plik

www.elektro.info.pl

1/2003

zespół

CZIP-1E

dr inż. Krzysztof Woliński

sposób współpracy elektrow-
ni wiatrowej z systemem elek-
troenergetycznym przedsta-
wia rys. 1 [5].

Jedną z firm, która posia-

da w swojej ofercie zabezpie-
czenia  specjalnie  dedykowa-
ne polom średniego napięcia
współpracującym z lokalnymi
źródłami energii, jest RELPOL
S.A. zakład POLON z Zielonej
Góry.  W drugiej  połowie  lat
90.  został  wdrożony  do  eks-
ploatacji  system  zabezpie-
czeń, pomiarów i sterowania
CZIP,  którego  współautorem
jest Instytut Elektroenergetyki
Politechniki Poznańskiej oraz
firmy: REGULUS i BORSOFT
[6, 7, 8, 9]. W 2000 r. zapre-
zentowano i wprowadzono do
produkcji  nową  zmodernizo-
waną  wersję  zespołów  CZIP,
które pełnią obecnie rolę ste-
rowników  polowych  pod  na-
zwą  CZIP  -  1  [10].  W paź-
dzierniku 2000 roku pracow-
nicy  Politechniki  Poznańskiej
opracowujący  i wdrażający
system CZIP zostali wyróżnie-

oraz powszechniejsze
wykorzystywanie ener-
gii elektrycznej z odna-

wialnych źródeł (energia wia-
tru,  biomasy,  wody,  promie-
niowania  słonecznego  [1,  2,
3, 4]) w kraju jest przyczyn-
kiem  do  rozwoju  układów
elektroenergetycznej automa-
tyki  zabezpieczeniowej.  Każ-
de  nowe  źródło  energii  elek-
trycznej, w zależności od mo-
cy  wytwarzanej  oraz  rodzaju
generatora (synchroniczny lub
asynchroniczny),  podłączone
jest do sieci niskiego lub śre-
dniego napięcia. W celu och-
rony generatora i zapewnienia
prawidłowej współpracy z sy-
stemem  elektroenergetycz-
nym,  stosowane  są  różnego
rodzaju  zabezpieczenia  elek-
troenergetyczne. Szczegółowe
wymagania  techniczne  dla
jednostek  wytwórczych  przy-
łączanych  do  sieci  rozdziel-
czej w danej spółce dystrybu-
cyjnej zawarte są w „Instruk-
cji  ruchu  i eksploatacji  sieci
rozdzielczej”.  Przykładowy

dla pola średniego napięcia do
współpracy z elektrownią wiatrową

Rys.1 Współpraca elektrowni wiatrowej z systemem elektroenergetycz-

nym [wg 5]: 1- sieć rozdzielcza SN, 2 - transformator SN/nn, 3 -
falownik, 4 - linia prądu stałego, 5 - prostownik, 6 - generator
synchroniczny, 7 - generator asynchroniczny

1/2003

www.elektro.info.pl

ni nagrodą zespołową Mini-
stra Edukacji Narodowej.

Unifikacja sprzętu - zasto-

sowana  przy  konstrukcji  ze-
społów CZIP - 1 pozwala na
dedykowanie  go  do  danego
pola przede wszystkim przez
wymianę  oprogramowania.
Użytkownik może samodziel-
nie określić przeznaczenie ze-
społu CZIP - 1 dla następują-
cych pól rozdzielni SN:

linia odpływowa - CZIP - 1L,

linia odpływowa zasilająca
elektrownię - CZIP - 1E,

strona SN transformatora
110/SN - CZIP - 1T,

transformator SN/nn - CZIP
- 1Y,

bateria kondensatorów -
CZIP - 1C,

pomiar napięcia - CZIP - 1U,

łącznik szyn - CZIP - 1S,

potrzeby własne - sieć kom-
pensowana - CZIP - 1K,

potrzeby własne - sieć
uziemiona przez rezystor -
CZIP - 1P,

potrzeby własne - sieć
uziemiona przez rezystor
i dławik - CZIP - 1X,

silnik asynchroniczny wyso-
kiego napięcia - CZIP - 1M.

