Wiara w istnienie duszy po śmierci ciała w Piśmie św. i pismach Ojców Apostolskich 

 

STARY TESTAMENT 
 

W Starym Testamęcie „krainę umarłych” określano jako Szeol  .W Szeol patriarcha Jakub miał 

nadzieję spotkad swojego zmarłego (jak mniemał) syna Józefa:  Rdz 37:35    BT   "Gdy zaś wszyscy jego 
synowie i córki usiłowali go pocieszad, nie słuchał pociech, mówiąc: Już w smutku zejdę za synem 
moim do Szeolu. I ojciec jego *nadal+ go opłakiwał."(por Rdz 42:38  ; Rdz 44:29)  

Według starotestamentalnej kosmologii Szeol utożsamiano z głębinami ziemi: 

Pwt 32:22    BT    "Zapłonął żar mego gniewu, co sięga do głębin Szeolu, pożera ziemię z plonami, 
podwaliny gór zapala." 
Lb 16:33    BT    "Wpadli razem ze wszystkim, co do nich należało, żywcem do Szeolu, a ziemia 
zamknęła się nad nimi. Tak zniknęli spośród społeczności." 

Cienie zamieszkujące Szeol jezyk hebrajski określał „refaim”. 

Iz 14:9 BT  „Podziemny Szeol poruszył się przez ciebie, na zapowiedź twego przybycia; dla ciebie 
obudził cienie zmarłych, wszystkich wielmożów ziemi; kazał powstad z tronów wszystkim królom 
narodów.” 
Iz 26:19 BT  „Ożyją Twoi umarli, zmartwychwstaną ich trupy, obudzą się i krzykną z radości 
spoczywający w prochu, bo rosa Twoja jest rosą światłości, a ziemia wyda cienie zmarłych.” 
Ps 88:11-13 BT  „Czy dla cieniów czynisz cuda? Czy zmarli wstaną i będą Cię sławid?(12) Czy to w 
grobie się opowiada o Twojej łasce, a w Szeolu o Twojej wierności?(13) Czy Twoje cuda ukazują się w 
ciemnościach, a sprawiedliwośd Twoja w ziemi zapomnienia?” 
Natomiast bezcielesne demony określano słowem „temuna”: Hi 4:15-16 BT  „tchnienie mi twarz 
owionęło, włosy się na mnie zjeżyły.(16) Stał. Nie poznałem twarzy. Jakaś postad przed mymi oczami. 
Szelest. I głos dosłyszałem:” 
Prz 2:18 BT  „Już dom jej ku śmierci się chyli, ku cieniom Szeolu jej droga:” 

Jak widad niektóre części ST  dośd pesymistyczne przedstawiał egzystencje  po śmierci. Warto 

zauważyd, że podobne wyobrażenia o losie zmarłych mieli Sumerowie (Kur) i Babilooczycy (Arallu). 

Jednak inne teksty ukazują, że istnieje jakaś więź pomiędzy Bogiem a cieniami: 

Hi 26:5 BT  „Umarli drżą w podziemiu, ocean i jego mieszkaocy.” 
Ps 139:8 BT  „Gdy wstąpię do nieba, tam jesteś; jesteś przy mnie, gdy się w Szeolu położę.” 
Am 9:2 BT  „Gdyby udali się do Szeolu, stamtąd ręka moja ich weźmie; gdyby wstąpili do nieba, 
stamtąd ich ściągnę;” 

Z umarłymi można było nawiązad kontakt, co było jednoznacznie potępione w Prawie: 

Pwt 18:10-11 BT  „Nie znajdzie się pośród ciebie nikt, kto by przeprowadzał przez ogieo swego syna 
lub córkę, uprawiał wróżby, gusła, przepowiednie i czary;(11) nikt, kto by uprawiał zaklęcia, pytał 
duchów (ob.) i widma, zwracał się do umarłych.” (słowo „ob.”.-duch ma podobne brzmienie jak „ab”-
przodek) 

