Technik_ortopeda_322[13].Z3.05

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Elżbieta Zagożdżon – Kuśmirek
Zbigniew Kaźmierak

Wykonywanie sprzętu lokomocyjno – rehabilitacyjnego
322[13].Z3.05

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawowe rodzaje zaopatrzenia lokomocyjno – rehabilitacyjnego

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zaopatrzenie lokomocyjno – rehabilitacyjne specjalistyczne

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu technologii wykonywania

zaopatrzenia lokomocyjno – rehabilitacyjnego jako ważnego czynnika w procesie terapii
i rehabilitacji kompleksowej, a szczególnie rehabilitacji medycznej.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś posiadać, aby bez problemów
korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie opanujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

–

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów w nauce,

–

sprawdzian osiągnięć – przykładowy zestaw zadań; zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

Schemat układu jednostek modułowych

322[13].Z3

Produkcja sprzętu ortopedyczno-

-rehabilitacyjnego

322[13].Z3.01

Wykonywanie protez kończyn

dolnych

322[13].Z3.02

Wykonywanie protez kończyn

górnych

322[13].Z3.03

Wykonywanie aparatów ortope-

dycznych na kończyny i tułów

322[13].Z3.05

Wykonywanie sprzętu

lokomocyjno-rehabilitacyjnego

322[13].Z3.04

Wykonywanie obuwia

ortopedycznego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

korzystać z różnych źródeł informacji,

–

posługiwać się ogólnymi pojęciami z zakresu procesu technologicznego stosowanego przy
wykonywaniu zaopatrzenia lokomocyjno – rehabilitacyjnego,

–

charakteryzować zaburzenia funkcjonalne narządu ruchu wymagające zaopatrzenia
ortopedyczno – rehabilitacyjnego,

–

określać czynniki wpływające na funkcjonalność zaopatrzenia lokomocyjno –
rehabilitacyjnego zgodnie z potrzebami pacjenta,

–

dobrać narzędzia pomiarowe i wykonać pomiary warsztatowe,

–

czytać i wykonywać rysunek techniczny,

–

rozróżniać materiały i półfabrykaty niezbędne do wykonania zaopatrzenia lokomocyjno –
rehabilitacyjnego,

–

rozróżniać urządzenia, maszyny i narzędzia niezbędne do wykonania poszczególnych
rodzajów zaopatrzenia lokomocyjno – rehabilitacyjnego,

–

zrealizować proces technologiczny na podstawie dokumentacji technologicznej,

–

współpracować w grupie,

–

obsługiwać komputer,

–

posługiwać się specjalistycznymi programami komputerowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić wskazania do stosowania lasek podpórczych, kul, podpórek wielopunktowych,

−

scharakteryzować

formy

konstrukcyjne

lasek

podpórczych,

kul,

podpórek

wielopunktowych,

−

dobrać rodzaj laski podpórczej, kuli, podpórki wielopunktowej do potrzeb pacjenta,

−

dobrać surowce, elementy i półfabrykaty do wykonania lasek podpórczych, kul, podpórek
wielopunktowych,

−

dobrać oprzyrządowanie do wykonania do wykonania lasek podpórczych, kul, podpórek
wielopunktowych,

−

opracować dokumentację technologiczną i warsztatową wykonania lasek podpórczych,
kul, podpórek wielopunktowych,

−

wykonać ważniejsze formy konstrukcyjne lasek podpórczych, kul, podpórek
wielopunktowych,

−

określić wskazania do stosowania wózków inwalidzkich,

−

scharakteryzować formy konstrukcyjne wózków inwalidzkich,

−

opisać odmiany wózków,

−

dobrać rodzaj wózka do potrzeb funkcjonalnych pacjenta,

−

dopasować wózek do wagi i wymiarów pacjenta,

−

opracować dokumentację technologiczną i warsztatową wykonania wózka inwalidzkiego,

−

dobrać surowce, elementy i półfabrykaty do wykonania wózka inwalidzkiego,

−

dobrać oprzyrządowanie do wykonania do wykonania wózka inwalidzkiego,

−

wykonać ważniejsze formy konstrukcyjne wózków inwalidzkich,

−

zastosować nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne w produkcji wózków inwalidzkich,

−

wykonać materace i poduszki przeciwodleżynowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawowe

rodzaje

zaopatrzenia

lokomocyjno

–

rehabilitacyjnego

4.1.1. Materiał nauczania

Sprzęt z grupy zaopatrzenia lokomocyjno – rehabilitacyjnego coraz częściej jest

wykorzystywany do przywracania pacjentów do w miarę normalnego, codziennego życia oraz
do łagodzenia negatywnych skutków choroby lub ułatwienia opieki nad pacjentem w czasie jej
trwania. Zaburzenia lokomocyjne są powodowane przez wiele schorzeń i to nie tylko narządu
ruchu.  Zaburzenia  sprawności  chodu  czy w  ogóle  poruszania  i  przemieszczania  się  mogą  być
konsekwencją  starzenia  się  organizmu,  ale  też  schorzeń  neurologicznych,  np.  udaru  mózgu,
stwardnienia  rozsianego,  chorób  błędnika,  czy  choćby  okresów  rekonwalescencji  np.  po
zabiegu  operacyjnym.  Długotrwałe  ograniczenie  aktywności  ruchowej  wywołane  urazami,
niedowładami,  długotrwałym  unieruchomieniem  czy  amputacją,  także  wymaga  później
stopniowania  pionizacji  i  nauki  chodzenia  z  wykorzystaniem  pomocy  lokomocyjnych  czy
lokomocyjno  –  rehabilitacyjnych.  Przewlekłe  choroby  narządu  ruchu,  jak  choroby
zwyrodnieniowe  stawów  czy  schorzenia  reumatoidalne  stopniowo  pogarszają  sprawność
ruchową osoby chorej, która  systematycznie będzie potrzebowała zaopatrzenia w pomoce do
chodzenia  czy  samoobsługi.  Czasem  zachodzi  sytuacja,  że  pacjent  okresowo  lub  stale  musi
korzystać  z  wózka  inwalidzkiego.  Wtedy  do  głosu  dochodzi  wiedza  na  temat  ogromnej
różnorodności  zaopatrzenia  lokomocyjno  –  rehabilitacyjnego,  z  którego  może  korzystać
pacjent i jego rodzina. Pomaga to zintensyfikować rehabilitację chorego, poprawić jakość życia
jego  i  jego  rodziny,  a  nawet  pozwala  na  podjęcie  nauki,  pracy,  życia  rodzinnego
i towarzyskiego.

Zasadność stosowania różnego rodzaju pomocy lokomocyjnych sprowadza się do

następujących problemów:
1.  zabezpieczenia i poprawy stabilności pacjenta w statyce i dynamice,
2.  realnego odciążenia chorych kończyn dolnych,
3.  zastosowania takich rozwiązań konstrukcyjno – ergonomicznych, które zagwarantują:

−

zmniejszenie obciążeń na okolice kontaktowe ciała i sprzętu: nadgarstki,
przedramiona, ramiona i pachy,

−

stabilność lasek i kul w fazach podporowych,

−

małą masę i korzystny moment bezwładności sprzętu,

−

łatwe i zarazem bezpieczne dopasowanie parametrów liniowych sprzętu do geometrii
ciała,

−

wysoką estetykę sprzętu.

Na szczęście dysponując nowoczesnymi technologiami i materiałami nowoczesna technika

ortopedyczna jest w stanie sprostać tym wymaganiom i rzeczywiście sprzęt jest coraz
praktyczniejszy i spełniający swe funkcje w sposób niemal doskonały.

W zaopatrzeniu lokomocyjno – rehabilitacyjnym można wyodrębnić kilka podstawowych

grup:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W niniejszym rozdziale zostaną omówione pomoce z pierwszego rzędu, czyli ogólnie

rzecz biorąc sprzęt służący do podparcia i ułatwienia chodu lub pionizowania. Podstawowymi
pomocami do chodzenia jest właśnie pierwsza grupa – laski, trójnogi i czwórnogi. Działają one
poprzez zwiększenie płaszczyzny podparcia, dzięki czemu powstaje trzeci punkt podparcia
poprawiający równowagę pacjenta lub odciążający chorą kończynę dolną.

Laski ortopedyczne są formą najprostszą w wykonaniu i obsłudze, nie spełniają już tylko

funkcji  rehabilitacyjnych,  ale  stanowią  element  wizerunku  użytkownika.  Wykonuje  się  je
z drewna,  często  bambusowego,  topoli,  stali,  duraluminium,  superlekkiego  i  niezwykle
wytrzymałego  włókna  węglowego,  choć  mogą  być  wykonane  z  różnych  materiałów.  Istnieje
możliwość  regulacji  długości  laski,  która  może  być  składana,  rozsuwana,  chowana
w pokrowcach,  z  rzemiennymi  czy  elastycznymi  opaskami,  żeby  łatwiej  było  utrzymać  ją
w dłoni.  Uchwyty  także  mogą  być  różne: zaokrąglone, proste  czy  z rączką  podpierającą  kłąb
ręki. Część dystalna laski i kuli zawsze jest zaopatrzona w nasadkę zapobiegającą poślizgowi,
na  zimę  podczas  oblodzeń  stosuje  się  gumowe  nasadki  z  kolcami  lub  metalowe  zaostrzone
nakładki,  na  inne  pory  roku  proponuje  się  nasadki  gumowe  z  pierścieniowymi  nacięciami,
także  antypoślizgowymi.  Laski  dla  osób  z  niepełnosprawnością wzroku  posiadają  dodatkową
funkcję wielokrotnego składania, co pozwala na swobodne przemieszczanie z nimi w środkach
komunikacji  publicznej.  Biały  kolor  jest  sygnałem  dla  widzących,  aby  blokować  drogi  osobie
jej używającej i ewentualnie pomóc, czyli pełni ona (laska) także funkcję informacyjną.

Dobrze dobrana laska jest wygodna, rączka powinna być na wysokości biodra, a kształt

dobrze dobrany do dłoni.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Laski – trójnogi i czwórnogi poprzez posiadanie kilku ramion zapewniają stabilniejsze

podparcie  dla  osób  dorosłych  z  mniejszą  sprawnością,  np.  po  udarze  mózgu,  osłabionych,
starych  itp.  z  zaburzeniami  lokomocyjnymi  większego  stopnia:  mających  urazy  kończyn
dolnych lub mających problemy z utrzymaniem równowagi, a mogących wesprzeć się na jednej
ręce. Można je odstawiać na bok bez obawy, że upadną i trzeba będzie się po nie schylać. Jest
to sprzęt  o tyle  wygodny, że  uchwyt  rączki jest uniwersalny i pasuje do obu dłoni, a ponadto
jest wygodny. Zaopatrzone są w możliwość regulacji wysokości, dzięki czemu można ustawić
je  optymalnie  dla  każdego.  Trójnogi    i  czwórnogi  są  lekkie,  bo  wykonuje  się  je  z  rurek
aluminiowych,  a  ponadto  mają  estetyczny  wygląd  i  światełko  odblaskowe  sprawiające,  że
osoba posługująca się trójnogiem w nocy jest bardziej widoczna.

