BIOMEDYCZNE PODSTAWY TERAPII ZAJĘCIOWEJ
CZĘŚĆ 2.
I. Rodzaje tkanek
Tkanka to zespół komórek o podobnej budowie i pochodzeniu, przystosowany do pełnienia tej
samej funkcji. Wyróżniamy:
a) tkankę nabłonkową
b) tkankę łączną
c) tkankę mięśniową
d) tkankę nerwową
W każdej tkance wyróżniamy kilka podtypów w zależności od przeznaczenia i funkcji:
a) tkanka nabłonkowa
Budowa:
zwarty układ komórek
brak unaczynienia
substancje odżywcze pobiera z leżącej pod nim tkanki łącznej
zdolna do podziałów
duża możliwość regeneracji
Funkcja:
oddziela organizm od otaczającego go świata,
zabezpiecza przed utratą wody,
pozwala na wymianę gazową,
ułatwia odbiór bodźców ze środowiska,
wyściela narządy i jamy ciała.
Podział:
jednowarstwowy: nabłonek z pojedynczą warstwą komórek (cienki). Występuje w miejscach
wymiany gazowej (w pęcherzykach płucnych, wyściela naczynia krwionośne), w miejscach
wchłaniania i wydzielania (układ pokarmowy)
wielowarstwowy: nabłonek z wieloma warstwami komórek. Występuje tam gdzie wymagana
jest ochrona fizyczna lub chemiczna
np. jamie ustnej, pochwie, na przedniej części rogówki,
naskórek.
b) tkanka łączna
Funkcja:
łączy tkanki i narządy w jedną całość, ale też decyduje o kształcie różnych elementów
funkcja odżywcza
nadaje narządom spoistość i sztywność
funkcja podporowa
funkcja ochronna
Budowa:
zbudowana z komórek i istoty międzykomórkowej. Wytworem tej ostatniej są włókna:
klejodajne zbudowane z kolagenu, sprężyste zbudowane z elastyny, kratkowe zwane
srebrochłonnymi
Podział:
tkanka łączna właściwa: zbita (tworzy powięzi, torebki stawowe, ścięgna), zarodkowa,
tłuszczowa, galaretowata, siateczkowata, wiotka
tkanka łączna oporowa:
- chrzęstna
- kostna
tkanka tłuszczowa
krew
limfa
Tkanka chrzęstna:
Funkcja:
- warunkuje wzrost kości długich
- tworzy powierzchnie stawowe
- n
iweluje urazy mechaniczne – giętkość i elastyczność
- zapewnia powierzchnię poślizgu dla ruchomych stawów
Budowa:
zbudowana z komórek chrzęstnych - chondrocytów (najczęściej zgrupowanych w zespoły po
dwie lub trzy komórki otoczone torebką włókien kolagenowych oraz bezpostaciowej substancji
międzykomórkowej.
W zależności od rodzaju i proporcji poszczególnych składników substancji międzykomórkowej
wyróżnia się:
chrząstkę szklistą (nieliczne włókna kolagenowe) tworzy szkielet w okresie zarodkowym
i płodowym. W organizmie dorosłego człowieka z tkanki chrzęstnej szklistej zbudowane
są: powierzchnie stawowe, większość chrząstek krtani, chrzęstne pierścienie tchawicy i
oskrzeli oraz części chrzęstne żeber i przegroda nosa.
włóknistą (liczne włókna kolagenowe) ma dużą wytrzymałość na zrywanie. Z tkanki
chrzęstnej włóknistej zbudowane są: krążki międzykręgowe, krążek spojenia łonowego,
łąkotki i przyczepy więzadeł i ścięgien do kości.
sprężystą (zawiera głównie włókna elastyczne w postaci gęstej siatki). Z tkanki chrzęstnej
sprężystej zbudowane są: małżowina uszna, przewód słuchowy zewnętrzny, trąbka
słuchowa, nagłośnia oraz małe chrząstki krtani. Nie ulega mineralizacji.
Tkanka kostna:
Funkcja:
- podporowa
- produkcja krwi (szpik kostny)
- ochronna (otacza narządy i organy)
- dźwignia (mięśnie poruszają kośćmi aby
wywołać ruchy ciała)
- zapasy minerałów (sole wapnia i fosforu)
Budowa:
Substancje organiczne (osseina) i składników
nieorganiczne - soli fosforu i wapnia
(dwuhydroksyapatyty).