Zespół CZIP - 1E jest prze-

znaczony  do  kompleksowej
obsługi pola linii średniego na-
pięcia  napowietrznej  lub  ka-
blowej, zasilającej elektrownię
wiatrową lub inne źródło wy-
twarzające  energię  elektrycz-
ną [11]. Zespól CZIP - 1E za-
pewnia obsługę w zakresie za-
bezpieczeń,  pomiarów,  stero-
wania, komunikacji, rejestracji
i współpracy z automatykami
stacyjnymi  w sieci  o punkcie
neutralnym izolowanym, uzie-
mionym przez dławik lub rezy-
stor. Widok płyty czołowej ze-
społu przedstawia rys. 2.

Oferowane oprogramowanie

do zespołu CZIP - 1E umożli-
wia obsługę następujących wa-
riantów pól liniowych SN:

schemat 1 - z pojedynczym
odłącznikiem szynowym,

liniowym i uziemnikiem
(rys. 3 [wg 11]),

schemat 2 - z odłączniko -
uziemnikiem,

schemat 3 - z podwójnym
układem szyn, odłącznikiem
liniowym i uziemnikiem,

schemat 4 - z podwójnym
układem szyn i odłączni-
ko-uziemnikiem,

schemat 5 - współpraca
z rozdzielnicą D17 - P (wy-
suwany segment).

Dodatkowo oferowane są

zespoły:

CZIP - 2R dla realizacji au-
tomatyki SZR w stacjach
110/SN,

CZIP - 3H dla strony 110 kV
transformatorów 110/SN.

Zespół CZIP - 1E realizuje

następujące funkcje:
1. Zabezpieczenie od skutków

zwarć międzyfazowych:

nadprądowe zwłoczne prze-
tężeniowe I>,

nadprądowe zwłoczne zwar-
ciowe I>>,

charakterystyka operacyjna,

blokady kierunkowe zabez-
pieczeń I> oraz I>>,

mocy zwrotnej I

blokadę zabezpieczenia
szyn zbiorczych IZS>>
z kryterium kierunkowym.

Zespół realizuje następują-

ce  charakterystyki  prądowo-
czasowe:  łamaną,  dwustop-
niową  i

jednostopniową.

W przypadku  wystąpienia
trudności  z załączeniem  linii
(np. z powodu wielu słabo ob-
ciążonych  transformatorów
SN/nn),  istnieje  możliwość
wykorzystania charakterystyki
operacyjnej,  która  wprowa-
dza  zmianę  nastaw  czaso-
wych  i prądowych  zabezpie-
czenia  po  podaniu  sygnału
operacyjnego  na  zamknięcie
wyłącznika. Zasadę wykorzy-
stania kryterium kierunkowe-
go w zespole CZIP - 1E pre-
zentuje rys. 4. Jeśli w linii za-
bezpieczanej moc dopływa do
szyn zbiorczych stacji od stro-

ny elektrowni lokal-
nej,  działania  za-
bezpieczeń nadprą-
dowych od skutków
zwarć  międzyfazo-
wych  powinny  być
blokowane (gdy wy-
stąpi przypadek zwarć
w miejscu  A  i C -
rys.  4).  Jeśli  moc
płynie  w kierunku
od  szyn  (zwarcie
w miejscu B) - wy-
stępuje  brak  bloka-
dy kierunkowej i za-
bezpieczenie  powo-
duje  otwarcie  wy-
łącznika W1.