W Pierwszej Księdze Samuela mamy dramatyczny opis wywołania ducha Samuela przez 

Saula: 
1Sm 28:7 BT  „Zwrócił się więc Saul do swych sług: Poszukajcie mi kobiety wywołującej duchy (ob), 
chciałbym pójśd i jej się poradzid. Odpowiedzieli mu jego słudzy: Jest w Endor kobieta, która 
wywołuje duchy.” Czary się udają i pojawia się duch zmarłego proroka: 1Sm 28:12 BT  „Gdy zobaczyła 
kobieta Samuela, zawołała głośno do Saula: Czemu mnie oszukałeś? Tyś jest Saul!”. Król zapewnia 
kobietę o bezpieczeostwie i pyta się o wygląd zjawy: 1Sm 28:13-14 BT  „Odezwał się do niej król: Nie 
obawiaj się! Co widzisz? Kobieta odpowiedziała Saulowi: Widzę istotę pozaziemską (elohim), 
wyłaniającą się z ziemi.(14) Zapytał się: Jak wygląda? Odpowiedziała: Wychodzi starzec (isz), a jest on 
okryty płaszczem. Saul poznał, że to Samuel, i upadł przed nim twarzą na ziemię, i oddał mu pokłon.” 
Słowo „elohim” znaczy „bogowie”, użycie takiego określenia w stosunku do Samuela można 
wytłumaczyd w ten sposób, że „bogami” nazywano sędziów (jakim był za życia) wydających wyroki w 
Imieniu Boga (por. Ps 82:6    BT    "Ja rzekłem: Jesteście bogami i wszyscy - synami Najwyższego."), 
jednak kolejne określenie „isz” -człowiek usuwa dwuznacznośd. Ten który się pojawił był istota 
ludzką, a nie bogiem (demonem?). Król zostaje skarcony za swój postępek: 1Sm 28:15 BT  „Samuel 
rzekł do Saula: Dlaczego nie dajesz mi spokoju i wywołujesz mnie?”. Następnie Pismo przekazuje nam 
kolejną ważna wiadomośd, zmarły zachowuje pamięd o swoim życiu na ziemi: 1Sm 28:17 BT  „Pan 
czyni to, co przeze mnie zapowiedział: odebrał Pan królestwo z twej ręki, a oddał je innemu - 
Dawidowi.”.Dana nam też została pośrednio wskazówka że zmarły jest w jakiejś łączności z Bogiem 
skoro wygłasza proroctwo, które niebawem się spełni: 1Sm 28:19 BT  „Dlatego Pan oddał Izraelitów 
razem z tobą w ręce Filistynów, jutro ty i twoi synowie będziecie razem ze mną, całe też wojsko 
izraelskie odda w ręce Filistynów.” 
Wyrażenie: „ty i twoi synowie będziecie razem ze mną” ma doniosłe znaczenie doktrynalne 
ponieważ potwierdza wiarę w osobowe istnienie po śmierci, poza tym autor (Autor=DuchŚw.) 
wyraźnie utożsamia ducha z Samuelem. 

W greckim tłumaczeniu ST Septuagincie jako odpowiednik hebrajskiego Szeolu użyto greckie Hades, 
co samo w sobie jest wskazówka, że starożytni Izraelici wierzyli w życie duszy po śmierci. 
 

Do Pism które są wyraźnymi, z doktrynalnego punktu widzenia, świadectwami wiary w duszę 

nieśmiertelną wśród Żydów zaliczyd należy Księgę Mądrości i Drugą Księgę Machabejską. 
Mdr 2:22-23 BT  „Nie pojęli tajemnic Bożych, nie spodziewali się nagrody za prawośd i nie docenili 
odpłaty dusz czystych.(23) Bo dla nieśmiertelności Bóg stworzył człowieka - uczynił go obrazem swej 
własnej wieczności.” 
Mdr 3:1-6 BT  „A dusze sprawiedliwych są w ręku Boga i nie dosięgnie ich męka.(2) Zdało się oczom 
głupich, że pomarli, zejście ich poczytano za nieszczęście(3) i odejście od nas za unicestwienie, a oni 
trwają w pokoju.(4) Chod nawet w ludzkim rozumieniu doznali kaźni, nadzieja ich pełna jest 
nieśmiertelności.(5) Po nieznacznym skarceniu dostąpią dóbr wielkich, Bóg ich bowiem doświadczył i 
znalazł ich godnymi siebie.(6) Doświadczył ich jak złoto w tyglu i przyjął ich jak całopalną ofiarę.” 
2Mch 15:12-16 BT  „Widzenie zaś jego było takie: Oniasz, dawny arcykapłan, człowiek największej 
dobroci, skromny w obejściu, łagodnych obyczajów, pełen godności w słowach, a od dziecka dbający 
o zachowanie każdej cnoty, on to właśnie wyciągał ręce i modlił się za cały naród żydowski.(13) 
Potem w ten sam sposób ukazał się mąż, który wyróżniał się siwizną i majestatem, a otaczało go 
podziwu godne i wspaniałe dostojeostwo.(14) Oniasz zabierając głos powiedział: To jest przyjaciel 
naszych braci, który wiele modli się za naród i za całe święte miasto, Jeremiasz, Boży prorok.(15) 
Potem Jeremiasz wyciągnął prawicę, aby podad Judzie złoty miecz, dając zaś go, powiedział te 
słowa:(16) Weź święty miecz, dar od Boga, przy jego pomocy pokonasz nieprzyjaciół.” 
Teksty te pokazują, że dusze sprawiedliwych są w łączności z Bogiem i wstawiają się za żyjącymi. 
 