Powierzchnia kości od strony powierzchni łączących (stawy) pokryta jest cienką warstwą
chrząstki lub łącznotkankową powłoką. Pozostałą część kości pokrywa błona zwana okostną
(periosteum), zaś od strony jamy szpikowej wyściółka jamy szpikowej (endosteum). Ponadto w
zakresie kości stwierdza się: naczynia krwionośne i chłonne, nerwy oraz szpik kostny czerwony
(medulla ossium rubra, erytrocyty, leukocyty) i żółty (medulla ossium flava, komórki tłuszczowe
oraz młodociane postacie krwinek).
Kształt kości :
a. Kości długie (ossa longa)
– jeden wymiar dużo większy niż pozostałe
– składają się z trzonu (corpus) oraz dwóch końców: bliższego (extremitas proximalis) i
dalszego (extr.distalis).
– trzon zawiera pustą przestrzeń tzw. jamę szpikową (cavum medullare) wypełnioną szpikiem
kostnym (medulla ossium) – np. kości kończyn
b. Kości płaskie (ossa plana)
– wydłużone w dwóch wymiarach i spłaszczone w trzecim
– np. kości pokrywy czaszki, łopatka, kość biodrowa
c. Kości krótkie (ossa brevia)
– równomiernie rozwinięte we wszystkich kierunkach
– np. kości nadgarstka, kości stępu.
d. Kości różnokształtne (ossa multiformia)
– wszystkie inne poza w/w - np. atlas, axis
e. Kości pneumatyczne (ossa pneumatica)
– zwierają przestrzenie powietrzne wysłane błoną śluzową
– np. k. klinowa, k. szczękowa, k. skroniowa, k. sitowa, k. czołowa
Cechy kości:
- twardość
- plastyczność
Budowa kości charakteryzuje się nadmiarem materiału w stosunku do potrzeb obciążenia
statycznego i dynamicznego lecz jest to związane z koniecznością dostosowania się kości (jej
kształtu) do otoczenia. W ogólnym planie budowy kości i mięśnie dostosowują się wzajemnie.
Kształt kości - pociąganie kości przez przyczepy mięśniowe wywołuje centralnie wpuklenie,
wgłębienie, natomiast wyniosłości powstają dokoła przyczepu mięśnia, aby powiększyć jego pole
przyczepu.
Budowa wewnętrzna kości
Istota zbita (substantia compacta)
– na powierzchni kości
Istota gąbczasta (substantia spongiosa)
– wewnątrz kości
(w kościach płaskich czaszki występuje śródkoście –
diploe)
- układ beleczek kostnych ma budowę zgodną z
liniami sił obciążenia.
II. Układ ruchu
Układ ruchu (łac. motorium) to część organizmu odpowiadająca za utrzymanie postawy i
wykonywanie ruchów. Ze względu na budowę i właściwości narząd ruchu człowieka dzielimy
na:
Układ szkieletowy (część bierna) składający się z:
kości
połączeń międzykostnych:
a) wolnych, czyli stawów wraz z ich elementami dodatkowymi
b) ścisłych połączeń międzykostnych (więzozrosty, chrząstkozrosty i kościozrosty)
Układ
mięśniowy (część
czynna
–
obdarzona
zdolnością
kurczenia
się)
czyli mięśnie, ścięgna oraz więzadła (niegdyś zaliczane do części biernej)
W nieco szerszym znaczeniu, to również receptory, oraz część układu nerwowego sterująca jego
czynnością.
III. Układ szkieletowy (kostny) człowieka
Szkielet kostny człowieka dzielimy na :
- osiowy składa się z: czaszki, kręgosłupa i klatki piersiowej
- szkielet obręczy kończyny górnej
- szkielet obręczy kończyny dolnej
1. CZASZKA (łac. cranium)
a) Mózgoczaszka
(łac. neurocranium)
Funkcja ochronna mózgu.
Zbudowana z 8 kości:
•
kość czołowa (nieparzysta)
•
kości ciemieniowe (parzysta)
•
kości skroniowe (parzysta)
•
kość potyliczna (nieparzysta)
•
kości klinowe (parzysta)
b) twarzoczaszka (trzewioczaszka)
(łac. splanchnocranium)
Funkcja: pochłanianie i obróbka mechaniczna pokarmu, ochrona początkowego odcinka układu
przewodu pokarmowego i oddechowego oraz narządów zmysłów.
Zbudowana z 14 kości:
•
kości nosowe (parzysta)
•
kości jarzmowe (parzysta) )
•
kości szczęki (parzysta)
•
kość żuchwy (nieparzysta)
•
kości sitowe (parzysta)
•
oczodoły (parzysta)
•
kości łuku brwiowego (parzysta)
By LadyofHats Mariana Ruiz Villarreal, translated by Żbiczek -
Image:Human skull side complete.svg, Domena publiczna,
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4360401
2. KRĘGOSŁUP (łac. Columna vertebralis)
Funkcja: podpiera górną część
ciała, amortyzuje i osłania rdzeń
kręgowy
Zbudowany z 33 - 34 kręgów
•
odcinek szyjny
łac. vertebrae cervicales
7 kręgów
skrót: C
•
odcinek piersiowy
łac. vertebrae thoracicae
12 kręgów
skrót: Th
•
odcinek lędźwiowy
łac. vertebrae lumbalis
5 kręgów
skrót: L
•
odcinek krzyżowy
łac. os sacrum
powstaje ze zrośnięcia 5
kręgów krzyżowych
skrót: S
•
odcinek guziczny
(ogonowy)
łac. os coccyges
powstaje ze zrośniętych 4-5
kręgów guzicznych
skrót: Co
By LadyofHats, translated by Żbiczek - Image:Human skeleton front.svg by LadyofHats,
Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3771991
3. KLATKA PIERSIOWA (łac. thorax)
Funkcja: ochrona narządów wewnętrznych gł. płuc i serca, umożliwia proces wymiany gazowej.
Zbudowana z 12 par żeber, 12 kręgów piersiowych i mostka:
•
7 żeber prawdziwych (żebra I-VII, połączone bezpośrednio z mostkiem)
•
3 żeber rzekome ( żebra VIII – X, łączą się po przez żebro VII z mostkiem)
•
2 żebra wolne (żebra XI – XII, brak połączenia z mostkiem )
4. OBRĘCZ KOŃCZYNY GÓRNEJ (łac. cingulum membri superioris)
Funkcja - chwyt, czynności manipulacyjne i manualne.
Kończyna górna (łac. extremitas superius)
dzieli się na:
Obręcz barkowa:
a) obojczyk (łac. scapula),
b) łopatka (łac. clavicula),
Część wolna:
a) ramię
- kość ramienna (łac. humerus),
b) przedramię
- kość łokciowa (łac. ulna)
- kość promieniowa (łac. radius)
c) ręka:
- kości nadgarstka:
kość łódeczkowata ( scaphoideum),
kość księżycowata (lunatum),
kość trójgraniasta (triquetrum),
kość grochowata (pisiforme), kość
czworoboczna większa (trapezium),
kość czworoboczna
mniejsza (trapezoideum), kość
główkowata (capitatum),
kość haczykowata (hamatum).
- kości śródręcza (łac. metacarpus)
(5 kości)
- kości palców (4 palce po 3 paliczki, kciuk dwa paliczki)
5. OBRĘCZ KOŃCZYNY DOLNEJ (łac. cingulum membri inferioris)
Funkcja - podpora ciała, lokomocja człowieka.
Kończyna dolna (łac. extremitas inferior) dzieli się na:
Obręcz biodrowa:
a) 2 kości miedniczne (zbudowana z k. biodrowej, kulszowej i
łonowej)
b) kość krzyżowa
Część wolna:
a) u
do:
- kość udowa (femur)
- rzepka (patella)
b) podudzie:
- kość piszczelowa (tibia)
- kość strzałkowa (fibula)
c) stopa:
- kości stępu (ossa tarsi):
kość skokowa (talus), kość piętowa (calcaneus),
kość łódkowata (os naviculare), kość sześcienna (os
cuboideum), trzy kości klinowate (ossa cuneiformia):
boczna, pośrednia i przyśrodkowa.
- kości śródstopia (ossa metatarsalia)
kości śródstopia od I do V
- kości palców (ossa digitorum pedis)
paliczki stopy (4 palce po 3 paliczki, paluch dwa
paliczki)