Blokady kierun-

kowe  dla  poszcze-
gólnych  zabezpie-
czeń: nadprądowych
zwłocznych, zwarcio-
wych oraz do współ-
pracy  z zabezpie-
czeniem szyn, umie-
szczone  są  w bloku
nastaw  zabezpie-
czeń  od  skutków
zwarć międzyfazowych. W prze-
ważającej liczbie przypadków
linii współpracujących z lokal-
nym  źródłem  energii  (szcze-
gólnie  w przypadku  małych
mocy)  wystarczające  będzie
blokowanie  zabezpieczenia
nadprądowego  zwłocznego
I>.  W celu  uniezależnienia
działania blokady od sposobu
podłączenia  przekładników
prądowych (sposób umiejsco-
wienia  zacisków  prądowych
P1 i P2 w stosunku do szyn
zbiorczych  oraz  miejsca  wy-
konania  gwiazdy  po  stronie
wtórnej), można zmienić kie-
runek blokady nastawą KierB.

W zespołach CZIP - 1E kie-

runek  przepływu  mocy  jest
określany  w każdym  stanie
pracy  linii.  Wystąpienie  zda-
rzenia  „Blokada  kierunkowa”
jest niezależne od pozostałych
kryteriów.  Identyfikacja  tego
zdarzenia  następuje  nie  przy
rozpoznaniu  zmiany  znaku

mocy, ale przy pewnej warto-
ści progowej opisanej w algo-
rytmach jako deltaP (wartość
ta  jest  nienastawialna).  Jeśli
kierunek  blokady  określono
w nastawach  jako  dodatni,
deltaP jest również dodatnia.
Przy  korzystaniu  z blokady
kierunkowej,  opóźnienie  cza-
sowe  zabezpieczenia  z nią
współpracującego  nie  może
być  krótsze  niż  100  ms,  po-
nieważ identyfikacja kierunku
trwa  około  80  ms.  Zespół
CZIP  -  1E może  pracować
w liniach  nie  wymagających
blokady  kierunkowej  -  wów-
czas należy w nastawach Rkz,
Rkb i RkZS ustawić NIE.

Zespól CZIP - 1E posiada

dodatkowo wprowadzone kry-
terium I

działające z czasem

, które nie ma bezpośrednie-

go związku z dostosowaniem
go do współpracy z elektrow-
nią lokalną. Jest to zabezpie-
czenie mocy zwrotnej, które

Rys. 2 Widok płyty czołowej zespołu CZIP - 1

www.elektro.info.pl

1/2003

działa, jeśli kierunek przepły-
wu  mocy  reprezentowany
przez  znak  chwilowej  mocy
czynnej trójfazowe, (w warun-
kach  pracy  linii  w zakresie
prądów roboczych) jest zgod-
ny z kierunkiem blokady opi-
sanym nastawą KierB. Zabez-
pieczenie  to  uruchamiamy
nastawą Rkz = TAK. Należy
tak  dobrać  nastawy,  aby  za-
bezpieczenie  mocy  zwrotnej
działało  przy  przepływie  mo-
cy  w stronę  szyn  zbiorczych
SN. Zabezpieczenie to ma po-
zwolić  na  uniknięcie  zbęd-
nych przepływów mocy i nie-
zamierzonego  łączenia  róż-
nych  sekcji  szyn  zbiorczych
(tej samej lub różnych stacji)
w sytuacji,  kiedy  odbiorca
może w swojej rozdzielni bez
kontroli  służb  energetyki  do-
prowadzić  (przypadkowo  lub
celowo) do pracy równoległej
linii.

W celu właściwej lokali-

zacji miejsca zwarcia w sy-

stemie  CZIP  zastosowano
zasadę blokady zabezpiecze-
nia szyn zbiorczych. W związ-
ku z tym, zespół CZIP-1E dla
pola  liniowego  wyposażono
w wydzieloną nastawę prądu
rozruchowego  IZS>>  ele-
mentów  współpracujących
z ZS.  Po  przekroczeniu  tej
nastawy  następuje  bez-
zwłocznie  pobudzenie  prze-
kaźnika  blokady  -  wysłanie
sygnału  blokady  na  szynę
ZS.  Zabezpieczenie  szyn
zbiorczych nie zadziała, po-
nieważ zwarcie jest lokalizo-
wane  poza  szynami  zbior-
czymi.  Sygnał  blokady  ZS
może  być  wstrzymany  po
wybraniu  nastawy  RkZS  =
TAK,  jeśli  znak  chwilowej
mocy  czynnej  P3  jest  zgod-
ny z wybraną wartością na-
stawy KierB.
2. Zabezpieczenie  od  skut-

ków zwarć doziemnych:

nadprądowe I

> (charakte-

rystyka zależna i niezależna),

admitancyjne (13 kombinacji).