Dla osób, które wymagają pomocy przy utrzymywaniu równowagi i przenoszenia całej

masy  ciała  w  cięższych  dysfunkcjach  tułowia,  kończyn  dolnych  czy  ze  znacznie  zaburzoną
sprawnością  ogólną  przeznaczone  są  kule  podpierające  kończynę  górną  w  większej  liczbie
punktów,  niż  czynią  to  laski.  Kule  produkuje  się  w  trzech  zasadniczych  typach:  pachowe  -
pacjent  podtrzymuje  je  pod  pachami, łokciowe – z wygodnym lejem, w którym umieszcza się
przedramię  (większą  lub  mniejszą  część),  oraz  tzw.  uchylne,  w  których  zamiast  leja
zamontowana  jest  obejma.  Rzadziej  wytwarza  i  stosuje  się  kule,  na  których  użytkownik  nie
podpiera  się  dłońmi,  ale  całą  długością  przedramion  i  pod  pachami  (np.  gdy  ma  problemy
z funkcją chwytną ręki).

Kule pachowe zaleca się pacjentom z dysfunkcją ręki, albo takim, którzy wymagają

oparcia ciężaru ciała na barkach. Pacjenci ze schorzeniami reumatycznymi używają kul
umożliwiających opieranie się na nich całym przedramieniem i pozwalają na sterowanie kulą za
pomocą umieszczonego z przodu uchwytu. Pacjentom po amputacji kończyny górnej
dostosowuje się specjalnie kule pachowe montując rękaw, do którego wkładany jest kikut, co

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

umożliwia sterowanie kulą. Pacjentom z niedowładami ręki przymocowuje się do kuli
specjalną rękawicę poprawiającą chwytanie.

Kule inwalidzkie wykonane są z metali lekkich. Niektóre z modeli mają urządzenie

teleskopowe  służące  do  skracania  lub  wydłużania  kuli.  Wśród  akcesoriów  dodatkowych  na
szczególną  uwagę  zasługują  tzw.  nasadki  zimowe  składające  się  z  czterech  metalowych
kolców,  które  wbijają  się  w  śnieg  i  lód,  chroniąc  przed  poślizgnięciem  się,  której  nie  trzeba
zdejmować po wejściu do pomieszczenia, wystarczy tylko odgiąć kolce do góry.

Kul pachowych używa się rzadko, ponieważ niebezpiecznie uciskają nerwy pachowe.

U  pacjentów,  którzy  nie  mogą  podeprzeć  się  na  dłoniach,  są  one  konieczne.  Mocowanie
przedramienia  to  kwestia  indywidualna. Przy  lejach możliwe jest szybkie odrzucenie kuli, gdy
np.  chory  traci  równowagę  i  upada.  W  takich  sytuacjach  kula  zamiast  wesprzeć,  może  być
przyczyną  kontuzji.  Dlatego  pacjenci  powinni  uczyć  się  poruszania  się  o  kulach  po  równych
powierzchniach,  wchodzenia  i  schodzenia  ze  schodów  i  bezpiecznego  upadania.  Większe
niebezpieczeństwo stwarzają kule z obejmami, ale są bardziej wygodne, jeśli chory nie chce ich
odkładać na bok podczas jakiejś czynności.

Kule łokciowe stanowią podparcie dla ręki i dla 1/3 bliższej części przedramienia. Mankiet

kuli, który podtrzymuje przedramię może mieć kształt półkolisty, otwarty lub zaciskający się
sprężyście na przedramieniu. Półkolisty kształt mankietu pozwala na wykonywanie czynności
bez odkładania kuli.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Długość lasek i kul dobiera się ustawiając pacjenta w pozycji stojącej z kończyną górną

zgiętą w łokciu pod kątem 30°. Chory musi chwycić ręką laskę lub uchwyt kuli opierającej się
o  podłoże  kilka  centymetrów  przed  noskiem  buta  po  stronie  zewnętrznej.  Na  wynik pomiaru
wpływa  każda  zmiana  wysokości  obcasów  czy  spodów  obuwia.  Inną  metodą  dokonywania
pomiarów  jest  pomiar  odległości  między  wierzchołkiem  krętarza  wielkiego  kości  udowej
a podłożem.  Przy  prawidłowo  dopasowanej  kuli  uchwyt,  który  pacjent  trzyma  w  dłoni,
znajduje  się  na  wysokości  stawu  biodrowego,  tak  aby  cała  ręka  pozostawała  lekko  zgięta  w
łokciu,  a  obejma  (lej)  znajduje  się  w  górnej  części  przedramienia.  Przy  niektórych  kulach
odcinek obejmujący przedramię jest regulowany. Jeśli kula będzie zbyt wysoka, barki pacjenta
podniosą się nienaturalnie w górę, jeśli zbyt niska – będzie niewygodnie schylony.

Jeśli są zaburzenia jednej kończyny – pacjent trzyma laski i kule po jednej stronie –

zdrowej. Podczas fazy wymachu zdrowej kończyny ciężar ciała przenoszony jest na laskę
i odciążona zostaje chora kończyna. Odstępstwem od tej zasady jest stan, gdy ręka po zdrowej
stronie jest niesprawna, albo w chorej kończynie kolano i biodro są niestabilne, wtedy kula lub
laska działają na innej zasadzie. Następuje przyparcie kończyny do laski i w ten sposób jej
unieruchomienie.

Do produkcji standardowej kuli metalowej, np. łokciowej potrzebne są: rurka górna,

dolna, wspornik przedramienia, opaska, łącznik, nakrętki zaciskowe, złączka, tulejka, światła
odblaskowe, nit rurkowy, zapinka podwójna, nakładka gumowa, podkładka.

Kolejnymi pomocami stosowanymi w poprawie lokomocji pacjenta są balkoniki,

przeznaczone dla osób, które nie czują się dostatecznie pewnie w pozycji stojącej i potrzebują
stabilnej  podpory  podczas  poruszania  się.  Zapewniają  one  szerokie  podparcie,  dzięki  czemu
dają  poczucie  bezpieczeństwa  ludziom starszym i  osobom  z  dużymi  zaburzeniami  sprawności
chodu.  Balkoniki  pomagają w czynnościach codziennych, jak wyjście do sklepu, przenoszenie
przedmiotów  w  domu.  Balkoniki  produkowane  są  w  dwóch  głównych  rodzajach:  jako
stacjonarne,  na  nóżkach  zakończonych  osłonami  antypoślizgowymi  (takie  modele  częściej
nazywa  się  podpórkami)  oraz  mobilne,  na  kółkach  (również  z  antypoślizgowymi  oponami)
i z hamulcami.  Można  też  spotkać  wersje  kombinowane – dwie nogi stacjonarne i dwa kółka,
albo  jedno  kółko  i  trzy  nogi  itp.  Balkoniki  domowe  zwykłe  są  bardzo  proste  w  konstrukcji.
Balkoniki  przeznaczone  do  poruszania  się  w  terenie  mogą  mieć  bogate,  dodatkowe
wyposażenie,  np.  odchylane  siedzisko  albo  półeczkę,  koszyk,  np.  na  torby  z  zakupami.  Dla
osób, które nie mają siły w dłoniach i nie mogą się na nich wesprzeć, do balkonika instaluje się
specjalne  podpaszki,  czyli  uchwyty  pod  pachę,  lub  również  leje,  w  których  mogą  wygodnie
umieścić przedramiona.

Najprostszą formą balkonika jest metalowa konstrukcja sztywna z czteropunktowym

podparciem, przesuwany podczas chodu, z regulowaną wysokością nóg. Podobny w budowie
jest balkonik kroczący, który dodatkowo daje możliwość obrotu na nogach prawych i lewych,
przesuwających się naprzemiennie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Inna wersja balkonika to balkonik z przymocowanymi z przodu kółkami, który zapewnia

stabilność w chwili podparcia i pozwala się łatwo przesuwać w sytuacji występowania oporu,
np. powodowanego przez dywan, podczas pokonywania progu, krawężnika. Występują tu
modele składane w płaszczyźnie czołowej.

Wygodnym modelem jest balkonik na czterech kółkach z koszykiem i ławeczką, który

ułatwia przenoszenie przedmiotów w domu lub poza nim. Ławeczka pozwala na niezależny
odpoczynek w każdej chwili. Podobny do balkonika czterokołowego jest trzykołowy, składany
„bok do boku”, też posiadający pojemnik na przedmioty.

Odmianą balkonika czterokołowego jest wersja, którą pacjent prowadzi za sobą,

a blokada kół uniemożliwia cofnięcie. Jest ona przydatna w momencie, gdy pacjent chce dojść
blisko jakiegoś sprzętu np. do stołu czy regału, ponieważ z takim balkonikiem nie ma nic przed
sobą a stabilizację ma zapewnioną bardzo dobrą.

Dla osób z zaburzeniami stabilizacji dolnego odcinka kręgosłupa, stawów biodrowych czy

kolan opracowany został czterokołowy balkonik z podpaszkami, który służy i do nauki
chodzenia i do stałej lokomocji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dostępne są też inne odmiany konstrukcyjne balkoników: z półką na podparcie

przedramionami i uchwytami do sterowania rękami, z podparciem przedramion, z okrężnym
ujęciem tułowia miękkim wałkiem (dla osób z zaburzeniami równowagi).

Prawidłowo dobrany balkonik to taki, którego poręcze czy rączki do prowadzenia

znajdują  się  na  wysokości  stawu  biodrowego  użytkownika.  Dla  osób,  którym  balkonik
potrzebny jest przede wszystkim jako stabilizator, do mocnego opierania się, przydatniejsze są
modele  cięższe.  Natomiast  dla  bardziej  sprawnych  lepszy  będzie  balkonik  czy  podpórka
wykonane z aluminium. Balkoniki na kółkach są wygodniejsze w użyciu, bo potrzeba mniejszej
siły,  aby  nimi  manewrować,  ale  przy  balkonikach  na  nóżkach  nie  ma  niebezpieczeństwa,  że
odjadą one same, bez użytkownika.

W przypadku chorych leżących, np. z tetraplegią, w pewnym momencie rehabilitacji

podejmowana  jest  decyzja  o  pionizowaniu  pacjenta.  Niezwykle  przydatnymi  sprzętami  są
wtedy  różnego  rodzaju  pomoce  lokomocyjno  –  rehabilitacyjne.  W  przypadku dzieci  spełniają
one  jeszcze  jedną  ważną  rolę  –  zapewniają  prawidłowy  rozwój  dziecka.  Takim  sprzętem  jest
stół  do  pionizacji,  który  pozwala  na  uzyskanie  pełnego  obciążenia  kończyn  dolnych
i kręgosłupa  u  chorych  z  tetraplegią  i  innymi  schorzeniami.  W  czasie  prowadzonej  terapii
umożliwia  on  stopniową  zmianę  pozycji  z  leżącej  na  stojącą,  pozwala  na  ćwiczenie  kończyn
górnych  i  mięśni  tułowia.  Zazwyczaj  stół  pionizacyjy  stosowany  jest  w  szpitalach,  gdyż    jest
bardzo duży i zajmuje dużo miejsca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przyjęcie przez osobę niepełnosprawną pozycji wyprostowanej sprzyja lepszemu

funkcjonowaniu  całego  organizmu,  zapobiega  powstawaniu  odleżyn,  walczy  z  osteoporozą,
reguluje  i  pozwala  przywrócić  prawidłowe  funkcjonowanie  większości  organów
wewnętrznych. Od pionizowania dorosłych łatwiejsze jest pionizowanie dzieci ponieważ są one
mniejsze i mają mniejszą masę ciała. W przypadku dzieci pionizator nie tylko przygotowuje je
do  chodzenia,  ale  przede  wszystkim  pozwala  na  rozwój  jego  procesów  poznawczych,
percepcji  i  warunkuje  prawidłowy  rozwój  psychiczny.  W  pozycji  pionowej  dziecko  może
bawić  się,  rysować,  oglądać  książkę  czy  ją  czytać.  Jeśli  nie  ma  możliwości  wyposażenia
dziecka  w  warunkach  domowych  w  pionizator,  to  bardzo  przydatne  są  łuski  pionizacyjne,
statyczne urządzenia pionizujące tzw. pionizatory i parapodia statyczne.