NOWY TESTAMENT 
 

Słowa Jezusa Mt 10:28 BT  „Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, lecz duszy zabid nie 

mogą. Bójcie się raczej Tego, który duszę i ciało może zatracid w piekle.” są świadectwem wiary w 
nieśmiertelnośd duszy. 
W opisie wskrzeszenia córki Jaira św. Łukasz swierdza: Lk 8:55 BT  „Duch jej powrócił, i zaraz wstała. 
Polecił też, aby jej dano jeśd.” 
Na Krzyżu Jezus obiecuje Dobremu Łotrowi: Lk 23:43 BT  „Jezus mu odpowiedział: Zaprawdę, 
powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju.” 
Ewangeliści opisują śmierd Jezusa jako moment oddania ducha w ręce Ojca: Lk 23:46 BT  „Wtedy 
Jezus zawołał donośnym głosem: Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego. Po tych słowach 
wyzionął ducha.”;( Mk 15:37 BT  „Lecz Jezus zawołał donośnym głosem i oddał ducha.”; Mt 27:50 BT  
„A Jezus raz jeszcze zawołał donośnym głosem i wyzionął ducha.”; J 19:30 BT  „A gdy Jezus skosztował 
octu, rzekł: Wykonało się! I skłoniwszy głowę oddał ducha.”). 
Św. Szczepan w chwili śmierci modli się o zbawienie swojej duszy: Dz 7:59 BT  „ Panie Jezu, przyjmij 
ducha mego!” 

Jak stwierdza św. Piotr Dusza Jezusa przebywała w Otchłani (Szeolu, Hadesie): Dz 2:27 BT „że 

nie zostawisz duszy mojej w Otchłani ani nie dasz Świętemu Twemu ulec skażeniu.; Dz 2:31 BT 
*Dawid+„widział przyszłośd i przepowiedział zmartwychwstanie Mesjasza, że ani nie pozostanie w 
Otchłani, ani ciało Jego nie ulegnie rozkładowi.”. I jak ten sam Apostoł zaświadcza wypełniała tam 
ważną misję: 1P 3:19 BT  „W nim poszedł ogłosid *zbawienie+ nawet duchom zamkniętym w 
więzieniu,” por.:1P 4:6    BT    "Dlatego nawet umarłym głoszono Ewangelię, aby wprawdzie podlegli 
sądowi jak ludzie w ciele, żyli jednak w Duchu - po Bożemu." 

Św. Paweł w swoich listach daje świadectwo wiary w życie duszy „poza ciałem”. I tak w liście 

do Rzymian stwierdza: Rz 14:8 BT  „jeżeli bowiem żyjemy, żyjemy dla Pana; jeżeli zaś umieramy, 
umieramy dla Pana. I w życiu więc i w śmierci należymy do Pana.”. A do Koryntian pisze: 2Kor 5:8 BT  
„Mamy jednak nadzieję... i chcielibyśmy raczej opuścid nasze ciało i stanąd w obliczu Pana.”. W liście 
do Filipian spodziewając się męczeoskiej śmierci daje wzruszające świadectwo: Flp 1:21-23 BT  „Dla 
mnie bowiem żyd - to Chrystus, a umrzed - to zysk.(22) Jeśli bowiem żyd w ciele - to dla mnie owocna 
praca, co mam wybrad? Nie umiem powiedzied.(23) Z dwóch stron doznaję nalegania: pragnę odejśd, 

a byd z Chrystusem, bo to o wiele lepsze,” i ma nadzieje spotkad tych którzy go wyprzedzili „w drodze 
niebieskiego Syjonu”: Hbr 12:23 BT  „do Kościoła pierworodnych, którzy są zapisani w niebiosach, do 
Boga, który sądzi wszystkich, do duchów sprawiedliwych, które już doszły do celu,”. 