Do tej grupy należy także

kryterium  porównawczo-ad-
mitancyjne  RYYo  przydatne
szczególnie  przy  likwidacji
zwarć

wysokooporowych.

Przy wybraniu tego kryterium,
do zespołu musi być wprowa-
dzona  informacja  o załącze-
niu  automatyki  wymuszania
składowej  czynnej  prądu
ziemnozwarciowego  AWSCz.
Napięciowy  próg  rozruchowy
zabezpieczeń admitancyjnych
(od 2 V) jest bardzo korzyst-
ny  dla  zabezpieczania  linii
w sieciach z punktem neutral-
nym uziemionym  przez rezy-
stor  (w przypadku  gruntów
o dużej  rezystywności).  Za-
bezpieczenie wyposażono we
wspólne wejście dla filtrów ty-
pu Ferrantiego i Holmgreena.
3. Zabezpieczenie  napięcio-

we: nadnapięciowe, pod-
napięciowe.

Może być odstawione lub

działać: na sygnalizację usz-

kodzenia  pola  (Up)  oraz  na
otwarcie wyłącznika z pobu-
dzeniem lub bez pobudzenia
automatyki  SPZ.  Kryterium
napięciowe  nie  pobudza  au-
tomatyki  LRW  i nie  inicjuje
cyklu SPZ przy otwartym wy-
łączniku.
4. Automatyka SPZ:

CZIP-1E realizuje 3-stop-

niową automatykę samoczyn-
nego  powtórnego  załączania
linii  SPZ.  Automatyka  może
być  również  odstawiona  lub
nastawiona  na  realizację
mniejszej liczby stopni. Wyłą-
czenia  w

poszczególnych

stopniach  mogą  następować
według parametrów wybranej
charakterystyki zabezpiecze-
niowej  lub  z warunkowym
przyśpieszeniem  określonym
w osobnych nastawach. Mię-
dzy  poszczególnymi  stopnia-
mi  cyklu  można  ustanawiać
przerwy beznapięciowe o na-
stawialnej długości. Cykl SPZ
może być przerywany:

w przypadku zwarcia mię-
dzyfazowego po uaktyw-
nieniu nastawy blokującej
SPZ od I>>,

w przypadku  „podparcia”
napięciowego  w linii  SN,
powodowanego przez elek-
trownię lokalną po uaktyw-
nieniu nastawy blokUzał>.
Pozwala  to  na  uniknięcie
bardzo  silnych  udarów
prądowych przy asynchro-
nicznym  łączeniu  genera-
tora. Nastawa służy także
do blokowania wybranych
operacji załączania pola.

Wprowadzono bardzo sze-

roki zakres nastaw przerw bez-
napięciowych, sięgający aż 90
sekund, co w liniach bez elek-
trowni nie jest wykorzystywa-
ne. Uruchomienie cyklu SPZ
od zabezpieczeń nad- i podna-
pięciowych jest związane
z wymogami eksploatacyjnymi
elektrowni wiatrowych.
5. Współpraca z automatyką

SCO i SPZ/SCO.

Rys. 3 Przykładowy schemat podłączenia zespołu CZIP - 1E

1/2003

www.elektro.info.pl

6. Współpraca z automaty-

kami stacyjnymi:

Układ rezerwy lokalnej

wyłącznikowej LRW może
być uruchamiany w przypad-
ku aktywnego kryterium:

mf - wystąpienie zwarć
międzyfazowych oraz zwarć
doziemnych w sieci uzie-
mionej przez rezystor,

mf +E - wystąpienie zwarć
międzyfazowych oraz zwarć
doziemnych w sieci kom-
pensowanej i izolowanej.