Łuski wykonywane są na miarę, indywidualnie dla pacjenta, na odlewie gipsowym

z termoplastycznego materiału, który może być zabarwiony. Zapinane są na taśmę Velcro,
w środku wyściełane miękką gąbką chroniącą przed otarciami. Służą do utrzymania stabilizacji
kończyn (dolnych i górnych), zapobiegania redresji przykurczów. Stosowane mogą być po
zakończeniu leczenia usztywnieniem z gipsu.

Pionizatory, czyli urządzenia umożliwiające pionizację osób z niedowładami kończyn

dolnych  i  tułowia  w  warunkach  domowych  są  w  tej  sytuacji  sprzętem  niezbędnym
i niezastąpionym.  Zazwyczaj  wyposażone  są  w  stabilizator  stóp  (stopy  przed  wysunięciem
zabezpieczone  są  pasami  zapinanymi  na  taśmy  Velcro  i  obejmami  pięt),  stabilizator  kolan
(anatomicznie  ukształtowane  peloty  i  pasy  zapinane  na  taśmy  Velcro),  pelotę  biodrową
i piersiową  (tapicerowane,  zapinane  na  rzepy  i  dodatkowo  zabezpieczone  pasami).  Można
dodatkowo zamontować stolik z regulacją wysokości, 4-skrętne koła z hamulcami pozwalające
na  swobodne  przesuwanie  pionizatora  bez  użycia  dużej  siły  i  dające  poczucie  stabilności  i
bezpieczeństwa.  Konstrukcja i wymiary pionizatora powinny pozwalać na wjechanie do niego
wózkiem inwalidzkim i samodzielne spionizowanie się osoby niepełnosprawnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pionizatory dynamiczne przeznaczone są dla dorosłych i młodzieży, wymagających

pomocy  w  pionizacji  w  czasie  chodzenia,  bądź  rozpoczynających  ponowny  proces  nauki
chodzenia.  System  opuszczania  siedziska  umożliwia  w  łatwy  sposób  zajęcie  stabilnej,
bezpiecznej  i  wygodnej  pozycji  przy  niewielkim  udziale  osoby  wspomagającej.  Platforma
z małymi  kółkami  lub  duże  koła  i  stabilna  podstawa  dają  maksymalny  komfort  w  trakcie
poruszania  się  nawet  w  trudnych  warunkach.  Dodatkowo  czasami  instalowany  jest  system
amortyzacji  siedziska,  co  podnosi  komfort  poruszania  się.  Trzy  rodzaje  sprężyn  o  różnej
twardości  będące  w  wyposażeniu  nowoczesnych  pionizatorów  służą  do  przystosowania
urządzenia  według  wagi  i  siły  pacjenta.  Wszystkie  podpory  mające  kontakt  z  pacjentem
pokryte  są  miękkim  i  przyjemnym  w  dotyku  materiałem  wykończeniowym.  System  regulacji
zapewnia  możliwość  dostosowania  pionizatora  dla  osób  o  wzroście  od  130  do  185  cm  oraz
wadze do 100 kg.

Parapodium dynamiczne jest ortezą, która umożliwia pionizację i samodzielne wstawanie

czyli  przyjmowanie  pozycji wyprostowanej  oraz  samodzielne  siadanie  z   korzystnym
wymuszeniem  pracy  kończyn  górnych,  co  z  kolei  powoduje  likwidację  przykurczów
stawowych  i  mięśniowych  oraz  spastyczności,  prawidłowe  odżywienie  tkanki  łącznej
organizmu,  likwidację  odleżyn,  fizjologiczne  obciążenie  układu  kostno  –  stawowego,
fizjologiczną  czynność  (oraz  rozmieszczenie  w  jamach  ciała)  narządów  wewnętrznych
(perystaltyka  jelit,  wypróżnianie,  normalizacja  mechanizmów  mikcji  pęcherza  neurogennego),
normalizację czynności układu sercowo – naczyniowego oraz oddechowego.
Ponadto  pozwala  na  samodzielne,  całkowicie  bezpieczne  i  wygodne  stanie  bez  użycia  rąk
(wolne  ręce)  przez  okres  wielu  godzin  (nawet  podczas  omdleń  pozycja  pozostaje
spionizowana  dzięki  stałej  kontroli  środka  ciężkości  pacjenta),  samodzielne,  całkowicie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

bezpieczne poruszanie się siłą własnych mięśni, bez potrzeby dostarczenia energii zewnętrznej
(zasilania zewnętrznego) umożliwiające pełną samoobsługę oraz obsługę osób drugich. Dzięki
parapodium  dynamicznemu  można  przygotować  organizm  do  użytkowania  innych  systemów
ortezowych  typu  urządzeń  lokomocyjnych dla chodzenia w środowisku osób pełnosprawnych
Ruch  parapodium  odbywa  się  poprzez  balansowanie  górną  częścią  tułowia  pacjenta  z
jednoczesną  delikatną,  synchroniczną  pracą  rąk.  Chorzy  nie  mogący  się  samodzielnie
przemieszczać  w  urządzeniu  ze  względu  na  wysokie  porażenie  rdzenia  kręgowego  czy
niesprawne kończyny górne – mogą kroczyć z pomocą terapeuty lub opiekuna.

Parapodia dzięki swej konstrukcji dają dobrą stabilizację przednią i boczną tułowia,

elementy  płozowe  z  platformami  przyśrodkowymi  pozwalają  na  wygodne  i  stabilne
umieszczenie  stóp,  dzięki  czemu  stanowią  dolny  tylny  punkt  podparcia,  łukowate  obejmy
kolanowe  przednie  stanowią  środkowy  punkt  podparcia, zaś  otwierany  od  tyłu  pas  biodrowy
to  górny  tylny  i  przedni  punkt  podparcia.  Dodatkowo  parapodia  mogą  być  wyposażone
w regulowany kątowo i wysokościowo blat.

Parapodium dynamiczne jest produktem indywidualnie dobieranym do potrzeb pacjenta

według  karty  pomiarowej.  Posiada  liczne  możliwości  płynnego  dopasowania  do  parametrów
chorego. Istnieje możliwość regulacji wysokości całego parapodium dynamicznego, wysokości
uchwytów kolan, wysokości wsporników ramion, wysokości uchwytów rąk chorego.
Regulacja  szerokości  parapodium  dynamicznego  odbywa  się  na  wysokości  bioder  kamizelki
i na  wysokości  kończyn  dolnych.  Regulacja  dotyczy  także  głębokości  kamizelki  i  położenia
pasa  piersiowego.  Wszystkie  te  możliwości  regulacji  pozwalają  na  bardzo  dokładne
dopasowanie  urządzenia,  co  zwiększa  poczucie  bezpieczeństwa  i  poprawia komfort  pacjenta.
Parapodium  dynamiczne  jest  dostępne  dla  wszystkich  grup  wiekowych  pacjentów,  może  być
stosowane  nawet  przy  bardzo  wysokich  porażeniach  rdzenia  kręgowego  (C5),  a  najczęściej
w porażeniach  i  niedowładach  kończyn  w  uszkodzeniach  urazowych,  wadach  wrodzonych,
schorzeniach  nabytych  rdzenia  kręgowego  od  poziomu  C5  dystalnie,  dysfunkcjach  zespołu
motorycznego funkcji ruchowej (porażenia, niedowłady, postępujące dystrofie mięśniowe).

Parapodium statyczne jest urządzeniem przeznaczonym do rehabilitacji osób z porażeniem

bądź  niedowładem  kończyn  dolnych,  które  nie  mogą  użytkować  parapodium  dynamicznego.
Stabilna  konstrukcja,  w  której  wykorzystano  sprawdzone  rozwiązania  mechaniczne  z
parapodium  dynamicznego,  pozwala  na  całkowicie  bezpieczne  i  wygodne  przebywanie
pacjenta  w  pozycji  wyprostowanej  przez  wiele  godzin  oraz  prowadzenie  intensywnej
rehabilitacji  manualnej.  Bogate  wyposażenie  –  m.in.  stolik,  kółka  itp.  czynią  z parapodium
statycznego produkt bardzo funkcjonalny w życiu codziennym pacjentów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Parapodium awertykalne jest wariantem parapodium statycznego dla pacjentów nie

tolerujących pozycji pionowej. Umożliwia ono stopniowe dochodzenie do pozycji pionowej.
Urządzenie pozwala na częściowe położenie pacjenta dzięki zmiennej regulacji kąta wychyłu.
Zakres regulacji - 10 +10 stopni.

Parapodium mobilne Combo jest przeznaczone dla pacjentów chcących korzystać z zalet

zarówno parapodium mobilnego, jak i parapodium statycznego. Urządzenie składa się z jednej
kamizelki oraz dwóch podstaw: statycznej oraz mobilnej. Przełożenie kamizelki wystarcza, aby
pacjent mógł korzystać w pełnym zakresie z zalet obydwu urządzeń. Parapodium mobilne
Combo może być także dobrym rozwiązaniem dla ośrodków stosujących różne terapie dla
różnorodnych grup pacjentów.