 

Jako Magna Charta wiary w nieśmiertelności duszy należy traktowad „Przypowieśd o Bogaczu i 
Żebraku” oraz Apokalipsę: 

Lk 16:22-24 BT  „Umarł żebrak, i aniołowie zanieśli go na łono Abrahama. Umarł także bogacz 

i został pogrzebany.(23) Gdy w Otchłani, pogrążony w mękach, podniósł oczy, ujrzał z daleka 
Abrahama i Łazarza na jego łonie.(24) I zawołał: Ojcze Abrahamie, ulituj się nade mną i poślij Łazarza; 
niech koniec swego palca umoczy w wodzie i ochłodzi mój język, bo strasznie cierpię w tym 
płomieniu.” 
Wyrażenie εν τω κολπω „na łonie/piersi” oznacza wyróżnione miejsce na uczcie :(por. „Jeden z 
uczniów Jego - ten, którego Jezus miłował - spoczywał na Jego piersi. εν τω κολπω ”(J 13:23)). 
oczywiście Jezus w tej przypowieści wykorzystał ludowe wyobrażenia o zaświatach, co nie pomniejsza 
znaczenia tego świadectwa. 

 Ap 6:9-11 BT  „A gdy otworzył pieczęd piątą, ujrzałem pod ołtarzem dusze zabitych dla Słowa 

Bożego i dla świadectwa, jakie mieli.(10) I głosem donośnym tak zawołały: Dokądże, Władco święty i 
prawdziwy, nie będziesz sądził i wymierzał za krew naszą kary tym, co mieszkają na ziemi?(11) I dano 
każdemu z nich białą szatę, i powiedziano im, by jeszcze krótki czas odpoczęli, aż pełną liczbę osiągną 
także ich współsłudzy oraz bracia, którzy, jak i oni, mają byd zabici.” 
Św. Jan opisując los dusz używa języka symbolicznego:  
„Pod ołtarzem”, a wiec przy Bogu,(por: Ap 9:13    BT    "I szósty anioł zatrąbił: i usłyszałem jeden głos 
od czterech rogów złotego ołtarza, który jest przed Bogiem,"). 
„Białe szaty” znak męczeostwa i zwycięstwa (por. Ap 3:5    BT    "Tak szaty białe przywdzieje 
zwycięzca ; Ap 7:14    BT    " I rzekł do mnie: To ci, którzy przychodzą z wielkiego ucisku i opłukali swe 
szaty, i w krwi Baranka je wybielili.”). 
 
OJCOWIE APOSTOLSCY 
 
Św. Klemens Rzymski „List do Koryntian”: 
Kor 5,4: „Popatrzmy na świętych Apostołów: Piotra nie raz i nie dwa, ale wiele razy spotykała ciężka 
próba z powodu niegodziwej zazdrości, a złożywszy w ten sposób świadectwo, odszedł do chwały, na 
którą sobie zasłużył.” 
Kor 5,7: *Paweł+ uczył sprawiedliwości ziemię całą i dotarł aż do zachodnich jej granic, a złożywszy oec 
przedstawicieli władz swoje świadectwo odszedł ze świata i został przyjęty w miejscu świętym.” 
Kor 50,3 „Wszystkie pokolenia od Adama aż po dzieo dzisiejszy przeminęły, lecz ci, co dzięki łasce 
Bożej byli w miłości doskonali, mieszkają w siedzibie świętych, którzy ukarzą się w godzinie przyjścia 
Królestwa Chrystusowego.” 
 
Św. Polikarp „List do Filipian” 
Flp 9,1 „A jesteście przecież pewni, że oni wszyscy *tj. męczennicy+ nie biegli na próżno, lecz istotnie 
w wierze i miłości, i że są teraz na należnym im miejscu przy Panu, gdyż z Nim razem cierpieli. 
 
Męczeostwo św. Polikarpa 19,2 
„Przez swą cierpliwośd zwyciężył niegodziwego urzędnika i tak zdobył wieniec nieśmiertelności. 
Razem z Apostołami i wszystkimi sprawiedliwymi w przeogromnej radości wielbi teraz Boga Ojca 
wszechmogącego i błogosławi Pana naszego Jezusa Chrystusa.” 
 
Najlepszym podsumowaniem tych refleksji będzie cytat z Apokalipsy: Ap 14:13 BT   
„I USŁYSZAŁEM GŁOS, KTÓRY Z NIEBA MÓWIŁ: NAPISZ: BŁOGOSŁAWIENI, KTÓRZY W PANU 
UMIERAJĄ - JUŻ TERAZ. ZAISTE, MÓWI DUCH, NIECH ODPOCZNĄ OD SWOICH MOZOŁÓW, BO IDĄ 
WRAZ Z NIMI ICH CZYNY.”