczyć między innymi nadmiernego bicia promieniowego 
bębnów hamulcowych lub bicia osiowego tarczy hamulcowej, jak też nieprawidłowej 
charakterystyki sprężyn ściskających szczęki. 
 
Zespoły rolek są wyposażone w dodatkowe rolki stykowe, tak zwane trzecie rolki (10, rys. 
powyżej oraz 1 i 2, rys. na następnej stronie), które napędzane od kół samochodu mają za 
zadanie sygnalizowanie na kolumnie sterowniczej chwili wystąpienia poślizgu koła. Kiedy na 
zespół rolek wjeżdża pojazd, jest wywierany nacisk na rolki stykowe przez co 
przemieszczają się one w dół. Ruch ten powoduje automatyczne włączenie silników 
napędowych zespołów rolek (3 i 4). Kiedy oś opuszcza zespół rolek, to rolki stykowe 
przemieszczają się w górę. Silniki napędowe zostają automatycznie wyłączone. Wysoki 
współczynnik tarcia rolek stykowych jest w stanie nawet przy niewielkim obciążeniu osi 
przenieść siły hamowania. Jeżeli siła hamowania jest większa niż siła tarcia między kołem i 
rolkami, to koło zaczyna się  ślizgać (blokować). Dlatego nie jest dalej mierzona siła 
hamowania, lecz tylko opór poślizgu miedzy kołem a rolkami. Taki wynik jest 
bezwartościowy dla badania hamulców. Automatyczne wyłączanie podczas poślizgu 
uniemożliwia wykonanie błędnego pomiaru oraz zapobiega uszkodzeniom ogumienia. Dzięki 
pomiarowi obrotów przez rolki stykowe jest śledzona wielkość poślizgu. Jeżeli przekroczona 
zostanie dopuszczalna wartość poślizgu (z reguły 15-20%), wyłączą się silniki napędowe. 

 

 

Schemat urządzenia rolkowego 
do badania hamulców z 
elektrycznym układem 
pomiarowym i z czujnikiem 
tensometrycznym 
1- wskaźnik, 2 - wzmacniacz 
serwomechanizmu, 3 - zasilacz 
i wzmacniacz, 4 - płytka zginana 
z czujnikiem tensometrycznym, 
5 - ramię reakcyjne, 6 - silnik z 
reduktorem, 7 - łańcuch, 8 - rolki 
napędowe, 9 - zderzaki

 

Sterowanie urządzeniem rolkowym 
Sterowanie całym urządzeniem może odbywać się z miejsca kierowcy, przewodowo lub 
bezprzewodowo. Odczyt sił hamowania odbywa się, w zależności od typu urządzenia, na 
wskaźnikach analogowych lub cyfrowych. Na kolumnie sterowniczej jest umieszczany 
dodatkowy wskaźnik procentowej różnicy sił hamowania między lewym i prawym kołem. 
Urządzenia rolkowe wykorzystywane do urzędowych badań technicznych muszą być 
wyposażone w miernik nacisku na pedał hamulca, wykorzystujący działanie układu 
hydraulicznego lub elektrycznego. W nowych rozwiązaniach stosuje się mierniki całkowicie 
bezprzewodowe. 

                  

                 

 

Przykłady rozwiązania wskaźników pomiarowych: bez wskaźnika cyfrowego (z lewej) i ze 
wskaźnikiem cyfrowym typu LCD (z prawej). Wskaźnik cyfrowy jest potrzebny wtedy, gdy oprócz sił 
hamowania mają być pokazywane dalsze informacje, określane przez wyposażenie dodatkowe 
stanowiska; jak ciśnienia hamowania, określane za pomocą fal radiowych lub czujnikiem kablowym, 
siły nacisku na pedał określane za pomocą miernika, naciski osi określane wagą, jak również uślizg 
boczny i przyczepność do podłoża.  