Parapodia dla dzieci wykonywane są z wodoodpornej sklejki o grubości 15 mm, tapicerka

wykonana jest z mikrogumy obszytej sztuczną skórą, hamowane kółka skrętne ułatwiają
przesuwanie urządzenia i zablokowanie podstawy podczas używania, zaś pasy mocujące
zapinane są na rzepy, co znacznie ułatwia przypięcie małego dziecka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są wskazania do zastosowania lasek i kul?
2.  Jaka jest różnica między poszczególnymi rodzajami kul?
3.  Z jakich materiałów wykonuje się laski i kule ortopedyczne?
4.  W jaki sposób dobiera się długość lasek i kul dla pacjenta?
5.  Jakie są rodzaje lasek i kul?
6.  Jakie są wskazania do stosowania balkoników?
7.  Jakie są różnice między poszczególnymi rodzajami balkoników?
8.  Jakie udogodnienia oferują poszczególne formy konstrukcyjne balkoników?
9.  Do czego służą łóżka pionizacyjne?
10. Jaka jest zasada działania łóżka pionizacyjnego?
11. Jakie są wskazania do stosowania pionizatorów dynamicznych?
12. Jakie są wskazania do stosowania parapodium statycznego i dynamicznego?
13. Jakie są różnice między poszczególnymi formami konstrukcyjnymi parapodium?
14. Jakie materiały znajdują zastosowanie przy produkcji parapodium?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj kulę łokciową z mankietem zaciskającym i mankietem otwartym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dokonać analizy literatury na temat technologii wykonania kuli łokciowej,
2) wypisać czynności przygotowawcze, jakie należy wykonać zanim przystąpi się do

opracowywania kuli łokciowej,

3)  zapoznać się z instrukcją technologiczną,
4)  zaplanować pomiary i sposób dopasowania kuli,
5)  zaplanować sprzęt i materiały potrzebne do wykonania obu rodzajów kul łokciowych,
6)  zgromadzić zaplanowany sprzęt i materiały,
7)  pobrać kartę technologiczną zgodną z normami,
8)  wykonać kule,
9)  dokonać przymiarki kuli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

algorytm wykonania kuli,

−

katalogi sprzętu ortopedycznego,

−

przyrządy i narzędzia niezbędne do wykonania kuli,

−

materiały potrzebne do wykonania kuli (rurka górna, dolna, wspornik przedramienia,
opaska, łącznik, nakrętki zaciskowe, złączka, tulejka, światła odblaskowe, nit rurkowy,
zapinka podwójna, nakładka gumowa, podkładka),

−

kalka techniczna, ołówek, długopis,

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj balkonik z czteropunktowym podparciem na nóżkach

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dokonać analizy literatury na temat technologii wykonania balkonika z czteropunktowym

podparciem na nóżkach,

2) wypisać czynności przygotowawcze, jakie należy wykonać zanim przystąpi się do

opracowywania balkonika,

3)  zapoznać się z instrukcją technologiczną,
4)  zaplanować pomiary i sposób wykonania balkonika,
5)  zaplanować  sprzęt  i  materiały  potrzebne  do  wykonania  balkonika  z  czteropunktowym

podparciem na nóżkach,

6)  zgromadzić zaplanowany sprzęt i materiały,
7)  pobrać kartę technologiczną zgodną z normami,
8)  wykonać balkonik,
9)  dokonać przymiarki balkonika.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

algorytm wykonania balkonika z czteropunktowym podparciem na nóżkach,

−

katalogi sprzętu ortopedycznego z grupy lokomocyjnej,

−

przyrządy i narzędzia niezbędne do wykonania balkonika,

−

materiały potrzebne do wykonania balkonika,

−

kalka techniczna, ołówek, długopis,

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić wskazania do zastosowania lasek i kul?



2) rozróżnić formy konstrukcyjne lasek i kul?



3) scharakteryzować materiały stosowane do produkcji lasek i kul

ortopedycznych?



4) scharakteryzować metody dobierania długości lasek i kul dla pacjenta?



5) określić wskazania do stosowania balkoników?



6) zróżnicować formy konstrukcyjne balkoników?



7) określić surowce, elementy i półfabrykaty stosowane do wykonania lasek i kul?



8) opracować dokumentację technologiczną i warsztatową wykonania lasek i kul?



9) scharakteryzować zastosowanie poszczególnych form balkoników?



10) scharakteryzować zastosowanie łóżek pionizacyjnych?



11) określić wskazania do zastosowania pionizatorów dynamicznych?



12) rozróżnić pionizatory statyczne i dynamiczne?



13) określić wskazania do zastosowania parapodium statycznego i dynamicznego?



14) scharakteryzować różnice form konstrukcyjnych parapodium statycznego

i dynamicznego dla dorosłych i dla dzieci?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Zaopatrzenie lokomocyjno – rehabilitacyjne specjalistyczne

4.2.1. Materiał nauczania

Wózki inwalidzkie, obok lasek i kul, są najczęściej używanymi przedmiotami

ortopedycznymi z grupy sprzętu pomocniczego. Służą one do podparcia masy ciała ludzkiego,
umożliwiając  poruszanie  się  w  pozycji  siedzącej.  Składają  się  one  ze  struktury  podpórczej
(siedzenie,  oparcie,  podpórki  łokciowe,  podnóżki)  oraz  urządzeń  lokomocyjnych  (koła,
mechanizm  napędowy,  układ  sterowniczy,  hamulcowy).  Jeszcze  do  lat  70  ubiegłego  wieku
wózek był po prostu fotelem na kółkach służącym do transportowania pacjentów.
Konstruowali  go  ludzie  chodzący,  nie  mający  praktycznej  wiedzy  o  codziennym  życiu  na
wózku, a więc brana była pod uwagę bardziej wygoda opiekunów niż samych użytkowników.
Przełom  nastąpił,  kiedy  niepełnosprawni  zaczęli  przypominać,  że  mają  takie  samo  prawo  do
uczestnictwa  w  życiu  społecznym,  jak  osoby  zdrowe.  Konstruktorzy  zaprosili
niepełnosprawnych  do  współpracy  przy    tworzeniu  sprzętu  służącego  do  wygodnego
przemieszczania się po domu, na uczelnię, do pracy, do restauracji czy na zimowe spacery, ale
także  do  rehabilitacji  użytkownika. Zasada,  którą  kierują  się  współcześni  konstruktorzy
wózków   brzmi:  „największa  mobilność  przy  użyciu  jak  najmniejszego  nakładu  energii
dostarczanej  przez użytkownika i jego maksymalna wygoda”. Dlatego w wózkach z napędem
ręcznym,  obok  modeli  tradycyjnych  coraz  częściej  produkuje  się  wózki  z  lekkiej  ramy
spawanej, wykonanej z materiałów o wysokim współczynniku wytrzymałości na ciężar, takich
jak  stopy  aluminiowe  czy   tytan.  Wózki  manualne  są  coraz  mniejsze,  a  rozkładanie  ich
i wkładanie do samochodu jest coraz prostsze.

Polska klasyfikacja wózków inwalidzkich dzieli wózki na dwie grupy:

Podział ze względu na miejsce użytkowania:
1. wózki pokojowe (z opcją wykorzystania w terenie), a wśród nich:

−

wózki leżakowe z wysokim, odchylonym oparciem używane zazwyczaj do pionizacji

chorego,

−

wózki fotelowe (najczęściej używane, przystosowane do napędu jedną lub dwiema

rękami) dla osób z porażeniami, niedowładami, po amputacjach, z hemiplegią,
w przypadkach usztywnienia nóg a także dla osób korzystających z wózka okresowo,

−

wózki terenowe do poruszania się na dłuższych trasach:

−

wózki o napędzie ręcznym (korbowym i dźwigniowym składanym) – a więc wymagające

dużej sprawności rąk,

−

wózki o napędzie elektrycznym – dla osób ze znacznym ograniczeniem lub całkowitym

brakiem sprawności rąk.

Podział wózków ze względu na stopień niepełnosprawności użytkownika:
1. wózki dla dzieci ze spastycznością (mózgowe porażenie dziecięce, przepuklina oponowo-

rdzeniowa i inne schorzenia układu nerwowego) – to wózki spacerowe do prowadzenia
przez opiekunów, umożliwiające stabilizację tułowia, głowy, rąk i nóg. Mogą być
używane tak w domu, jak i w terenie,

2. wózki typu ACTIV (dla osób ze znaczną lub trwałą dysfunkcją narządów ruchu:

porażeniami, niedowładami, amputacjami) – wózki te ze względu na konstrukcję i użyte
materiały zapewniają duże możliwości regulacji i dopasowania do indywidualnych potrzeb,
umożliwiają osiągnięcie maksymalnej sprawności i samodzielności w życiu oraz
utrzymanie aktywności sportowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wózek powinien być dopasowany do danej osoby – wózek najlepszy dla jednego pacjenta,

niekoniecznie jest tak samo dobry dla innego. Dobierając odpowiedni wózek, należy kierować
się pięcioma głównymi wskazówkami:

−

rodzajem schorzenia (wybór pomiędzy wózkiem ręcznym a elektrycznym),

−

ograniczeniami funkcjonalnymi (czy pacjent sam obsłuży wózek, czy potrzebuje do tego
pomocy),

−

wiekiem (dla ludzi młodych lepszy będzie typ ACTIV, dla osób starszych, które nie lubią
wychodzić z domu – klasyczny fotelowy),

−

trybem życia (jeśli użytkownik prowadzi auto, często wyjeżdża - korzystniejszy będzie
wózek lekki, składany),

−

możliwościami finansowymi.

Prawidłowy dobór to także dopasowanie elementów wózka – rodzaju ramy, szerokości,

długości, wysokości wózka, nachylenia kół, wysokości kąta oparcia, rodzaju i kąta siedziska
lub długości podnóżka.

Wózki dla dzieci zbudowane są w sposób ułatwiający przewożenie w przypadku dużych

zaburzeń ruchowych. Muszą one zapewnić swobodne, bezpieczne i wygodne ułożenie dziecka,
ewentualną stabilizację głowy, posiadać zabezpieczenie bocznych poręczy miękką wykładziną,
a także uniemożliwić wysuwanie się dziecka, czy to za pomocą klina odwodzącego, czy majtek
ujmujących uda i krocze. W wózkach tych stosuje się różne pomoce stabilizujące głowę, tułów
i  obręcz  biodrową  z  kończynami  dolnymi.  Wózki  dla  dzieci  wyposażone  są  w  odpowiednio
ukształtowane  siedzisko,  które  pozwala  na  zmianę  pozycji  siedzącej  i  ułożenie  w  pozycji
bardziej  wygodnej,  relaksacyjnej.  Mają  też  możliwość  regulowania  kąta  pochylenia  całego
siedziska  lub  jego  dolnej  części  oraz  podparcia,  a  do  każdej  z  tych  pozycji  dostosowuje  się
podnóżki.  Dodatkowym  wyposażeniem  są  daszki  przeciwdeszczowe,  przeciwsłoneczne,
pokrowce zimowe, osłony termiczne na tułów i kończyny dolne. Wózkiem dziecięcym kieruje
opiekun, dlatego muszą tu być pogodzone cechy wytrzymałości i jak najmniejszego ciężaru.

Istnieją też wózki do samodzielnego poruszania się dzieci nie chodzących, są one podobne

do wózków dla dorosłych, ale mają proporcje dobrane do dziecka. Mają one wygodne
siedzisko, często z poduszką przeciwodleżynową, wykonaną z materiału łatwego do
utrzymania w czystości. Wózki takie muszą być lekkie, zwrotne, posiadać możliwość złożenia.
Mniejsze konstrukcje wyposażone są w uchwyt do prowadzenia przez osobę towarzyszącą.

Wózek inwalidzki dziecięcy widoczny na zdjęciu powyżej jest bardzo wygodny,

wielofunkcyjny,  aluminiowa  lekka  rama  z  jedną  dużą  rączką  zapewnia  łatwe  manewrowanie
wózkiem,  nowością  jest  opcja  pamięci  -  po  rozłożeniu  oparcie  ustawia  się  w  pozycji  sprzed
złożenia  wózka.  Po  złożeniu  wózek  łatwo  przenosić  dzięki  wygodnej  rączce,  oparcie  jest
rozkładane do pozycji leżącej, zaś podnóżek posiada 3-pozycyjną regulację. Wszystkie koła są
z  amortyzacją,  waga  wózka  wynosi  10,2  kg.  Wyposażenie  wózka:  pięciopunktowe  pasy
bezpieczeństwa,  zintegrowany  hamulec  tylni,  barierka  z  przodu  dodatkowo  wyposażona

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w zdejmowaną rączkę z wygodnymi otworami na drobne przedmioty, klin, budka, kosz na
zakupy, ocieplacz na nogi, osłona przeciwdeszczowa.

