Technik_elektroradiolog_322[19].O1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Elżbieta Zagożdżon-Kuśmirek

Analizowanie patofizjologii organizmu człowieka
322[19].O1.04

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawowe procesy patologiczne.

Analizowanie przebiegu chorób układu

krążenia

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Analizowanie przebiegu chorób układu oddechowego

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Analizowanie przebiegu chorób układu chłonnego

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Analizowanie przebiegu chorób układu trawiennego

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Analizowanie przebiegu chorób układu moczo – płciowego

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Analizowanie przebiegu chorób układu nerwowego i narządów zmysłów

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Analizowanie przebiegu chorób narządu ruchu

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

4.8. Analizowanie przebiegu chorób układu wydzielania wewnętrznego

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o nieprawidłowościach

w funkcjonowaniu organizmu człowieka, zaburzeniach w pracy poszczególnych narządów
i układów zachodzących w sytuacji choroby.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś posiadać, aby bez
problemów korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie opanujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

–

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów w nauce,

–

sprawdzian osiągnięć,

–

przykładowy zestaw zadań – zaliczenie testu potwierdzi opanowanie materiału jednostki
modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

Schemat układu jednostek modułowych

322[19].O1.01

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa

i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej,

ochrony środowiska oraz

ochrony

radiologicznej

322[19].O1.02

Nawiązywanie i utrzymywanie

kontaktów międzyludzkich

322[19].O1.03

Analizowanie budowy i fizjologii

organizmu człowieka

322[19].O1.05

Przestrzeganie przepisów prawa

i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia

322[19].O1.04

Analizowanie patofizjologii organizmu

człowieka

322[19].O1

Podstawy zawodu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawowe procesy patologiczne. Analizowanie przebiegu

chorób układu krążenia

4.1.1. Materiał nauczania

Podstawowe procesy patologiczne

Patologia to nauka o chorobie; zajmuje się całością zjawisk czynnościowych

i morfologicznych, składających się na proces chorobowy. Dział patologii zajmujący się
przyczynami chorób, nosi nazwę etiologii. Określanie mechanizmu zaburzeń pojawiających
się w chorobie jest zadaniem patogenezy.

Choroba jest takim stanem organizmu, w którym człowiek czuje się źle, a tego złego

samopoczucia  nie  można  powiązać  z  krótkotrwałym,  przejściowym  uwarunkowaniem
psychologicznym  lub  bytowym,  lecz  z  dolegliwościami  wywołanymi  przez  zmiany
strukturalne  lub  zmienioną  czynność  organizmu.  Przez  dolegliwości  rozumiemy  przy  tym
doznania,  które  są  przejawem  nieprawidłowych  zmian  struktury  organizmu  lub  zaburzeń
regulacji funkcji narządów.

Czynniki chorobotwórcze są następujące:

−

czynniki genetyczne (mutacje genowe, mutacje chromosomalne),

−

czynniki fizyczne: uraz mechaniczny, działanie wysokiej i niskiej temperatury, prądu
elektrycznego, hałasu i ultradźwięków, promieniowania jonizującego, ciśnienia
atmosferycznego,

−

czynniki chemiczne (toksyny chemiczne w postaci gazów, pary, dymów, związków
chemicznych, środki owadobójcze, pestycydy),

−

czynniki zakaźne (drobnoustroje),

−

czynniki środowiskowe (woda, klimat),

−

starzenie się organizmu,

−

uraz psychiczny.

Klasyfikacja chorób

Przyczyny chorób są liczne i zróżnicowane. Najogólniej można je podzielić na: wrodzone

i nabyte.

Największą i najlepiej poznaną grupą chorób są choroby zakaźne. Inne grupy chorób to

choroby:

−

genetyczne,

−

wywołane urazem lub przeciążeniem,

−

psychiczne,

−

autoimmunologiczne,

−

z niedożywienia, przekarmienia lub niedoborów pokarmowych,

−

hormonalne,

−

pasożytnicze parazytozy,

−

o nieznanej przyczynie (etiologii),

−

jatrogenne.

Choroby klasyfikuje się względu na:

−

etiologię: zakaźne, nie zakaźne,

−

podstawy anatomiczno-topograficzne: serca, nerek, płuc,

−

wiek i płeć: kobiece, podeszłego wieku, wieku dziecięcego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zasięg zmian chorobowych: czynnościowe, zwyrodnieniowe,

−

mechanizmy czynnościowe: alergiczne, zwyrodnieniowe,

−

dyscypliny medyczne: chirurgiczne, internistyczne, neurologiczne,

−

dziedziczne,

−

wrodzone.

Przebieg choroby

Okres utajenia (dla chorób zakaźnych okres wylęgania). Trwa od zadziałania czynnika

chorobotwórczego do wystąpienia objawów.

Okres zwiastunów (prodromalny). Trwa od pojawienia się pierwszych objawów do

pełnego rozwoju objawów klinicznych. Okres ten może kończyć się wyzdrowieniem,
ponieważ mechanizmy obronne ustroju mogą być bardzo silne i zahamować rozwój choroby.

Okres jawny. To okres, w którym występują podstawowe objawy choroby:

−

podmiotowe (odczuwane przez pacjenta),

−

przedmiotowe (widoczne).
Przebieg tego okresu zależy od reakcji ustroju na bodziec patologiczny. Pod względem

nasilenia procesu chorobotwórczego choroby dzielimy na: ostre, podostrz i przewlekłe.

Okres zdrowienia. To okres, kiedy, podstawowe objawy choroby zaczynają się

wycofywać.

Wyzdrowienie. Pełne wyzdrowienie oznacza likwidację wszystkich zaburzeń

i przywrócenie pełnej funkcji ustroju.

Starzenie się organizmu człowieka

Ustrój człowieka przechodzi trzy stadia rozwoju osobniczego. Są to okresy: rozwoju

i wzrostu, dojrzałości i starzenia się.
Starzenie się określamy jako postępujące z czasem obniżanie się czynnościowej sprawności
ustroju, zmniejszające jego zdolność przystosowania do warunków środowiska oraz
zwiększające prawdopodobieństwo śmierci.

Wiek starości to stopniowo nasilające się zmiany wsteczne prawie wszystkich narządów.

Dzieli się na trzy stopnie (WHO):

−

stopień I – wiek podeszły, od 60 – 75 r. ż,

−

stopień II – właściwa starość, trwa do 90 r.ż.

−

stopień III – późna starość, długowieczność powyżej 90 r.ż

Zmiany inwolucyjne w wieku geriatrycznym:

−

sposób poruszania się – ostrożne i powolne ruchy, mniejsza zdolność ruchów
precyzyjnych, drobne kroczki bez odrywania stóp od ziemi, posuwanie się.

−

sylwetka – wzrost niższy o kilka centymetrów, przygarbiona sylwetka, okrągłe plecy,
opadnięte łopatki, głowa pochylona do przodu.

−

skóra – szorstka z łatwo łuszczącym się zrogowaciałym naskórkiem, sucha,
pomarszczona, wiotka, mało elastyczna, włosy cienkie, kruche.

−

układ krążenia – rozsiane zmiany miażdżycowe, niedokrwienie narządów, podwyższone
ciśnienie tętnicze.

−

układ oddechowy – zwiotczała, mało sprężysta tkanka płucna, zmniejszenie pojemności
życiowej płuc, zmiana barwy głosu.

−

układ pokarmowy – obniżona sekrecja żołądkowa, jelitowa i trzustkowa, spowolniona
perystaltyka jelit, skłonność do zaparć.

−

układ moczowy – mniejsza diureza dobowa, przerost gruczołu krokowego u mężczyzn,
nietrzymanie moczu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

układ gruczołów dokrewnych i odpornościowy – wygaśnięcie czynności gonad, większa
podatność na zakażenia.

−

układ nerwowy – trudności w dostosowaniu się do warunków otoczenia, drżenie rąk,
osłabienie pamięci i zdolności postrzegania, apatia, drażliwość.

−

narząd wzroku i słuchu – utrata bliskiego widzenia, słabsze widzenie, zaćma, słabsze
słyszenie.

−

odrębności psychiczne – zmniejszona zdolność przystosowywania się do nowych sytuacji,
osłabiona pamięć, pobudliwość emocjonalna, ograniczenie kontaktów z ludźmi,
nieufność, podejrzliwość oraz ograniczenie społecznej aktywności.

Przez śmierć rozumiemy przerwanie życia wszystkich narządów i tkanek (śmierć

biologiczna).

Śmierć kliniczna – krótkotrwały (5 min) stan zaniku widocznych oznak życia

organizmu,  takich  jak  bicie  serca,  oddychanie  czy  krążenie  krwi.  Od  stanu  śmierci
biologicznej  różni  się  nieprzerwanym  występowaniem  aktywności  mózgu,  możliwej  do
stwierdzenia za pomocą badania elektroencefalograficznego (EEG). W niektórych sytuacjach
u  pacjenta  znajdującego  się  w  stanie  śmierci  klinicznej  mogą  zostać  przywrócone  oznaki
życia  po  zastosowaniu  zabiegów  resuscytacyjnych.  W  przypadku  niepowodzenia  lub
zaniechania  resuscytacji  po  kilku  minutach  dochodzi  do  śmierci  mózgu  i  wtedy  mówimy
o śmierci biologicznej.

Procesy patologiczne

Zapalenie jest odpowiedzią żyjących tkanek na uszkodzenie komórkowe, które powoduje

uruchomienie wrodzonych i nabytych mechanizmów odporności. Celem zapalenia jest
zlokalizowanie i wyeliminowanie czynnika wywołującego zapalenie, ograniczenie
uszkodzenia tkankowego i przywrócenie prawidłowego stanu. W zależności od czasu trwania
i natężenia objawów zapalenia dzielą się na ostre i przewlekłe. Do przyczyn zapaleń zalicza się:

−

czynniki fizyczne (uraz, wysoka lub niska temperatura, światło ultrafioletowe,
promieniowanie),

−

substancje chemiczne drażniące, żrące,

−

zakażenia bakteryjne, wirusowe, grzybicze,

−

nadwrażliwość immunologiczna,

−

martwica tkanek.

Objawy ostrego zapalenia to: zaczerwienienie, wzmożone ocieplenie, obrzmienie, ból,

upośledzenie czynności.

W ognisku zapalnym dochodzi do zaburzeń w krążeniu, zmian wstecznych i zmian

rozplemowych.

W ostrym zapaleniu dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych. Prowadzi to do

zwiększenia przepływu krwi w uszkodzonym obszarze. Następuje wzrost przepuszczalności
naczyń. Tworzy się wysięk i obrzęk zapalny. Struktury komórkowe ulęgają zmianom
wstecznym. W przebiegu przewlekłych zapaleń pojawiają się zmiany rozplemowe polegające
głównie na rozroście komórek tkanki łącznej.

Typy zapaleń:

−

włóknikowe – dochodzi do odkładania się zwiększonej ilości włóknika na powierzchni
tkanek np. w ostrym zapaleniu opłucnej,

−

ropne (powierzchowne i głębokie) – charakteryzuje się wytwarzaniem ropy,

−

krwotoczne – przebiegające z uszkodzeniem i przerwaniem ciągłości naczyń,

−

ziarniniakowe – występuje w zapaleniach przewlekłych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ogólnoustrojowe następstwa zapaleń

Zarówno ostre, jaki i przewlekłe zapalenia są odpowiedzialne za wiele następstw

ogólnoustrojowych, takich jak:

−

gorączka,

−

złe samopoczucie, nudności, utrata łaknienia,

−

utrata masy ciała (w zapaleniach przewlekłych),

−

powiększenie miejscowych i odległych węzłów chłonnych,

−

zwiększona szybkość opadania krwinek czerwonych i leukocytoza.

Zmiany wsteczne

Komórki mogą ulegać niszczeniu odwracalnemu oraz nieodwracalnemu. Zmiany

wsteczne  są  zaburzeniami  w  budowie  komórek,  tkanek  i  narządów  prowadzacych  do
upośledzenia  ich  czynności.  Do  zmian  wstecznych  zaliczamy  wady  rozwojowe,  zaniki,
zwyrodnienia,  martwice.  Zanik  jest  to  zmniejszenie  się  objętości  poszczególnych  komórek
prowadzących  do  pomniejszenia  się  rozmiarów  całego  narządu.  Zwyrodnienie  jest  skutkiem
zaburzeń  przemiany  materii  i  polega  na  gromadzeniu  się  w  komórkach  substancji,  które
normalnie  w  nich  nie  występują  lub,  których  ilość  jest  znacznie  mniejsza.  Niszczenie
nieodwracalne  to  martwica.  Martwica  to  śmierć  komórek  lub  tkanek,  które  nadal  są  częścią
żywego  organizmu.  Do  martwicy  dochodzi  na  skutek  uszkodzenia  komórek,  któremu
towarzyszy odpowiedź zapalna, a następnie utrata integralności błony komórkowej.

Histologicznie wyróżnia się następujące typy martwicy: skrzepowa, rozpływna, serowata,

zgorzel.

Zmiany rozplemowe

Wśród zmian rozplemowych wyróżniamy: odrost i naprawę tkanek, gojenie się ran,

rozrost i przerost.
1. Odrost polega na wyrównaniu ubytku tkanki przez takie same komórki, które uległy

zniszczeniu. Jeżeli tkanka nie ma możliwości odrostu jej uszkodzenie może być
wyrównane przez zastąpienie ubytku tkanka łączną. Proces ten nazywamy naprawą.

2. Gojenie się ran. Najlepszą możliwością gojenia się rany jest rychłozrost. Brzegi rany są

zespajane przez złogi włóknika, który stopniowo jest zastępowany przez kolagen
i pokrywany regenerującym się naskórkiem.

Gojenie się przez ziarninowanie to gojenie się w procesie naprawy tkanek.

Rozrost i przerost

−

Nowotwór to nieprawidłowa masa tkankowa powstała w wyniku autonomicznego,
nieuporządkowanego wzrostu.

−

Dysplazja jest nieuporządkowanym rozrostem komórek powodującym zmiany ich
rozmiaru, kształtu i organizacji. Może być odwracalna, ale może też poprzedzać
nowotwór (stan przedrakowy).

−

Metaplazja jest zmianą jednego typu zróżnicowanej tkanki w inny, zwykle w odpowiedzi
na czynnik drażniący. Jest procesem odwracalnym.
Nowotwory mogą być sklasyfikowane jako łagodne lub złośliwe zależnie od ich wyglądu

i cech. Nowotwór łagodny jest ograniczonym guzem, który nie nacieka na okoliczne tkanki
ani nie daje przerzutów do innych narządów. Nowotwory złośliwe mogą naciekać i dawać
przerzuty do odległych narządów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia stanowią największy problem współczesnej medycyny i są

przyczyną 50% zgonów w Polsce. Spośród nich najczęściej występują choroby serca
i naczyń krwionośnych, takie jak choroba niedokrwienna serca, zawał mięśnia sercowego czy
nadciśnienie tętnicze i powstają w wyniku działania czynników ryzyka.

Czynnik

ryzyka

jest

parametrem,

który

można

określić,

nazwać

i zmierzyć, a który pozwala przewidzieć prawdopodobieństwo rozwoju choroby lub jej
powikłań. Szczególnie narażone na powstanie chorób układu krążenia są osoby mające
jednocześnie kilka czynników ryzyka.

Rozróżnia się czynniki ryzyka, na które nie mamy wpływu oraz te, które są zależne

od  człowieka.  Do  pierwszej  grupy  należą:  płeć  męska,  zaawansowany  wiek  i  rodzinne
obciążenie  chorobami  serca.  Do  drugiej:  nadwaga,  otyłość  brzuszna,  wysoki  poziom
cholesterolu,  cukrzyca  typu  II,  palenie  tytoniu,  brak  aktywności  fizycznej,  nadużywanie
alkoholu,  nieumiejętność  odreagowania  stresu.  U  wielu  chorych  stwierdza  się  jednoczesne
występowanie  wielu  czynników  ryzyka  doprowadzających  do  rozwoju  miażdżycy  naczyń
krwionośnych. Obserwowano u chorych z chorobami układu krążenia znaczny wzrost ryzyka
zgonu w zależności od występowania dodatkowych czynników ryzyka. Groźna jest sytuacja,
że  poszczególne  czynniki  ryzyka  sumują  się,  dając  całkowite  ryzyko,  zwane  często
globalnym  ryzykiem sercowo – naczyniowym.

Chorobami układu krążenia, z którymi technik elektroradiolog najczęściej będzie miał

kontakt w praktyce zawodowej, są miażdżyca naczyń, nadciśnienie tętnicze, choroba
niedokrwienna serca, zawał mięśnia sercowego, niewydolność krążenia, wady serca,
zaburzenia przewodnictwa i rytmu serca.

Miażdżyca naczyń – jest chorobą tętnic, w której jednocześnie współistnieją zmiany

wsteczne  i  rozplemowe.  Dotyczy  dużych tętnic typu  sprężystego,  jak aorta i  jej  gałęzie  oraz
średnich  tętnic  typu  mięśniowego.  Największe  znaczenie  praktyczne  ma  miażdżyca  aorty,
tętnic  mózgowych,  wieńcowych,  nerkowych  i  kończyn  dolnych.  Proces  miażdżycowy
ma  charakter  rozplemowe,  tzn.  w  ścianie  tętnicy  sąsiadują  ze  sobą  ogniska  chorobowe
i zdrowe fragmenty naczynia. Ściana tętnicy zmienionej miażdżycowo jest sztywna i twarda,
co uniemożliwia  rozszerzenie  naczynia w  przypadkach wymagających  zwiększenia dopływu
krwi, np.  w  czasie  pracy  narządu.  Pęknięcie  naczyń  odżywczych  w ognisku  miażdżycowym
może doprowadzić do powstania tętniaka, rzadziej tworzy  się krwiak śródścienny. Pęknięcie
tętniaka,  zwłaszcza  aorty  jest  przyczyną  nagłego  zgonu.  Miażdżyca  tętnic  wieńcowych
powoduje  chorobę  niedokrwienną  serca,  przejawiającą  się  klinicznie  bólami  wieńcowymi,
a w ciężkim przypadku zawałem serca. Miażdżyca tętnic mózgowych sprzyja udarom mózgu,
zwłaszcza  spowodowanym  zakrzepicą  i  wylewem  krwi  do  mózgu.  Miażdżyca  tętnic
biodrowych  i  udowych,  powikłana  zakrzepicą,  jest  przyczyną  znacznego  niedokrwienia
i  martwicy  kończyn  dolnych.  Miażdżyca  tętnic  nerkowych  i  śledzionowej  może  być
przyczyną zawałów w tych narządach.

Nadciśnienie tętnicze – stwierdza się je, gdy wartości ciśnienia tętniczego krwi

przekraczają 120/80 mmHg. Nadciśnienie tętnicze może mieć charakter pierwotny i wtórny.

Nadciśnienie pierwotne (samoistne), inaczej choroba nadciśnieniowa, ma nieznaną

etiologię,  a  podwyższona  wartość  ciśnienia  jest  tu  podstawowym  objawem.  Do  tej  grupy
należy ok. 95% przypadków nadciśnienia. Mimo braku przyczyn można wyodrębnić czynniki
ryzyka  choroby  nadciśnieniowej.  Ważną  rolę  odgrywają  czynniki  dziedziczne,  nadciśnienie
tętnicze często występuje rodzinnie. Odpowiadać za to mogą geny zwiększające wchłanianie
sodu  w  nerkach.  Dochodzi  wówczas  do  nadmiernego  gromadzenia  sodu  w  organizmie,
co  sprzyja  podwyższonemu  ciśnieniu.  Prawdopodobnie  podobny  mechanizm  powoduje
wzrost ciśnienia tętniczego u osób spożywających duże ilości soli kuchennej (chlorku sodu).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nadciśnienie wtórne stanowi 5% przypadków nadciśnienia. Występuje ono w przebiegu

takich  chorób,  jak  zwężenie  tętnicy  nerkowej,  zapalenie kłębuszków  nerkowych, zaburzenia
gruczołów  dokrewnych  (cukrzyca,  choroby  nadnerczy:  guz  chromochłonny,  zespół
Cushinga),  wady  serca.  W  tej  grupie  chorych  istnieje  możliwość  wyleczenia  nadciśnienia
przez usunięcie przyczyny.

Głównymi czynnikami ryzyka podwyższonego ciśnienia tętniczego są: wiek powyżej

60  lat  (po  65  roku  życia  nadciśnienie  występuje  w  Polsce  u  ok.  50%  osób),  płeć  męska,
obciążenie  rodzinne,  cukrzyca  typu  2,  zaburzenia  przemiany  lipidów  i  palenie  papierosów.
Nadciśnieniu  tętniczemu  sprzyja  też  nadużywanie  alkoholu  i  niewielka  aktywność  fizyczna,
dieta  zawierająca  dużo  soli,  a  mniej  potasu,  otyłość.  Ponadto  stres  związany  z  codziennym
życiem jest również czynnikiem sprzyjającym wzrostom ciśnienia.

Nadciśnienie tętnicze zazwyczaj nie daje objawów klinicznych, a jednak jest bardzo

niebezpieczne. Chorzy mogą odczuwać poranne bóle głowy w okolicy potylicy, zawroty
głowy, gorszą tolerancję wysiłku fizycznego.

Okresy rozwojowe nadciśnienia tętniczego (według WHO):

−

okres I: nadciśnienie bez zmian narządowych,

−

okres II: nadciśnienie z niewielkimi zmianami narządowymi, takimi jak białkomocz,
przerost lewej komory, retinopatia (zmiany w siatkówce) nadciśnieniowa I – II stopnia,

−

okres III: nadciśnienie z ciężkimi uszkodzeniami narządowymi, takimi jak niewydolność
lewokomorowa, retinopatia nadciśnieniowa

−

okres III – IV: powikłania mózgowe, niewydolność nerek.

Zmiany naczyniowe charakterystyczne dla nadciśnienia tętniczego prowadzą do powikłań

narządowych,  które  stanowią  główny  problem  tej  choroby,  a  także  główną  przyczynę
zgonów.  Narażone  są  zwłaszcza  serce,  mózg,  nerki,  oczy  (siatkówka)  i  duże  naczynia.
W  przebiegu  nieleczonego  lub  leczonego  nieskutecznie  nadciśnienia  dochodzi  do  przerostu
lewej  komory  serca  i  jej  niewydolności.  Nadciśnienie  tętnicze  sprzyja  przyspieszonemu
rozwojowi  choroby  niedokrwiennej  serca,  jest  ono  jednym  z  głównych  czynników  ryzyka
zawału serca,  przyczyną  poważnych  arytmii  serca, prowadzi  do  trwałych  ubytków  w  istocie
białej  i  szarej  kory  mózgowej,  jest  przyczyną  ostrego  niedokrwienia  mózgu,  udarów
niedokrwiennych  i  wylewów  krwi  wewnątrzczaszkowych  oraz  ostrej  encefalopatii
nadciśnieniowej bez udaru. Im wyższe ciśnienie, zarówno rozkurczowe, jak i skurczowe, tym
wyższe  prawdopodobieństwo  udaru.  Im  dłużej  trwa  nadciśnienie,  tym  więcej  stwierdza  się
trwałych  zmian  w  mózgu  w  badaniach  obrazujących  ten  narząd.  Nadciśnienie  tętnicze
prowadzi  do  uszkodzenia  nerek  (nefropatii  nadciśnieniowej)  i  do  ich  niewydolności.
W  nadciśnieniu  tętniczym  charakterystyczne  są  zmiany  w  naczyniach  siatkówki,  widoczne
podczas  badania  dna  oka.  Na  podstawie  tych  zmian  można  określić  stopień  zaawansowania
choroby. W bardzo zaawansowanym stadium choroby w siatkówce pojawiają się krwawienia,
ogniska  degeneracji.  Podczas  gwałtownego wzrostu  ciśnienia  może dojść do  obrzęku tarczy
nerwu wzrokowego.