 

Niektóre z urządzeń mają elektrodynamiczne hamowanie rolek podczas wyjeżdżania 
pojazdu ze stanowiska. Hamowanie elektrodynamiczne polega na podawaniu napięcia 
stałego na uzwojenia stojanów silników napędowych. W warsztatach o dużej częstości 
badań zaleca się stosować urządzenia z automatycznym włączaniem napędu po wjeździe 
na rolki i automatycznym wyłączaniem po zjeździe z rolek.  
Badanie napędów 4x4 
Z uwagi na dużą liczbę zarejestrowanych u nas pojazdów z napędem 4x4, wskazana jest 
opcja urządzenia umożliwiająca odwrócenie kierunku obrotu jednego zespołu napędowego 
rolek (pozwoli to na badania hamulców w pojazdach z nierozłączalnym napędem na 
wszystkie koła). W wyniku odwrócenia kierunku napędzania jednego koła osi i stopniowej 
regulacji prędkości obrotowej koła doprowadza się do zatrzymania wału napędowego. Unika 
się dzięki temu przekazywania siły hamowania na drugą  oś (brak mocy krążącej), co 
mogłoby spowodować uszkodzenie międzyosiowego sprzęgła wiskozowego. Do badania 
nierozłącznych napędów 4x4 powinno się dysponować dwuosiowym urządzeniem 
rolkowymi, urządzeniem z opcją odwracania kierunku obrotów jednej pary rolek lub 
mobilnymi rolkami wolnobieżnymi, które podkłada się pod koła niebadanej osi.  
W związku z wprowadzaniem na rynek pojazdów z permanentnym napędem 4x4 
sterowanym elektronicznie, producenci urządzeń rolkowych przygotowali ostatnio nowe 
rozwiązania do badania hamulców w takich pojazdach. Przykładem są rolki firmy MAHA z 
systemem pomiarowym Speed Control Mode (SCM). W systemie tym obroty obu kół jednej 
osi na rolkach są synchronizowane kątowo, przy czym rolki nie obracają się już w kierunkach 
przeciwnych. Prędkość obrotowa rolek jest tak określana, aby była niższa od zadanej w 
sterowniku pojazdu prędkości włączenia napędu drugiej osi lub progu aktywacji 
mechanicznego sprzęgła wiskozowego. 

 

Urządzenie rolkowe 
EUROSYSTEM firmy MAHA 
przystosowane do badania 
hamulców w samochodach z 
napędem na wszystkie koła

 

 

Materiał rolek 
W konstrukcji urządzenia rolkowego szczególnie ważny jest rodzaj materiału pokrywającego 
rolki. Warunki pomiaru wymagają bowiem zachowania dużego współczynnika tarcia między 
rolkami a oponami badanego pojazdu. Wymaga się, aby wynosił on przy suchych rolkach co 
najmniej 0,8 i przy mokrych 0,6. Materiał rolek powinien zapewniać oszczędne zużycie opon 
i w jednakowym stopniu odpowiadać każdemu profilowi bieżnika. Są różne rodzaje okładzin 
rolek, które w mniejszym lub większym stopniu spełniają te wymagania. Rolki pokryte 
tworzywem sztucznym, często z domieszką korundu, powodują mniejsze niszczenie opon i 
zachowują wysoki współczynnik przyczepności również w stanie zawilgocenia. 
Urządzenia rolkowe do urzędowych badań technicznych 
W zależności od rodzaju badanych pojazdów urządzenia rolkowe dzieli się na: 
- urządzenia do badania hamulców pojazdów o dmc do 3,5 t (prędkość testowa ok.5 km/h), 
- urządzenia do badania hamulców pojazdów o dmc powyżej 3,5 t (prędkość testowa ok. 2,5 
km/h), 
- urządzenia do badania hamulców pojazdów o dmc do 3,5 t oraz powyżej 3,5 t (tzw. 
urządzenia uniwersalne – dwie prędkości z możliwością ich przełączania), 
- urządzenia do badania hamulców motocykli (najczęściej funkcję  tę pełnią urządzenia 
standardowe z wyposażeniem dodatkowym – tzw. przystawką do badania motocykli) 
 

 

Waga pod zespołem rolek do określenia ciężaru danej 
osi. Odpowiednie wyniki są później uwzględniane w 
obliczeniach skuteczności hamowania (w %), jak 
również w opóźnieniu hamowania (w m/s²)

 

 