Wózki pokojowe dla dorosłych służą do samodzielnego poruszania się pacjenta lub

przewożenia  go  przez  drugą  osobę.  Budowa  ich  przystosowana  jest  do  poruszania  się
w warunkach  domowych,  albo  do  jazdy  po  twardej,  ale  gładkiej  powierzchni,  ma  też
możliwość  pokonywania  niewielkich  przeszkód  typu  próg  czy  krawężnik.  Wózki  te  są
specjalnie  wzmacniane  dla  osób  o  większej  masie  ciała.  Posiadają  też  wyjmowane  ścianki
boczne w celu umożliwienia przejścia chorego z wózka np. do łóżka. Dla osób z niedowładem
połowiczym  jeżdżących  samodzielnie  wózek  zaopatrywany  jest  w  mechanizm  blokujący  dwa
koła, a napęd znajduje się po stronie zdrowej, dzięki czemu możliwa jest jazda w linii prostej.
Pacjenci  z  wysoką  amputacją  kończyn  dolnych  mogą  korzystać  z  wózka  o  wydłużonej
podstawie zabezpieczającej przed przewróceniem się go do tyłu z powodu zmienionego środka
ciężkości chorego.

Wózki inwalidzkie służące do jazdy po nierównej powierzchni, stromych zjazdach czy

podjazdach wykonywane są z bardziej wytrzymałych materiałów, mają łożyska w piastach
i posiadają różnorodne wyposażenie dodatkowe dla pacjenta i osoby prowadzącej wózek.
Dodatkowo posiadają koła napędowe na szybkozłączach, zmienną średnicę przednich kół,
wzmocnione obręcze i opony o konstrukcji ułatwiającej jazdę w terenie.

Najczęściej spotykany w szpitalach i większości domów jest wózek inwalidzki pokojowy,

stalowy, pokryty chromem, przeznaczony do użytku wewnętrznego (pełne koła) dla
pacjentów o wadze do 100 kg. Posiada stałe boczki, odchylane (niedemontowalne) podnóżki
oraz łatwo zmywalną tapicerkę z PCV, łatwy w obsłudze i bezawaryjny (zdjęcie poniżej).

Bardzo  wygodnym  wózkiem  pokojowym  jest  wózek  pokazany  poniżej,  wyposażony
w komfortową  tapicerkę  typu  soft,  w  podnóżki  z  regulacją  kąta  nachylenia  do  poziomu
z bocznymi zabezpieczeniami. Posiada możliwość regulacji kąta nachylenia oparcia i siedziska.
Wyposażony jest w pasy bezpieczeństwa oraz zagłówek. Wszystkich regulacji dokonuje się w
sposób  płynny  za  pomocą  siłowników  hydraulicznych.  Wyposażony  jest  też  w stolik  z
półokrągłym wycięciem.

Na większą mobilność pozwala zamieszczony poniżej wózek inwalidzki pokojowo –

spacerowy,  przeznaczony  dla  pacjentów  o  wadze  do  100  kg.  Ma    stalową  konstrukcję
krzyżakową,  składaną,  malowaną  lakierem  proszkowym.  Posiada  koła  pneumatyczne,
demontowalne boczki i podnóżki oraz tapicerkę wykonaną z dakronu. Może być wyposażony
w koła na szybkozłączach  lub koła z hamulcami bębnowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Inną wersją jest pokazany poniżej wózek inwalidzki pokojowo – spacerowy, stalowy,

przeznaczony dla pacjentów o wadze do 100 kg. Także ma konstrukcję krzyżakową, składaną,
która  tu  jest  pokryta  odpornym  na  uszkodzenia  chromem.  Dzięki  zastosowaniu  specjalnej
konstrukcji  podnóżków,  wyposażonych  w  specjalne  poduszki  (możliwość  ustawienia
podnóżków  pod  dowolnym  kątem),  wskazany  jest  dla  pacjentów  ze  schorzeniami
ortopedycznymi  i  neurologicznymi.  Posiada  koła  pneumatyczne  lub  pełne,  demontowalne
boczki i podnóżki oraz tapicerkę wykonaną z PCV.

Poniżej  widać  wózek  należący  do  grupy  wózków  pokojowo  –  terenowych,  doskonale
sprawdzający  się  w  ciasnych,  małych  pomieszczeniach, a także na ulicy. Wygodny fotel, duża
moc, oraz wysoka jakość wykonania stawia wózek w gronie najlepszych w swojej klasie.
Posiada  możliwość  złożenia  fotela,  podłokietników  oraz  podnóżków,  co  znacznie  zmniejsza
jego gabaryty w czasie transportu.

Dla osób z rozległymi porażeniami przeznaczone są wózki z podwyższonym oparciem,

stabilizujące tułów i głowę, czasem posiadają możliwość dodatkowej stabilizacji głowy za

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pomocą  zagłówka  ograniczającego  ruchy  boczne.  Wózki  te  umożliwiają  ułożenie  pacjenta
w pozycji  leżącej  pod  różnym  kątem  dzięki  możliwości  opuszczania  oparcia,  zmiany  kąta
nachylenia  siedziska  oraz  regulowane  podwyższanie  podnóżków.  Poniżej  zamieszczony  jest
taki  wózek  inwalidzki  stabilizujący  plecy  i  głowę.  Jest  to  konstrukcja  stalowa,  krzyżakowa,
składana. Dzięki zastosowaniu specjalnej konstrukcji (posiada możliwość oparcia do poziomu)
oraz przedłużonego oparcia pleców przeznaczony jest dla pacjentów wymagających
indywidualnej  stabilizacji.  Posiada  koła  pneumatyczne  lub  pełne,  demontowalne  boczki
i podnóżki,  zaś  tapicerkę  ma  wykonaną  z  dakronu,  dzięki  czemu  jest  niezwykle  mocny,
wytrzymały i łatwy w utrzymaniu czystości.

Z myślą o tych niepełnosprawnych, którym zależy na samodzielności, skonstruowano

szybkie  i  zwrotne  wózki  typu  activ  (aktywny).  Pełnią  one  rolę  protezy  czynnościowej,  czyli
muszą  być  indywidualnie  dobierane,  a  ich  parametry  regulowane  w  zależności  od  dysfunkcji
i poziomu  urazu,  zwłaszcza  w  przypadku  osób  z  uszkodzeniem  rdzenia  kręgowego.
Prawidłowo dopasowany wózek musi uwzględniać właściwy dobór i regulację poszczególnych
elementów, takich jak:

−

dobór odpowiedniej ramy,

−

rodzaj siedzenia – ma bardzo istotne znaczenie jako element przeciwdziałający tworzeniu
się odleżyn i odparzeń,

−

szerokość całkowita,

−

pochylenie kół,

−

wysokość oparcia,

−

kąt oparcia,

−

kąt siedzenia,

−

długość podnóżka,

−

długość całkowita.
Wózki aktywne są pozbawione zbędnych elementów, np. zagłówków, podłokietników,

aby były jak najlżejsze, podobnie rama, która jest lekka i nieskładana. Wózek aktywny ma duże
możliwości regulacji rozłożenia środka ciężkości wózka wraz z siedzącą na nim osobą. Można
w  nim  zmieniać  kąt  nachylenia  koła  do  podłoża:  im  bardziej  ukośnie  ustawione  koła,  tym
lepsza  zwrotność,  stabilność  na  zakrętach  i  pochyłościach.  Koła  mają  tzw.  szybkozłącza
pozwalające  na  szybkie  i  łatwe  wypięcie,  istnieje  też  możliwość  zmiany  odległości  między
ciągiem a felgą koła. Rozstawienie to ma wpływ na odpowiednie napędzanie wózka.

Hamulce wózków aktywnych służą wyłącznie do parkowania, mają więc prostą

konstrukcję i można je przenosić z górnej części ramy na dolną, aby przy dynamicznej jeździe
nie  przeszkadzały  dłoniom.  Czasem  użytkownicy  wózków  aktywnych  demontują  hamulce,
jako  zbędne.  Wózek  aktywny  nie  ma  pompowanych  kół  przednich,  przez  co  lepiej  się  go
prowadzi,  a  przy  skrętach  nie  blokuje  się  kół  piętami.  Oś  widelca  przedniego  koła  ma
możliwość regulacji, musi być ustawiona pionowo do podłoża.

Oparcie w wózku aktywnym tworzy z siedziskiem kąt ostry: im większe pochylenie, tym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

większa stabilizacja. Oparcie jest też niskie, przez co stymuluje pracę i rehabilitację mięśni
szkieletowych.

Wózki aktywne są zbudowane z bardzo wytrzymałych i lekkich materiałów: włókien

węglowych,  tytanu,  stopu stali i aluminium. Składają się z jednej całości i mają sztywną lekką
konstrukcję  lub  konstrukcję  krzyżakową,  czasem  są  pozbawione  ścianek  bocznych  (tzw.
boczków),  co  ułatwia  manewrowanie.  Sztywna  rama  pozwala  też    na  lepsze  dopasowanie
tapicerki  i  siedziska.  Oparcie  wózka  aktywnego  jest  pochylone  do  przodu,  niskie,  siedzenie
miękkie i wykonane z materiału pochłaniającego wilgoć i jednocześnie łatwego do utrzymania
w czystości. Ze względu na długi okres korzystania z wózka ważnym elementem jest poduszka
przeciwodleżynowa.  Zmniejszenie  gabarytów  i  samodzielność  przy  wkładaniu  wózka
aktywnego do samochodu zapewniają łatwo zdejmowane koła tylne i składane oparcie. Wózki
aktywne dodatkowo mogą być wyposażone w różne elementy ułatwiające życie.

Wózki aktywne mają swoje zalety i wady, dlatego powinny być dobierane po

wcześniejszym zebraniu wywiadu, zbadaniu pacjenta, określeniu jego możliwości ruchowych i
aktualnych potrzeb. Każda zmiana aktywności, masy ciała chorego, środowiska w którym
funkcjonuje powoduje konieczność zmiany konstrukcji wózka.

Poniżej widoczny jest prosty wózek inwalidzki aktywny zbudowany na ramie

krzyżakowej.  Jest  on  lekki,  zwrotny,  mobilny,  a  możliwość  złożenia  pozwala  na  uzyskanie
sprzętu  o  szerokości  27  cm,  dzięki  czemu  łatwo  go  przetransportować.  Istnieje  możliwość
wykonania  ramy  wózka  z  włókien  węglowych, co powoduje,  że  jest  bardzo  lekki  (ok.  7 kg),
a przy tym łatwy w obsłudze przez osobę niepełnosprawną.

Kolejny przykład to nowoczesny wózek aktywny o charakterystycznym wyglądzie.

Wyróżniają go zwrotność, szybkość i wytrzymałość. Jako jedyny na świecie wózek o sztywnej
ramie posiada możliwość zamontowania dwudzielnego podnóżka. W zależności od kąta ramy
(75° lub 90°) jest bardziej aktywny lub bardziej dynamiczny, co pozwala na lepsze
dopasowanie wózka do potrzeb i oczekiwań pacjenta (wózek poniżej).