Zarówno w nadciśnieniu pierwotnym, jak i wtórnym może wystąpić zespół nadciśnienia

złośliwego, który charakteryzuje się znacznie podwyższonym ciśnieniem rozkurczowym,
obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego, postępującą niewydolnością nerek i uszkodzeniem
ośrodkowego układu nerwowego.

Leczenie nadciśnienia tętniczego można podzielić na farmakologiczne, które prowadzi

lekarz zalecając odpowiednie leki i niefarmakologiczne, kiedy pacjent pod kontrolą lekarza
eliminuje ryzykowne zachowania, a podejmuje zachowania

prozdrowotne.

W zależności od wysokości ciśnienia i w zależności od współistnienia innych chorób,

wskazań i przeciwwskazań lekarz dokonuje wyboru leku i dawki, bądź też stosuje kilka
leków. Najważniejsze grupy leków to inhibitory enzymu konwertującego, blokery kanału
wapniowego, beta – blokery, leki moczopędne, alfa – blokery.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Choroba niedokrwienna serca jest wynikiem dysproporcji między zapotrzebowaniem

mięśnia  sercowego  na  tlen  a  możliwością  dostarczenia  go  przez  tętnice  wieńcowe.
Spowodowana  jest  zmniejszeniem  lub  zaprzestaniem  dopływu  krwi  do  mięśnia  sercowego.
Zazwyczaj  jest  następstwem  miażdżycy,  chociaż  może  też  być  spowodowana  zatorowością
naczyń wieńcowych, zapaleniem tętnic lub ich zaczopowaniem. Choroba niedokrwienna serca
(ChNS)  jest  najczęstszą  chorobą  serca  i  główną  przyczyną  zgonów.  ChNS  przebiega  pod
postacią  4  jednostek  chorobowych:  stabilna  dusznica  bolesna  (przewlekły  przebieg),
niestabilna  dusznica  bolesna  (ostry  przebieg),  zawał  mięśnia  sercowego  (ostry  przebieg)
i nagła śmierć sercowa (ostry przebieg).

Dusznica bolesna objawia się okresowym bólem w klatce piersiowej spowodowanym

niedokrwieniem mięśnia sercowego, pojawiającym się

np. po wysiłku fizycznym. Ból

zlokalizowany  jest  za  mostkiem  i  promieniuje  do  lewego  barku  i  środkowej  części  lewego
ramienia, rzadziej do prawego barku i ramienia z towarzyszącym  bólem po  lewej stronie  lub
bez  takiego  bólu.  Dusznica  bolesna  stabilna  jest  spowodowana  utrwalonym  zwężeniem
tętnicy,  które  uniemożliwia  jakikolwiek  wzrost  wieńcowego  przepływu  krwi  (zwężenie
światła tętnic o 75% jest odpowiedzialne za wystąpienie dusznicy po wysiłku). Ból zazwyczaj
ustępuje po kilkuminutowym odpoczynku.

Ból w niestabilnej dusznicy bolesnej nie jest związany z wysiłkiem fizycznym i nie jest

możliwy  do  przewidzenia.  Odzwierciedla  zwężenie  dynamiczne  tętnic  wieńcowych,
spowodowane  albo  przez  zmiany  naczynioruchowe  w  odcinkach  mocno  zwężonych,  albo
przez  tworzenie  się  szczelin  lub  pęknięć  w  blaszce  miażdżycowej  z  formowaniem  się
skrzepliny przyściennej i zamknięciem światła naczynia.

Postępowanie w dusznicy bolesnej obejmuje eliminację czynników ryzyka chorób układu

krążenia, leczenie farmakologiczne (intraty, betablokery, blokery kanału wapniowego),
a w razie potrzeby leczenie chirurgiczne (angioplastyka tętnic wieńcowych lub by – passy,
gdy dochodzi do postępującego zwężenia tętnic wieńcowych).

Zawał mięśnia sercowego jest to ostra, ograniczona martwica mięśnia sercowego

w następstwie ciężkiego niedokrwienia. Objawy to ból w klatce piersiowej z towarzyszącym
skróceniem  oddechu,  wymiotami,  zapaścią  lub  omdleniem.  Ból  jest  podobny  do  bólu
w dusznicy  bolesnej, ale zazwyczaj trwa dłużej i jest bardziej uciążliwy. Lokalizacja zawału
mięśnia  sercowego  zależy  od  tego,  które  naczynie  zostało  zamknięte;  większość  zawałów
rozwija się w lewej komorze i w przegrodzie, zawały prawej komory są stosunkowo rzadkie.
W celu rozpoznania zawału wykonuje się badania np. elektrokardiogram, rentgenogram klatki
piersiowej  (w  celu  wykluczenia  rozwarstwienia  aorty),  poziom  enzymów  sercowych.
Leczenie  zawału  mięśnia  sercowego  obejmuje:  we  wczesnej  fazie  leczenie  fibrynolityczne,
przeciwzakrzepowe,  podawanie  nitratów,  leków  przeciwbólowych  z  grupy  narkotycznych,
leczenie ewentualnych powikłań.

Blok przedsionkowo – komorowy są to zaburzenia przewodzenia przez węzeł

przedsionkowo – komorowy, pęczek Hisa lub obie jego odnogi równocześnie, blok może być
utrwalony, zmienny lub ostry. Całkowite zablokowanie przewodzenia przedsionkowo –
komorowego przy braku podjęcia samoistnego rytmu przez komory może spowodować
asystolię i zatrzymanie krążenia (napad MAS).

Etiologia: samoistne zwłóknienie układu przewodzącego, zapalenie mięśnia sercowego,

zwyrodnienie mięśnia sercowego, niedotlenienie serca, urazy serca, zawał serca, zatrucie
lekami np. Lanatosid C, leki antyarytmiczne.

Blok I° (przedsionkowo – komorowy utajony) polega na przedłużeniu przewodzenia

przedsionkowo – komorowego powyżej 0,21 sek., nosi nazwę utajonego, ponieważ
praktycznie może być wykryty tylko badaniem ekg, najczęstszą przyczyną jest reumatyczne
zapalenie mięśnia sercowego, zatrucie glikozydami naparstnicy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Blok II° (przedsionkowo – komorowy częściowy) – niektóre pobudzenia przedsionkowo

– komorowe nie docierają do komór, inne docierają z opóźnieniem.

Blok II° typu Mobitz I (periodyka Wenckebacha) polega na stopniowym wydłużaniu się

czasu PQ aż do wypadnięcia jednego z kolejnych pobudzeń komorowych.

Blok II° typu Mobitz II polega na stałym wypadaniu któregoś z kolejnych pobudzeń

komorowych. Stosunek kolejnych pobudzeń przedsionków do komór wynosi np. 4:3, 3:2 lub
2:1.  Akcja  serca  w  bloku  II°  może  być  niemiarowa,  przy  częstym  blokowaniu  występuje
bradykardia,  mogą  wystąpić  objawy  przejściowego  niedotlenienia  mózgu  (MAS)
i  niewydolność  serca  jako  następstwo  znacznej  bradykardii  i  zmniejszenia  objętości
minutowej serca.

Blok III° (przedsionkowo – komorowy całkowity) występuje zupełne zahamowanie

przewodzenia  przedsionkowo  –  komorowego  i  komory  wyzwalają  swój  własny  rytm,
wolniejszy  od  rytmu  przedsionków,  o  częstotliwości  20  –  50/minutę.  Objawy:  znaczna
bradykardia, podwyższenie ciśnienia  skurczowego, załamki P zbliżają się  i oddalają od QRS
oraz mogą się na nie nakładać, powikłania: MAS, niedokrwienie mózgu, niewydolność serca.

Trzepotanie przedsionków polega na szybkiej, wynoszącej 260 – 340 skurczów/min.,

ale skoordynowanej i pełnej akcji przedsionków z wtórnym blokiem II°. Może mieć charakter
napadowy lub przewlekły.

Etiologia: rzadko występuje u ludzi zdrowych, związane jest z organicznymi chorobami

serca np. zapalenie osierdzia, kardiomiopatie, zawał serca, zwężenie lewego ujścia żylnego,
zapalenie opon mózgowych, płuc, pęcherzyka żółciowego.

Objawy: uczucie kołatania serca, szybka akcja serca, miarowa, duszność, zawroty głowy,

w ekg załamki P przybierają kształt zębów piły.

Migotanie przedsionków jest to szybka, wynosząca 340 – 600 skurczów/minutę,

nieskoordynowana i nieskuteczna hemodynamicznie akcja przedsionków z wtórnym blokiem
II°. Może mieć charakter napadowy lub przewlekły. Bodźce przechodzą przez różne włókna,
wskutek  czego  powodują  ich  częściowe  i  nierównomierne  skurcze,  brak  jest  efektywnego
skurczu  przedsionków,  co  powoduje  gorsze  napełnianie  komór  i  spadek  ich  objętości
wyrzutowej  o  20  –  30%,  akcja  komór  wykazuje  niemiarowość  zupełną  –  może  być  bardzo
wolna lub szybka.

Etiologia: zwężenie lewego ujścia żylnego, nadczynność tarczycy, zwyrodnienie

miażdżycowe, wady serca, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, zespół sercowo –
płucny.

Objawy migotania przedsionków: chory może nie mieć żadnych objawów lub tylko

odczuwać nierówne bicie serca – w migotaniu przewlekłym i przy wolnej akcji komór,
napadowe migotanie przedsionków przebiega zazwyczaj z szybką akcją komór, osłuchowo
stwierdza się niemiarowość zupełną, często występuje deficyt tętna, w ekg brak załamków P,
zespoły RS są nieregularne. Powikłania: zatory w płucach, mózgu, naczyniach krwionośnych,
nerkach, śledzionie, kończynach.

Trzepotanie i migotanie komór: trzepotanie – skurcze komór o szybkości 240 –

360/min., miarowe, migotanie – szybkie (360 – 600/min.), niemiarowe i nieskoordynowane
skurcze mięśni komór.

Etiologia: najczęściej niedotlenienie ( zawał serca, zwężenie lewego ujścia tętniczego),

toksyczne działanie leków (glikozydy naparstnicy, Chinidyna), zabiegi na sercu
(cewnikowanie serca, operacje na zastawkach i tętnicach wieńcowych).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Objawy: niedokrwienie mózgu: po ok. 10 sekundach występuje utrata przytomności, po

ok. 30 sekundach pełne objawy śmierci klinicznej, w ekg typowy obraz falowania linii
izoelektrycznej z częstością ponad 400/min.

Rokowanie w trzepotaniu i migotaniu komór: migotanie kilkusekundowe może ustąpić

samoistnie,

jeśli

trwa

kilkanaście

sekund,

rokowanie

jest

uzależnione

od szybkości wdrożenia terapii, przy ciężkim uszkodzeniu serca i nawrotowych migotaniach
komór rokowanie jest złe.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czym zajmuje się patologia?
2.  Co to jest choroba?
3.  Jakie czynniki wywołują chorobę?
4.  Jak można sklasyfikować choroby?
5.  Jakie okresy można wyróżnić w przebiegu choroby?
6.  Jak starzeje się organizm ludzki?
7.  Jak można zdefiniować śmierć i jakie są jej rodzaje?
8.  Co to jest zapalenie i jakie są jego objawy miejscowe i ogólnoustrojowe?
9.  Jakie wyróżnia się typy zapaleń?
10.  Co to są zmiany wsteczne?
11.  Co to są zmiany rozplemowe?
12.  Jakie czynniki ryzyka mogą wywołać choroby układu krążenia?
13.  Jakie są mechanizmy zmian doprowadzających do choroby niedokrwiennej serca?
14.  Czym różnią się poszczególne etapy choroby niedokrwiennej serca?
15.  Jakie są postaci i objawy zawału mięśnia sercowego?
16.  Jakimi cechami charakteryzują się wrodzone wady serca?
17.  Jaki jest mechanizm powstawania zaburzeń w przebiegu wad serca?
18.  Czym różnią się obie postaci nadciśnienia tętniczego?
19.  Jaki jest mechanizm zaburzeń w nadciśnieniu tętniczym?
20.  Jakie objawy występują w przebiegu zaburzeń przewodnictwa i rytmu serca?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj przebieg choroby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat przebiegu choroby,
2)  wypisać etapy choroby,
3)  scharakteryzować krótko istotę każdego etapu choroby ,

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przeanalizuj proces starzenia się organizmu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat starzenia się organizmu

człowieka,

2)  dokonać podziału starości,
3)  wypisać  układy budujące organizm człowieka,
4)  określić  zmiany  inwolucyjne  zachodzące  w  poszczególnych  układach  wskutek  starzenia

się organizmu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Przeanalizuj przebieg dusznicy bolesnej na podstawie opisu przypadku przekazanego

przez nauczyciela. Określ, na jakim etapie choroby pacjent się znajduje i jakie zmiany już
zaszły w jego naczyniach tętniczych. Jaki będzie kolejny etap choroby, jeśli pacjent nie
podejmie terapii? Jakie wg ciebie działania powinna terapia obejmować?

Opis przypadku:

Pan Jan Kowalski został przywieziony do szpitala z objawami silnego, piekącego

i gniotącego bólu w klatce piersiowej, promieniującego do lewego barku, z uczuciem silnego
osłabienia  i  lęku  przed  śmiercią.  Rozpoznano  u  niego  dusznicę  bolesną  niestabilną.
Z  wywiadu  wynika,  że  podobne  objawy  występowały  u  pacjenta  od  kilku  lat,  ale  zawsze
ustępowały  po  odpoczynku,  a  przy  obecnym  ataku  odpoczynek  nie  przyniósł  ulgi  i  pan  Jan
musiał  wezwać  pogotowie.  Pacjent  jest  mocno  otyły,  pali  papierosy,  jest  na  emeryturze,
ale większość czasu spędza w domu, gdyż boi się, że gdy wyjdzie na ulicę i wystąpi u niego
ból, to nikt mu nie udzieli pomocy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  uważnie przeczytać opis przypadku,
2)  zapoznać się z materiałami na temat chorób układu krążenia,
3)  dokonać analizy rozwoju zmian chorobowych zachodzących w organizmie chorego,
4)  określić etap choroby, na jakim jest obecnie pacjent,
5)  określić następstwa nieleczonego procesu chorobowego,
6)  zaplanować działania terapeutyczne (profilaktyczno – lecznicze).

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartka z opisem przypadku,

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Na podstawie wykresu ekg ukazującego zaburzenia przewodnictwa elektrycznego

w sercu pod bradykardii określ, jakie dolegliwości chorobowe i powikłania mogą wystąpić
u pacjenta.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałami na temat zaburzeń przewodnictwa elektrycznego w sercu,
2)  dokonać analizy elektrokardiogramu,
3)  określić prawdopodobne objawy, które mogą występować u chorego,
4)  określić następstwa nieleczonego procesu chorobowego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

karta z wykresem ekg z bradykardią,

−

papier formatu A4, flamastry, linijka,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) zdefiniować pojęcie patologia?



2) zdefiniować pojęcie choroby?



3) wymienić czynniki chorobotwórcze?



4) sklasyfikować choroby?



5) wyjaśnić jak przebiega choroba?



6) scharakteryzować starzenie się organizmu człowieka?



7) zdefiniować śmierć i przedstawić rodzaje śmierci?



8) wyjaśnić istotę i przebieg zapalenia?



9) wyjaśnić istotę zmian wstecznych?



10) wyjaśnić istotę zmian rozplemowych?



11) scharakteryzować wpływ czynników ryzyka miażdżycy na układ krążenia?



12) wyjaśnić mechanizm zmian doprowadzających do choroby niedokrwiennej serca?



13) rozróżnić objawy poszczególnych etapów choroby niedokrwiennej serca?



14) określić różnice między nadciśnieniem tętniczym pierwotnym i wtórnym?



15) sklasyfikować wady serca?



16) scharakteryzować mechanizm zmian chorobowych wywołanych przez wady serca?



17) określić mechanizm zaburzeń powstających w przebiegu nadciśnienia tętniczego?



18) rozróżnić pojęcia: nadciśnienie, nadciśnienie złośliwe, niedociśnienie?



19) scharakteryzować postaci i objawy zawału mięśnia sercowego?



20) rozróżnić objawy występujące w przebiegu zaburzeń rytmu i przewodnictwa serca?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Analizowanie przebiegu chorób układu oddechowego

4.2.1. Materiał nauczania

W praktyce zawodowej technik elektroradiolog często będzie spotykał takie choroby

układu oddechowego, jak zapalenie płuc, opłucnej, zapalenie oskrzeli, gruźlicę płuc, odmę,
rozedmę i niedodmę płuc, nowotwory płuc i chorobę będącą jednocześnie też chorobą układu
krążenia, jaką jest obrzęk płuc.

Zapalenie płuc występuje o każdej porze roku, najczęściej jednak zimą i wczesną wiosną,

częściej chorują na nie dzieci i osoby starsze. Częstą przyczyną jest zachłyśnięcie zakażonym
materiałem.  Niektóre  osoby  są  szczególnie  wrażliwe:  osoby  z  uszkodzeniem  mechanizmów
obronnych  w  układzie  oddechowym  (chorzy  z  przewlekłymi,  zwężającymi  chorobami  płuc,
chorzy  z  grypą,  osoby  po  tracheotomii,  ludzie  po  niedawnej  narkozie),  osoby  z  chorobami
upośledzającymi  odporność  (szpiczak  mnogi,  hipogammaglobulinemia),  alkoholicy,
u  których  jest  większe  ryzyko  zachłyśnięcia,  osoby  z  opóźnioną  odpowiedzią  układu
białokrwinkowego na zakażenie.

Przyczynami zapalenia płuc mogą być bakterie (m.in. dwoinka zapalenia płuc,

gronkowiec, paciorkowiec betahemolizujący z grupy A, pałeczka ropy błękitnej), wirusy,
grzyby.

Objawy zapalenia płuc
Bakteryjne zapalenie płuc: anatomopatologicznie: obrzęk i nacieki zapalne ściany

pęcherzyków  płucnych,  wysięk  w  ich  światło,  czasem  dochodzi  do  powstania  dużych  ropni
w ich miąższu, kaszel z odksztuszaniem ropnej plwociny, duszność, bóle w klatce piersiowej,
gorączka, dreszcze.
Przy  zakażeniu  wywołanym  dwoinką  zapalenia  płuc:  nagły  początek,  wysoka  gorączka,
dreszcze, ból opłucnowy. W zakażeniu wywołanym gronkowcem: dreszcze i gorączka o torze
hektycznym, duszność, sinica, kaszel z wydzieliną śluzowo – ropną podbarwioną krwią, stan
ogólny  ciężki,  chory  blady,  spocony.  Zakażenie  wywołane  paciorkowcem  β-hemolizującym
z  grupy  A  daje  przebieg  dosyć  ostry,  zaczyna  się  zwykle  powoli  narastającą  gorączką,
na  początku  kaszel  z  odksztuszaniem  plwociny  ropno  –  śluzowej  z  domieszką  krwi,  często
występuje  ropniak  opłucnej,  rzadziej  ropniak  płuc.  Zakażenie  wywołane  pałeczką  ropy
błękitnej powoduje  łatwe tworzenie  się ropni płuc  i ropniaków opłucnej, reszta objawów jak
w poprzednich postaciach,

Rokowanie w zapaleniu płuc bakteryjnym jest bardzo poważne, zależy od stanu ogólnego

chorego i rodzaju zakażenia, ok.50% zapaleń płuc wywołanych pałeczką ropy błękitnej
kończy się zgonem.

Wirusowe zapalenie płuc występuje najczęściej podczas epidemii grypy, jest to zapalenie

śródmiąższowe.  Anatomopatologicznie  stwierdza  się  odczyn  zapalny  w  tkance
śródmiąższowej  ze  skąpym  przechodzeniem  wysięku  do  wnętrza  pęcherzyków  płucnych,
w ciężkich postaciach zaznacza się odczyn krwotoczny.
Objawy: I faza (ostrej wiremii): wysoki wzrost temperatury, objawy ogólnego rozbicia przez
ok. 1 – 5 dni, II  faza (zajęcie  narządu oddechowego): suchy kaszel, duszność,  bóle w klatce
piersiowej, objawy obwodowej niewydolności krążenia.

Rokowanie: niepewne, zależy od zjadliwości wirusa i stanu sił obronnych organizmu.
Mykoplazmatyczne zapalenie płuc to choroba łagodna, przewlekła, okres wylęgania trwa

ok.  2  –  3  tygodni,  objawy  są  niecharakterystyczne,  dlatego  większość  zapaleń  ulega
przeoczeniu:  zapalenie  górnych  dróg  oddechowych,  bóle  mięśni,  suchy  kaszel,  miernie
podwyższone  temperatura,  ogólne  osłabienie,  choroba  ustępuje  po  3  –  4  tyg.  jako

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

„przedłużona grypa”. Rokowanie: śmiertelność 0,1 – 1% w wyniku powikłań (zapalenie
mózgu, opon mózgowych, niedokrwistości hemolitycznej).

Suche zapalenie opłucnej może być schorzeniem pierwotnym – w przebiegu zaziębienia

lub  infekcji  wirusowej,  może  też  być  wtórnym  powikłaniem  gruźlicy,  płatowego  zapalenia
płuc, zawału płuc itp.
Objawy:  ból  w  klatce  piersiowej,  z  reguły  jednostronny,  nasilający  się  w  czasie  głębokiego
wdechu  lub  kaszlu,  chory  układa  się  na  stronie  chorej,  co  ogranicza  ruchomość  klatki
piersiowej  i  zmniejsza  ból,  niekiedy  pojawiają  się  stany  podgorączkowe,  często  suche
zapalenie  opłucnej  jest  wstępem  do  wysiękowego.  Rokowanie:  pomyślne  –  może  dojść  do
pełnego  wyleczenia  lub  powstają  niewielkie  zrosty  opłucnej.  Czasem  suche  zapalenie
przechodzi w wysiękowe.

