Wykonanie: 
Don LuCaS (Łukasz Gołacki) 
W oparciu o: 
Notatki własne 
Wykłady dr Czapli. 
Zwoje z nad morza Martwego 
Księgę Bielskiego 
 

Wprowadzenie podstawowych pojęć i terminów.

 

 

Znaczenia organizacji: 

  Znaczenie rzeczowe - 

 

Znaczenie atrybutowe: 

 

1. Organizacje są tworami człowieka (artefaktami) stworzonymi dla wykonania określonego celu 
(celów), a zatem są celowo zorientowane;  
2. W skład organizacji wchodzą ludzie, stanowiący ich niezbędny element oraz rzeczowe środki 
(aparatura), którymi ci ludzie posługują się w swych działaniach;  
3. Organizacje są systemami zachowującymi się rozmyślnie, zdolnymi do korygowania, a nawet 
zmiany pierwotnie wyznaczonych celów;  
4. Organizacje są wyodrębnione z otoczenia, a równocześnie otwarte; czerpią z otoczenia: ludzi, 
materię, energię, informacje i wartości; przekazują do otoczenia: dobra, usługi, informacje, 
wartości;  
5. Organizacje są ustrukturalizowane i zhierarchizowane w podwójnym znaczeniu: zawierania się 
podsystemów w systemie (inkluzji) i w znaczeniu podporządkowania jednych ludzi i komórek 
organizacyjnych innym; 
6. Organizacje mają wyodrębniony człon kierowniczy sterujący ich funkcjonowaniem i rozwojem;  
7. Organizacje utrwalają sposoby zachowania ludzi i zasady ich współdziałania (strukturę) w 
drodze formalizacji;  
8. Organizacje są systemami samoorganizującymi się zdolnymi do podnoszenia stopnia swego 
wewnętrznego uporządkowania (negatywnej entropii);  
9. Organizacje są stabilne, zdolne do utrzymywania równowagi dzięki procesom homeostazy lub 
ekspansji;  
10. Organizacje są ekwifinalne, zdolne do osiągania tych samych rezultatów różnymi drogami i 
wychodząc z różnych stanów początkowych. 

 

 

  Znaczenie czynnościowe – Planowanie, motywowanie, organizowanie, kontrolowanie. 

 
Organizacja – jest otwartym systemem społeczno – technicznym, zorientowanym celowo i mającym 
określoną strukturę. 
Cechy organizacji: 

  Organizacje są tworami człowieka (artefaktami), stworzonymi dla wykonywania określonego celu, 

a zatem są celowo zorientowane. 

  W skład organizacji wchodzą ludzie, stanowiący ich niezbędny element oraz rzeczowe środki, 

którymi Ci ludzie posługują się w swych działaniach. 

  Organizacje są systemami zachowującymi się rozmyślnie, zdolnymi do korygowania, a nawet 

zmiany pierwotnie wyznaczonych celów. 

  Organizacje są wyodrębnione z otoczenia, a równocześnie otwarte; czerpią z otoczenia: ludzi, 

materię, energie, informacje i wartości; przekazują do otocznia: dobra usługi, informacje, wartości; 

  Organizacje są strukturalizowane i zhierarchizowane w podwójnym znaczeniu: zawierania się 

podsystemów w systemie (inkluzji) oraz podporządkowania jednych ludzi i komórek 
organizacyjnych innym; 

  Organizacje mają wyodrębniony człon kierowniczy sterujący ich funkcjonowaniem i rozwojem; 
  Organizacje utrwalają sposoby zachowania ludzi i zasady ich współdziałania (strukturę) w drodze 

formalizacji; 

  Organizacje są systemami samoorganizującymi się, zdolnymi do podnoszenia stopnia swego 

wewnętrznego uporządkowania (negatywnej entropii); 

  Organizacje są stabilne, zdolne do utrzymywania równowagi dzięki procesom homeostazy lub 

ekspansji; 

  Organizacje są ekwifinalne, zdolne do osiągania tych samych rezultatów różnymi drogami i 

wychodząc z różnych stanów początkowych. 

 
Ekwifinalność 

– jest to zasada która mówi że wychodząc z innych źródeł można dojść do tych samych 

rezultatów. 
 