Urządzenia do badania pojazdów o dmc powyżej 3,5t. oraz urządzenia uniwersalne są 
dodatkowo wyposażane w: 
●  mierniki ciśnień w siłownikach pneumatycznych układów hamulcowych (nie wymagane w 

urządzeniach do badania wyłącznie pojazdów o dmc do3,5t.), które występują w 
wersjach: 

   - przewodowej - wystarczy jeden miernik, 
   - radiowej – potrzebny jeden miernik na każdą oś pojazdu. 
●  wagi służące do wyznaczenia rzeczywistego wskaźnika skuteczności hamowania 

(procedura taka nie jest przewidziana w polskich przepisach dot. badania pojazdów). Wag 
tych nie należy mylić z legalizowaną wagą samochodową. 

●  symulator obciążenia. 

 

Uwaga:  Urządzenia do kontroli działania hamulców pojazdów o dmc powyżej 3,5 tony nie 
muszą być wyposażone w miernik siły nacisku na pedał hamulca. Jeżeli jednak mamy do 
czynienia z urządzeniem uniwersalnym, musi ono posiadać zarówno miernik siły nacisku na 
pedał, jak również miernik(i) ciśnienia w pneumatycznych układach hamulcowych. 
Przykłady wyposażenia dodatkowego dla urządzeń rolkowych pokazano na rysunkach. 
 

 

Urządzenie do podnoszenia kompletnego zespołu rolek powyżej posadzki. Przydatne w przypadku 
pojazdów z osiami tylnymi typu tandem, kiedy podczas badania hamulców nie może na rolki zostać 
przeniesiona odpowiednia siła hamowania, ponieważ bliźniacza oś z tyłu stoi na posadzce i 
przejmuje część siły hamowania. Podniesienie badanej osi ponad posadzkę pozwala wytworzyć 
nacisk osi, co umożliwia wykonanie badania. Ponadto można symulować różne stany obciążenia osi 
 

          

                    

 

Symulator obciążenia (nazywany urządzeniem ściągającym) do symulacji różnych wariantów 
obciążenia osi. Oś zostaje połączona pasami z siłownikiem hydraulicznym, zamontowanym w 
kanale. Podczas badania hamulców siłownik ciągnie oś do dołu i zwiększa w ten sposób nacisk na 
czujniki wagi, które rozpoznają to jako dodatkowe obciążenie osi. Urządzenie ściągające jest 
stosowane, aby zasymulować efekt obciążenia ładunkiem i sprawdzić skuteczność hamowania 
pustego pojazdu także w stanie załadowanym.  

 
 

 

 

Urządzenia płytowe do badania hamulców 
Badanie pojazdu na urządzeniu płytowym jest procesem dynamicznym, odpowiadającym 
rzeczywistym warunkom jazdy. Ocena skuteczności działania hamulców odbywa się 
podczas próby rzeczywistego hamowania pojazdu z określonej prędkości. Stosuje się 
stanowiska skradające się z dwóch lub czterech zespołów pomiarowych. Każda płyta 
pomiarowa ma oddzielny układ pomiarowy. Metoda dynamiczna polega na tym, że 
pojazdem wjeżdża się z prędkością 5-10 km/h na płyty najazdowe. Kierowca powinien 
zahamować pojazd w chwili, gdy kola jezdne znajdą się na płytach pomiarowych. Wartość 
przemieszczenia płyt jest proporcjonalna do siły hamowania. Przemieszczenia mierzy się za 
pomocą czujników tensometrycznych, a komputer przeprowadza obróbkę danych. Wadą 
metody jest trudność zapewnienia powtarzalności badań, to jest początkowej prędkości 
hamowania i siły nacisku na pedał hamulca. Duży wpływ na dokładność badań wywiera 
masa płyty pomiarowej (bezwładność płyty). 

 

Schemat urządzenia płytowego do badania hamulców w wersji czteropłytowej  
1 - płyta najazdowa, 2 - czujniki siły, 3 - bieżnie rolkowe, 4 - zespół wskaźników, 5 - sprężyny 
 

 

Fazy badania hamulców obu osi pojazdu na urządzeniu czteropłytowym