Wysiękowe zapalenie opłucnej polega na tworzeniu się w jamie opłucnowej wysięku

surowiczo  –  włóknikowego;  najczęściej  występuje  u  ludzi  młodych.  Etiologia:  najczęściej
gruźlica,  zapalenie  płuc  i  nowotwory,  czasem  wysięk  wyprzedza  o  kilka  miesięcy  gruźlicę
ogniskową  w  płucach,  50%  przyczyn  to:  niewydolność  krążenia,  marskość  wątroby,
hipoalbuminemia,  zespół  nerczycowy,  mocznica,  zawał  mięśnia  sercowego,  zator  płuc,
zakażenie wirusowe płuc.

Objawy: wzrost ciepłoty ciała, ból opłucnowy, przyspieszenie akcji serca i oddechu,

w miarę narastania wysięku zwiększa się duszność, chory przybiera pozycję siedzącą lub
układa się na chorym boku. Wytworzenie rozległych zrostów opłucnej prowadzi
do niedomogi oddechowej i powstania zespołu płucno – sercowego.

Zapalenie oskrzeli ostre -etiologia: może być wywołane przez zakażenie bakteryjne,

wirusowe,  mykoplazmatyczne,  zwykle  nie  ma  możliwości  ustalenia  przyczyny  w  czasie
trwania  choroby.  Zmiany  zapalne  mogą  dotyczyć  dróg  oddechowych  na  całej  ich  długości,
zwykle  zajęta  jest  również  tchawica,  czasem  oskrzeliki.  Występowanie  ostrego  nieżytu
oskrzeli  związane  jest  z  oziębieniem,  osłabieniem  organizmu,  często  –  drażnieniem  dróg
oddechowych  przez  dymy  i  pary,  w  okresie  nasilenia  zakażeń  wirusowych  i  grzybiczych
chorują również osoby niemające predyspozycji do zakażeń oskrzelowych.

Objawy: choroba może przebiegać z gorączką lub bez, w obrazie chorobowym dominuje

kaszel, skąpe wykrztuszanie, zaostrzenie szmeru pęcherzykowego, świsty i furczenia, zajęcie
tchawicy powoduje suchy, nieproduktywny kaszel, zajęcie oskrzeliki wywołuje objawy
podobne do napadu astmatycznego, czemu z reguły towarzyszy sinica, u osób starszych ostre
zapalenie oskrzeli może wikłać się zapaleniem płuc, co bardzo pogarsza rokowanie.

Rokowanie – dobre; przy zapaleniu oskrzelików (choroba ciężka) – niepewne. Ostry

skurczowy nieżyt może przejść w przewlekły lub astmatyczny nieżyt oskrzeli.

Przewlekłe  zapalenie  oskrzeli  charakteryzuje  się  przedłużającym  się  lub  utrzymującym  się
przez  kilka  miesięcy  w  roku  kaszlem,  kaszel  połączony  jest  zwykle  z  wykrztuszaniem
plwociny.  Przyczyny:  najczęściej  palenie  tytoniu,  zapylenie  w  miejscu  pracy,  obecność
szkodliwych substancji w powietrzu otaczającym, praca w zimnie i wilgoci z ewentualnością
częstych przeziębień.

Obraz anatomopatologiczny: dominuje przerost gruczołów śluzowych, wraz z przerostem

ubywa komórek nabłonkowych i rzęsek, samooczyszczanie oskrzeli przebiega znacznie
gorzej, występują objawy zaporowe, w zalegającym śluzie zagnieżdżają się drobnoustroje.

Objawy: podstawowy objaw to kaszel i poranne wykrztuszanie, połączone niekiedy

z dusznością, wydzielina może być ropna (żółta lub zielona), objawy skurczu oskrzeli (okresy
„świszczącego” oddechu), zmieniona zapalnie błona śluzowa drzewa oskrzelowego jest
nadwrażliwa na wiele bodźców: zapachy, zimne powietrze itp., niekiedy duszność.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Badaniem przedmiotowym stwierdza się początkowo zaburzenia czynności oskrzeli

(okresowo świsty i furczenia), później nieodwracalne zmiany anatomiczne (stałe świsty
i furczenia, objawy rozedmy płuc, niewydolności krążenia, niewydolności oddechowej).

Badania dodatkowe: w miarę postępu choroby pojawiają się cechy zapory oskrzelowej,

w rtg zmiany okołooskrzelowe i cechy rozedmy płuc, w ekg – w zaawansowanych okresach –
cechy przerostu prawego przedsionka, rzadziej prawej komory.

Rokowanie zależy od rodzaju zapalenia oskrzeli i okresu, kiedy się je wykrywa, najlepiej

rokuje prosty nieżyt oskrzeli palącego, który przerywa palenie nim doszło do
nieodwracalnych zmian w płucach, powikłane zapalenie oskrzeli rokuje źle i jest przyczyną
licznych zgonów.

Rozstrzenie oskrzeli są odmianą przewlekłego zapalenia oskrzeli, w której zmianom

zapalnym towarzyszą trwałe zmiany anatomiczne w postaci poszerzenia światła oskrzeli.
Sprzyja to zakażeniu wydzieliny oskrzeli.

Etiologia: rozstrzenie oskrzeli mogą być następstwem przewlekłych zmian oskrzeli lub

zmian włóknistych tkanki płucnej  i opłucnej; rozstrzenie powstają wskutek zmian  zapalnych
w oskrzelach i nagromadzenia śluzu, co prowadzi do niedodmy, toczące się procesy włókniste
w płucach i idące od opłucnej pociągają tkankę płucną w różne strony rozciągając oskrzela.
Objawy  są  bardzo  podobne  do  występujących  w  przewlekłym  zapaleniu  oskrzeli:
wykrztuszanie  dużej  ilości,  zazwyczaj  ropnej,  wydzieliny,  są  okresy  z  krwiopluciem,  często
występują  stany  podgorączkowe,  u  chorych  z  zaawansowaną  chorobą  występują  palce
pałeczkowate, sinica, w klatce piersiowej – zapadnięcie określonego obszaru płuc (widoczne
z zewnątrz), węższy wymiar klatki piersiowej, choroba może wikłać się skrobiawicą.
Rokowanie: rozstrzenie oskrzeli leczone prawidłowo w okresie, kiedy nie doszło do znaczącej
rozedmy i nadciśnienia płucnego, rokują dobrze.

Wielokrotnie technik elektroradiolog będzie miał do czynienia z pacjentem, u którego

doszło do wytworzenia się odmy. Odma jest to obecność powietrza w jamie opłucnowej
(pomiędzy opłucną ścienną i płucną). Przyczyny to uraz penetrujący klatki piersiowej,
uszkodzenie tchawicy, oskrzeli lub miąższu płucnego, urazowe lub samoistne. Skutki odmy to
zaburzenie wentylacji przez nagromadzone w opłucnej powietrze, uciskające miąższ płucny.

Wyróżniamy 3 typy odmy:
Odma samoistna, która najczęściej jest wynikiem pęknięcia pęcherzy rozejmowych, do

odmy  samoistnej  predysponują  wcześniejsze  zmiany  w  miąższu  płucnym  wywołane:
przewlekłym  nieżytem  oskrzeli,  astmą  oskrzelową,  gruźlicą,  sarkoidozą  płucną,  pylicą
guzami,  ropniami  płuc,  może  ją  poprzedzić  znaczny  wysiłek  fizyczny,  silny  kaszel  i  parcie,
przyczyna  może być też nieuchwytna,  bez wcześniejszych zmian w płucach. Objawy:  nagły,
ostry, kłujący ból w klatce piersiowej, kaszel, duszność, płytki oddech, przyspieszony oddech,
sinica, utrata przytomności, może też wystąpić nagły zgon.

Odma urazowa – jej przyczyny to: uszkodzenie opłucnej przez złamane żebro

w przebiegu wypadków komunikacyjnych, upadków z wysokości, masażu pośredniego serca,
uszkodzenie ściany klatki piersiowej przez ciało obce (zakłucie nożem), uszkodzenie
jatrogenne (powikłanie kaniulacji żył centralnych, biopsji). Objawy: jak w odmie samoistnej,
widoczna rana klatki piersiowej; przedmiot wywołujący odmę może tkwić dalej w ranie, syk
towarzyszący ruchom oddechowym słyszalny w miejscu uszkodzenia ściany klatki piersiowej
spowodowany przeciekiem powietrza.

Odma wentylowa - skutki: każdy wdech powoduje dopełnienie się odmy bez możliwości

ewakuacji powietrza z opłucnej w trakcie wydechu. Gromadzące się powietrze może nawet
spowodować ucisk na stronę zdrową i tam też zaburzać wentylację. Rosnące ciśnienie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w klatce piersiowej zmniejsza powrót krwi żylnej do serca. Objawy: silny, nagły, kłujący ból
w klatce piersiowej, płytki i szybki oddech, duszność, sinica, poszerzone żyły szyjne, objawy
wstrząsu na skutek zmniejszonego powrotu żylnego, nie leczona może prowadzić do utraty
przytomności i zatrzymania krążenia

W zależności od tego, jak ukształtowane jest połączenie jamy opłucnej z atmosferą,

określamy odmę jako zamkniętą, otwartą lub zastawkową.

Odma zamknięta – oznacza obecność pewnej ilości powietrza w opłucnej bez

możliwości swobodnego przechodzenia tego powietrza do atmosfery i z powrotem. Powietrze
to wtargnęło w czasie urazu, a następnie rana tworząca wrota wejścia powietrza zamknęła się
przerywając dalszy przepływ powietrza. Odma zamknięta jest najłagodniejszą postacią odmy.

Odma otwarta – polega na stałej łączności jamy opłucnej z atmosferą. Przy każdym

ruchu oddechowym powietrze wpływa i wypływa z opłucnej.

Odma zastawkowa – jest wynikiem jednokierunkowej możliwości wlotu powietrza do

opłucnej. Rana powłok lub częściej pęknięcie tkanki płucnej tworzy zastawkę, przez którą
powietrze wpływa do opłucnej, a nie może się cofnąć. Ciśnienie w opłucnej wzrasta.

W rozwoju gruźlicy wyróżnia się gruźlicę pierwotną i popierwotną.
Gruźlica pierwotna powstaje przy pierwszym kontakcie człowieka z prątkami, lokalizuje

się  najczęściej  w płucach.  Na  zespół  pierwotny  składa  się  ognisko  zapalne  w  płucach,
zapalenie  naczyń chłonnych  i  najbliższych węzłów chłonnych,  najczęściej wnęki płucnej  lub
rozwidlenia  tchawicy.  Zwykle  zespół  pierwotny  ulega  wygojeniu  przez  zwłóknienie
i zwapnienie,  czasem  w  pozornie  wygojonym  ognisku  pozostają  prątki,  które  mogą  przeżyć
w utajeniu  wiele  lat  i  w  sprzyjających  warunkach  spowodować  dalszy  rozwój  choroby.
Zespół  pierwotny  pojawia  się  też  w  jelitach,  powstaje  przy  zakażeniu  drogą  pokarmową,
a największe zmiany dotyczą węzłów chłonnych krezkowych.

Gruźlica popierwotna powstaje przy powtórnym zaatakowaniu ustroju przez prątki,

mogą one pochodzić z pozornie wygojonego ogniska pierwotnego lub z zewnątrz i szerzą się
drogą krwi. Postacią gruźlicy popierwotnej jest gruźlica odosobniona, w której zmiana
dotyczy jednego narządu (płuca, nerki, najądrza, przydatki, kości, jelita, skóra, nadnercza,
krtań), a zapalenie gruźlicze niszczy te narządy.

W przebiegu gruźlicy pierwotnej i popierwotnej prątki mogą rozsiewać się drogą krwi,

w  wyniku  czego  może  rozwijać  się  gruźlica  prosowata  (postać  uogólniona  gruźlicy):
w  narządach  powstają  drobne,  białawe  guzki  wielkości  ziaren  prosa  zbudowane  z  ziarniny
gruźliczej,  guzki  te  tworzą  się  w  płucach,  nerkach,  wątrobie,  śledzionie,  oponach  mózgu
i w innych narządach.

Konsekwencje gruźlicy: gruźlica płuc prowadzi do niewydolności oddechowo –

krążeniowej (zespół płucno – sercowy), gruźlica kręgosłupa – do trwałych jego zniekształceń
(garbu), gruźlica nerek do ich niewydolności, gruźlica opon mózgowych do wodogłowia
(u dzieci), gruźlica narządów płciowych – do niepłodności, gruźlica jelit do ich zwężenia
(niebezpieczeństwo niedrożności) itp.

Objawy i rozpoznawanie gruźlicy: chudnięcie, gorączka, a w przypadku gruźlicy płucnej

także  długotrwały  kaszel  oraz  (występujące  coraz  rzadziej)  w  zaawansowanej  postaci
odpluwanie  plwociny  z  krwią.  Pierwotne  objawy  gruźlicy  nie  są  mało  charakterystyczne,
podobne  do  objawów  grypowych,  bardziej  zaawansowana  postać  gruźlicy  daje  zmiany
w płucach w postaci nacieków gruźliczych, widocznych na zdjęciach radiologicznych.

Na podstawie objawów klinicznych nie można rozpoznać choroby, w przypadku gruźlicy

płucnej  nasuwają  one  tylko  podejrzenie  schorzenia,  podobnie  diagnostyka  radiologiczna
(RTG  klatki  piersiowej)  gruźlicy  płuc  nie  może  stanowić  definitywnego  rozpoznania  (nie
zawsze  da  się  odróżnić  obraz  gruźlicy  od  podobnych  zmian  chorobowych  w  płucach).  Przy
stosowaniu prób tuberkulinowych należy wziąć pod uwagę występowanie wyników zarówno
fałszywie dodatnich,  jak  i ujemnych, ostatecznym potwierdzeniem rozpoznania gruźlicy  jest
diagnostyka  mikrobiologiczna,  np.  preparat  bezpośredni  plwociny  (BK)  i  hodowla
na pożywkach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie zmiany zachodzą w płucach w przebiegu zapalenia płuc?
2.  Jakie można wyodrębnić postacie zapaleń płuc?
3.  Jakie objawy występują w przebiegu zapalenia płuc?
4.  Jakie  dolegliwości  chorobowe  występują  w  przebiegu  zapalenia  opłucnej  suchego

i wysiękowego?

5.  Jakie objawy towarzyszą poszczególnym rodzajom odmy płuc?
6.  Jakie zmiany toczą się w przebiegu gruźlicy płuc?
7.  Jakie czynniki usposabiają do obturacyjnych chorób płuc?
8.  Jakie zmiany w obrębie płuc i oskrzeli zachodzą w trakcie rozedmy i niedodmy płuc?
9.  Jakie objawy chorobowe obserwuje się w przebiegu obrzęku płuc?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj przebieg zapalenia płuc na podstawie opisu przypadku przekazanego przez

nauczyciela. Określ charakter zmian chorobowych wywołanych tą chorobą oraz objawy, jakie
mogą jeszcze wystąpić. Jaka, według Ciebie, mogła być przyczyna zachorowania? Uzasadnij
to. Jak można było zapobiec wystąpieniu choroby?

Opis przypadku:

Do zakładu rentgenowskiego przywieziono 85 letnią pacjentkę z oddziału opieki

długoterminowej z podejrzeniem zapalenia płuc. Pacjentka ma wysoką temperaturę, kaszel
i słuchowo stwierdzone zmiany w klatce piersiowej przemawiające za tym rozpoznaniem.
Zdjęcie rtg klatki piersiowej potwierdziło rozpoznanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dokładnie przeczytać opis przypadku i polecenia nauczyciela,
2) odszukać w materiałach dydaktycznych treści dotyczące chorób płuc i zapoznać się

z nimi,

3)  dokonać analizy objawów chorobowych, które wystąpiły u pacjentki,
4)  określić możliwą przyczynę wystąpienia schorzenia u pacjentki,
5)  określić objawy, jakie mogą wystąpić, jeśli choroba się rozwinie,
6)  zaplanować  działania  zapobiegające  ponownemu  zachorowaniu  przez  pacjentką

na zapalenie płuc.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartka z opisem przypadku,

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przeanalizuj zdjęcia rentgenowskie pacjentów z gruźlicą płuc. Na podstawie widocznych

zmian anatomopatologicznych określ, jakie objawy występują u pacjentów obecnie i jakie
pojawią się w miarę rozwoju choroby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać, w materiałach dydaktycznych treści, dotyczące gruźlicy płuc i zapoznać się

z nimi,

2) dokonać analizy objawów chorobowych, które mogą wystąpić w trakcie rozwoju choroby,
3) na podstawie radiogramu określić objawy, które mogą występować, w początkowej fazie

choroby

4) określić objawy, jakie mogą wystąpić, jeśli choroba się rozwinie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartka z opisem przypadku,

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić czynniki usposabiające do chorób płuc?



2) scharakteryzować zmiany zachodzące w płucach w przebiegu

zapalenia płuc?



3) sklasyfikować zapalenia płuc?



4) określić objawy zapalenia płuc?



5) rozróżnić objawy i zmiany chorobowe zachodzące w przebiegi

zapalenia opłucnej suchego i wysiękowego?



6) sklasyfikować odmy płuc?



7) scharakteryzować objawy odmy płuc?



8) rozróżnić zmiany zachodzące w płucach w przebiegu rozedmy

i niedodmy płuc?



9) scharakteryzować zmiany toczące się w organizmie w przebiegu

gruźlicy płuc?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Analizowanie przebiegu chorób układu chłonnego

4.3.1. Materiał nauczania

Zapalenie naczyń chłonnych jest to zapalenie dróg spływu drenujących chłonkę z ogniska

zapalenia.  Naczynia  chłonne  są  poszerzone  i  zawierają  komórki  zapalne.  Taki  stan  może
się  przyczynić  do  rozprzestrzeniania  się  zapalenia  w  całym  organizmie,  jak  to  ma  miejsce
np.  w  gruźlicy.  Obrzęk  chłonny  z  kolei  to  obrzęk  tkanek  spowodowany  zaczopowaniem
naczyń  limfatycznych.  Przyczyny  obrzęku  chłonnego  na  tle  blokady  to:  rozsiew  komórek
nowotworowych  powodujących  blokadę  mechaniczną,  chirurgiczne  usunięcie  węzłów
chłonnych,  włóknienie  powstające  po  napromienianiu,  filarioza  (słoniowacizna),  zakrzepica
pozapalna i bliznowacenie, rzadko pierwotne choroby naczyń limfatycznych.

Następstwa obrzęku chłonnego to obrzęk makroskopowy, zwiększona skłonność

do wystąpienia zapalenia naczyń limfatycznych i owrzodzenia, natomiast ciężkie przypadki
przebiegające pogrubieniem skóry i rozplemem tkanki łącznej prowadzą do rozwoju
słoniowacizny.

W węzłach chłonnych toczą się także procesy nowotworowe, najczęściej są to chłoniaki –

nowotwory  złośliwe.  Występują  częściej  u  dzieci,  ale  mogą  pojawiać  się  w  różnym  wieku.
Niektóre  chłoniaki  przechodzą  w  białaczkę  limfatyczną.  Klinicznymi  objawami  chłoniaka
złośliwego są: powiększanie się grupy węzłów chłonnych, osłabienie, gorączka. Poszczególne
węzły chłonne zrastają się ze sobą tworząc duże guzy. W zależności od stopnia zróżnicowania
i  dojrzałości  komórek  limfocytowych,  z  których  jest  zbudowany  nowotwór,  rozróżnia  się
chłoniaki o różnym obrazie mikroskopowym, przebiegu klinicznym i rokowaniu.

Specjalną postacią nowotworu układu chłonnego jest ziarnica złośliwa. Dotyczy częściej

mężczyzn,  zwykle  między  20  a  40  rokiem  życia.  W  obrazie  choroby  obserwuje  się
powiększenie  węzłów  chłonnych,  niedokrwistość,  stany  gorączkowe,  świąd  skóry,
postępujące  wyniszczenie.  Początkowo  zwykle  powiększona  jest  jedna  z  grup  węzłów
np.  węzły  chłonne  szyjne,  a  po  pewnym  czasie  choroba  uogólnia  się  na  pozostałe  węzły
i  śledzionę.  Powiększone  węzły  są  niebolesne,  ich  granice  są  widoczne,  gdyż  węzły  nie
zrastają się ze sobą. Wyróżnia się różne postaci ziarnicy zależnie od obrazu mikroskopowego,
postacie  te  mają  różny  przebieg  i  różne  rokowanie.  Chłoniaki  i  ziarnica  złośliwa  mogą
pierwotnie rozwijać się w tkance limfatycznej układu pokarmowego np. żołądka.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie czynniki mogą wywołać wystąpienie zapalenia węzłów chłonnych?
2.  Jakimi objawami charakteryzuje się zapalenie węzłów chłonnych?
3.  Jakie podłoże ma proces chorobowy zachodzący w przebiegu ziarnicy złośliwej?
4.  Jakie objawy towarzyszą ziarnicy złośliwej?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie treści zawartych w literaturze zalecanej do jednostki modułowej

przeanalizuj przebieg ziarnicy złośliwej i określ, jakie zmiany chorobowe będą towarzyszyły
poszczególnym zmianom w układzie chłonnym i etapom choroby.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat ziarnicy złośliwej,
2) określić zmiany makroskopowe i mikroskopowe zachodzące w układzie chłonnym

w przebiegu ziarnicy złośliwej,

3) ustalić objawy chorobowe wynikające ze zmian narządowych,
4) określić zależność między okresami choroby a zmianami narządowymi i objawami

choroby.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Na zdjęciu, zamieszczonym poniżej, widoczny jest człowiek ze słoniowacizną.

Na podstawie analizy literatury wskazanej w przewodniku określ, jakie mogły być przyczyny
wystąpienia tych objawów oraz jakie jeszcze objawy mogą pojawić się u pacjenta.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych treści dotyczące przyczyn i objawów

słoniowacizny,

2)  dokonać analizy informacji na temat tego schorzenia,
3)  ustalić możliwe przyczyny słoniowacizny,
4)  określić objawy, które mogą towarzyszyć chorobie w dalszym etapie jej rozwoju.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić czynniki powodujące zapalenie naczyń i węzłów chłonnych?



2) scharakteryzować objawy obrzęku węzłów chłonnych?



3) wyjaśnić proces chorobowy zachodzący w trakcie rozwoju ziarnicy

złośliwej?



4) określić objawy występujące w przebiegu chłoniaka złośliwego?



5) określić następstwa obrzęku chłonnego?



6) scharakteryzować objawy słoniowacizny?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Analizowanie przebiegu chorób układu trawiennego

4.4.1. Materiał nauczania

Choroby przewodu pokarmowego ważne dla technika elektroradiologa to choroba

wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zapalenie i kamica pęcherzyka i dróg żółciowych, krwotoki
z przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki, marskość wątroby, zapalenie wyrostka
robaczkowego, otrzewnej i niedrożność jelit. Z tymi chorobami spotka się najczęściej.