Efekt synergii - oznacza uzyskiwanie zwielokrotnionych korzyści dzięki umiejętnemu połączeniu części 
składowych całości. Pojęcie to wykorzystywane jest głównie w kręgach menedżerskich w odniesieniu do 
przedsiębiorstw, jak i jednostek działających w ich wnętrzu. 
 
Entropia ujemna – przezwyciężenie tendencji do upadku.  
 
Typy organizacji: 

  Organizacje gospodarcze – nastawione na zysk 
  Organizacje użyteczności publicznej – szkoły publiczne, instytucje kulturalne. 
  Organizacje administracyjne – państwowe i samorządowe. 
  Organizacje militarne i policyjne – służby mundurowe, służące zapewnianiu bezpieczeństwa. 
  Organizacje społeczne – partie polityczne, stowarzyszenia 
  Organizacje religijne – kościoły, klasztory, związki wyznaniowe. 

 
Typologia organizacje wg. A. Etzioni’ego: 

  Organizacje przymusowe – Władza oparta jest na przymusie. Uczestnicy organizacji nie 

identyfikują się z nią, a także mogą być do niej nastawieni wrogo. (Więzienia, Obozy pracy) 

  Organizacje utylitarne – Władza wynika z możliwości dysponowania środkami nagrody dla 

uczestników (płace, premie). Uczestnicy takiej organizacji są w niej głównie z przyczyn korzyści 
finansowych (przedsiębiorstwa) 

  Organizacje normatywne – Władza wynika z norm moralnych i przekonań ludzi, 

podporządkowanie ma charakter moralny i wiąże się z osobistym zaangażowaniem w sprawy 
organizacji (partie polityczne, itp.). 

 
 
 
 
Kryteria grupowania organizacji: 

  Funkcja genotypowa organizacji (cel zewnętrzny) 
  Charakter otoczenia organizacji 
  Stosowana technologia 
  Cechy i struktura społeczna uczestników organizacji i charakter ich uczestnictwa. 
  Cechy struktury organizacyjnej 
  Cechy podsystemu zarządzania. 

 

Modele organizacji. 

 

Model Leavitta: 

Jest to model ilustrujący społeczno-techniczny 
charakter organizacji i współzależność 
podsystemów. Ludzie i Zadania to aspekt 
Społeczny, a Struktura i Technologia aspekt 
Techniczny. Strzałki wyrażają wzajemną 
zależność między podsystemami. Zmiana 
wymuszona przez otoczenie w jednym 
podsystemie musi pociągnąć zmiany w reszcie 
podsystemów.  
Wada: Pomija człon kierowniczy organizacji, 
który we wszystkich interpretacjach Organizacji 
jest jej przypisywany. 
 
 
 

Model Systemowy: 

Organizacja jest całością 
wyodrębnioną z otoczenia a 
jednocześnie otwartą na nie. 
Organizacja jest powiązana 
wejściami i wyjściami z 
otoczeniem. Wejścia i wyjścia są 
przedstawione w sposób 
uproszczony. 1) Nie zostały 
rozróżnione wejścia zasileniowe i 
informacyjne. 2) Zaznaczono 
wszystkie wejścia i wyjścia 

łącznie, nie „adresując” ich do poszczególnych podsystemów. Linie przerywane pokazują wzajemne 
relacje między podsystemami. Strzałki zamieniono na linie przerywane ze względu na relacje 
poszczególnych podsystemów między sobą.  
Podsystem celów i wartości:

 

  Jest wyrażeniem związków organizacji z otoczeniem. 
  Funkcja Genotypowa – Organizacja pełni określoną funkcję w społeczeństwie. 
  Określony stopień realizacji celów organizacji, czyli zaspokojenia potrzeb społecznych jest 

warunkiem otrzymywania zasileń z otoczenia, a tym samym jej przetrwania i rozwoju. 

  Pozostaje pod wpływem otoczenia społeczno-kulturowego. 
  Jest kształtowany także przez uczestników organizacji, którzy wnoszą do niej swoje indywidualne 

cele, interesy i systemy wartości. 

Zmiany w otoczeniu organizacji powodują że:

 

  Rośnie znaczenie kultury organizacyjnej jako spoiwa organizacji. 
  Kulturę trwałości i stabilności trzeba zastąpić kulturą zmiany i elastyczności. 

 
 
 
 
 

Podsystem psycho-społeczny: 

  Obejmuje: jednostki ludzkie, grupy ludzi, cele indywidualne, podział pracy, system ról 

organizacyjnych oraz dynamikę grup.  