7. Współpraca z przekładni-

kami prądowymi: o wtór-
nym prądzie znamiono-
wym 1 lub 5 A.

8. Sterowanie wyłącznikiem

pola, monitorowanie sta-
nów łączników:

Zespół jest wyposażony

w dwa przyciski do sterowa-
nia  wyłącznikiem:  zielony
-  ZAŁ,  czerwony  -  WYŁ,  na
płycie  czołowej  urządzenia.
Można jednak nadal używać
alternatywnie  klasycznego
sterownika (rys. 3). Uaktyw-
nione  klawisze  ZAŁ  i WYŁ
działają  zawsze  dwufazowo.
Oznacza  to,  że  dla  realizacji
operacji wymagane jest dwu-
krotne naciśnięcie wybranego
klawisza w ciągu 5 s.
9. Sumowanie prądów wyłą-

czanych:

Zespół wyposażono w me-

chanizm  naliczania  liczby
wyłączeń  i sumowania  prą-
dów wyłączanych w czterech
programowalnych  przedzia-
łach prądowych.
10. Pomiary:

Zespół dokonuje pomia-

rów  następujących  wartości,
które  stanowią  podstawę  re-
alizacji  kryteriów  zabezpie-
czeniowych:

trzech prądów fazowych;
IL1, IL2, IL3,

prądu składowej zerowej Io,

napięcia składowej zero-
wej Uo,

trzech napięć międzyfazo-
wych: U12, U23, U31.

Wszystkie wielkości źródło-

we wprowadzane są do urzą-
dzenia za pomocą obwodów
wejściowych

(przekładniki

prądowe  i napięciowe).  Po-
miary  wielkości  źródłowych
mają postać próbek cyfrowych.
W zespole CZIP - 1E użyteczną
informacją o wielkości źródło-
wej  jest  rzeczywista  wartość
skuteczna  prądu  i napięcia
(true RMS). W zespole, w ana-
lizie  wartości  skutecznej
uwzględniany  jest  rozkład
przebiegu  do  13.  harmonicz-
nej  włącznie.  Na  podstawie
wielkości  źródłowych  wyzna-
czane są obliczeniowo warto-
ści  pochodne  dla  uruchomio-
nych  kryteriów  działania  za-
bezpieczeń. Pozostałe wartości
pochodne odnoszą się w cało-
ści  do  pomiarów  ruchowych:
chwilowej  mocy  trójfazowej
czynnej i biernej, mocy 15-mi-
nutowych,  chwilowego  tan-
gensa kąta fazowego odbioru,
kumulowanej dwukierunkowej
energii czynnej i biernej w stre-
fach  czasowych,  energii  strat
w linii w strefach czasowych,
moce  szczytowe  15-minuto-
we, kumulowane i dwukierun-
kowe całkowite energie czynne
i bierne  oraz  uśrednione  tan-
gensy kątów fazowych energii
wypływającej.  Wyświetlanie
pomiarów  na  wyświetlaczu
uaktywnia  tryb  ich  automa-
tycznego  odświeżania  i mogą
być one prezentowane w war-
tościach wtórnych lub pierwot-
nych.  Pełną  prezentację  po-
miarów  i znaczników  czaso-
wych  zapewnia  program  ob-
sługi MONITOR.
11. Rejestrator zdarzeń - raporty:

Zespół może zapamiętać

do 255 raportów, z czego 31
ostatnich raportów jest pamię-
tanych z podtrzymaniem przez
okres 24 godzin od momentu
zaniku  napięcia  zasilającego.
Raporty mają znacznik czaso-
wy  (datę,  czas  zarejestrowa-
nia  oraz  milisekundowe  roz-

szerzenie). Wgląd w zareje-
strowane raporty możliwy jest
z klawiatury zespołu (obraz na
wyświetlaczu LCD) oraz pro-
gramu obsługi MONITOR.
12. Rejestrator zakłóceń:

Rejestrowaniu podlega za-

wsze osiem wielkości elektrycz-
nych: prądy fazowe i kolejności
zerowej, napięcia przewodowe
i składowa zerowa. W wykona-
niu standardowym są to 3 bu-
fory po 1,28 s lub jeden bufor
z czasem 2,56 s. Wykonanie
dodatkowe umożliwia rejestra-
cje do 40,96 s w różnych po-
jemnościach buforów.
13. Współpraca z systemem

nadrzędnym:

Współpraca odbywa się za

pomocą łącza komunikacyjne-
go - do wyboru jest sprzęg RS
485 i RS 232 (pracują równo-
legle). W specjalnym wykona-
niu  sprzęg  RS485  może  być
zastąpiony  przez  łącze  świa-
tłowodowe.  Zespół  posiada
układ sygnalizacji pracy sprzę-
gów, a komunikacja z kompu-
terowym  systemem  nadrzęd-
nym  (np.  Ex,  SYNDIS)  odby-
wa  się  w oparciu  o protokół
DNP3.0 przez własny koncen-
trator (np. CZIP - NET).
14. Współpraca  z teleme-

chaniką:

W zakresie odbieranych

sygnałów przy wykorzystaniu
wejść

programowalnych

47,48,49,51,52 ( rys. 3),
które programowo mogą być
przystosowane do pracy na
napięciu znamionowym 24 V.
15. Sygnalizacja optyczna:

Zrealizowana jest za po-

mocą  8  programowalnych
diod świecących (dwukoloro-
wych), dwóch diod do wizu-
alizacji  stanu  wyłącznika,
diody  do  sygnalizacji  prawi-
dłowej pracy urządzenia, dio-
dy  do  sygnalizacji  awaryjne-
go  wyłączenia,  diody  do  sy-
gnalizacji  Up  oraz  diody  do
sygnalizacji aktywności sprzę-
gów komunikacyjnych.

16. Wejść programowalnych

i przekaźników progra-
mowalnych.

Zaciski: 21, 22, 28, 29,

37, 38, 39 przystosowane do
napięcia pracy od 88 do 253
V DC. Zaciski: 47, 48, 49, 51,
52  przystosowane  programo-
wo do napięcia 24 V DC. Wy-
mienione  wejścia  logiczne  są
programowane niezależnie od
tego, czy są opisane na sche-
matach  połączeń  zewnętrz-
nych jako dedykowane do re-
alizacji konkretnej funkcji, czy
nie. Przekaźniki P1 - P8 (rys.
3) realizują dodatkowe funkcje
przypisane przez użytkownika.
17. Komunikacja z użytkow-

nikiem i obsługa:

Odbywa się za pomocą wy-

świetlacza  LCD,  systemu
nadrzędnego  lub  komputera
PC. Obsługa urządzenia w za-
kresie badania jego stanu, od-
czytu  pomiarów  i programo-
wania,  zmiany  nastaw,  jest
możliwa za pomocą klawiatu-
ry lub komputera z programem
MONITOR. Dostęp do zmiany
nastaw  z klawiatury  jest  za-
bezpieczony  dwustopniowym
kodem  użytkownika.  Zmiana
nastaw  z komputera  nie  jest
zabezpieczona  kodem.  Wy-
mianę oprogramowania doko-
nuje się przez łącze komunika-
cyjne RS 232 lub RS 485.
18. Samokontrola i testy:

Układy samokontroli i testów

zespołu CZIP - 1E zapewniają:

wstępne badania sprawno-
ści, inicjowane po starcie
urządzenia,

okresowe badanie i nadzo-
rowanie sprawności,

bieżące kalibrowanie i do-
strajanie obwodów regulo-
wanych,

sygnalizowanie uszkodzeń
i podnoszenie z upadku,

badanie sprawności wybra-
nych zasobów na żądanie.