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy jest to choroba o etiologii

wieloczynnikowej.  Najczęstszą  jej  przyczyną  jest:  zakażenie  Helicobacter  pylori,  zażywanie
niesteroidowych  leków  przeciwzapalnych  i  stres.  Pewną  rolę  odgrywają  takie  czynniki,  jak
przewlekłe  zapalenie  żołądka,  palenie  tytoniu,  predyspozycje  genetyczne.  We  wrzodach

żołądka najistotniejszą przyczyną ich powstania jest wsteczne zarzucanie żółci
w niewydolności odźwiernika oraz powierzchowne uszkodzenie nabłonka spowodowane
zakażeniem Helicobacter pylori lub działaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

We wrzodach dwunastnicy najważniejszym czynnikiem jest nadmierne wydzielanie

kwasu  żołądkowego.  wrzody  trawienne  są  skutkiem  zachwiania  równowago  między
czynnikami  uszkadzającymi  a  mechanizmami  obronnymi  żołądka  i  dwunastnicy.
Makroskopowo  wrzody  trawienne  mają  zazwyczaj  1  –  2  cm  średnicy,  choć  mogą  być
większe, mają ostro zaznaczone  brzegi. Mikroskopowo wrzód zazwyczaj penetruje do błony
mięśniowej właściwej żołądka.

Całkowite wygojenie wrzodu prowadzi do zastąpienia tkanki mięśniowej przez tkankę

włóknistą z utworzeniem nowego nabłonka pokrywającego bliznę. Objawy kliniczne choroby
wrzodowej obejmują ból w nadbrzuszu, nudności i zgagę. Ból zmniejsza się przy stosowaniu
leków zobojętniających.

Krwotok z przewodu pokarmowego – objawy kliniczne: jeśli chory wymiotuje obfitą,

ciemną

treścią

(fusowate

wymioty)

albo

oddaje

czarne

(smoliste)

stolce,

to  jest  to  krwotok  z  przewodu  pokarmowego,  gdy  krwotok  jest  bardzo  gwałtowny  lub
pochodzi  z  przełyku,  wymioty  mogą  mieć  kolor  czerwony.  Czarne  zabarwienie  wymiotów
wynika  z  działania  soku  żołądkowego  na  broczącą  krew  i  wytworzenia  hematyny,  która
nadaje  ciemny  kolor,  a  krew  wytrąca  się  w  kłaczki,  co  daje  obraz  przypominający  fusy
po kawie. Drugim podstawowym objawem krwawienia z przewodu pokarmowego są smoliste
stolce,  przy  bardzo  obfitych  krwawieniach  stolce  mogą  być  płynne  i  mają  kolor  czerwony,
smoliste  stolce  występują  prawie  w  każdym  przypadku  krwawienia  z  górnego  odcinka
przewodu  pokarmowego.  Fusowate  wymioty  towarzyszą  tylko  20  %  krwawień  z  żołądka
i  dwunastnicy  i  świadczą  o  nasilonym  krwawieniu.  Dodatkowym,  częstym  objawem
krwawienia jest omdlenie.

Źródła krwawienia: ostry nieżyt żołądka, krwawienia z wrzodów trawiennych, żylaki

przełykowo – żołądkowe w nadciśnieniu żyły wrotnej, nowotwory, przepukliny rozworu
przełykowego, naczyniaki, uchyłki, polipy jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, żylaki
odbytu, nowotwory jelit. Rak żołądka bardzo rzadko jest źródłem krwotoku, natomiast prawie
zawsze prowadzi do niedokrwistości.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego – przyczyny: kamica żółciowa – najczęściej,

zakażenia bakteryjne (pałeczka okrężnicy, gronkowce, paciorkowce, salmonella, pałeczka
duru brzusznego), wirusy, pasożyty np. lamblie.

Objawy ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego: silny ból w prawym podżebrzu (ból

o charakterze kolki), wysoka temperatura ciała (38 – 39 °C), dreszcze, wzmożone napięcie
powłok brzusznych, nudności i wymioty, hiperleukocytoza, przyspieszone OB.

Objawy przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego: nawracające napady kolki

bólowej 2 (co kilka tygodni, miesięcy, lat), pomiędzy napadami występują: rozpieranie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

gniecenie w prawym podżebrzu, wzdęcia, nudności i wymioty, zaparcia stolca, niesmak
w ustach, odbijanie.

Ostre zapalenie trzustki - choroba polega na nagłym uczynnieniu enzymów

trzustkowych  już  w  obrębie  trzustki,  które  trawią  samą  trzustkę  („samoistne”  trawienie
narządu).  Etiologia:  choroby  pęcherzyka  i  dróg  żółciowych,  kamica  żółciowa,  spożywanie
alkoholu  (jednorazowe  lub  przewlekłe),  przebyte  operacje  i  urazy  jamy  brzusznej,  niektóre
leki),  zakażenia  bakteryjne,  wirusowe  (wirusowe  zapalenie  wątroby,  świnka,  dur  brzuszny),
zwężenie  brodawki  dwunastnicy  i  utrudnienie  odpływu  soku  trzustkowego,  choroby  tkanki

łącznej, drążący wrzód trawienny, choroby zatykające brodawkę Vatera, wrodzona podatność.

Czynniki, które należy rozpatrywać w nawracających epizodach ostrego zapalenia

trzustki bez jawnej przyczyny: utajony alkoholizm, nie wykrytą chorobę dróg żółciowych,
nierozpoznaną chorobę dróg trzustkowych, zażywanie leków.

Objawy ostrego zapalenia trzustki: choroba zaczyna się nagle, po dużych błędach

dietetycznych  (tłuste,  ciężkostrawne  pokarmy,  alkohol),  niezwykle  silne,  stałe  bóle  brzucha,
nieustępujące  po  prostych  lekach  p/bólowych,  ból  umiejscowiony  w  nadbrzuszu,  opasujący
lub  promieniujący  do  pleców,  lewego  barku, do kręgosłupa,  uporczywe  nudności  i  wymioty
treścią  wodnistą,  podbarwioną  żółcią,  często  męcząca  czkawka,  u  wielu  osób  wzdęcia
i  zaparcie  stolca,  czasem  biegunki,  często  wysoka  temperatura,  czasem  niebiesko  –  zielone
plamy na bocznej ścianie brzucha, stwierdza się objawy skazy krwotocznej, mogą się pojawić
zaburzenia  o  charakterze  psychotycznym,  dość  często  zaburzenia  psychiczne:  halucynacje,
niepokój ruchowy, senność, śpiączka, ciężki stan kliniczny, objawy wstrząsu.

Choroba może mieć przebieg lekki, tylko z bólem, albo bardzo ciężki – z zapaścią

krążeniową, oddechową, nerkową, kończący się nawet śmiercią.

Z punktu widzenia anatomopatologicznego wyróżnia się postacie ostrego zapalenia

trzustki: obrzękową (łagodną), martwiczo – krwotoczną (ciężką), septyczną (powikłanie
dalszego przebiegu postaci martwiczo – krwotocznej).

Marskość wątroby – etiologia: nadmierne spożycie alkoholu, niedobory żywieniowe –

dieta  ubogobiałkowa  i  bogatotłuszczowa  (potrzebne  jest  tu  jeszcze  dodatkowo  działanie
innego  czynnika  np.  alkohol  czy  wirusowe  zapalenie  wątroby),  przebycie  wirusowego
zapalenia wątroby, przewlekły zastój żylny w przebiegu, np.: wad serca (najczęściej zastawki
mitralnej),  długotrwałe  działanie  substancji  hepatotoksycznych,  czynniki  konstytucjonalne
(częściej  chorują  mężczyźni  niż  kobiety,  w  pewnych  rodzinach  choruje  się  częściej  niż
w innych), choroby przemiany materii np. cukrzyca, choroby dróg żółciowych.

Obraz kliniczny: pierwsze objawy są zupełnie nietypowe i rzadko tylko wskazują na

chorobę wątroby:  utrata  łaknienia,  powolna  utrata  masy  ciała,  uczucie  dyskomfortu  w  jamie
brzusznej,  nietolerancja  pokarmów,  zwłaszcza  tłuszczów  i  alkoholu,  puste  odbijania,
nudności,  a  nawet  wymioty,  uporczywe  zaparcia  stolca,  czasem  biegunka  bez  przyczyny,
uporczywe wzdęcia nasilające się po posiłkach i po większym wysiłku fizycznym. Objawom
tym  mogą  towarzyszyć  pobolewania  brzucha,  zwłaszcza  okolic  wątroby,  często  uczucie
rozpierania.  Te  dolegliwości  są  przemijające,  z  czasem  jednak  stają  się  bardzo  częste
i  uporczywe.  Dołącza  się  uczucie  stałego  znużenia  i  osłabienia,  u  mężczyzn  spadek  popędu
płciowego,  płciowego  nawet  niemoc  płciowa,  u  kobiet  zaburzenia  miesiączkowania  lub
objawy  przedwczesnego  przekwitania.  Chory  wraz  z  upływem  czasu  chudnie,  ale  obwód
brzucha  się  powiększa  (wzdęcia,  wodobrzusze),  pojawiają  się  objawy  skazy  krwotocznej,
okresowe  zwyżki  temperatury,  nieznaczne  zażółcenie  skóry,  twardówek,  nasilające  się  po
wysiłku,  alkoholu,  pajączki  naczyniowe.  Skóra  robi  się  sucha,  szarawo  –  żółta,  w  miarę
postępu  choroby  zażółcenie  nasila  się,  wargi  i  język  są  przekrwione,  „lakierowane”,
na  brzuchu  pojawia  się  siatka  przekrwionych  naczyń  krwionośnych  („głowa  Meduzy”).
Występują  krwawienie  z  żylaków  odbytu,  przełyku,  uporczywy  świąd  skóry,  objawy
niedoboru witamin A, D, E, K, B1, B6, C, kwasu foliowego, PP. Dochodzi do upośledzenia
przemiany  amoniaku  i  następczej  hiperamonemii,  której  narastanie  jest  objawem
pogarszającej się wydolności wątroby.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest to stan zapalny poszczególnych odcinków

lub całego jelita grubego z jego silnym przekrwieniem, pogrubieniem ścian i powiększeniem
węzłów chłonnych. Błona śluzowa jest krucha i łatwo krwawiąca. Etiologia jest nieznana,
dużą rolę przypisuje się alergii, uważa się tę chorobę za psychosomatyczną (chorzy wykazują
zaburzenia psychonerwicowe i psychotyczne), sprzyjają jej stresy, ma też podłoże
genetyczne.

Objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego: pierwsze objawy pojawiają się u ludzi

młodych,  czasem  jednak  też  po  60r.ż.,  zwiększona  ilość  wolnych  stolców,  wypróżnienia
zwykle  poprzedzone  są  kurczowym  bólem  brzucha,  umiejscowionym  w  lewej  połowie,
pojawia  się  niewielka  ilość  świeżej  krwi  zmieszanej  ze  śluzem  i  stolcem.  Chorzy  mają
uczucie  stałego  parcia  na  stolec,  jest  utrata  apetytu, zmniejszenie  masy  ciała.  Niepokojącym
objawem  jest  stale  zwiększająca  się  ilość  wypróżnień,  coraz  większa  ilość  krwi  i  ropa.
Pojawia  się  niedokrwistość,  może  dojść  do  znacznej  utraty wody  i  składników  mineralnych;
im bardziej chore jest jelito, tym więcej luźnych stolców i bardziej obfite krwawienie.

Powikłania: perforacja jelita, porażenie okrężnicy, niedokrwistość, odwodnienie,

hipoproteinemia, awitaminoza, rak jelita grubego.

Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego – należy je podejrzewać u każdego chorego

skarżącego  się  na  bóle  brzucha  i  mdłości.  Zapalenie  wyrostka  może  wystąpić  w  każdym
wieku,  jednakowo  często  u  kobiet  i  mężczyzn,  przyczyną  zapalenia  jest  prawie  zawsze
zatkanie  światła,  najczęściej  kałem,  zatkanie  światła  prowadzi  do  rozdęcia  i  ropnia,
a  następnie  zakrzepów,  niedokrwienia,  zgorzeli  i  perforacji.  Rozpoznanie  ostrego  zapalenia
wyrostka jest zazwyczaj  łatwe, są  jednak nietypowe przypadki, w których rozpoznanie  może
być trudne. Głównym symptomem  jest ból, początkowo chory odczuwa ogólny ból brzucha,
często określa to jako ból wokół pępka lub w  nadbrzuszu, po kilku godzinach  ból  lokalizuje
się po  prawej  stronie  podbrzusza.  W  tym czasie  chory  odczuwa  wstręt do  jedzenia,  mdłości
i  w  większości  przypadków  wymiotuje.  Niekiedy  objawy  są  nietypowe,  np.  czasem  ból  od
razu zaczyna się w prawym podbrzuszu, a czasem nie ma samoistnego bólu, występuje tylko
bolesność  uciskowa.  Pozakątnicze  położenie  wyrostka  może  powodować,  że  bóle
i  bolesność  umiejscowione  są  bardziej  bocznie,  bliskość  usytuowania  zapalnego  wyrostka
z  moczowodem  lub  pęcherzem  może  powodować  parcie  na  mocz  lub  częstomocz,
przesunięcie  wyrostka  w  kierunku  miednicy  powoduje  bolesność  przy  badaniu  przez
odbytnicę,  natomiast  nikłe  objawy  brzuszne,  wysokie  położenie  kątnicy  może  naśladować
zapalenie  pęcherzyka  żółciowego  lub  perforacje  dwunastnicy.  Osłuchiwaniem  stwierdza  się
prawidłową  perystaltykę  lub  ciszę  w  zawansowanej  chorobie,  dotykiem  stwierdza  się
bolesność w punkcie McBurneya, stwierdza się też obronę mięśniową w prawym podbrzuszu.
Przy uciśnięciu i nagłym puszczeniu występuje objaw otrzewnowy Blumberga, badaniem per
rectum  stwierdza  się  bolesność  po  prawej  stronie,  u  kobiet  wskazane  jest  badanie
ginekologiczne  w  celu  wykluczenia  zapalenia  przydatków,  pęknięcia pęcherzyka Graafa  lub
ciąży  pozamacicznej.  Zazwyczaj  zapaleniu  wyrostka  towarzyszy  przyspieszenie  tętna,
umiarkowane podwyższenie temperatury do 38

C (różnica temperatury mierzonej pod pachą

i w odbycie przekracza 0,5

Zapalenie otrzewnej jest stanem bardzo ciężkim, nie jest to choroba pierwotna, lecz

powikłanie  wielu  różnych  chorób.  Najczęściej  powstaje  wskutek  przedziurawienia  ściany
przewodu  pokarmowego  –  zapalenie  chemiczne.  Zapalenie  chemiczne  po  kilku  godzinach
zmienia  się  w  zapalenie  bakteryjne.  Rozróżnia  się  dwie  postacie  rozprzestrzeniania  procesu
zapalnego  w  otrzewnej:  rozlane  zapalenie  otrzewnej  i  ograniczone  zapalenie  otrzewnej.
Rozlane  zapalenie  otrzewnej  przebiega  gwałtownie,  objawy  narastają  w  ciągu  godzin  a  po
kilku  dniach  może  nastąpić  zgon.  W  każdym  przypadku  zapalenia  otrzewnej  następuje
znaczny wysięk płynu do jamy otrzewnej, który może być ropny, surowiczy, z wytrąceniem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

włóknika, może być zabarwiony żółcią lub kałem. Występuje też niedrożność porażenna jelit
przejawiająca  się  wzdęciem  jelit  oraz  brakiem  tonów  perystaltycznych  przy  osłuchiwaniu
brzucha.  Obserwuje  się  wchłanianie  toksyn  bakteryjnych,  które  tworzą  się  w  zakażonym
płynie  otrzewnowym  i  w  świetle  porażonych  pętli  jelitowych,  zablokowanie  dużej  ilości
płynu pozakomórkowego w tzw. trzeciej przestrzeni (ściana i światło jelit, jama otrzewnowa)
oraz  utrata  płynów  wskutek  wymiotów,  przy  jednoczesnym  wstrzymaniu  dowozu  płynów,
prowadzą  do  znacznego  zmniejszenia  objętości  krwi  krążącej,  a  wchłanianie  toksyn
bakteryjnych do stanu toksycznego. W wyniku oligowolemii i stanu toksycznego rozwija  się
wstrząs, który grozi zejściem śmiertelnym.

Objawy ostrego, rozlanego zapalenia otrzewnej: silny ból brzucha, który nasila się przy

ruchach  i  kaszlu,  bolesność  brzucha,  obrona  mięśniowa, objaw Blumberga,  cisza  w  brzuchu
(zatrzymanie  wiatrów  i  stolca),  powiększenie obwodu  brzucha –  wzdęcie  jelita,  suchy  język
(ustaje  tworzenie  śliny).  Objawy  ogólne  są  przejawem  wstrząsu  septycznego.  Zalicza  się
do  nich  przyspieszenie  tętna  i  oddechu, obniżenie  ciśnienia  tętniczego,  skąpomocz  a później
bezmocz, zaostrzone rysy twarzy.

Niedrożność jelit – chory, który ma silne, kurczowe bóle brzucha wracające co kilka

minut,  wymioty,  wzdęty  brzuch  i  nie  oddaje  gazów  ani  stolca,  ma  prawdopodobnie
niedrożność jelit. Niedrożność dzielimy na porażenną i mechaniczną. Przyczyny niedrożności
jelit:  zapalenie  otrzewnej  rozlane  lub  ograniczone.  Jeśli  procesem  zapalnym  objęty  jest
pewien  odcinek  jelita,  następuje  wstrzymanie  perystaltyki  tego  odcinka,  co  daje  objawy
niedrożności,  po  każdym  otwarciu  jamy  brzusznej  (laparotomii)  istnieje  kilkudniowe
porażenie  perystaltyki,  tak  samo  wszystkie  procesy  wywołujące  podrażnienie  otrzewnej,  jak
krwawienie dootrzewnowe lub uraz brzucha, powodują okresowe porażenie perystaltyki.

Niedrożność mechaniczna może powstać przez: zatkanie światła (zatkanie światła

wstrzymuje  pasaż  treści  jelitowej  i  wywołuje  ciężkie  zaburzenia,  lecz  nie  pozbawia  jelita
ukrwienia  i  w  pierwszym  okresie  nie  pozbawia  żywotności,  przyczyną  zatkania  jelita  może
być:  nowotwór,  kamień  żółciowy,  zrosty  w  otrzewnej,  zwężenie  pozapalne,  guz  glistniczy,
bezoar,  polip  lub  ciało  obce),  zadzierzgnięcie (powoduje  ucisk  krezki  prowadzącej  naczynia
jelitowe  i  w  czasie  kilku  godzin  prowadzi  do  martwicy  jelita  i  zapalenia  otrzewnej,
zadzierzgnięcie  może  być  spowodowane  uwięźnięciem  jelita  w  przepuklinie,  skrętem  jelita,
wgłobieniem lub uciskiem przez powrózkowaty zrost).

Objawy kliniczne mechanicznej niedrożności jelit: zaczyna się nagłym bólem

i  wymiotami,  bóle  występują  w  minutowych  lub  kilkuminutowych  odstępach,  narastają
do pewnego szczytu, po którym ból ustępuje, aby za chwilę powrócić, bólom tym towarzyszy
stawianie się jelit i przelewanie treści jelitowej, słyszalne niekiedy z odległości kilku metrów,
okres  tych  bólów  i  stawiania  się  jelit  trwa  stosunkowo  długo,  a  ogólny  stan  chorego  jest
jeszcze dość dobry. Badaniem przedmiotowym stwierdza się przede wszystkim powiększenie
i  wypuklenie  brzucha,  czyli  wzdęcie,  początkowo  jest  ono  nieznaczne,  a  powiększa  się
w miarę trwania niedrożności, opukiwaniem stwierdza się odgłos bębenkowy.

Ogólnoustrojowe zmiany to przede wszystkim odwodnienie i skąpomocz, gorączka nie

występuje  lub  jest  niewysoka,  jeśli  przeszkoda  w  jelicie  nie  zostanie  usunięta,  stan  chorego
zaczyna się pogarszać przy coraz bardziej wzrastającym wzdęciu brzucha, a zmniejszaniu się
intensywności  ruchów  robaczkowych,  wymioty  występują  tym  wcześniej  i  intensywniej,  im
wyżej położona  jest  przeszkoda,  natomiast wzdęcie  brzucha  jest tym  większe  im  niżej  jelito
jest  zamknięte,  wymioty  kałowe  występują,  jeśli  przeszkoda  znajduje  się  na  poziomie  jelita
krętego lub niżej. W miarę trwania niedrożności stan chorego się pogarsza, nasila się zatrucie
i  zaburzenia  wodno  –  elektrolitowe.  Czas,  jaki  mija  od  pierwszych  objawów  do  znacznego
pogorszenia  stanu  ogólnego  w  niedrożności  z  zatkania,  wynosi  kilka  dni,  natomiast
w niedrożności z zadzierzgnięcia wynosi tylko kilka godzin.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie czynniki wywołują chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy?
2.  Jakimi cechami charakteryzują się objawy choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy?
3.  Jakie dolegliwości chorobowe towarzyszą ostremu zapaleniu trzustki?
4.  Jakie  objawy  występują  w  przebiegu  ostrego  i  przewlekłego  zapalenia  pęcherzyka

żółciowego?

5. Jaki jest charakter zmian w przebiegu marskości wątroby?
6. Jaki jest charakter zmian chorobowych w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita

grubego?

7. Jakie mogą być konsekwencje krwotoku z górnego i dolnego odcinka przewodu

pokarmowego?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj w dostępnej literaturze medycznej przebieg marskości wątroby i określ, jakie

zmiany w wątrobie i objawy chorobowe wystąpią w okresie marskości wyrównanej
i niewyrównanej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat marskości wątroby,
2)  dokonać analizy zmian zachodzących w organizmie w przebiegu choroby,
3)  określić objawy towarzyszące poszczególnym zmianom,
4)  określić rodzaje powikłań chorobowych,
5)  zapisać przy powikłaniach krótką ich charakterystykę i możliwe objawy chorobowe.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Na podstawie opisu przypadku ustal, które z wymienionych objawów świadczą

o zagrożeniu życia chorego? Jakie to może/mogą być powikłanie/powikłania?

Opis przypadku:

Do pracowni diagnostyki radiologicznej przywieziono pacjenta z podejrzeniem ostrego

zapalenia wyrostka robaczkowego. Chory jest w stanie ogólnym ciężkim, ma wysoką
temperaturę, często wymiotuje, nie pozwala dotknąć się do brzucha. Powłoki brzuszne są
napięte i wzdęte.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) uważnie przeczytać opis przypadku pacjenta,
2) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat zapalenia wyrostka

robaczkowego,

3) dokonać analizy zmian zachodzących w organizmie w przebiegu choroby i jej powikłań

oraz porównać je z objawami zawartymi w opisie,

4) ustalić możliwe powikłania chorobowe.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartka z opisem przypadku,

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić czynniki wywołujące chorobę wrzodową żołądka

i dwunastnicy?



2) zróżnicować dolegliwości chorobowe w przebiegu choroby

wrzodowej żołądka i dwunastnicy?



3) określić różnice między krwotokiem z górnego i dolnego odcinka

przewodu pokarmowego?



4) określić czynniki wywołujące zapalenie pęcherzyka żółciowego

i dróg żółciowych?