  Podsystem ten jest od silnym wpływem indywidualnych cech uczestników organizacji (m.in. wiek, 

płeć, poziom wykształcenia itp. ). 

  Na ten podsystem oddziałuje podsystem celów i wartości oraz podsystem techniczny. 
  Klimat organizacyjny – tworzy się przez m.in. charakter zadania, stosowaną technologię, kulturę 

organizacyjną. 

  Ma charakter probabilistyczny – zachowania ludzi nigdy ni dadzą się w pełni przewidzieć.  

 
Podsystem techniczny (technika i technologia): 

  Obejmuje on zarówno wiedzę niezbędną do realizacji celów, jak i wyposażenie (aparaturę) 
  Podsystemy techniczne różnią się od siebie, w zależności od ich funkcji genotypowej. 
  Podsystemy techniczne różnią się od siebie technologią wybraną do realizacji celów. 
  W zależności od technologii potrzebne są różne maszyny i ludzie potrafiący je obsługiwać. 
  Podsystem techniczny ma silny wpływ na podsystem struktury. 
  Dominuje logika deterministyczna. 
  Potrzeba maksimum pewności w działaniu. 

 
Podsystem struktury: 

  Pełni funkcję łącznika między podsystemem technicznym a podsystemem psycho-społecznym. 
  Jego zadaniem jest zapewnienie harmonicznego działania podsystemów technicznego i psycho-

społecznego. 

   Zawiera relacje między wszystkimi składnikami organizacji (ludźmi i elementami rzeczowymi). 
  Określa podział zadań oraz sposób ich koordynacji i integracji. 
  Określa zależności wynikające z podziału władzy w organizacji, przebieg procesów pracy i 

sposób przekazywania informacji.  

  Struktura formalna struktury: zakres zadań, uprawnień, odpowiedzialności, regulaminach, 

instrukcjach. 

  Struktura formalna nigdy nie obejmuje wszystkich relacji między elementami organizacji. 

 
Podsystem zarządzania:

 

  Łączy i spaja wszystkie podsystemy 
  Jego zadaniem jest utrzymanie równowagi między organizacją a otoczeniem. 
  Zadaniem podsystemu zarządzanie jest także oddziaływanie na otoczenie w celu uzyskania 

dogodnych warunków dla organizacji. 

  Podsystem ten może zachowywać się wobec otoczenia biernie lub czynnie. 
  Ma możliwość dostosowania organizacji do otoczenia (poprzez zmiany w podsystemach) 
  Utrzymuje stan równowagi między podsystemami. 

 
 
Model D.Katza i R.L.Kahna: 
Kryterium wyróżnienia podsystemów pełni ich rola w funkcjonowaniu organizacji. 
Podsystemy produkcyjne: 

  Realizują zachodzące w organizacji procesy transformacji materii i energii. 
  Można powiedzieć że są w pewnym sensie odpowiednikiem podsystemu technicznego.  
  Chodzi tutaj o wszelką działalność podstawową dla danej organizacji, tzn. dla szpitala leczenie 

chorych, dla przedsiębiorstwa przemysłowego, produkcja. 

 
 

Podsystemy wspierające:

 

  Ich funkcją jest zapewnianie zasileń, czyli zapewnienie odbioru dóbr pojawiających się na 

wyjściach organizacji. 

  Dbają o stworzenie warunków dogodnych dla funkcjonowania organizacji. 
  Obsługa wejść i wyjść. 
  Relacje pomiędzy organizacją a otoczeniem 
  Wspieranie podsystemów produkcyjnych. 

 
Podsystemy scalające: 

  Zapewniają zaangażowanie ludzi w realizację celów organizacji. 
  Łączą one cechy podsystemów: celów i wartości, psycho-społecznego i struktur. 
  Rekrutacja pracowników, oraz wpajanie im kultury organizacyjnej. 
  Podział zadań między ludzi i ich koordynację. 
  System wynagrodzeń i kar, 

 
Systemy adaptacyjne: 

  Ich rolą jest śledzenie zmian zachodzących w organizacji, ocena tych zmian oraz ich 

konsekwencje jakie przynoszą organizacji. 

  Projektowanie zmian w organizacji. 
  Są nastawione na przyszłość organizacji, a nie na jej bieżące funkcjonowanie. 

 
Podsystemy kierownicze: 

  Odpowiadają podsystemowi zarządzania. 
  Koordynują działania wszystkich podsystemów. 
  Zapewniają równowagę między organizacją a otoczeniem. 
  Dostrzeganie i rozwiązywanie konfliktów. 

 
 

Model Krzyżanowskiego: 
Model ten jest rozwiązaniem pośrednim pomiędzy modelami 
systemowym oraz Katza i Kahna. Z jednej strony przedstawia on 
podstawowe składniki całości zorganizowanego działaniami, a z 
drugiej (podobnie jak u Katza i Kahna) człony realizujące 
poszczególne fazy funkcjonowania organizacji. „Organizację 
tworzą ludzie, formułując ich cele (misje), czerpiąc z otoczenia 
odpowiednie do realizacji tych celów zasoby i łącząc wszystkie 
elementy organizacji przy pomocy odpowiednio zaprojektowanej 
struktury.”. Nowością tego modelu są zasoby przyrody (naturalne), 
jako wyodrębnionego członu organizacji. Krzyżanowski uważa że 
przyroda jest integralną częścią organizacji i jej otoczenia, choć jej 
rola i znaczenie zależą od typu organizacji. Podstawową częścią 
tego modelu są 3 nakładające się na siebie składniki organizacji: 
Ludzie, zasoby przyrody i zasoby techniczno-technologiczne. 
Autor specjalnie nie używa określenia Zasobu w odniesieniu do 
ludzi, gdyż uważa że nie jest to trafne odniesienie. 3 mniejsze kręgi 

obrazują strukturę integrującą ludzi zasobami. Człon kierowniczy, wyznacza kierunki działania, 
strategię. Człon ten obejmuje człony wyjść i wyjść. Strzałki obrazują relacje organizacji z otoczeniem. 
Nie jest jasne dlaczego wejścia (tam gdzie pole struktur) i transformacje połączono a wyjścia 
potraktowano jako oddzielny segment.  
 

Model Mintzberga: 

 
Model ten posiada pięć części składowych 
(podsystemów). Kryterium wyróżnienia tych 
podsystemów jest ich udział w procesie zarządzania 
organizacją oraz realizacji ich celów. Środkowa figura 
obejmuje trzy podsystemy. Dwie boczne elipsy obejmują 
dwa pozostałe podsystemy. Za podstawowe i występujące 
w każdej organizacji elementy Mintzberg uważa poziom 
operacyjny i kierownictwo naczelne.  
Poziom operacyjny – jest to połączony podsystem, 
podsystemów produkcji i wspierania. Realizuje procesy 
transformacji zachodzące w organizacji, zapewnia 
dopływy zasileń oraz dystrybucję. 
Kierownictwo naczelne – spełnia podobną funkcję jak 

podsystemy zarządzania i kierowniczy. Jego zadaniem jest utrzymanie równowagi organizacji z 
otoczeniem. Zadaniem tego podsystemu jest również formułowanie strategii organizacji zmierzającej do 
realizacji jej celów. Inną funkcją jest koordynowanie, podział pracy, tworzenie więzi pomiędzy 
elementami organizacji, tworzenie systemu przepływu informacji, motywowanie. Chodzi o to aby 
organizacja funkcjonowała całością.  
Kierownictwo pośrednie 

– przejmuje część obowiązków kierownictwa naczelnego. 

Technostruktura – zespół (zespoły) analityków i wspomagających ich pracowników służących 
organizacji nie przez bezpośrednią realizację jej celów, a przez wpływanie na prace innych (Planowanie 
operacyjne, badanie pracy, szkolenie personelu itp.). 
Jednostki pomocnicze – są to wszystkie jednostki pomagające organizacji, jednostki te nie muszą 
pomagać w tej samej dziedzinie. Mogą to być np.: Komórki badawczo-rozwojowe, komórki PR, itp. 

Cykl życia organizacji.

 

Faza 
Przedsiębiorczości 

Faza 
Strukturyzacji 

Faza 
Formalizacji 

Faza budowy 
zespołu 

Faza budowy 
sieci 

- Założyciel kieruje 
firmą. 
- Uwaga skupiona na 
wejściu na rynek. 
- Nieformalna 
struktura. 
- Niewielkie rozmiary 
firmy. 
-Wspólny cel – 
sukces. 