19. Dodatkowe:

Obsługa rozdzielnic wyko-

nanych w technologii SF oraz

www.elektro.info.pl

1/2003

zamkniętych zapewnia
rezerwowe

wyjście

przekaźnikowe

otwierania wyłącznika.
Razem z urządzeniem
jest  dostarczany  pro-
gram MONITOR, który
pozwala  przez  łącze
RS  232  na  szybki,
przejrzysty i bezpośre-
dni dostęp do informa-
cji zawartych w zespo-
le oraz prostą obsługę
jego funkcji, a w szcze-
gólności  programowa-
nia  nastaw.  Program
utrzymuje  pełną  ko-
munikację z zabezpie-
czeniem  bez  koniecz-
ności  jakichkolwiek
ręcznych  manipulacji
ze strony użytkownika.

Zespoły CZIP -

1E zostały  zainstalo-
wane w 2001 roku w liniach
SN współpracujących z elek-
trowniami wiatrowymi w Za-
kładzie  Energetycznym  Ko-
szalin S.A. Wnioski z ich eks-
ploatacji są do tej pory pozy-
tywne. Wydaje się, że właści-
wości elektrowni wiatrowych,
z punktu widzenia ich sposo-
bu  oddziaływania  na  sieć
elektroenergetyczną,  są  je-
szcze  słabo  rozpoznane
i dlatego może wystąpić po-
trzeba  zastosowania  w li-
niach  z nimi  współpracują-
cych  jeszcze  nowych  kryte-
riów.  Konstruktorzy  i produ-
cenci zespołów CZIP są przy-
gotowani

inicjatywy

w tym zakresie. Dobór zasad
działania zabezpieczeń i au-
tomatyk będzie zależny od
wyprowadzenia mocy, rodza-
ju elektrowni i ich układów
regulacyjnych.

literatura

1. Bobrowski W., Odnawialne źródła

energii, Wiadomości Elektrotech-
niczne, 2002, nr 3.

2. Pogorzelski J., Energetyka ekologicz-

na, Elektro Systemy, 2001, nr 11.

3. Woliński K., Elektrownie wiatrowe,

Wiadomości Elektrotechniczne
2002 nr 4.

4. Internet: http://www.elektrownie-

wiatrowe.org.pl

5. Bobrowski W., Współpraca elek-

trowni wiatrowych z siecią roz-
dzielczą. Wiadomości Elektrotech-
niczne, 2000, nr 3.

6. Woliński K., System cyfrowych za-

bezpieczeń, automatyki, pomiarów
i sterowania pól rozdzielni średnie-
go napięcia typu CZIP, Automatyka
Elektroenergetyczna, 1997, nr3-4.

7. Politechnika Poznańska, REGULUS,

PPH POLON - ZELMECH. Zespoły
CZIP - E oraz CZIP - Z dla rozdziel-
ni SN współpracujących z lokalny-
mi źródłami energii. Informacja
techniczna.1998.

8. Woliński K., Wróblewski J., Krajowi

producenci urządzeń automatyki
elektroenergetycznej, Automatyka
Elektroenergetyczna, 2000, nr 3.

9. Hoppel W., Pokojski A., Nietypowe

doświadczenia z eksploatacji ze-
społów CZIP w Zakładzie Energe-
tycznym Gorzów, Automatyka
Elektroenergetyczna, 2001, nr 2.

10. Hoppel W., Lorenc J., Liszyński Z.,

Sekulski R., Zespołom CZIP wyro-
sła nowa generacja, Automatyka
Elektroenergetyczna, 2000, nr 3.

11. RELPOL S.A. Zakład POLON., In-

strukcja obsługi zespołu CZIP - 1E,
2001.

Rys. 4 Zasada rozmieszczenia zespołów CZIP-1E i 1T

w sieci SN