5) scharakteryzować zmiany zachodzące w organizmie w przebiegu

marskości wątroby?



6) wymienić objawy zapalenia trzustki i jego możliwe powikłania?



7) określić czynniki wywołujące zapalenie otrzewnej?



8) rozróżnić objawy zapalenia wyrostka robaczkowego i zapalenia

otrzewnej?



9) scharakteryzować

mechanizmy

chorobowe

zachodzące

w niedrożności jelit?



10) scharakteryzować objawy występujące w przebiegu wrzodziejącego

zapalenia jelita grubego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Analizowanie przebiegu chorób układu moczowo – płciowego

4.5.1. Materiał nauczania

Spośród chorób układu moczo – płciowego technik elektroradiolog może zetknąć się

z chorobami nerek, takimi jak kłębkowe zapalenie nerek, przewlekła niewydolność nerek oraz
z  chorobami  dróg  moczowych:  głównie  z  kamicą  dróg  moczowych,  zapaleniem  pęcherza
moczowego i odmiedniczkowym zapaleniem nerek, a także z chorobami gruczołu krokowego
u mężczyzn i chorobami narządów rodnych u kobiet.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek – najczęstszą przyczyną jest zakażenie

bakteryjne:  szczyty  zachorowań  przypadają  na  okres  dzieciństwa,  ciążę  i  wiek  podeszły.
Większość  zakażeń  jest  wywoływana  przez  bakterie  jelitowe  pochodzące  z  flory  kałowej
(E.  coli,  Proteus,  Klebsiella)  lub  gronkowce  pochodzące  z  flory  skórnej  z  okolicy  krocza.
Wyróżnia  się  dwie  drogi  szerzenia  się  zakażenia  na  nerki:  zakażenie  wstępujące  z  dolnego
odcinka dróg moczowych (ciąża, cukrzyca, zastój moczu) lub droga krwiopochodna w stanie
bakteriemii/posocznicy.  Makroskopowo  w  nerkach  stwierdza  się

liczne ropnie,

mikroskopowo ogniskowe nacieki zapalne z granulocytów obojętnochłonnych w obrębie
cewek nerkowych oraz obrzęk podścieliska.

Choroba rozpoczyna się nagle, gorączką i wstrząsającymi dreszczami, pojawiają się bóle

w  okolicy  lędźwiowej  promieniujące  do  pachwin  wzdłuż  moczowodów,  dysuria  (ból
i  pieczenie  przy  oddawaniu  moczu,  stałe  parcie  na  mocz).  Niekiedy  dominują  nudności,
wymioty,  wzdęcia  brzucha,  ogólny  stan  może  być  ciężki,  występuje  bolesność  okolicy
lędźwiowej  na  wstrząsanie.  W  moczu  obserwuje  się  niewielki  białkomocz,  bakteriomocz,
ropomocz, wałeczki.

Ostre

zapalenie

pęcherza

moczowego

częściej

występuje

kobiet

niż

u  mężczyzn,  przyczyny  podobne,  jak  w  odmiedniczkowym  zapaleniu  nerek.  Objawy
to gorączka,  dreszcze,  dysuria,  oddawanie  moczu kropelkami,  stałe  uczucie  parcia  na  mocz,
ból  nad  spojeniem  łonowym,  w  moczu  liczne  ciałka  ropne,  nabłonki,  śluz,  nieco  białka,
w zapaleniu toksycznym może dominować krwinkomocz.

Kamica nerkowa jest chorobą polegającą na wytrącaniu się w drogach moczowych

nierozpuszczalnych złogów. Przyczyny: nadmiar w moczu wapnia, kwasu moczowego, niskie
stężenie  w  moczu  magnezu,  koloidów,  zastój  moczu,  zakażenie  moczu  przebiegające
z  zasadowym  odczynem  moczu,  choroby  przebiegające  z  hiperkalciurią  (np.  nadczynność
przytarczyc),  dna  moczanowa,  choroby  przebiegające  ze  wzmożonym  rozpadem  komórek
(np. białaczka), istnieje też rodzinna skłonność do powstawania kamieni.

Objawy i przebieg choroby: kamica przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo,

zwłaszcza jeśli kamień ma obłe zarysy i nie zatyka dróg moczowych.

Ostry atak kolki nerkowej: nagły ból trwający kilka godzin, a nawet dni, ból kolkowy jest

jednym  z  najsilniejszych  bólów  kurczowych,  ból  zmniejsza  się  i  nasila,  towarzyszą
mu  nudności,  wymioty,  wzdęcia.  Ból  umiejscawia  się  w  okolicy  lędźwiowej  i  promieniuje
do  pachwin,  cewki  moczowej  i  wewnętrznej  powierzchni  uda.  Czasami  dochodzi
do przejściowego zatrzymania moczu. W czasie trwania i po ustąpieniu kolki zwykle pojawia
się krwiomocz.

Do częściej spotykanych w pracy technika elektroradiologa, chorób układu płciowego

(rozrodczego) należą schorzenia szyjki macicy, macicy, gruczołu krokowego. Z chorób szyjki
macicy dość często spotyka się nowotwory szyjki macicy.

Wewnątrznabłonkowa neoplazja (nowotworzenie) szyjki macicy to przednowotworowa

proliferacja nabłonka stref przejściowej szyjki macicy. Przyczyną jest najczęściej zakażenie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wirusem  HPV,  zaś  czynniki  ryzyka  to: stosunki płciowe,  wczesny  wiek  inicjacji  seksualnej,
choroby  przenoszone  drogą  płciową,  palenie  tytoniu,  zakażenie  HIV  i  HIV.  W  zależności
od  proporcji,  w  jakich  nabłonek  szyjki  macicy  zastępowany  jest  komórkami  atypowymi
rozróżnia  się  trzy  stopnie  dysplazji  szyjki  macicy:  dysplazja  małego  stopnia  (I°),  gdy  1/3
nabłonka  u  podstawy  jest  atypowa,  dysplazja  średniego  stopnia  (II°),  gdy  atypowe  komórki
obejmują dolną połowę szyjki, dysplazja dużego stopnia (III°), co odpowiada rakowi in situ,
komórki  rakowe  są  rozmieszczone  na  całej  jego  grubości  minimalnym  różnicowaniem
i dojrzewaniem na jego powierzchni.

Endometrioza wewnętrzna to kolejne schorzenie układu płciowego. Jest to stan,

w którym błona śluzowa jamy macicy (endometrium) wrasta w głąb mięśni macicy i tam się
rozrasta,  co  może  spowodować  powiększanie  się  macicy  i  czasem  zaburzenia
miesiączkowania.  Makroskopowo  widoczne  są  w  obrębie  mięśniówki  macicy  małe,
nieregularne  ogniska,  czasem  torbielowate.  Zapalenie  mięśniówki  macicy  może  być  rozlane
lub ogniskowe z głęboko usytuowanymi ogniskami endometrium.

Endometrioza to rozrost endometrium poza macicą, które to endometrium nadal reaguje

na  stymulację  hormonalną.  Fazy  proliferacji  i  rozpadu  są  związane  z  tworzeniem  się
włóknistych  zrostów.  Lokalizacja  endometriozy  to  jajniki,  jajowody,  więzadła  owalne,
otrzewna  macicy,  ściana  jelita,  pęcherz  moczowy,  pępek,  blizny  po  laparotomii,  rzadziej
węzły  chłonne,  płuca  czy  opłucna.  Endometrioza  może  dawać  objawy  w  postaci  cyklicznie
powtarzających  się  bólów  miednicy,  zaburzeń  miesiączkowania  i  bezpłodności.  Powikłania
endometriozy  to  bezpłodność  (ok.  30%),  niedrożność  jelit,  torbiele  czekoladowe  jajowodów
i jajników.

Torbiele jajnika są zmianami bardzo często występującymi, mogą być nowotworowe

i  nienowotworowe.  Większość  nienowotworowych  torbieli  jajnika  powstaje  z  rozwijających
się  pęcherzyków  Graafa,  reszta  z  nabłonka  powierzchownego.  Większość  torbieli  nie  ma
znaczenia  klinicznego,  chociaż  niektóre  mogą  być  przyczyną  nadmiernego  wydzielania
estrogenów.  W  przypadku  zespołu  jajników  wielotorbielowatych  (policystycznych)  mnogie
torbiele  powstają  pod  pogrubiałą  torebką  jajnika  w  wyniku  nadmiernego  wydzielania
androgenów. Objawy: brak owulacji, nieregularne miesiączkowanie, bezpłodność, hirsutyzm,
trądzik,  czasem  mlekotok.  Powikłaniem  jest  hyperplazja  endometrium  i  zwiększone  ryzyko
powstania raka endometrialnego.

Najczęstszą zmianą chorobową układu płciowego męskiego jest przerost gruczołu

krokowego.  Jest  to  nienowotworowe  powiększenie  prostaty,  dotyczy  prawie  wszystkich
mężczyzn  po  70  roku  życia,  ale  jest  wykrywane  już  od  45  roku  życia.  Przyczyną  jest
najprawdopodobniej  nierównowaga  androgenowo  –  estrogenowa  prowadząca  do  hiperplazji
okołocewkowej  grupy  gruczołów  stercza,  w  wyniku  czego  uciskają  one  na  gruczoły
peryferyjne.  Zmienionymi  chorobowo  płatami są  dwa  boczne  (najczęściej)  i  (rzadziej)  tylny
płat powodujący  niedrożność wypływu  moczu w wewnętrznym zachyłku  moczowym w szyi
pęcherza.  Objawy:  ucisk  sterczowej  części  cewki  moczowej  przez  powiększony  gruczoł
krokowy powoduje utrudnienia w oddawaniu moczu, głównie opóźnienie w zapoczątkowaniu
przepływu  moczu,  słaby  lub  przerywany  strumień  moczu  i  wyciekanie  moczu  pod  koniec
fikcji.  Powikłania  to  przerost  mięśni  gładkich  w  ścianie  pęcherza  moczowego,  poszerzenie
pęcherza

moczowego,

poszerzenie

moczowodów,

zakażenia

dróg

moczowych,

odmiedniczkowe zapalenie nerek z powodu wstępujących zakażeń, niewydolność nerek,
wodonercze, kamica nerkowa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie czynniki mogą wywoływać choroby dróg moczowych?
2. Jakimi objawami charakteryzuje się odmiedniczkowe zapalenie nerek i zapalenie

pęcherza moczowego?

3.  Jakie czynniki doprowadzają do kamicy dróg moczowych?
4.  Jakie objawy występują w przebiegu kamicy dróg moczowych?
5.  Jakie czynniki mogą spowodować rozwój endometriozy?
6.  Jakie objawy ze względu na umiejscowienie wywołuje endometriozy?
7.  Jakie zmiany mikro- i makroskopowe mogą zachodzić w przebiegu torbieli jajnika?
8.  Jakie czynniki usposabiają do wystąpienia chorób gruczołu krokowego?
9.  Jakie objawy występują w przebiegu chorób prostaty?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

U pacjenta, z przewlekłą niewydolnością nerek, pojawiają się objawy zatrucia centralnego

układu nerwowego przez produkty przemiany białkowej, silny świąd skóry, mysi zapach
z jamy ustnej. O jakim stanie mogą świadczyć te objawy? Jakie zmiany chorobowe już zaszły
w organizmie chorego, a jakie będą zachodzić, jeśli nie wykona się natychmiast hemodializy?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  uważnie przeczytać opis przypadku,
2)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat przewlekłej niewydolności nerek,
3)  dokonać analizy objawów w opisie i w literaturze,
4)  rozpoznać narastające powikłanie,
5)  zapisać zmiany chorobowe, które wystąpią w przypadku braku właściwej terapii.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartka z opisem przypadku,

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Przeanalizuj materiały na temat zmian zachodzących w organizmie kobiety podczas

rozwoju endometriozy. Określ, jakie objawy będą występowały podczas kolejnych etapów
rozwoju choroby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  odszukać w materiałach informacje na temat choroby,
2)  dokonać analizy zmian zachodzących w tkankach macicy i w całym organizmie,
3)  rozpoznać objawy związane z lokalizacją zmian chorobowych,
4)  określić  możliwe  skutki  choroby  zależne  od  lokalizacji  patologicznej  tkanki

endometrium.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić czynniki wywołujące choroby zapalne miąższu nerek?



2) wyjaśnić zmiany chorobowe zachodzące w miąższu nerek

w przebiegu zapalenia?



3) scharakteryzować czynniki wywołujące zapalenie dróg moczowych?



4) określić różnice między objawami odmiedniczkowego zapalenia nerek

i zapalenia pęcherza moczowego?



5) sklasyfikować objawy kamicy dróg moczowych?



6) scharakteryzować

zmiany

zachodzące

macicy

wywołane

endometriozą?



7) sklasyfikować stopnie dysplazji szyjki macicy?



8) wymienić objawy charakterystyczne dla torbieli jajnika?



9) wyjaśnić przebieg zmian chorobowych wywołanych przerostem

gruczołu krokowego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Analizowanie

przebiegu

chorób

układu

nerwowego

i narządów zmysłów

4.6.1. Materiał nauczania

Krwiak zewnątrztwardówkowy powstaje przez zebranie się krwi w przestrzeni między

kością a oponą twardą. Występuje po urazach głowy, źródłem krwawienia jest jedna z gałęzi
tętnicy oponowej środkowej lub śródkoście albo zatoka oponowa, zranione kością.
W 75% przypadków krwiak tworzy się w okolicy skroniowej i skroniowo – ciemieniowej.

Objawy kliniczne krwiaka zewnątrztwardówkowego: po urazie głowy występuje utrata

przytomności  na  krótki  czas,  po  czym  pacjenta  odzyskuje  ją,  ale  w  ciągu  godziny  lub  kilku
godzin  znów  występuje  zamącenie  świadomości.  Dołącza  się  niepokój  ruchowy,  utrata
świadomości, stwierdza się rozszerzenie źrenicy po stronie tworzącego się krwiaka, porażenie
nerwu okoruchowego, twarzowego, skierowanie gałek ocznych w  stronę krwiaka, niedowład
lub  porażenie  kończyn  po  przeciwnej  stronie  krwiaka  i  poszerzonej  źrenicy.  Czasem
występują napady padaczkowe uogólnione lub częściowe. Często przebieg  jest „nietypowy”:
ciągła  utrata  przytomności  z  różnym  nasileniem  i  różnymi  objawami  neurologicznymi.
Najczęściej  całość  objawów  ujawnia  się  szybko,  burzliwie,  co  wiąże  się  z  gwałtownym
narastaniem krwiaka, uciskiem i przemieszczeniem mózgu.

Krwiak podtwardówkowy wytwarza się w następstwie krwawienia żylnego, krew

gromadzi się między oponą twardą a pajęczynówką. Sam krwiak powstaje w czasie
gwałtownego przemieszczenia się mózgu w momencie urazu. Można wyodrębnić krwiaki
podtwardówkowy ostre, podostre i przewlekłe.

Krwiak podtwardówkowy ostry tworzy się bardzo szybko (do tygodnia od urazu),

śmiertelność  jest  bardzo  wysoka  (60  –  95%).  Typowym  umiejscowieniem  krwiaka  jest
okolica  skroniowa,  skroniowo  –  czołowa  lub  skroniowo  –  ciemieniowa.  Objawy  krwiaka
podtwardówkowego ostrego: bezpośrednio po urazie utrata przytomności, poszerzenie źrenic,
stan  chorego  jest  ciężki.  Okres  przejaśnienia  świadomości  z  reguły  nie  występuje,  a  jeśli
pojawia  się,  jest  niepełny  i  krótkotrwały.  Wkrótce  po  tym  występują  głębokie  zaburzenia
świadomości  i  śpiączka  oraz  zaburzenia  oddechowe.  Rozpoznanie  stawia  się  na  podstawie
tomografii  komputerowej.  Leczenie:  leki  uspokajające,  p/wstrząsowe,  osmotycznie  czynne
(p/obrzękowe),  leczenie  operacyjne  polega  na  wypłukaniu  skrzepów  krwi  i  wykonaniu
odbarczenia wewnętrznego.

Krwiak podtwardówkowy podostry: charakterystyczne jest występowanie długiego

okresu  poprawy  (od  7  do  14  dni)  od  momentu  urazu  głowy  i  przejściowej  utraty
przytomności. Ten okres przejaśnienia świadomości jest znamienny – chory czuje się dobrze,
nie  zgłasza  dolegliwości.  Po  kilku  dniach  zaczynają  się  bóle  głowy,  niepokój,  senność,
ogniskowe objawy  neurologiczne. Narastanie objawów jest powolne, jest czas na wykonanie
badań pomocniczych i postawienia rozpoznania, zaś śmiertelność wynosi 15 –25%. Leczenie
polega  na  wykonaniu  otworów  trepanacyjnych  i  ewakuacji  krwiaka,  jeśli  są  skrzepy  krwi  –
płatowym otwarciu czaszki i wypłukaniu skrzepów, podawanie leków p/obrzękowych (środki
osmotycznie czynne i kortykosterydy).

Krwiak podtwardówkowy przewlekły: objawy występują najkrócej po 2 tygodniach

od  momentu  urazu  głowy,  okres  ten  może  sięgać  kilku  tygodni  lub  miesięcy,  czasem  chory
wcale  nie  pamięta  momentu  urazu  (ludzie  starsi,  z  zaburzeniami  pamięci,  nadużywający
alkoholu).  Objawy:  przebieg  kliniczny  często  bywa  podstępny,  objawy  często  sugerują
nowotwór,  a  nie  krwiak.  W  czasie  względnie  łagodnego  przebiegu  klinicznego  może  dojść
do  szybkiego  narastania  objawów,  co  często  wiąże  się  z  dodatkowym  krwawieniem:  bóle
głowy,  nudności,  wymioty,  bradykardia,  obrzęk  tarcz  nerwów  wzrokowych,  ogniskowe
objawy neurologiczne: niedowłady lub porażenia kończyn, zaburzenia mowy. W późniejszym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

okresie narasta ciśnienie śródczaszkowe, więc dochodzą objawy wklinowania (poszerzenie
źrenicy po stronie krwiaka), ucisk na pień mózgu i zagrażające życiu objawy oddechowo –
krążeniowe. Leczenie: operacyjne. Rokowanie jest na ogół dobre (śmiertelność 3 – 10%).

Krwiak śródmózgowy jest to dość częste powikłanie urazu czaszkowo – mózgowego

(9%).  Objawy  zależą  od  wielkości  uszkodzonego  naczynia,  rozmiarów  krwiaka
i  towarzyszących  uszkodzeń,  są  mało  znamienne:  utrata  przytomności,  ogniskowe
uszkodzenia  neurologiczne,  objawy  ciasnoty  śródczaszkowej.  O  rozpoznaniu  rozstrzyga
tomografia  komputerowa  i  angiografia  mózgowa.  Leczenie:  operacyjne  tylko  w  przypadku
ciasnoty  wewnątrzmózgowej,  w  pozostałych  przypadkach  –  leczenie  zachowawcze.
Śmiertelność jest duża, zależy od stopnia uszkodzenia mózgu.

Zapalenie mózgu - etiologia: ciężkie postaci z drgawkami i porażeniami powodowane

są przez arbowirusy (przenoszone przez stawonogi), wirus opryszczki zwykłej, lżejsze postaci
–  wirusy  świnki,  odry,  różyczki,  półpaśca,  choroby  Heinego  –  Medina,  itp.,  mogą  być
poszczepienne  i  przyzakaźne  zapalenia  mózgu.  Objawy:  choroba  odznacza  się  triadą
głównych  objawów:  zaburzeniami  psychicznymi  i  zaburzeniami  świadomości,  drgawkami,
porażeniami. Rozpoczyna się nagle lub po ustąpieniu objawów poprzedzających, pierwszymi
objawami są zwykle ból głowy, nudności i wymioty, wysoka gorączka, bóle mięśni i stawów,
zaburzenia świadomości – od lekkiego zamroczenia do głębokiej śpiączki. Później pojawiają
się  drgawki  i  porażenia,  w  opryszczkowym  zapaleniu  mózgu  drgawki  są  pierwszym
objawem.  W  niektórych  postaciach  zapalenia  drgawki  mogą  występować  w  sposób  ciągły,
co  jest  dowodem  ciężkiego  uszkodzenia  mózgu.  Porażenia  w  lżejszych  postaciach  dotyczą
zwykle  nerwów  czaszkowych  (okoruchowy,  twarzowy,  słuchowy,  językowo  –  gardłowy,
błędny),  w  cięższych  postaciach  porażenia  obejmują  także  kończyny  po  jednej  lub  po  obu
stronach.  W  przypadkach  z  pomyślnym  przebiegiem  porażenia  cofają  się  całkowicie  lub
pozostawiają  niewielkie  upośledzenie  czynności.  Postępowanie:  hospitalizacja,  leczenie
objawowe, pielęgnacja jak chorych nieprzytomnych i z niedowładami kończyn.

Zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych jest najczęstszą kliniczną postacią

neuroinfekcji.  Najczęściej  wywołują  je  meningokoki (dwoinki  nagminnego  zapalenia  opon),
pneumokoki,  paciorkowce,  gronkowce,  wirusy  świnki,  opryszczki  (herpes  simplex),
adenowirusy. Objawy: dochodzi do zmian zapalnych umiejscowionych w oponie miękkiej na
sklepistości  mózgu  lub  na  podstawie,  choroba  występuje  zwykle  ostro,  często  poprzedzona
objawami ogólnymi. Zasadniczy zespół kliniczny stanowią: silny ból głowy promieniujący do
karku,  wymioty,  podwyższona  temperatura  ciała,  oddech  przyspieszony,  tętno  początkowo
zwolnione,  potem  przyspieszone  i  nieregularne,  zamroczenie,  objawy  oponowe,  zwłaszcza
sztywność  karku.  W  pełni  rozwiniętym  obrazie  stwierdza  się  charakterystyczne  ułożenie
chorego  na  boku,  z  głową  odgiętą  ku  tyłowi, kończyny  dolne  zgięte  w  stawach kolanowych
i  biodrowych.  Często  występuje  przeczulica  na  bodźce  słuchowe,  wzrokowe  i  dotykowe.
Na  początku  choroby  chorzy  są  pobudzeni,  później  senni  i  zamroczeni.  Przebieg  choroby
na ogół jest dość łagodny, po kilku dniach gorączka obniża się i ustępują objawy oponowe, w
sporadycznych przypadkach przebieg może być burzliwy i długotrwały.

Udar mózgu jest to nagłe wystąpienie objawów ogniskowych wywołane zaburzeniami

krążenia  mózgowego,  z  utratą  lub  bez  utraty  przytomności.  Czynniki  ryzyka:  nadciśnienie
tętnicze,  choroby  serca,  cukrzyca,  wysoki  poziom  cholesterolu,  miażdżyca,  otyłość,
nikotynizm,  nadużywanie  alkoholu.  Etiologia:  uszkodzenie  mózgu  spowodowane
niedokrwieniem, które może doprowadzić do zawału albo do krwotoku.