Nowocześniejszą i bogatszą wersją jest zamieszczony poniżej wózek inwalidzki aktywny

będący kombinacją mobilności z dostępem do wszystkich płaszczyzn, co równocześnie
umożliwia równoczesną pionizację pacjenta. Poruszanie się wózkiem zarówno w pozycji

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

siedzącej,  jak  i  stojącej  wykonywane  jest  za  pomocą  joysticka.  W  pozycji  stojącej  jako
dodatkowe  wsparcie  służą  małe  kółka  pomocnicze,  które  jednocześnie  zwiększają  stabilność
wózka.  Niezbędne  przy  pionizacji  peloty  kolanowe chory  może w  razie  potrzeby  odchylić  na
obie  strony  lub  zdjąć,  będąc  w  pozycji  siedzącej.  Głębokość  siedziska,  długość  podudzi,  kąt
oparcia  i  wysokość  oparcia  można  dobrać  do  indywidualnych  potrzeb  i  wymagań  pacjenta.
Wózek  jest  wyposażony  w  poduszkę  na  siedzisko,  boczki  z  regulacją  wysokości,  płytę
podnóżka  z  regulacją  wysokości,  elektryczną  regulację  kąta  oparcia,  joystick,  oświetlenie
z kierunkowskazami, bagażnik, kółka przeciwwywrotne, peloty boczne. Dodatkowo można go
wyposażyć  w  peloty  piersiowe,  zagłówek,  pas  stabilizujący  z  zapięciem  zatrzaskowym,
joystick  odchylany  z  regulacją  wysokości, dualne  sterowanie dla osoby prowadzącej, lusterko
wsteczne, wielofunkcyjną płytę (stolik).

Kolejna wersja wózka aktywnego pionizującego przeznaczona jest dla wszystkich

pacjentów, którzy nie są wstanie wstać o własnych siłach, lecz mają dobrą kontrolę kończyn
górnych (np. w paraplegii). Pionizacja w takim wózku odbywa się za pomocą dźwigni
i siłownika gazowego:

Widoczny poniżej aktywny wózek także służy do pionizacji, ale tym razem dzieci

i młodzieży. Jest to zwrotny, pionizowany za pomocą pilota wózek, stosowany dla dzieci,
które nie są w stanie wstać o własnych siłach i mają ograniczoną kontrolę ramion i rąk
(z powodu np. przepukliny oponowo – rdzeniowej, dystrofii mięśniowej, paraplegii).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pewną odmianą wózków aktywnych są wózki sportowe, które są jeszcze lżejsze

i zbudowane z materiałów o podwyższonej wytrzymałości, mają one także specjalną, jednolitą
konstrukcję.  Wózki  sportowe  są  dopasowywane  indywidualnie  dla  pacjenta  i  do  uprawianej
przez  niego  dyscypliny  sportu.  Często  jeszcze  zdarza  się,  że  konstrukcja  i  materiały
zmniejszające  wagę  i  zwiększające  zwrotność  wózka  pogarszają  komfort  siedzenia,  wtedy
wózek  taki  może  służyć  tylko  do  aktywności  sportowej,  a  do  codziennego  poruszania  się
potrzebny  jest  drugi.  Wózki  aktywne  i  sportowe  pozwalają  pacjentom  jeździć  niezwykle
sprawnie tylko na dwóch kołach, zjeżdżać po schodach, pokonywać przeszkody terenowe, czy
z dużą  wprawą  manewrować.  Do  wózków aktywnych stosuje się koła napędowe z systemem
przekładni  pozwalających  na  pokonywanie  przez  pacjenta  dużych  odległości,  dzięki  czemu
odgrywają dużą rolę w usprawnianiu pacjenta.

Zamieszczone poniżej wózki służą do jazdy aktywnej oraz sportowej, są lekkie, bardzo

wytrzymałe, dzięki prostej i ergonomicznej budowie ich ciężar zmniejszył się do 5,3 kg.
Wielostopniowa regulacja kątów wózków pozwala na ich bardzo dokładne dopasowywanie do
indywidualnych wymagań użytkownika, a możliwość zastosowania amortyzatorów i zmiany
kąta nachylenia kół napędowych pozwala na jeszcze bardziej komfortową jazdę.

Ostatecznością w rehabilitacji, ale też i bardzo dużym ułatwieniem są wózki z napędem

elektrycznym, które zapewniają łatwe poruszanie się w warunkach domowych i terenowych.
Służą one głównie pacjentom z dużymi niedowładami spastycznymi, uogólnionym osłabieniem
siły mięśniowej, niewydolnością krążeniowo – oddechową, osoby w podeszłym wieku.

Wózki elektryczne są bardzo różnorodne: lekkie typu pokojowego, modele umożliwiające

swobodne poruszanie się, np. podczas zakupów czy konstrukcje terenowe umożliwiające jazdę
w trudnych warunkach drogowych.

W wózkach elektrycznych stosuje się kilka rodzajów silników – o prędkościach 6, 10, 8,

12  i  15  km/godz.  Większe  prędkości  nie  mogą  być  stosowane,  gdyż wtedy  człowiek  mógłby
spaść  z  wózka  lub  miałaby  trudności  z  wjechaniem  na  krawężnik.  Moc  silników  waha  się
w granicach  150–350W.  Akumulatory  to  –  obecnie  –  najwygodniejsze  tzw.  suche  żelowe,
bezobsługowe, można je ładować przez noc i rano są do dyspozycji chorego. Sterownikami są
w  wózkach  elektrycznych  joysticki,  które  można  indywidualnie  dopasować  do  każdego
użytkownika. Joysticki dostosowuje się do różnego stopnia możliwości ruchowych prawej lub
lewej ręki pacjenta, mogą być także na brodę, język, stopę czy na wydychane powietrze. Są też

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dodatkowe joysticki dla opiekuna – osoby prowadzącej wózek.

Siedziska wózków elektrycznych mogą być klasyczne, proste, profilowane: wykonane

z pianki  typu  Kontur  lub  jak  typowe  samochodowe  siedzenie  lotnicze.  Mogą  być  obrotowe,
mogą  mieć  regulowany  kąt  odchylenia  oparcia,  czy  funkcję  podnoszenia  na  określoną
wysokość.  Siedziska  pokryte  mogą  być  skórą,  albo  jej  sztucznymi  odpowiednikami,
nieprzemakalnymi i antypoślizgowymi.

Stosuje trzy rodzaje kół – przednie napędowe, tylne i antywywrotne; opony typowo

szosowe  z  lekkim  wyżłobieniem  bieżnika,  zaś  terenowe  muszą  mieć  grubszy  bieżnik.  Wózki
elektryczne  wyposażone  są  w elektromagnetyczny system hamulcowy z funkcją odzyskiwania
energii.  Oświetlenie  wózków  to,  wymagane  prawem,  światła  przednie,  tylne  i  migacze
sygnalizujące zmianę kierunku jazdy.

Dodatkowo

wózki

mogą

posiadać,

oprócz

klasycznych

biodrowych

pasów

bezpieczeństwa, elektrycznie regulowaną wysokość podnóżka, podłokietników i zagłówka.
W wersjach ekskluzywnych też CD z automatyczną zmieniarką płyt czy możliwość
podłączenia laptopa.

Jedną z wersji są wózki ze wspomaganiem elektrycznym, w których do standardowego

modelu  zamontowane  są  koła  z  silnikami  elektromagnetycznymi  zasilanymi  baterią.  Zalecane
są one  chorym  z  tetraplegią,  stwardnieniem rozsianym, z zanikiem mięśni z powody dystrofii,
zanikiem  rdzeniowym  itp.  Zastosowanie  tego  rodzaju  wózków  poruszanych  siłą  mięśni
pacjenta  ma  znaczenie  usprawniające  i  motywujące  do  wykonywania  czynności  ruchowych.
Zwrotne i szybkie wózki o uniwersalnym przeznaczeniu – świetnie nadają się do pomieszczeń
zamkniętych  oraz  na  zewnątrz.  Dużą  zaletą  jest  możliwość  szybkiego  demontażu
akumulatorów,  oparcia  jak  również  złożenia  wózka,  co  znacznie  zmniejsza  jego  wymiary
i ułatwia załadunek i transport. Atutem wózka jest duża rozpiętość szerokości siedzisk: 35, 40,
45,  50  cm.  Może  być  też  wyposażony  w  zagłówek,  lusterko,  akumulatory,    urządzenie
wspomagające wjazd na krawężnik.

Poniżej widoczny jest nowoczesny, akumulatorowy (na akumulatory żelowe), bardzo

zwrotny  wózek  terenowo  –  pokojowy.  Posiada  on  regulację  wysokości  siedziska
i podnóżków,  regulowany  kąt  oparcia  siedziska  i  całego  siedziska,  szerokości  i  głębokości
siedziska,  może  być  wyposażony  w  zagłówek,  elektryczną  regulację  kąta  oparcia,  sterowanie
dla  osoby  prowadzącej,  lusterko,  stolik,  urządzenie  wspomagające  wjazd  na  krawężnik,
światła.  Wózek  taki  daje  bardzo  dużą  samodzielność  osobie  niepełnosprawnej  i  pozwala  na
prowadzenie aktywnego życia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Inny typ wózków elektrycznych to wózki terenowe pozwalające na pokonywanie dość

dużych  odległości  nawet  w  trudnym  terenie.  Pokazany  poniżej  wózek  dzięki  nowym
rozwiązaniom  konstrukcyjnym  zapewnia  doskonałe  parametry  jezdne  w  terenie.  Jest
wyposażony  w  silniki  300W,  dzięki  czemu  osiąga  prędkość  10  km/godz.  Wyposażony  jest
w zagłówek,  automatyczną  regulację  wysokości  siedziska,  kąta  nachylenia  siedziska,  oparcia
i podnóżków.  Wózek  posiada  peloty,  podnośnik,  oświetlenie,  sterowanie  brodą  i  dodatkowe
sterowanie dla osoby prowadzącej.

Ważną funkcję praktyczną pełnią wózki do jazdy po schodach, są to wózki gąsienicowe

lub wyposażone w trzy koncentryczne koła zamocowane na jednej osi. Oba te typy mogą być
zasilane elektrycznie. Przeznaczone są do przewożenia osób niepełnosprawnych na piętro, po
schodach lub po terenach ukształtowanych tarasowo.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dodatkiem dla wszystkich typów wózków dla dorosłych i dla dzieci są osłony termiczne

i przeciwdeszczowe, pozwalające na użytkowanie wózków w każdych warunkach
pogodowych.

W ramach zaopatrzenia rehabilitacyjno – pielęgnacyjnego wśród pomocy lokomocyjnych

wyodrębniona  jest  jeszcze  jedna  grupa  wózków  –  wózki  sanitarne.  Pozwalają  one  na
wykonanie  toalety  w  pozycji  siedzącej  i  zaspokojenie  potrzeby  wydalania  przez  specjalny
otwór  w  siedzisku,  do  pojemnika  mocowanego  pod  spodem.  Fotele  i  wózki  sanitarne
produkowane  są  w  wersjach  o  różnym standardzie.  Może  to być prosta konstrukcja ramowa,
przydatna  też  do  kąpieli  pacjenta  pod  natryskiem,  mogą  też  być wózki  z  miękko wyłożonym
siedziskiem i oparciem.

Wygodną konstrukcją jest krzesło toaletowe na czterech kołach z konstrukcją

umożliwiającą najeżdżanie na sedes. Widoczne poniżej wyposażone jest w ściągane podnóżki,
odchylane podłokietniki, poduszkę do siedzenia oraz dodatkowo w pojemnik sanitarny.

Wygodnym wózkiem sanitarnym jest widoczny poniżej wózek z tapicerką, ściąganymi

podłokietnikami, ściąganymi podnóżkami z regulowany kątem nachylenia i podparciem na
podudzie oraz z możliwością regulacji kąta nachylenia oparcia. Dodatkowym wyposażeniem
jest pojemnik sanitarny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Inny rodzaj to wózek inwalidzki pokojowy, wyposażony w urządzenie sanitarne, dla

pacjentów o wadze do 100 kg. Posiada konstrukcję stalową, chromowaną i nieskładaną, koła
ma pełne, stałe boczki i podnóżki oraz łatwo zmywalną tapicerkę z PCV.

Pacjenci zmuszeni przez chorobę do korzystania z wózków inwalidzkich, bardzo często

muszą  też  korzystać  z  materaców  i  poduszek  przeciwodleżynowych.  Aby  te  pomoce
pielęgnacyjne  były  skuteczne,  powinny  przylegać  jak  największą  powierzchnią  do  ciała
pacjenta  i  poprzez  to  rozkładać  siłę  nacisku.  Bardzo  ważne  jest  odciążenie  okolic
z zaburzeniami troficznymi, co zapewniają poduszki, a rzadziej materace. Dodatkowo musi być
zapewniony dostęp powietrza do ciała pacjenta.

Proste materace i poduszki mogą być wykonane z gumy nadmuchiwanej powietrzem lub

granulek styropianowych, które są umieszczone w oddzielonych od siebie komorach. Materace
z granulek styropianowych zazwyczaj stosowane są u ciężko chorych, którzy długo
przebywają w pozycji leżącej i uciskają wiele części ciała narażając je na powstanie odleżyn.
Materace i poduszki styropianowe można prać i czyścić bez narażenia ich na zniszczenie.

Innym materiałem do wypełnienia poduszek lub materaców jest pianka poliuretanowa,

która ściśle przylega do powierzchni ciała, ale jest to materiał mało trwały, wymagający
zabezpieczenia przed zmoczeniem, ale można go czyścić. Skuteczną formą poduszki
poliuretanowej jest „Jeż”, który dodatkowo masuje skórę narażoną na długotrwały ucisk.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do poduszek przeciwodleżynowych stosuje się też żel silikonowy, gdyż dobrze rozkłada

ciężar ciała, nie jest wrażliwy na wilgoć i łatwo go czyścić. Można też go ogrzewać lub
chłodzić dobierając temperaturę poduszki do potrzeb.

Lepsza od poprzednich materiałów jest elastyczna pianka Tempur o wysokiej gęstości

i bardzo  dobrym  dostosowaniu  do  kształtu  ciała.  Tempur  jest  wrażliwym  na  temperaturę
materiałem wiskozowo – elastycznym, który dopasowuje się do kształtów ciała: pod wpływem
nacisku  powoli  się  ugina,  dopóki  cały  ciężar  ciała  nie  rozłoży  się  równomiernie  na  całej
powierzchni. Po wstaniu z materaca Tempur powoli powraca do pierwotnego kształtu.
Połączenie  miękkości  z  trwałością  Tempur  to  rewolucja  w  komforcie,  łączy  ona  w  sobie
elementy niesamowitej miękkości i trwałości. W standardowym teście wytrzymałościowym po
80  tysiącach  ucisków  grubość  materiału  Tempur  maleje  w  przybliżeniu  o  około  5  %,  czyli  o
wiele  mniej  w  porównaniu  z  10  –  15  %  utratą  grubości  pianki  poliuretanowej

Dobrze

zabezpiecza przewlekle chorych, którzy muszą leżeć na delikatnym podłożu oraz osoby
z zespołami bólowymi. Trzeba ją chronić przed zmoczeniem.

Bardzo dobry, skuteczny i niezwykle trwały jest materac przedstawiony poniżej: grubości

15  centymetrów,  gdzie  wierzchnia  warstwa  to  7  cm  grubości  delikatny  wiskozowo  –
elastyczny,  wrażliwy  na  temperaturę  materiał  Tempur,  połączony  z  wysoko  sprężystą  pianką
poliuretanową.  Kanaliki  przepływu  powietrza  pomiędzy  warstwą  Tempur  i  podstawą
piankową zapewniają materacowi dodatkową sprężystość i wewnętrzną wentylację.

Najbardziej skuteczne są materace przeciwodleżynowe pneumatyczne, żadne inne

materace, np. wodne, żelowe, lateksowe, gąbkowe, styropianowe czy powietrzne statyczne nie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

mogą  się  z  nimi  równać  pod  względem  skuteczności  zapobiegania  i  wspomagania  leczenia
odleżyn.  Stosuje  się  je  u  chorych  po  urazie  rdzenia  kręgowego  i  zagrożonych  odleżynami.
Materace przeciwodleżynowe działają na zasadzie wypełniania na przemian 2 systemów komór
powietrznych. Ciągła praca materaca powoduje cykliczną zmianę punków podparcia chorego,
co  poprawia  krążenie  krwi  dotleniającej  i  odżywiającej  tkankę  podskórną.  Zapobiega  to
powstawaniu  odleżyn  i wspomaga  leczenie  już  istniejących.  Ciśnienie  powietrza  w komorach
napompowanych  materaca  jest  regulowane  bezstopniowo  w granicach  20  –  86  mmHg,  w
zależności  od  typu  materaca,  wagi  i  pozycji  pacjenta.  Ciśnienie  w komorach
nienapompowanych  spada  do  0  mmHg,  co  jest  bardzo  istotną  zaletą  materaców,  ponieważ
zabezpiecza  pacjenta  przed  kumulacją  ucisku  pod  występami  kostnymi  i  chroni  przed
powstawaniem  odleżyn  w  głębi  ciała.  Materace  takie  są  zbudowane  z  materiału,  takiego  jak
PCV lub poliuretan, który można czyścić wodą z detergentem i dezynfekować.

Materace hybrydowe są nowymi modelami materaców przeciwodleżynowych, a dzięki

swojej skuteczności odpowiadają najnowszym europejskim standardom medycznym.
Wierzchnia  warstwa każdego materaca składa się ze 130 pęcherzyków, których zadaniem jest
podpieranie pacjenta w taki sposób, aby ucisk ciała był jak najmniejszy. Konstrukcja materaca
pęcherzykowego  stwarza  zwiększoną  ilość  punktów  podparcia  ciała  i dlatego  materace  te  są
skuteczne  w profilaktyce  i  leczeniu  odleżyn  do II°  włącznie.  Spodnia  warstwa  materaca
wykonana  jest  z wysokogatunkowej  pianki  o specjalnym  kształcie  stabilizującym  materac
pęcherzykowy.  Budowa  i wysokość  materaca  całkowicie  zabezpiecza  chorego  przed
kontaktem  z konstrukcją  łóżka.  Cały  materac  pokryty  jest  szczelnie  pokrowcem  wykonanym
z tkaniny  typu  membranowej  membraMED®,  dzięki  temu  poziom  utrzymania  higieny  jest
najwyższy z możliwych. Osłony skutecznie chronią materace wydłużając ich czas użytkowania.
Osłaniają je przed wszelkiego rodzaju zabrudzeniem (przed wilgocią, krwią, moczem, stolcem,
olejami,  tłuszczami).  Są  wytrzymałe  na rozciągnie  i rozerwanie,  cechuje  je  bardzo  wysoki
stopień odporności na uszkodzenia. Są półprzepuszczalne – umożliwiają stałą wentylację ciała
pacjenta  poprawiając  jego  samopoczucie  i komfort  leżenia.  Zmniejszają  ryzyko  powstania
odleżyn  redukując  powierzchniową  temperaturę  ciała.  Osłony  zapewniają  ochronę  przed
roztoczami,  wirusami  i bakteriami.  Materiał  stanowi  skuteczną  barierę  przed  alergenami
(występującymi także w domowym kurzu). Tworzą gładką i wolną od zagnieceń powierzchnię,
która  zapobiega  powstawaniu  miejscowych  ucisków  i tworzeniu  się  odleżyn.  Są  zmywalne
i można  je  dezynfekować,  są  odporne  na powszechnie  dostępne,  wodne  i alkoholowe  środki
dezynfekcyjne.  Osłony  można  prać  w temperaturze  do 95°C  i suszyć  w temperaturze
do 120°C.  Materace  są  bezobsługowe  i nie  wymagają  spełnienia  żadnych  wymogów
instalacyjnych.  Polecane są pacjentom o wadze do 110 kg (powyżej tej wagi należy stosować
materace prostokomorowe).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Materac prostokomorowy to produkt, którego zadaniem jest wsparcie profilaktyki

i leczenia  odleżyn  u chorych  z najwyższym  ryzykiem  ich  powstania  lub  w stadiach
wysokozaawansowanych.  Cechuje  go  długowieczność,  trwałość  i niezawodność.  Składa  się
z kilkunastu  poprzecznych  komór,  posiada  tzw.  system  komór  wewnętrznych,  dodatkowo
redukujący  siły  ucisku  oraz  zabezpieczający  chorego  w trakcie  transportu  przed  „dobiciem
do dna”.  Dzięki  zastosowaniu  nowej  technologii  łączenia  bocznych  części  komory  mają
zwiększoną  wytrzymałość  mechaniczną, są  odporne  na rozwarstwienia  materiału,  rozdarcia
i przypadkowe  przebicia.  Użyte  do produkcji  materiały  dają  pacjentom  poczucie  komfortu
dzięki  swojej  miękkości  i  śliskości.  Materace  prostokomorowe  szczególnie  polecane  są
pacjentom,  którzy  korzystają  z materaców  dynamicznych  przez  wiele  lat.  Systemy  są
nowoczesne  i proste  w obsłudze,  nie  wymagają  spełnienia  żadnych  specjalnych  wymogów
instalacyjnych.  Konstrukcja  materaca  pozwala  na  łatwą  i szybką  wymianę  komór
powietrznych. Skutecznie wspomagają  leczenie odleżyn do V° włącznie.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są wskazania do zastosowania wózków inwalidzkich?
2.  Jaka jest różnica między poszczególnymi rodzajami wózków inwalidzkich?
3.  Z jakich materiałów wykonuje się wózki inwalidzkie?
4.  W jaki sposób dobiera się rodzaj wózka i jego wymiary do pacjenta?
5.  Jakie są rodzaje wózków inwalidzkich?
6.  Jakie są wskazania do stosowania poszczególnych rodzajów wózków?
7.  Jakie są różnice między poszczególnymi rodzajami wózków inwalidzkich?
8.  Jakie udogodnienia oferują poszczególne formy konstrukcyjne wózków?
9.  Do czego służą wózki aktywne?
10.  Jaka jest zasada działania poduszki i materaca przeciwodleżynowego?
11.  Jakie są wskazania do stosowania poduszek i materaców przeciwodleżynowych?
12.  Jakie  są  różnice  między  poszczególnymi  formami  konstrukcyjnymi  materaców

przeciwodleżynowych?

13. Jakie materiały znajdują zastosowanie przy produkcji poduszek i materaców

przeciwodleżynowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj wózek inwalidzki z napędem ręcznym składany typu: oparcie boczne długie

stałe, podnóżki zdejmowane z regulacją długości.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dokonać analizy literatury na temat technologii wykonania wózka inwalidzkiego

składanego z napędem ręcznym,

2) wypisać czynności przygotowawcze, jakie należy wykonać zanim przystąpi się do

opracowywania wózka inwalidzkiego,

3)  zapoznać się z instrukcją technologiczną,
4)  zaplanować pomiary i sposób dopasowania wózka,
5)  zaplanować sprzęt i materiały potrzebne do wykonania wózka inwalidzkiego,
6)  zgromadzić zaplanowany sprzęt i materiały,
7)  pobrać kartę technologiczną zgodną z normami,
8)  wykonać wózek,
9)  dokonać przymiarki wózka.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

algorytm wykonania wózka inwalidzkiego składanego z napędem ręcznym,

−

katalogi sprzętu ortopedycznego,

−

przyrządy i narzędzia niezbędne do wykonania wózka,

−

materiały potrzebne do wykonania wózka,

−

kalka techniczna, ołówek, długopis,

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wykonaj poduszkę przeciwodleżynową z pianki poliuretanowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dokonać analizy literatury na temat technologii wykonania poduszki przeciwodleżynowej

z pianki poliuretanowej,

2) wypisać czynności przygotowawcze, jakie należy wykonać zanim przystąpi się do

wykonania poduszki,

3)  zapoznać się z instrukcją technologiczną,
4)  zaplanować pomiary i sposób wykonania poduszki,
5)  zaplanować  sprzęt  i  materiały  potrzebne  do  wykonania  poduszki  przeciwodleżynowej

z pianki poliuretanowej,

6)  zgromadzić zaplanowany sprzęt i materiały,
7)  pobrać kartę technologiczną zgodną z normami,
8)  wykonać poduszkę,
9)  dokonać przymiarki poduszki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

algorytm wykonania poduszki przeciwodleżynowej z pianki poliuretanowej,

−

katalogi sprzętu ortopedycznego,

−

przyrządy i narzędzia niezbędne do wykonania poduszki,

−

materiały potrzebne do wykonania poduszki,

−

kalka techniczna, ołówek, długopis,

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić wskazania do zastosowania wózków inwalidzkich ?



2) rozróżnić formy konstrukcyjne poszczególnych rodzajów wózków?



3) scharakteryzować materiały stosowane do produkcji wózków

inwalidzkich?



4) scharakteryzować metody dobierania rodzaju wózka i jego wymiarów

dla pacjenta?



5) określić wskazania do zastosowania poszczególnych rodzajów

wózków inwalidzkich?



6) określić surowce, elementy i półfabrykaty stosowane do wykonania

wózków inwalidzkich?



7) opracować dokumentację technologiczną i warsztatową wykonania

wózków inwalidzkich?



8) scharakteryzować zastosowanie poszczególnych form poduszek

i materaców przeciwodleżynowych?



9) określić

zasady

działania

poduszek

materaców

przeciwodleżynowych?



10) rozróżnić typy materaców przeciwodleżynowych?



11) określić różnice między poszczególnymi formami materaców

przeciwodleżynowych?



12) określić surowce, elementy i półfabrykaty stosowane do wykonania

poduszek i materaców przeciwodleżynowych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  30  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż rozwiązanie

zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Widoczna obok laska znajduje swoje zastosowanie dla osób

a)  starszych, z problemami lokomocyjnymi.
b)  chorych na reumatoidalne zapalenie stawów.
c)  niedowidzących i niewidomych.
d)  po urazach kręgosłupa i kończyn dolnych.

2. Widoczna obok forma konstrukcyjna balkonika jest to

a)  balkonik ułatwiający wstawanie.
b)  balkonik kroczący.
c)  balkonik do nauki chodu.
d)  balkonik dla osób z niedowładami.

3. Pacjentom z dysfunkcją ręki, albo takim, którzy wymagają oparcia ciężaru ciała na bar-

kach, zaleca się kule
a)  łokciowe.
b)  pachowe.
c)  ramienne.
d)  uchylne.

4. Kule używane w warunkach grożących poślizgnięciem się powinny być zaopatrzone w

a)  wygodne uchwyty.
b)  obejmy półrozwarte.
c)  nasadki z kolcami.
d)  mankiety półkoliste.

5. Przesuwanie parapodium i zablokowanie jego podstawy podczas używania umożliwia za-

stosowanie w jego konstrukcji
a)  zmiennej regulacji kąta wychyłu.
b)  podstawy statycznej i mobilnej.
c)  hamulców bloczkowych.
d)  hamowanych kółek skrętnych.

6. Łuski pionizacyjne służące do stabilizacji kończyn wykonuje się

a)  na odlewie gipsowym.
b)  na podstawie dokonanych pomiarów.
c)  standardowo, bez wcześniejszych pomiarów.
d)  kupuje się gotowe na zlecenie lekarza.

7. Do wykonania balkonika domowego zwykłego dla osoby niemającej siły w dłoniach nale-

ży przy jego konstruowaniu dodać
a)  siedzisko.
b)  koszyk na zakupy.
c)  podpaski.
d)  półeczkę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Wózki z podwyższonym oparciem, stabilizujące tułów i głowę przeznaczone są dla osób

a)  z rozległymi porażeniami.
b)  z zaburzeniami równowagi.
c)  tuż po amputacji kończyn dolnych.
d)  poruszających się w ciasnych pomieszczeniach.

9. Widoczny obok wózek inwalidzki pokojowo – spacerowy posiada konstrukcję

a)  o sztywnej ramie.
b)  o wydłużonej podstawie.
c)  krzyżakową, składaną.
d)  leżakową z wysokim oparciem.

10. Zamieszczony obok wózek inwalidzki należy do grupy wózków

a)  dziecięcych.
b)  pokojowych.
c)  pokojowo – spacerowych.
d)  aktywnych.

11. Wózek aktywny pionizujący przeznaczony jest dla pacjentów, którzy

a) nie są w stanie wstać o własnych siłach, lecz mają dobrą lub ograniczoną kontrolę

kończyn górnych.

b) mają uszkodzenie rdzenia kręgowego na wysokości C5 i nie poruszają żadną

kończyną.

c) są po amputacji kończyn dolnych i wcześnie podejmują pracę zawodową.
d) mają mózgowe porażenie dziecięce.

12. W przypadku zmiany masy ciała lub wzrostu pacjenta wózek inwalidzki powinien być

a)  pozostawiony dotąd, dopóki pacjent się w nim mieści.
b)  dopasowany ponownie.
c)  wydłużony lub poszerzony.
d)  nie ma potrzeby zmieniać wózka.

13. Dokumentacja technologiczna potrzebna do wykonania aktywnego wózka inwalidzkiego

może być opracowana
a)  w zakładzie produkującym wózki inwalidzkie.
b)  w laboratorium specjalistycznym.
c)  przez wykonawcę wózka.
d)  zgodna z normami przewidzianymi dla tego typu wózka.

14. Wózek inwalidzki sanitarny powinien być wykonany z materiałów pozwalających na

a)  wielokrotne używanie w warunkach szpitalnych.
b)  zapobieganie powstaniu odleżyn.
c)  mycie i dezynfekcję.
d)  oddychanie i wypoczynek skóry.

15. Oprzyrządowanie niezbędne do wykonania wózka inwalidzkiego powinno być

a)  zgodne z normą technologiczną.
b)  dobrane do potrzeb.
c)  zgodne z wyposażeniem stanowiska pracy.
d)  takie, jakie jest w posiadaniu zakładu produkcyjnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16. Wózek sanitarny widoczny obok posiada konstrukcję

a)  stalową, nieskładną.
b)  krzyżakową, składaną.
c)  z obrotowym siedziskiem.
d)  leżakową z wysokim oparciem.

17. Wózek zamieszczony obok jest to nowoczesne rozwiązanie konstrukcyjne pozwalające na

poruszanie się osoby niepełnosprawnej
a)  samodzielne.
b)  w ciasnych pomieszczeniach.
c)  w terenie z dużą prędkością.
d)  po schodach i na nierównym terenie.

18. Materace przeciwodleżynowe powinny być tak wykonane, aby

a)  przylegały tylko do części ciała narażonej na ucisk.
b)  ściśle przylegały do całej powierzchni ciała.
c)  nie stykały się z częściami narażonymi na ucisk.
d)  utrzymywały części ciała narażone na ucisk w powietrzu.

19. Poduszki przeciwodleżynowe typu „Jeż” mogą być wykonane z

a)  granulatu styropianowego.
b)  pianki poliuretanowej.
c)  pianki typu Tempur.
d)  żelu chłodząco – rozgrzewającego.

20. Wózki aktywne wykonywane są z takich materiałów, jak

a)  włókna węglowe.
b)  tytan.
c)  stopy stali i aluminium.
d)  wszystkie powyższe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko.........................................................................................................................

Wykonywanie zaopatrzenia lokomocyjno - rehabilitacyjnego

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Bolkowski S.: Elektrotechnika. WSiP, Warszawa 2004
2.  Buksiński T., Szpecht A.: Rysunek techniczny. WSiP, Warszawa 2004
3.  Dega W., Senger A.: Ortopedia i rehabilitacja. PZWL, Warszawa 1996
4.  Gaździk T.: Ortopedia i traumatologia. PZWL, Warszawa 2005
5.  Górecki A., Grzegórzki Z.: Ślusarstwo przemysłowe i usługowe. WSiP, Warszawa 2004
6.  Górecki A.: Technologia ogólna. WSiP, Warszawa 2004
7.  Kiwerski J.: Rehabilitacja medyczna. PZWL, Warszawa 2003
8.  Lewandowski T.: Rysunek techniczny dla mechaników. WSiP, Warszawa 2004
9.  Marciniak W., Szulc A.: Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja. PZWL, Warszawa 2004
10.  Myśliborski T.: Zaopatrzenie ortopedyczne. PZWL, Warszawa 1985
11.  Potyński A.: Podstawy technologii i konstrukcji mechanicznych. WSiP, Warszawa 2004
12.  Prosnak  M.,  Łuczak  E.:  Podstawy  biomechaniki  ortopedycznej.  Materiały  pomocnicze.

CMDNŚSM, Warszawa 1988

13. Prosnak M.: Podstawy protetyki ortopedycznej. Materiały pomocnicze. CMDNŚSM,

Warszawa 1988

14. Prosnak M.: Podstawy technologii ortopedycznej. Materiały pomocnicze. CMDNŚSM,

Warszawa 1987

15.  Przeździak B.: Zaopatrzenie rehabilitacyjne. Via Media, Gdańsk 2003
16.  Rutkowski A.: Części maszyn. WSiP, Warszawa 2004
17.  Spodarek K.: Patologia narządu ruchu. PZWL, Warszawa 2005