  Pierwszy Kryzys 

- Pisane zasady 
- Naczelne 
kierownictwo 
skupia się na 
strategii 
- Średni szczebel 
kierownictwa 
kieruje organizacją 
- Komunikacja 
formalna (raporty, 
sprawozdania) 

   Trzeci Kryzys 

- Rozwój opary na 
profesjonalnym 
zarządzie. 
- Hierarchiczna 
struktura 
- Nowe Systemy: 
Rachunku kosztów 
Motywacji 
Standardy jakości. 
- Komunikacja dąży 
do formalnej. 
- władza 
scentralizowana. 

    Drugi Kryzys 

- Wzrost liczby 
pracowników. 
- Problemy z 
komunikacją 
- Potrzeba 
rozdzielenia władzy i 
własności.

 

- Brak autonomii 
- Potrzeba 
decentralizacji. 
- Potrzeba ustalenia 
zasad funkcjonowania 
organizacji. 

- Potrzeba 
elastyczności a nie 
biurokracji 
- chęć 
przystosowania. 

- Budowa zespołu 
wokół zadania, 
funkcji. 
- Zespoły mogą 
same rozwiązywać 
problemy, bez 
konsultacji z 
przełożonymi. 
- Kwalifikacje ludzi 
są bardzo ważne 
- Organizacja 
szkoleń dla 
pracowników 
- Od zespołu 
oczekuje się 
przedsiębiorczości. 

- Kontynuacja 
poprzedniej fazy. 
- Wyjście poza ramy 
jednego 
przedsiębiorstwa,  
- Łączenie zespołów 
z największymi 
umiejętnościami. 

 
 

Zasoby organizacji. 

 

Analiza zasobów obejmuje cały przekrój przedsiębiorstwa, a więc: 
 

  Zasoby finansowe (rentowność, zdolność kredytowa itp.); 
  Zasoby fizyczne (budynki, urządzenia stacji serwisu itp.); 
  Zasoby ludzkie (załoga, kadra inżynierska, kadra zarządzająca itp.); 
  Zasoby organizacyjne (systemy informacyjne, istniejące struktury itp.); 
  Zasoby technologiczne (standard, jakość, marka, know-how itp.). 

 
Wpływ na funkcjonowanie organizacji to każdy na własny rozumek musi wymyślić   
 
 

Role menadżera.  

 

Kategoria 

Rola 

Przykład działania 

Reprezentant 

Udział w uroczystym otwarciu nowego zakładu 

Przywódca 

Zachęcenie pracowników do zwiększania wydajności 

 
 Interpersonalna 

Łącznik 

Koordynacja działań dwóch grup projektowych 

Obserwator 

Śledzenie sprawozdań branżowych, aby nadążać za 
rozwojem wydarzeń 

Propagator 

Wysyłanie notatek prezentujących nowe inicjatywy 
organizacji 

 
Informacyjna 

Rzecznik 

Wygłaszanie przemówień w dyskusji na temat planów 
wzrostu 

Przedsiębiorca 

Opracowanie nowych pomysłów innowacyjnych 

Osoba 
przeciwdziałająca 
zakłóceniom  

 
Rozwiązanie konfliktu między podwładnymi 

Dysponent 
zasobów 

Dokonywanie przeglądów i rewizji wniosków budżetowych 

 
Decyzyjna 

Negocjator 

Negocjowanie porozumienia z ważnym dostawcą albo 
związkami zawodowymi 

 
Umiejętności menadżera:

 

  Techniczne – niezbędne do wykonania zadań związanych z daną organizacją. 
  Interpersonalne – nawiązywanie kontaktów z jednostkami, grupami. Motywowanie. 
  Koncepcyjne – zależne od zdolności myślenia abstrakcyjnego. 
  Diagnostyczne – zdolność wyobrażenia sobie najwłaściwszej reakcji w danej sytuacji. 
  Komunikowania się – skuteczne przekazywanie jak i odbieranie informacji. 
  Decyzyjne – zdolność do podejmowania poprawnych decyzji, weryfikacji problemów i ich 

rozwiązywania 

  Gospodarowania czasem – zdolność do ustalenia priorytetów pracy, do sprawnej pracy i 

właściwego delegowania uprawnień i zadań. 

Wykonał Łukasz Gołacki 

Dla wszystkich potrzebujących  

Pokój