Objawy alarmujące udaru mózgu (nie wszystkie muszą być obecne): nagłe drętwienie lub

osłabienie mięśni ręki, nogi, twarzy (wykrzywienie ust), utrata lub zaburzenie płynności
wymowy, zaburzenia w rozumieniu mowy, orientacji, przyćmienie lub utrata widzenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szczególnie w jednym oku, nagłe ostre, „piorunujące” bóle głowy, niewytłumaczalne bóle
głowy, zawroty głowy, trudności w utrzymaniu równowagi, upadki – szczególnie
poprzedzone w/w objawami.

Zawał mózgu dzieli się na zator mózgu i niezatorowy zawał mózgu.
Zator mózgu – etiologia: zmiany miażdżycowe w dużych tętnicach (po 65r.ż. – ok.90%

przypadków),  wada  serca,  a  zwłaszcza  zwężenie  zastawki  dwudzielnej,  zawał  mięśnia
sercowego  (gdy  materiał  zatorowy  oderwie  się  i  zaczopuje  też  tętnicę  mózgową),  zapalenie
wsierdzia, zwyrodnienie  mięśnia  sercowego.  Objawy:  początek choroby  jest  nagły  –  objawy
występują  zwykle  w  ciągu  kilku  sekund  lub  minut,  na  ogół  nie  ma  epizodu  ogniskowego
przejściowego  niedokrwienia  mózgu.  Występuje  utrata  przytomności,  choć  czasem  nie,
objawy  ogniskowe  zależą  od  umiejscowienia  zatoru,  mowa  bełkotliwa  lub  jej  brak,
najczęściej  występuje  porażenie  połowicze  (hemiplegia)  lub  niedowłady,  chory  jest
nadmiernie drażliwy i skłonny do płaczu (labilny emocjonalnie).

Niezatorowy zawał mózgu – przyczyną jest miażdżyca tętnic mózgowych i dużych tętnic

domózgowych.  Objawy:  objawy  ogniskowe  w  postaci  niedowładu  połowiczego  typu
torebkowego,  ujawnia  się  on  przeważnie  rano,  po  śnie  chorego,  rozwija  się  stopniowo
w ciągu kilku  minut, kilku godzin  lub nawet dłużej, niekiedy  skokami. Stan ogólny  chorego
jest  zwykle  dobry,  przytomność  względnie  mało  zaburzona  lub  zachowana.  Nagły  początek
z  bólami  głowy,  wymiotami  i  utratą  przytomności  występuje  rzadko,  w  wywiadzie
(nie zawsze) objawy przejściowego ogniskowego niedokrwienia  mózgu. Niekiedy występuje
szybka  poprawa.  Zator  mózgu  niezatorowy  można  rozpoznać,  jeśli  wykluczy  się  zator  lub
krwotok  mózgowy.  Rokowanie  zależy  od  rozległości  zawału,  rozwoju  krążenia  obocznego,
ogólnego stanu chorego.

Krwotok mózgowy - etiologia: pęknięcie zmienionej zwykle tętnicy mózgowej,

nadciśnienie  tętnicze,  miażdżyca  tętnic,  tętniaki  i  małe  naczyniaki  wewnątrzmózgowe.
Objawy:  początek  choroby  jest  zwykle  nagły  –  pełny  obraz  kliniczny  udaru  wykształca  się
w  ciągu  kilku  do  kilkunastu  minut,  rzadziej  kilku  godzin,  w  wielu  przypadkach  udar
występuje  w  ciągu  dnia,  kiedy  chory  jest  aktywny.  Najczęstszymi  objawami  są  bóle  głowy,
wymioty,  utrata  przytomności  i  śpiączka,  drgawki  mające  charakter  wyprostnych  skurczów
tonicznych,  tzw.  prężeń,  które  są  objawem  odmóżdżenia  wywołanego  uszkodzeniem  pnia
mózgu.  Wkrótce  dołącza  się  osłabienie  kończyn  po  jednej  stronie,  niedowład  ośrodkowy
nerwu VII, mowa staje się bełkotliwa, zamazana, ewentualnie afatyczna. Niedowład kończyn
szybko narasta,  aż  do  całkowitego  porażenia z  wiotkością  mięśni,.  Równie  często  może  być
porażenie  skojarzonego  ruchu  gałek  ocznych  w  bok  (gałki  są  zwrócone  w  stronę  ogniska
chorobowego).  U  wielu  chorych  stwierdza  się  zaburzenia  wegetatywne:  zaburzenia  oddechu
(oddech  Cheyne  –  Stokesa),  obrzęk  płuc,  wzrost temperatury  ciała,  przyspieszenie  (rzadziej
zwolnienie)  tętna,  nadmierne  pocenie  się  lub  zblednięcie  skóry,  mogą  wystąpić  objawy
oponowe.  W  miarę  narastania  ciśnienia  śródczaszkowego  wskutek  zwiększającego  się
obrzęku  mózgu  stan  chorego  szybko  się  pogarsza,  śpiączka  pogłębia  się,  oddech  staje  się
nieregularny,  przyspieszony.  Chory  umiera  po  kilku  dniach  wśród  objawów  niewydolności
ośrodków oddychania i krążenia krwi. Rokowanie: jest bardzo poważne – w ciągu pierwszych
4 dni umiera ok. 40% chorych. Objawy kliniczne zależą od rozmiarów krwotoku i ucisku pnia
mózgu,  w  części  przypadków  przebieg  jest  gwałtowny,  z  wczesną  utratą  przytomności
i zgonem w ciągu 1 – 2 dni.

Kolejna grupa schorzeń neurologicznych to urazy nerwów obwodowych. Należą do nich

neuropraksja, aksonotmesis i neurotmesis. Neuropraksja – najczęściej jej przyczyną jest
uciśnięcie pnia nerwowego. Nie dochodzi do autonomicznego zniszczenia aksonu ani innych
części nerwu, na skutek zadziałania czynnika urazowego następuje zahamowanie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przewodnictwa w nerwie i powstaje czasowe wyłączenie czynności nerwu, które po pewnym
czasie (zwykle po paru dniach) mija. Następuje całkowity powrót do zdrowia. Wystarcza
leczenie zachowawcze (masaże, gimnastyka, galwanizacja, ciepłolecznictwo).

Axonotmesis – najczęściej przyczyną jest uciśnięcie pnia nerwowego, akson ulega

zniszczeniu, następują zmiany zwyrodnieniowe w jego odcinku obwodowym. Pozostała część
nerwu jest nieuszkodzona i powrót do samoistnej odnowy włókien nerwowych następuje
stosunkowo szybko, szybko powraca prawidłowa czynność nerwu. Wystarcza leczenie
zachowawcze (masaże, gimnastyka, galwanizacja, ciepłolecznictwo).

Neurotmesis jest to całkowite przecięcie nerwu i zupełne oddzielenie uszkodzonych

końców.  Nigdy  nie  następuje  samoistny  powrót  czynności  uszkodzonego  nerwu.  Mięśnie,
które  nerw  zaopatrywał  zostają  porażone  i  następuje  ich  zanik,  wiotkiemu  porażeniu
towarzyszy  zaburzenie  czucia  powierzchniowego  na  odpowiednim  obszarze  unerwienia,
skóra  staje  się  sucha,  cienka  i  gładka.  Czynność  nerwu  może  być  odzyskana  jedynie
po chirurgicznym zespoleniu przerwanych końców.

Do częstszych chorób narządów zmysłów, z jakimi spotyka się w pracy zawodowej

technik elektroradiolog należą choroby narządu słuchu. Zaliczmy tu niedosłuch, głuchotę
i chorobę Meniere’a.

Głuchota jest to utrata zdolności słyszenia i rozróżniania dźwięków. Głuchota nie jest

chorobą,  lecz  objawem  lub  skutkiem  różnych  chorób  ucha,  nerwu  VIII  słuchowego,  także
dróg nerwowych ośrodkowego układu  nerwowego. Najczęstsze rodzaje głuchoty to głuchota
dziedziczna,  głuchota  wrodzona,  która  powstaje  w  życiu  płodowym  na  skutek  wad
rozwojowych  lub  choroby  ucha  przebytej  podczas  ciąży,  głuchota  nabyta,  która  wynika
z działania czynników uszkadzających narząd słuchu w życiu pozapłodowym.

Inny  podział,  to  podział  na  głuchotę:  przewodzeniową  -  powstającą  wskutek  uszkodzenia
aparatu  przewodzącego  dźwięk  (choroby  przewodu  słuchowego  zewnętrznego,  uszkodzenie
błony  bębenkowej,  kosteczek  słuchowych,  niedrożność  trąbki  słuchowej),  odbiorczą  –
powstającą  w  wyniku  uszkodzenia  zakończeń  nerwu  słuchowego  w  uchu  wewnętrznym  lub
pnia  nerwu,  mieszaną  –  powstającą  w  wyniku  uszkodzenia  aparatu  przewodzącego
i  odbiorczego  oraz  centralną  –  powstającą  po  uszkodzeniu  szlaków  i  ośrodków  słuchowych
w mózgu.

Do  najczęstszych  czynników  powodujących  głuchotę  należą  czynniki  zapalne:  gdy  dotyczą
ucha  zewnętrznego  lub  środkowego  to  powodują  głuchotę  przewodzeniową,  natomiast
procesy dotyczące ucha wewnętrznego - głuchotę odbiorczą, uszkodzenia nerwu słuchowego
mogą wywoływać też uogólnione choroby zakaźne wirusowe i bakteryjne, np. świnka, grypa,
dury,  zapalenie  opon  mózgowo-rdzeniowych.  Czynniki  ototoksyczne  to  leki  (salicylany,
Neomycyna, Kanamycyna, Gentamycyna), substancje chemiczne (fosfor, ołów, tlenek węgla,
anilana).  Czynniki  zawodowe  –  należą  do  nich  hałas,  gwałtowne  zmiany  ciśnienia  (np.
podczas  wybuchu,  przy  nurkowaniu,  pracy  w  kesonach).  Kolejne  czynniki  powodujące
głuchotę to uraz  psychiczny  u  osób  wrażliwych  mimo  braku  organicznego uszkodzenia,  jest
to  tzw.  głuchota  czynnościowa  np.  w  histerii  oraz  nowotwory  uszkadzające  ucho,  nerw
słuchowy lub drogi i ośrodki w mózgu.

Leczenie głuchoty jest przyczynowe zmian zapalnych lub leczenie operacyjne przy

trwałych zmianach w aparacie słuchowym, które nie poddają się leczeniu zachowawczemu.

Choroba Meniere’a jest chorobą ucha wewnętrznego. Choroba występuje najczęściej

jednostronnie, zaś  jej przyczyna nie jest do końca poznana. Dotyka zazwyczaj ludzi po 40 –
50 roku życia, choć  może wystąpić  i u 20 –  latków, a nawet u dzieci. Głównymi objawami
są  zawroty  głowy,  szum  w  uszach,  utrata  słuchu  oraz  uczucie  naporu  w  uchu  objętym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

chorobą.  Zawroty  głowy  dają  uczucie  wirowania  i  mogą  wywołać  oczopląs,  nudności,
wymioty, pocenie się i wszystkie objawy związane z chorobą lokomocyjną. Napad wirowania
może  być  poprzedzony  uczuciem  pełności  lub  ciśnienia  w  uchu,  zwiększoną  utratą  słuchu
i  szumem usznym.  Często  napad  występuje w  sposób  nagły, osiągając  szczyt  intensywności
w  przeciągu  paru  minut  i  trwa  kilka  godzin  lub  dłużej,  zanim  nastąpi  wyciszenie  objawów.
Uczucie  niestabilności  może  utrzymywać  się  przez  kolejne  godiny  lub  dni.  Utrata  słuchu
w  czasie  napadu  zwykle  występuje  w  jednym  uchu,  traci  ono  zazwyczaj  wrażliwość
na  dźwięki  niskie,  zaś  głośne  powodują  dyskomfort,  pojawia  się  nietolerancji  głośności.
Utrata słuchu może postępować z czasem trwania choroby Szum uszny jest ciągłym, głośnym
„dzwonieniem”  w  uszach,  jego  natężenie  może  być  różne  (określane  jako  huk,  ryk,  czy
brzęczenie).  Uczucia  pełności  w  uchu  nie  daje  się  wyrównać  przez  przełykanie,  jest  stałe.
Leczenie:  żadne  leczenie  nie  jest  skuteczne  u  wszystkich  pacjentów;  stosuje  się
farmakoterapię  (leki  naczyniowe,  przeciwhistaminowe,  przeciwwymiotne,  sterydowe,
antybiotyki itp.), leczenie dietą czy zabiegi chirurgiczne.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie czynniki mogą spowodować wystąpienie krwiaków w obrębie mózgu?
2.  Jak można sklasyfikować krwiaki mózgu?
3.  Jakie są czynniki ryzyka udarów mózgu?
4.  Jaki jest podział udarów mózgu i związanych z nimi objawów chorobowych?
5.  Jakie czynniki mogą wywołać uszkodzenie nerwów obwodowych?
6.  Jakie  objawy  chorobowe  towarzyszą  poszczególnym  rodzajom  urazów  nerwów

obwodowych?

7. Jakie czynniki mogą spowodować wystąpienie głuchoty?
8. Jak można podzielić głuchotę ze względu na przyczyny i lokalizację zmian

chorobowych?

9. Jakie czynniki wywołują zmiany chorobowe w przebiegu choroby Meniere’a?
10. Jakie objawy występują u pacjenta z chorobą Meniere’a?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Obserwując zamieszczone poniżej rysunki zdrowych i zniszczonych komórek ucha określ

zmiany i objawy chorobowe wywołane przez proces chorobowy, w wyniku którego powstały
ubytki komórek słuchowych widoczne na zdjęciu z komórkami zniszczonymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie wiadomości z anatomii i fizjologii na temat narządu słuchu,
2)  dokonać analizy wiadomości na temat chorób ucha,
3)  określić zmiany, jakie mogły zaistnieć na skutek ubytku rzęsek słuchowych,
4)  ustalić dolegliwości i objawy wynikające ze zniszczenia komórek słuchowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Na podstawie literatury wskazanej w Poradniku

dla ucznia przeanalizuj przebieg zmian

chorobowych i pojawianie się objawów w chorobie Meniere’a i określ, jakie badania
diagnostyczne i sposoby terapii należałoby zastosować w tym schorzeniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych opis zmian chorobowych w przebiegu choroby

Meniere’a,

2)  dokonać analizy rozwoju tych zmian i związanych z nimi objawów,
3)  ustalić badania diagnostyczne wraz z uzasadnieniem propozycji,
4)  zaproponować przykładową terapię pacjenta z chorobą Meniere’a.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić czynniki wywołujące krwiaki mózgu?



2) dokonać klasyfikacji krwiaków mózgu i ich objawów?



3) scharakteryzować czynniki ryzyka udaru mózgu?



4) określić przyczyny urazów nerwów obwodowych:



5) sklasyfikować objawy związane z poszczególnymi postaciami

urazów nerwów obwodowych?



6) określić czynniki wywołujące głuchotę?



7) sklasyfikować rodzaje głuchoty?



8) scharakteryzować zakres zmian zachodzących w narządzie słuchu

w przebiegu oddziaływania czynników ototoksycznych?



9) scharakteryzować objawy występujące w chorobie Meniere’a?



10) rozróżnić objawy choroby Meniere’a i choroby lokomocyjnej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Analizowanie przebiegu chorób narządu ruchu

4.7.1. Materiał nauczania

Reumatoidalne zapalenie stawów (rzs) jest przewlekłym, postępującym, zapalnym,

układowym schorzeniem powodującym charakterystyczne zmiany w obrębie stawów. Proces
ten  występuje  początkowo  w  błonie  maziowej  stawów,  prowadzi  do  niszczenia  tkanek
stawowych,  zniekształceń  i  upośledzenia  czynności  stawów.  Przyczyna  choroby  nie  jest
znana.  Do  zapoczątkowania  procesu  chorobowego  w  rzs  przyczynia  się  prawdopodobnie
predyspozycja genetyczna.

Objawy kliniczne: początek choroby jest zwykle powolny, pojawiają się stany

podgorączkowe,

pobolewania

stawów

mięśni,

pojawiają

się

parestezje

w kończynach, utrata łaknienia, zmniejszenie masy ciała, rzadziej RZS rozpoczyna się ostrym
zapaleniem jednego lub kilku stawów, w typowych przypadkach zmiany zapalne w stawach
rozwijają

się

stopniowo,

obejmują:

stawy

nadgarstkowe,

śródręcznopalcowe,

międzypaliczkowe  bliższe  rąk,  rzadziej  stóp,  wyjątkowo  stawy  duże.  Zmiany  rozwijają  się
symetrycznie,  w  zajętych  stawach  pojawia  się  ból  utrudniający  ruch.  Chorzy  skarżą  się  na
sztywność stawów i mięśni w godzinach rannych. Długość czasu trwania sztywności porannej
jest  proporcjonalna  do  stopnia  nasilenia  procesu  zapalnego.  Badaniem  przedmiotowym
stwierdza  się  obrzęk,  wysięk,  bolesność  uciskową  i  ruchową  oraz  ograniczenie  ruchomości
chorego  stawu,  najczęściej  zmiany  występują  równocześnie  w  stawach  jednoimiennych.
Proces  zapalny  może  obejmować  również  ścięgna  i  pochewki  ścięgniste,  w  sąsiedztwie
zajętych  stawów  spostrzega  się  również  zaniki  mięśni,  początkowo  międzykostnych  rąk
i czworogłowych ud, w późniejszym okresie zanik uogólniony. Zapalenie ścian naczyń może
prowadzić  do  sinicy  palców,  rumienia  dłoniowego,  parestezji  lub  zmian  w  unaczynianych
przez  nie  narządach.  Zmiany  zapalne  często  występują  w  narządzie  wzroku,  co  może
powodować ciężkie powikłania, upośledzenie wzroku czy jego utratę, zmiany zapalne w sercu
–  najczęściej  w  osierdziu,  rzadziej  w  mięśniu  sercowym,  wsierdziu,  dość  często  wysiękowe
zapalenie  opłucnej.  W  układzie  nerwowym  –  objawy  związane  z  zapaleniem  nerwów
obwodowych,  uciskiem  na  korzonki  nerwowe  przy  zmianach  w  kręgosłupie  szyjnym,
w  nerkach  –  skrobiawica  nerek,  odmiedniczkowe  zapalenie  nerek,  układ  krwiotwórczy  –
niedokrwistość  (upośledzenie  wchłaniania  żelaza).  Łatwo  dochodzi  do  zerwania  ścięgien
prostowników  palców,  do  przyczyną  przemieszczeń  kręgów,  co  stwarza  niebezpieczeństwo
uszkodzenia  rdzenia  kręgowego  i  korzonków  nerwowych.  Zajęcie  stawów  biodrowych  jest
zwykle symetryczne, często prowadzi do kalectwa, zniszczenia panewek, przebudowa tkanki
kostnej  kości  udowych,  co  doprowadza  do  skrócenia  kończyn  i  ich  nieprawidłowego
ustawienia.

W stawach kolanowych najczęściej dochodzi do koślawości i przykurczów, w stawach

stóp – podwichnięcia w stawach śródstopno – palcowych utrudniają chodzenie i są przyczyną
nierównomiernego obciążenia pozostałych stawów kończyn dolnych.

Gorączka reumatyczna – choroba reumatyczna – jest to przewlekły proces zapalny

tkanki łącznej charakteryzujący się zaostrzeniami i nawrotami.

Pierwotna przyczyna: zakażenie paciorkowcem β-hemolizującym z grupy A znajdującym

się w ogniskach zakażenia np.: przewlekłe zapalenie migdałków podniebiennych, próchnica
zębów, chore zatoki, uszy, czyraki.

Objawy gorączki reumatycznej: początek może być ostry lub utajony, charakterystyczne

jest przebycie na 1-4 tyg. przed początkiem choroby zakażenia paciorkowcowego górnych
dróg oddechowych. Najczęstsze objawy: gorączka lub stan podgorączkowy, dreszcze, poty,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przyspieszenie  akcji  serca,  bladość  skóry,  utrata  apetytu,  osłabienie,  uczucie  ogólnego
rozbicia,  bóle  głowy,  utrudnienie  koncentracji  (np.  gorsze  wyniki  w  nauce).  Mogą  wystąpić
objawy  brzuszne:  bóle  brzucha,  nudności,  wymioty.  Charakterystyczne  są  objawy  stawowe:
najczęściej  zajęte  są  stawy  duże  (kolanowy,  skokowy,  barkowy,  łokciowy,  nadgarstkowy),
stawy  są  bolesne,  obrzękłe,  skóra  zaczerwieniona,  czasem  są  wysięki  śródstawowe.  Zmiany
mają tendencję do przechodzenia z jednego stawu na drugi niemal z dnia na dzień, nigdy nie
dochodzi do trwałego uszkodzenia stawu. Inne objawy pozastawowe: zmiany skórne (rumień
pierścieniowaty  na  skórze  tułowia  i  kończyn),  guzki  podskórne:  twarde,  niebolesne,
przesuwalne,  w  okolicy  stawów.  Przy  zajęciu  mózgu  –  objawy  pląsawicy;  zmiany  w  sercu
obejmują  wsierdzie,  mięsień  sercowy  i  osierdzie,  zmiany  mogą  też  dotyczyć  płuc,  opłucnej
i gałek ocznych.

Osteoporoza jest to choroba polegająca na ubytku masy kostnej, prowadząca

do  zrzeszotnienia  i  łamliwości  kości.  Rozróżnia  się  trzy  typy  osteoporozy:  I  typ  występuje
w okresie pomenopauzalnym i dotyczy kobiet w wieku  51 – 57 lat; typ II zachodzi naturalnie
u  każdego  człowieka  po  50  roku  życia  i  związany  jest  z  upośledzeniem  procesu  tworzenia
tkanki  kostnej,  jego  cechą  charakterystyczną  są  częste  złamania  kręgów  kręgosłupa  i  szyjki
kości  udowej;  typ  III  pojawia  się  w  momencie  zachorowania  na  inne  choroby  lub  przy
zażywaniu niektórych leków.

Czynniki ryzyka osteoporozy to: obciążenie rodzinne, szczupła masa ciała, rasa, niedobór

estrogenów, palenie tytoniu, niedobór wapnia i wit. D w diecie, długotrwałe unieruchomienie,
przyjmowanie kortykosterydów, współistnienie chorób takich, jak nadczynność tarczycy,
przytarczyc, anoreksja, zespół Cushinga, choroby nerek, rzs, zzsk, zespoły złego wchłaniania,
choroby nowotworowe.

Objawy charakterystyczne dla osteoporozy: złamania osteoporotyczne, czyli takie,

w których  przy  niedużym  urazie  dochodzi  do  dużego  spustoszenia  w  układzie  kostnym,
złamania  najczęściej  dotyczą  kości  nadgarstka,  szyjki  kości  udowej,  złamania  kompresyjne
kręgów  kręgosłupa.  Towarzyszą  im  zmiany  sylwetki  ciała  (pochylenie  głowy  ku  przodowi,
pogłębienie  wygięcia  kręgosłupa  piersiowego  ku  tyłowi),  zaburzenia  w  poruszaniu  się,
obniżenie  wzrostu,  bóle  pleców  nasilające  się  podczas  stania,  dźwigania  ciężkich
przedmiotów,  dolegliwości  ze  strony  układu  oddechowego  i  pokarmowego  jako
konsekwencja zmiany postawy. Leczenie polega na podawaniu preparatów zawierających Ca,
wit. D

, preparatów z kalcytoniną lub bifosfonianami.

Dna polega na zaburzeniu przemiany puryn, przebiega z hiperurikemią, nawracającymi

napadowymi zapaleniami stawów, odkładaniem się złogów kryształów moczanu sodu
w stawach, tkance podskórnej i w nerkach. Dna występuje w 90% u mężczyzn, u kobiet –
w okresie menopauzy.

Podział dny:

1. Pierwotna – ok.90% przypadków; nie daje się wykazać żadnej uchwytnej przyczyny

hiperurikemii, prawdopodobnie występują zaburzenia enzymatyczne zwiększające syntezę
puryn, być może zaburzenia rozwojowe nerek.

2. Wtórna – 10% przypadków; przyczyny to zwiększony rozpad nukleoprotein

(np.  w  przebiegu:  czerwienicy,  niedokrwistości  złośliwej,  białaczki),  upośledzone
wydalanie  kwasu  moczowego  przez  nerki, czynniki  jatrogenne  (np.:  leki  tiazydowe,  leki
moczopędne).
Objawy  dny:  pierwsze  objawy  to  zwykle  ostry  napad  zapalenia  pojedynczego  stawu

(niekiedy kilku stawów), najczęściej jest to staw śródstopno – palcowy palucha, rzadziej staw
śródstopia, skokowy czy kolanowy, staw jest bardzo bolesny, zaczerwieniony, obrzęknięty,
napad trwa zwykle kilka dni. Z biegiem lat napady mogą stać się częstsze i obejmować stawy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kończyn  górnych  (palce  rąk,  nadgarstkowe,  łokciowe),  rzadziej  stawy  barkowe  i  biodrowe,
wyjątkowo rzadko krzyżowo – biodrowe i kręgosłupa, dość często powstaje zapalenie kaletki
stawu  łokciowego.  W  okresie  początkowym  pomiędzy  napadami  brak  objawów.  W  miarę
upływu  czasu  obrzęk  może  utrzymywać  się  przez  dłuższe  okresy  i  przejść  w  przewlekłe
dnawe  zapalenie  stawów.  Po  kilku  latach  trwania  choroby  rozwija  się  przewlekła  dna
guzkowa.  Powstają  też  zmiany  w  nerkach  –  odkładanie  się  moczanów  w  miąższu  nerek,
odmiedniczkowe  zapalenie  nerek,  nefroskleroza. Dochodzi  do  niewydolności  nerek,  kamicy
nerkowej.  Często  współistnieją  z  dną:  nadciśnienie  tętnicze,  miażdżyca  naczyń,  cukrzyca,
otyłość, hipertrójglicerydemia.

Choroba zwyrodnieniowa stawów charakteryzuje się zmianami zwyrodnieniowymi

chrząstki stawowej i wtórnym odczynem tkanki kostnej podchrzęstnej. Klinicznie objawia się
głównie bólem i ograniczeniem ruchomości stawów, nie daje zmian narządowych.

Patomechanizm zmian chorobowych: w przebiegu choroby zwyrodnieniowej chrząstka

stawowa  traci  gładkość  swej  powierzchni  i  pęka,  powstają  ubytki  chrząstki  i  powierzchnia
kostna  zostaje  odsłonięta,  tkanka  kostna  podchrzęstna  ulega  pogrubieniu  i  sklerotyzacji.
Na brzegach powierzchni stawowych tworzą się wały i wyrośla kostne (osteofity), w obrębie
tkanki  kostnej  okołostawowej  tworzą  się  geody,  wtórnie  może  powstać  zapalenie  błony
maziowej. Następuje coraz większa degradacja  i dochodzi do zniszczenia chrząstki  i wtórnej
reakcji  ze  strony  tkanki  kostnej.  Objawy:  ból  i  ograniczenie  ruchomości  jako  wyraz  zajęcia
tkanek  wewnątrzstawowych  i  okołostawowych.  Ból  w  okresie  początkowym  pojawia  się
po ruchu  i ustępuje  w  spoczynku,  w  zaawansowanym  okresie  choroby  może  to  być również
ból spoczynkowy. Rzadko dochodzi do powstania wysięku w stawie, ograniczenie ruchu jest
niewielkie  i  nie  prowadzi  do  całkowitego  usztywnienia  stawu.  Chorobie  nie  towarzyszą
objawy  ogólne  (gorączka,  szybkie  męczenie  się  itp.),  choroba  nie  prowadzi  do  kalectwa,
z wyjątkiem dużych zmian w stawach biodrowych i kolanowych. W badaniach dodatkowych
nie  stwierdza  się  zmian,  w  obrazie  rtg  stwierdza  się  zwężenie  szpary  stawowej,  geody,
odczyny sklerotyczne ze strony tkanki kostnej podchrzęstnej oraz osteofity.

Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych występuje w jednym, rzadziej w obu

stawach biodrowych. Przyczyny: następstwo wady rozwojowej stawu (80%), przeważnie jego
wrodzonego podwichnięcia, przebycie jałowego lub ropnego zapalenia stawu, konsekwencja
RZS, tocznia układowego, cukrzyca, hiperlipidemia, rzadko: przebyty uraz, jałowa martwica
lub złuszczanie głowy kości udowej.

Objawy: ból w pachwinie i/lub biodrze przy wstawaniu i chodzeniu, ból promieniujący

też do pośladka, często promieniujący też do kolana lub tylko tam odczuwany, utykanie. Ból
spoczynkowy  pojawia  się  po  dłuższym obciążeniu  stawu    i utrzymuje  się  przez  parę  godzin
po położeniu się (jest wyrazem dołączającego się odczynu zapalnego). Ból narasta stopniowo
w  miarę  rozwoju  zmian  w  stawie,  z  reguły  stwierdza  się  zanik  mięśni  uda,  nieraz  też
pośladka.  Przebieg  choroby  jest  powolny  i  może  prowadzić  do  ciężkiego  kalectwa,
spowodowanego przykurczem i bolesnością podczas obciążenia, uniemożliwiającą chodzenie.

Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych – przyczyny: nieprawidłowości budowy

stóp (płaskostopie), koślawość i szpotawość kolan, nadmierna masa ciała, praca stojąca,
u mężczyzn – uraz wypadkowy lub sportowy z towarzyszącym im uszkodzeniem więzadeł
krzyżowych lub pęknięciem czy oderwaniem łękotki.

Objawy: najczęściej ból podczas wchodzenia po schodach (gdy zmiany zaczynają się od

tylnej powierzchni rzepki) lub ból pojawia się podczas stania i chodzenia (gdy zmiany
uszkadzają łękotki na nasadzie bliższej kości piszczelowej). Często dołącza się wtórny proces

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zapalny z nawracającym wysiękiem. W miarę rozwoju choroby dochodzi również
do przykurczów i zniekształceń (koślawość lub szpotawość).

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa – jest dalszym etapem rozwoju dyskopatii. Etiologia:
następstwo  wad  postawy  (np.  skrzywienie  boczne),  nadmierne  odkształcenie  krzywizn
kręgosłupa, wady wrodzone kręgosłupa poprzez wadliwe obciążenie powierzchni kręgosłupa,
czynniki  chemiczne  i  enzymatyczne  uszkadzające  tkankę  łączną,  wszelkie  procesy  zapalne
toczące  się  w  obrębie  kręgosłupa    i  powodujące  uszkodzenie  jego  elementów  np.  gruźlica,
starzenie się tkanek.

Choroba zwyrodnieniowa odcinka szyjnego kręgosłupa – objawy: ból w odcinku

szyjnym kręgosłupa, mięśnie karku bolesne, napięte, ruchy głową ograniczone, bolesne.
W zależności od lokalizacji może być promieniowanie bólu do głowy, karku lub kończyn
górnych. W przypadku ucisku na korzenie rdzeniowe – zaburzenia czucia lub niedowłady.

Choroba zwyrodnieniowa odcinka piersiowego kręgosłupa – objawy: bóle pleców

nasilające  się  po  dłuższym  przebywaniu  w  pozycji  stojącej  lub  po  wysiłku,  mięśnie
przykręgosłupowe  są  często  napięte  i  bolesne.  Bóle  mogą  promieniować  wzdłuż
międzyżebrzy  lub  do  okolicy  przedsercowej  imitując  dolegliwości  choroby  niedokrwiennej
serca.  Bóle  nasilają  się  przy  ruchu  głowy  lub  tułowia  (objaw  różnicujący
z chorobą niedokrwienną serca).

Choroba zwyrodnieniowa odcinka lędźwiowego kręgosłupa – objawy: towarzyszy jej

często zwiększona lordoza lędźwiowa, bóle mogą mieć tępy, głuchy charakter i być
umiejscowione tylko w okolicy lędźwiowej. Mogą promieniować do kończyn dolnych –
w zależności od poziomu i stopnia ucisku na korzenie rdzeniowe.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka jest różnica między chorobami reumatycznymi a reumatoidalnymi?
2.  Jakie czynniki usposabiają do zachorowania na reumatoidalne zapalenie stawów?
3.  Jak przebiega proces zmian chorobowych w reumatoidalnym zapaleniu stawów?
4.  Jakimi  cechami  charakteryzuje  się  przebieg  procesu  chorobowego  w  przypadku

osteoporozy?

5.  Jaki jest charakter procesu chorobowego w przebiegu gorączki reumatycznej?
6.  Jaki jest charakter zmian chorobowych w przebiegu dny (skazy moczanowej)?
7.  Jakie czynniki wywołują zmiany zwyrodnieniowe stawów i stawów kręgosłupa?
8.  Jakie zmiany mikro- i makroskopowe zachodzą w układzie kostno – stawowym w trakcie

rozwoju zmian zwyrodnieniowych stawów?

9. Jakie dolegliwości towarzyszą zmianom zwyrodnieniowym zachodzącym w obrębie

stawów biodrowych, kolanowych i stawów kręgosłupa?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie analizy zdjęcia kręgosłupa osoby z osteoporozą określ, jakie dolegliwości

chorobowe już mogą występować u chorego, a jakich jeszcze można się spodziewać. Określ
powikłania osteoporozy, jakie mogą wystąpić w miarę rozwoju procesu chorobowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) uważnie przyjrzeć się zamieszczonym powyżej zdjęciom rtg kręgosłupa pacjenta

z osteoporozą,

2) dokonać analizy literatury wskazanej w Poradniku dla ucznia i określić zmiany

chorobowe, jakie już powinny zajść w organizmie chorego,

3) określić objawy im towarzyszące,
4) ustalić objawy i powikłania, jakie mogą jeszcze wystąpić w miarę rozwoju choroby.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Określ, na podstawie zmian widocznych na zdjęciu, jakie objawy chorobowe towarzyszą

zmianom w obrębie dłoni, a także, jakie jeszcze zmiany chorobowe musiały zajść
w organizmie i jakie są tego objawy.

Zdjęcie rtg poniżej przedstawia dłonie 47 letniej kobiety chorej na reumatoidalne

zapalenie stawów, leczonej od 7 lat. Widoczne są zaawansowane zmiany kostne, zniszczenie
i skrócenie nadgarstka, uszkodzenie głów kości śródręcza II i III, pogrubienie błony maziowej
w stawach nadgarstka i międzypaliczkowych II i III.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat zmian chorobowych

i objawów reumatoidalnego zapalenia stawów,

2)  dokonać analizy zmian widocznych na zdjęciu i określić objawy towarzyszące zmianom,
3)  określić możliwe zmiany w obrębie całego organizmu,
4)  ustalić, jakie objawy i dolegliwości z nimi związane mogą występować u chorej.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić

różnice

między

charakterem

zachodzących

w przebiegu chorób reumatycznych i reumatoidalnych?



2) wyjaśnić pojęcie choroba reumatyczna i reumatoidalna?



3) scharakteryzować

zakres

zmian

chorobowych

zachodzących

w organizmie w przebiegu gorączki reumatycznej?



4) określić

zmiany

zachodzące

organizmie

przebiegu

reumatoidalnego zapalenia stawów?



5) scharakteryzować

zakres

zmian

chorobowych

przebiegu

osteoporozy?



6) scharakteryzować zakres zmian chorobowych w przebiegu dny

moczanowej?



7) określić różnice między objawami towarzyszącymi zwyrodnieniom w

poszczególnych odcinkach kręgosłupa?



8) określić

czynniki

usposabiające

wywołujące

zmiany

zwyrodnieniowe stawów biodrowych i kolanowych?



9) określić zmiany i objawy występujące w przebiegu zwyrodnienia

stawów biodrowych i kolanowych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Analizowanie przebiegu chorób układu wydzielania

wewnętrznego

4.8.1. Materiał nauczania

Najważniejszymi dla technika elektroradiologa chorobami układu wydzielania

wewnętrznego są choroby przysadki i tarczycy.

W przypadku chorób przysadki obejmować one mogą jej przedni i tylny płat.

Niedoczynność  płata  przedniego  wywołana  jest  przez  nowotwory  przysadki,  jej  uraz,
zapalenie,  zakrzepy,  zakażenia,  martwicę  poporodową.  Jeżeli  niedoczynność  przysadki
wystąpi  w  okresie  płodowym  lub  wzrostu,  wtedy  występują  takie  objawy,  jak  karłowaty
wzrost,  niedorozwój  płciowy,  zahamowanie  czynności  tarczycy,  zaburzenia  metabolizmu.
Zahamowanie  wydzielania  gonadotropin  u  dziewcząt  powoduje  zahamowanie  menstruacji
i  bezpłodność,  u  chłopców  zaś  niedorozwój  jąder  i  upośledzenie  rozwoju  fizycznego.
U  człowieka  dorosłego  uszkodzenie  lub  zniszczenie  przysadki  objawia  się  początkowo
niedoborem  gonadotropin,  później  innych  hormonów,  a  następnie  zahamowaniem  wzrostu
z zachowaniem proporcji ciała, przy czym uwagę zwraca starczy wygląd.

Niedoczynność płata przedniego w wyniku rozwoju gruczolaków powoduje wydzielanie

jednego  tylko  hormonu,  najczęściej  somatotropiny  lub  protaktyny,  natomiast  inne  zanikają.
Nadmierne  wydzielanie  somatotropiny  wywołuje  u  dorosłych  akromegalię,  a  u  dzieci
gigantyzm.  Akromegalia  cechuje  się  nieproporcjonalnie  dużym  rozrostem  obwodowych
części  ciała  (szczęki,  nos,  guzy  czołowe,  wargi,  dłonie,  palce  i  stopy).  Może  nastąpić  też
przerost wątroby, śledziony i serca.

Niektóre gruczolaki przysadki wydzielają hormon adrenokortykotropowy, co powoduje

nadmierne  pobudzenie  nadnerczy  i  wystąpienie  choroby  Cushinga  z  charakterystycznymi
objawami  (otłuszczenie  tułowia  i  twarzy  –  twarz  pełni  księżyca,  zaburzenia  czynności
płciowych, zaczerwienienie skóry, rozstępy, nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet).

W wyniku niedoczynności płata tylnego przysadki pojawia się najczęściej moczówka

prosta  spowodowana  niedoborem  wazopresyny.  Główny  objaw  moczówki  to  oddawanie
bardzo  dużych  ilości  jasnego  moczu  (do  10  litrów  dziennie),  wzmożone  pragnienie,
odwodnienie  z  zaburzeniami  metabolicznymi.  Moczówka  prosta  często  występuje  łącznie
z otyłością i niedorozwojem płciowym.

Wśród chorób tarczycy najczęściej spotyka się nadczynność i niedoczynność tarczycy.

Nadczynność  tarczycy  spowodowana  jest  nadmiernym  wydzielaniem  hormonów  tarczycy
wskutek nowotworu przysadki, choroby Gravesa, toksycznego wola guzkowego, toksycznego
gruczolaka  tarczycy,  przyjęcia  dużych  dawek  hormonu  tarczycy.  Objawy  obejmują
tachykardię,  pocenie,  drżenie,  niepokój, zwiększony  apetyt,  utratę  masy  ciała  i  nietolerancję
ciepła,  wole  (powiększenie  tarczycy).  Leczenie  nadczynności  może  być  chirurgiczne,
podawanie jodu radioaktywnego lub leków hamujących wytwarzanie hormonów tarczycy.

Niedoczynność tarczycy występuje jako niedoczynność obecna od urodzenia lub

niedoczynność  tarczycy  u  dorosłych.  Wrodzona  niedoczynność  tarczycy  (kretynizm)
występuje  jako  wynik  skrajnej  niedoczynności  tarczycy  w  życiu  płodowym,  okresie
niemowlęcym  lub  w  dzieciństwie.  Może  być  spowodowany  niedoborem  jodu  i  wolem
u  matek  (kretynizm  endemiczny),  wrodzonym  niedorozwojem  lub  brakiem  tarczycy  (często
łączy się z głuchoniemotą), dyshormogenezą. Objawy kretynizmu to upośledzenie umysłowe,
upośledzony wzrost szkieletu a prawie  normalny  tkanek  miękkich, co powoduje,  że dziecko
jest  niskie,  krępe  i  otyłe,  szorstka  i  sucha  skóra,  brak  włosów  i  zębów,  wystający  brzuch
często  z  przepukliną  pępkową,  wysunięty  język.  Przy  wczesnym  wykryciu  niedoboru

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i podawaniu tyroksyny można zapobiec nieodwracalnym zmianom umysłowym uszkodzeniu
mózgu.

Niedoczynność tarczycy u dorosłych (obrzęk śluzowaty) często związana jest z obniżoną

czynnością tarczycy  i zmniejszonym stężeniem hormonów tarczycy. Przyczynami mogą być:
pierwotne  atroficzne  zapalenie  tarczycy  (choroba  Hashimoto),  choroba  Gravesa,  ciężki
niedobór  jodu.  Objawy  niedoczynności  tarczycy  to  spowolnienie  psychiczne  i  fizyczne,
zmęczenie,  nietolerancja  zimna,  suchość  skóry  i  włosów.  Leczenie  polega  na  podawaniu
tyroksyny do końca życia.

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie czynniki mogą wywołać zaburzenia w funkcjonowaniu przysadki?
2.  Jakie objawy występują w wyniku chorób przedniego płata przysadki?
3.  Jakie objawy chorobowe towarzyszą zmianom w obrębie płata tylnego przysadki?
4.  Jakie czynniki są odpowiedzialne za wywołanie nadczynności i niedoczynności tarczycy?
5.  Jakie objawy występują w przebiegu niedoczynności tarczycy u dorosłych i u dzieci?
6.  Jakie objawy są charakterystyczne dla nadczynności przysadki?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj, wskazaną w Poradniku dla ucznia, literaturę na temat chorób tarczycy i ich

diagnostyki, uważniej przyjrzyj się zamieszczonym poniżej zdjęciom i określ, jakie objawy
i dolegliwości odczuwa pacjent z takimi zmianami.

Nieprawidłowy obraz scyntygraficzny: A) guzek gorący B)guzek zimny

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat chorób tarczycy i ich

diagnozowania,

2) dokonać analizy obrazów scyntygraficznych zamieszczonych w ćwiczeniu,

Prawidłowy obraz scyntygrafii tarczycy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) określić objawy wywołane przez guzki zimne i gorące,
4) zapisać objawy i dolegliwości, jakie można zaobserwować u pacjenta z guzkami tarczycy

zimnymi i gorącymi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Przeanalizuj konsekwencje nadmiaru i niedoboru hormonów wydzielanych przez przedni

i tylny płat przysadki. Określ zmiany w organizmie i dolegliwości chorobowe związane
z nadmiarem i niedoborem hormonów przysadki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie hormony wydzielane przez przysadkę,
2)  dokonać analizy działania nadmiaru hormonów przysadki na organizm człowieka,
3)  dokonać analizy działania zbyt małej ilości hormonów przysadki na organizm człowieka,
4)  ustalić zmiany chorobowe i objawy z tym związane.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.8.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić czynniki wywołujące zaburzenia wydzielania przysadki

mózgowej?



2) wyjaśnić zależność między niedoborem lub nadmiarem hormonów

przysadki a objawami przez nie wywołanymi?



3) rozróżnić pojęcia: akromegalia i gigantyzm?



4) rozpoznać czynniki wywołujące nadczynność i niedoczynność

tarczycy?



5) określić objawy wywołane nadczynnością tarczycy?



6) scharakteryzować objawy związane z niedoborem hormonów

tarczycy u dorosłych?



7) scharakteryzować zmiany zachodzące w organizmie dziecka

z niedoczynnością tarczycy?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Analizowanie przebiegu wad wrodzonych

4.9.1. Materiał nauczania

Choroby wrodzone, z którymi technik elektroradiolog często spotyka się w pracy

zawodowej to m.in. choroby centralnego układu nerwowego, wady serca.

Wady centralnego układu nerwowego obejmują uszkodzenia cewy nerwowej dotyczące

czaszki,  rdzenia  kręgowego  i  wady  tylnej  jamy  czaszki.  Uszkodzenia  cewy  nerwowej
dotyczące  czaszki  to  bezmózgowie  (brak  sklepienia  czaszki  i  niedorozwój  półkul
mózgowych), przepuklina  mózgowa (spowodowana zaburzeniem kostnienia w obrębie kości
czaszki,  co  powoduje  wklinowanie  mózgu  i  opon  mózgowych).  Do  uszkodzeń  cewy
nerwowej  dotyczących  rdzenia  kręgowego  zalicza  się  rozszczep  kręgosłupa  zamknięty
(nieprawidłowy  rozwój  łuków  kręgowych,  ale  rdzeń  i  opony  są  prawidłowe,  zwykle  brak
objawów),  rozszczep  kręgosłupa  z  przepukliną  oponową  (nieprawidłowy  rozwój  łuków
kręgowych  powoduje  torbielowate  uwypuklenia;  występuje  jako  przepuklina  rdzeniowo  –
oponowa lub  oponowa).  Do  wad tylnej  jamy  czaszki zalicza  się  zespół  Arnolda –  Chiariego
(wgłobienie  móżdżku  w  dół  przez  otwór  potyliczny  wielki,  często  powoduje  wodogłowie
obturacyjne)  i  zespół  Dany’ego  –  Walkera  (powstanie  torbielopodobnej  struktury  pomiędzy
półkulami mózgu).

Wady wrodzone serca to nieprawidłowości w budowie, wynikające z zaburzeń jego

rozwoju  w  trakcie  życia  płodowego.  Najczęstszymi  przyczynami  wad  wrodzonych  serca
są  zakażenia  przebyte  przez  ciężarną,  zwłaszcza  w  pierwszym  trymestrze  ciąży.
Najgroźniejsze  z  nich,  to  zakażenia  wirusem  różyczki,  cytomegalii,  grypy  i  pierwotniakiem
wywołującym toksoplazmozę.

Wady wrodzone serca polegają na istnieniu nieprawidłowych połączeń między jamami

serca lub naczyniami wychodzącymi z niego, rzadziej jest to nieprawidłowa budowa
zastawek. W zależności od kierunku przecieku krwi wyróżnia się wady bezsinicze i sinicze:
1. Do wad bezsiniczych należą:

−

ubytek przegrody międzyprzedsionkowej,

−

ubytek przegrody międzykomorowej,

−

przetrwały przewód tętniczy Botalla, który łączy w życiu płodowym część piersiową
aorty z tętnicą płucną,

2. Do wad siniczych zalicza się:

−

tetralogię Fallota – złożoną wadę serca z następującymi nieprawidłościami:
zwężeniem ujścia pnia płucnego, ubytkiem przegrody międzykomorowej, odejściem
aorty znad obu komór serca, przerostem komory prawej w wyniku tych zaburzeń,

−

całkowite przełożenie głównych tętnic, w którym aorta odchodzi z komory prawej,
a tętnica płucna z lewej.

W wadach bezsiniczych dochodzi do przecieku z lewej połowy serca do prawej, natomiast

w  siniczych  następuje  przepływ  krwi  z  prawej  połowy  serca  do  lewej.  Cięższy  przebieg
kliniczny  mają  wady  sinicze,  gdyż  prowadzą  do  niewydolności  krążenia,  a  z  czasem
do  przedwczesnej  śmierci.  I  tak  na  przykład  tetralogia  Fallota  jest  najczęstszą  wadą  siniczą
dzieci po 2 roku życia, a sinica ujawnia się w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia, po 10 roku
życia  u  tych  dzieci  rozwija  się  niewydolność  serca.  Z  kolei  połowa  dzieci  z  przełożeniem
głównych tętnic nie przeżywa miesiąca.

Wady serca wrodzone leczy się operacyjnie, często już po zdiagnozowaniu ich w łonie

matki, lub natychmiast po urodzeniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie zmiany chorobowe mogą powstać w obrębie centralnego układu nerwowego

w przebiegu wad wrodzonych?

2.  Jakimi objawami charakteryzują się wady centralnego układu nerwowego?
3.  Jakie są przyczyny wad wrodzonych serca?
4.  Jakimi cechami charakteryzują się wrodzone wady serca?
5.  Jakie objawy towarzyszą wadom wrodzonym serca?

4.9.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie zmian w sercu spowodowanych wadami wrodzonymi określ, jakie objawy

będą występowały w przebiegu poszczególnych wad.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać, w materiałach dydaktycznych kryteria klasyfikacji wrodzonych wad serca,
2)  dokonać analizy zmian w sercu wywołanych wadami,
3)  rozpoznać rodzaje objawów wywołanych nieprawidłową budową serca,
4)  zapisać objawy i dolegliwości, jakie mogą się pojawić w przebiegu poszczególnych wad

serca.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Na zdjęciach rtg widoczna jest wada serca wrodzona – zwężenie cieśni aorty. Określ,

jakie objawy chorobowe mogą wystąpić u dziecka z tą wadą, jeśli nie będzie wykonany
zabieg chirurgiczny przywracający prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia dziecka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat wad wrodzonych serca,
2) dokonać analizy zmian, jakie mogą powstać w wyniku pozostawienia dziecka bez

zabiegu operacyjnego,

3) rozpoznać już występujące,
4) ustalić objawy, które mogą się jeszcze pojawić.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.9.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie wada wrodzona?



2) wyjaśnić pojęcie wada wrodzona serca i centralnego układu

nerwowego?



3) wymienić czynniki wywołujące powstanie wad wrodzonych?



4) określić różnice między poszczególnymi wadami cewy nerwowej?



5) sklasyfikować wady wrodzone serca?



6) określić objawy związane z rozwojem wad wrodzonych prawej

połowy serca?



7) określić podstawowe objawy wad wrodzonych lewej połowy serca

i wielkich naczyń?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10. Analizowanie przebiegu chorób układu krwiotwórczego

4.10.1. Materiał nauczania

Do częściej spotykanych chorób układu krwiotwórczego zalicza się choroby układu

białokrwinkowego

(białaczki),

czerwonokrwinkowego

(czerwienica)

komórek

plazmatycznych (szpiczak mnogi).

Białaczki to rozrosty nowotworowe z prekursorów krwinek białych, zajmujące szpik

kostny.

Klasyfikacja

białaczek:

względu

zdolność

komórek

białaczkowych

do  różnicowania,  białaczki  można  podzielić  na  ostre  i  przewlekłe.  Ostre  białaczki
charakteryzują się obecnością  licznych  niedojrzałych komórek i szybkim  postępem choroby,
natomiast  białaczki  przewlekłe  cechują  się  obecnością  licznych  bardziej  dojrzałych
i zróżnicowanych komórek niż w ostrej białaczce oraz wolniejszym przebiegiem choroby.

W zależności od typu komórek nowotworowych białaczki można podzielić na szpikowe

(pochodzące  z  układu  granulocytarnego)  i  limfocytarne  (wywodzące  się  z  szeregu
limfocytarnego).  W  większości  przypadków  białaczek  przyczyny  ich  wystąpienia
nie  są  znane,  ale  wyróżnia  się  czynniki  mogące  inicjować  transformację  białaczkową.
Są  to  czynniki:  genetyczne,  promieniowanie  jonizujące,  leki  (długotrwała  chemioterapia),
osłabienie układu odpornościowego (np. w immunosupresji), wirusy (HTLV-1, HTLV-2).

Do klasycznych cech białaczek zalicza się niewydolność szpiku kostnego, dnę

moczanową  i  przerzuty.  Zwiększone  wytwarzanie  komórek  białaczkowych  prowadzi  do
zahamowania  tworzenia  prawidłowych  komórek  układu  krwiotwórczego,  co  skutkuje
niedokrwistością  (niedobór  erytrocytów),  objawami  skazy  krwotocznej  (niedobór  płytek
krwi),  upośledzeniem  odporności  (niedobór  granulocytów  i  limfocytów).  Dna  moczanowa
występuje  na  skutek  wzrostu  syntezy  kwasu  moczowego  z  powodu  zwiększonego
i przyspieszonego  obrotu  komórkowego).  Nacieki  białaczkowe  mogą  pojawiać  się
w watrobie,  śledzionie,  węzłach  chłonnych,  oponach  mózgowych  i  gonadach.  W  przebiegu
białaczki  dochodzi  też  do  zajęcia  szkieletu  (bóle  kostne,  zwłaszcza  u  dzieci),  uogólnionego
powiększenia  węzłów  chłonnych,  objawów  wtórnych  w  przebiegu  zajęcia  ośrodkowego
układu nerwowego. W leczeniu białaczek wykorzystuje się takie metody, jak: chemioterapia,
podawanie  interferonu,  masywne  przetoczenia  krwi,  leki  przeciwbakteryjne,  transplantacja
szpiku kostnego, czasem zachodzi potrzeba usunięcia śledziony.

Czerwienica prawdziwa jest to choroba układu czerwonokrwinkowego charakteryzująca

się  wzrostem  liczby  prawidłowych  erytrocytów,  któremu  zwykle  towarzyszy  podwyższenie
stężenia  hemoglobiny  i  wartości  hematokrytu.  Masa  erytrocytów  może  wzrosnąć  nawet
do 80 ml/kg (norma dla kobiet 22 – 32 ml/kg, dla mężczyzn 25 – 35 ml/kg). Przebieg choroby
jest  przewlekły,  dość  często  kończy  się  zwłóknieniem  szpiku,  czasem  ostrą  białaczką.
Początek jest zwykle podstępny: ogólne złe samopoczucie, zmęczenie, bóle i zawroty głowy.
Główne  objawy  wywołane  są  przez  zastój  w  naczyniach  krwionośnych,  zwiększony
hematokryt  i  zakrzepicę  przebiegającą  z  krwotokiem  lub  bez  krwotoku.  Często  towarzyszy
chorobie  splenomegalia,  dużo  rzadziej  hepatomegalia.  Leczenie  polega  na  wykonywaniu
upustów krwi lub zastosowanie chemioterapii.

Szpiczak mnogi jest rozlanym nowotworowym rozrostem komórek plazmatycznych

w  szpiku  kostnym,  występuje  najczęściej  u  ludzi  w  wieku  40  –  50  lat.  Ogniska  szpiczaka
lokalizują  się  w  żebrach,  kręgosłupie,  czaszce,  kościach  miednicy,  łopatki,  rzadziej
w  kościach  długich.  Objawy  kliniczne  to  przede  wszystkim  bolesność  kości  i  osłabienie,
często dochodzi do złamań patologicznych w ogniskach nowotworowych. Komórki szpiczaka
wytwarzają  nieprawidłowe  globuliny,  co  prowadzi  do  skrobiawicy,  która  może  objąć
też  nerki  doprowadzając  do  ich  niewydolności  i  zgonu  pacjenta.  Niszczenie  kości  jest
powodem wzrostu stężenia wapnia w surowicy krwi i tworzenia się przerzutów wapniowych
w płucach i nerkach. Średni czas przeżycia leczonych pacjentów wynosi około 2 lat.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak można sklasyfikować białaczki?
2.  Jakie są przyczyny białaczek ostrych i przewlekłych?
3.  Jakie zmiany chorobowe mogą powstać w przebiegu białaczek?
4.  Jakimi metodami można leczyć białaczki?
5.  Jakimi

objawami

charakteryzują

się

choroby

nowotworowe

układu

czerwonokrwinkowego?

6. Jakimi cechami charakteryzuje się szpiczak mnogi?

4.10.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie zmian w morfologii krwi chorego z białaczką określ, jakie objawy będą

występowały w dalszym rozwoju choroby, jeśli nie podejmie się leczenia.

Wynik morfologii w ostrej białaczce limfoblastycznej: Hgb 8,5 g/dl, MCV 84, RDW 16,

WBC 8 K/ul, 10% neutrofili, PLT 35 K/ul, w rozmazie manualnym 40% komórek
niezróżnicowanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych wartości prawidłowe morfologii krwi,
2)  dokonać analizy morfologii krwi chorego na białaczkę,
3)  określić różnice między wynikiem prawidłowym i patologicznym,
4)  określić objawy  i dolegliwości,  jakie mogą  się pojawić  w dalszym przebiegu  nieleczonej

białaczki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Na zdjęciu zamieszczonym poniżej, jest wynik badania rezonansem magnetycznym

kręgosłupa pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Widoczne są na nim zmiany naciekowe
w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Określ, jakie objawy chorobowe mogą wystąpić
u pacjenta, a jakie prawdopodobnie już są obecne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat szpiczaka mnogiego,
2)  dokonać analizy zmian, jakie mogą powstać w wyniku rozwoju szpiczaka,
3)  ustalić  objawy  i  dolegliwości  związane  z  umiejscowieniem  zmian  w  odcinku

lędźwiowym kręgosłupa,

4) ustalić objawy, które mogą się jeszcze pojawić.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, flamastry,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.10.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dokonać klasyfikacji białaczek?



2) wymienić czynniki wywołujące białaczki?



3) określić różnice między poszczególnymi postaciami białaczek?



4) scharakteryzować objawy czerwienicy prawdziwej?



5) określić, objawy związane z rozwojem szpiczaka mnogiego

w organizmie?



6) wymienić sposoby leczenia chorób układu krwiotwórczego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  30  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Leukocytozą nazywamy

a)  ilość krwinek białych powyżej normy fizjologicznej.
b)  ilość krwinek czerwonych powyżej normy fizjologicznej.
c)  ilość płytek krwi powyżej normy fizjologicznej.
d)  poziom hemoglobiny powyżej normy fizjologicznej.

2. Ze względu na zdolność komórek białaczkowych do różnicowania, białaczki można

podzielić na
a)  ostre i przewlekłe.
b)  ostre, przewlekłe i poronne.
c)  szpikowe i limfatyczne.
d)  szpikowe, limfocytarne i granulocytarne.

3. Przyczyną zapalenia kłębków nerkowych nadciśnieniowego może być

a) zapalenie migdałków, zatok, czyraki, martwe zęby zakażone paciorkowcem.
b) uszkodzenie błony podstawnej kłębków nerkowych powodujące masywną ucieczkę

białka wraz z moczem.

c) przeszkody w odpływie moczu, ciąża, brak higieny okolic krocza.
d) infekcja bakteryjna dróg moczowych, niedobór płynów w diecie, oziębienie dolnych

partii ciała.

4. Obrzęk pochodzenia nerkowego pojawia się

a) przy niedoborze białka w surowicy krwi, dotyczy tkanki podskórnej, pojawia się rano

na twarzy, nie zmienia położenia.

b) przy wzroście ciśnienia hydrostatycznego w układzie żylnym, pojawia się w najniżej

położonych częściach ciała, przemieszcza się wraz ze zmianą położenia.

c) przy niedoborze białka w pożywieniu, pojawia się w jamie brzusznej, nie zmienia

położenia.

d) umiejscawia się w każdym miejscu, ale głównie w okolicy lędźwiowej, nie

przemieszcza się.

5. Cechą charakterystyczną dla pacjentów z niedoczynnością tarczycy jest

a) tachykardia.
b) utrata masy ciała.
c) spowolnienie umysłowe i fizyczne.
d) ciepłe wilgotne dłonie.

6. Niewydolność zastawki mitralnej może być powodowana przez

a)  poszerzenie prawej komory.
b)  zwapnienie starcze.
c)  choroby układu przewodzącego.
d)  zakaźne zapalenie wsierdzia.

7. Słoniowacizna (filarioza) jest to choroba powstała wskutek procesu

a)  zapalnego naczyń chłonnych.
b)  zapalnego w obrębie grasicy.
c)  uszkadzającego naczynia krwionośne.
d)  rozplemowego tkanki łącznej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Objawami charakterystycznymi dla dychawicy oskrzelowej są

a) wdechowo ustawiona klatka piersiowa, zmniejszona ruchomość klatki piersiowej,

świsty wdechowe.

b) wydechowo ustawiona klatka piersiowa, zwiększona ruchomość klatki piersiowej,

świsty wdechowe.

c) wdechowo ustawiona klatka piersiowa, zmniejszona ruchomość klatki piersiowej,

świsty wydechowe.

d) wydechowo ustawiona klatka piersiowa, zmniejszona ruchomość klatki piersiowej.

9. Objawami zapalenia trzustki są

a) silny ból w prawym podżebrzu, promieniujący do prawej łopatki, dyskomfort

po posiłkach ciężkostrawnych, wysoka temperatura, wymioty.

b) silny ból w lewym podżebrzu, promieniujący do kręgosłupa, dyskomfort po spożyciu

alkoholu, biegunki na przemian z zaparciami.

c) silny ból w okolicy pępka, promieniujący na całą jamę brzuszną, biegunki na zmianę

z zaparciami, zaburzenia krążenia i oddychania.

d) silny ból w lewym podżebrzu, opasujący, wzdęcia i zaparcia, wymioty, zaburzenia

krążenia i oddychania.

10. Chory z niedoczynnością tarczycy będzie miał następujące objawy

a)  skóra sucha, biegunki, stałe uczucie zimna, wytrzeszcz oczu.
b)  skóra wilgotna, zaparcia, stałe uczucie gorąca, wole.
c)  skóra wilgotna, biegunki, stałe uczucie gorąca, wytrzeszcz oczu.
d)  skóra sucha, zaparcia, stałe uczucie zimna, wole.

11. W przebiegu zapalenia kłębków nerkowych pojawiają się obrzęki, które umiejscawiają się

a)  na najniżej położonych częściach ciała, pojawiają się wieczorem.
b)  na twarzy, na powiekach, pojawiają się rano.
c)  w jamie brzusznej, stale ulegają powiększeniu.
d)  w jamach ciała, związane są z niedoborem białka.

12. W wyniku reumatoidalnego zapalenia stawów dochodzi do zniekształceń w obrębie

a)  stawów kolanowych, biodrowych, krzyżowo – lędźwiowych.
b)  śródręcza, śródstopia, symetrycznych stawów rąk i nóg.
c)  palucha, stawów kolanowych, łokciowych.
d)  stawów biodrowych, kręgosłupa i żuchwy.

13. Do objawów alarmujących udaru mózgu należą

a)  nagłe drętwienie mięśni ręki, nogi, wykrzywienie ust, ostre bóle głowy.
b)  zawroty głowy, trudności w utrzymaniu równowagi, świąd skóry, niedowłady.
c)  osłabienie  pracy  narządów  wewnętrznych  po  stronie  porażenia,  nagłe  drętwienie

języka.

d) nagłe drętwienie mięśni twarzy, wykrzywienie ust, omamy i halucynacje.

14. Chory z nadczynnością tarczycy będzie miał następujące objawy

a)  skóra sucha, biegunki, stałe uczucie zimna, wytrzeszcz oczu.
b)  skóra wilgotna, zaparcia, stałe uczucie gorąca, wole.
c)  skóra sucha, zaparcia, stałe uczucie zimna, wole.
d)  skóra wilgotna, biegunki, stałe uczucie gorąca, wytrzeszcz oczu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15. Aby móc postawić prawidłową diagnozę przy podejrzeniu osteoporozy należy wykonać

następujące badania diagnostyczne
a)  morfologię krwi, analizę moczu, badanie densytometryczne.
b)  badanie densytometryczne, poziom wapnia w surowicy krwi.
c)  zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa i stawów biodrowych.
d)  zdjęcie rtg kręgosłupa, poziom wapnia i fosforu w surowicy krwi.

16. Pacjent z chorobą wrzodową żołądka powinien przestrzegać następujących zasad

a) stosować dietę bogatobiałkową, niskosodową, unikać wysiłku i stresu, regularnie

przyjmować leki, być stale pod kontrolą lekarza.

b) stosować dietę bez używek, nie palić papierosów, przyjmować leki uspokajające,

wiosną i jesienią zgłaszać się do lekarza.

c) stosować w diecie wszystko, co nie sprawia dolegliwości, systematycznie przyjmować

leki, nauczyć się odreagowywać stres.

d) stosować w diecie wszystko, co nie sprawia dolegliwości, unikać stresu.

17. Zaznacz tę definicję, która jest prawdziwa

a)  mięsak jest nowotworem łagodnym tkanki łącznej.
b)  chłoniak jest nowotworem złośliwym komórek limfoidalnych.
c)  gruczolak jest nowotworem złośliwym nabłonka gruczołowego.
d)  chrzęstniak jest nowotworem złośliwym chrząstki.

18. Choroba, która charakteryzuje się ogniskowym gromadzeniem się materiałów bogatych

w tłuszcz w ścianie tętnic to
a)  nadciśnienie.
b)  marskość.
c)  miażdżyca.
d)  zakrzepica.

19. W przebiegu białaczek ludzi dorosłych dochodzi do

a)  osłabienia odporności, wzmożonego rozplemu układu trombocytarnego.
b)  skazy krwotocznej, zwiększenia produkcji układu erytrocytarnego.
c)  nacieków białaczkowych, dny moczanowej, hipergammaglobulinemii.
d)  niewydolności szpiku, przerzutów białaczkowych, dny moczanowej.

20. Łagodne nadciśnienie tętnicze charakteryzuje się

e)  martwicą włóknikowatą tętniczek.
f)  nagłym i znacznym wzrostem ciśnienia krwi.
g)  przerostem mięśni warstwy środkowej ściany tętnic.
h)  złogami włóknika w ścianach tętnic.

21. Nagła duszność, zaburzenia oddechowo – krążeniowe, szybkie wchodzenie we wstrząs,

zapadnięcie  klatki  piersiowej  po  stronie  chorej,  słyszalne  wydalanie  powietrza  z  jamy
opłucnowej to objawy odmy
a)  otwartej.
b)  zastawkowej.
c)  zamkniętej.
d)  samoistnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

22. Objawami marskości wątroby niewyrównanej są

a) pajączki na skórze, skaza krwotoczna, obrzęki podudzi, spadek odporności, nudności

i wymioty, bóle w lewym podżebrzu po spożyciu alkoholu i tłuszczów.

b) objawy skazy krwotocznej, spadek odporności, zaparcia, świąd skóry, brak łaknienia,

wysoka temperatura przy zwolnionej akcji serca.

c) brak łaknienia, pobudzenie i senność, świąd skóry, zażółcenie powłok skórnych,

nadkrzepliwość krwi prowadząca do zatorowości płucnej.

d) zażółcenie powłok skórnych, objawy skazy krwotocznej, wodobrzusze, świąd skóry,

pobudzenie i senność.

23. Objawami zapalenia pęcherza moczowego są

a) ból w okolicy lędźwiowej promieniujący do pachwin, nudności, wymioty, wysoka

temperatura, erytrocyty i białko w moczu.

b) ból w okolicy lędźwiowej, obrzęki na twarzy, gorączka, erytrocyty i białko w moczu.

stałe parcie na mocz.

c) ból w okolicy spojenia łonowego, stałe parcie na mocz, wysoka temperatura, nudności

i wymioty.

d) ból w okolicy spojenia łonowego, wysoka temperatura, nudności wymioty, mocz

pienisty, białko w moczu.

24. Endometrioza jest to choroba, w przebiegu, której

a)  dochodzi do zmian torbielowatych w obrębie jajnika.
b)  błona śluzowa macicy rozrasta się poza macicą.
c)  dochodzi do proliferacji nabłonka strefy przejściowej szyjki macicy.
d)  powiększony płat stercza uciska na gruczoły peryferyjne.

25. Osoba chora na osteoporozę ma skłonność do

a) zmiany postawy ciała (pochylenie w dół), złamań kości stale uczestniczących

w czynnościach dnia codziennego, bólów w obrębie tych stawów.

b) zmiany postawy ciała (przykurcze kończyn górnych, wdowi garb), złamań kręgów.

zaburzeń trawienia i wydalania w związku z nieprzyswajaniem wapnia.

c) zmiany postawy ciała (skrócony krok, obracanie się całym ciałem), bólów kręgosłupa

i kończyn dolnych, złamań wszystkich kości.

d) zmiany postawy ciała (wygięcie kręgosłupa piersiowego ku tyłowi), złamań kości

udowej, obniżenia wzrostu.

26. Neurotmesis jako choroba nerwów obwodowych jest spowodowana

a)  uciśnięciem pnia nerwowego.
b)  obwodowym zwyrodnieniem aksonu.
c)  całkowitym przecięciem nerwu.
d)  blokadą okołonerwową.

27. W przebiegu choroby Meniere’a głównymi objawami są

a)  uczucie wirowania, głośne dzwonienie w uszach, zaburzenie krążenia.
b)  nietolerancja głośności, uczucie pełności w uchu, zaburzenia oddychania.
c)  zawroty głowy, szum w uszach, utrata słuchu, uczucie naporu w chorym uchu.
d)  szum uszny, zawroty głowy, oczopląs, omamy lub halucynacje.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ............................................................................................................................

Analizowanie patofizjologii organizmu człowieka

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: