Technik_pozarnictwa_315[02].Z3.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Zasoby sieciowe

4.1.1. Materiał nauczania.

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Praca w sieciach komputerowych oraz poziom uprawnień w systemie

operacyjnym komputera

4.2.1. Materiał nauczania.

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Korzystanie z sieci Internetowej

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Korzystanie z poczty elektronicznej i komunikatorów internetowych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Pakiety biurowe – podstawowe informacje

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Grafika komputerowa, programy graficzne

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Programy stosowane w jednostkach ochrony przeciwpożarowej

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu korzystania ze

specjalistycznego oprogramowania na potrzeby ratownictwa. Wiedzę tą będziesz
wykorzystywał w szkole przy realizacji wszystkich modułów związanych z zawodem technik
pożarnictwa

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć, aby bez problemów
korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy opanowałeś wiedzę z tej jednostki
modułowej,

−

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu
potwierdzi, że dobrze opanowałeś wiedzę i umiejętności z zakresu tej jednostki
modułowej,

−

literaturę.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie ćwiczeń należy bezwzględnie zwrócić uwagę na przestrzeganie regulaminów,

przepisów bhp i higieny pracy oraz instrukcji stanowiskowych wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Z przepisami należy się zapoznać od początku trwania nauki
i bezwzględnie je stosować.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

stosować terminologię z zakresu sprzętu informatycznego i oprogramowania,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami informatycznymi,

−

podłączyć komputer do sieci zasilającej i urządzeń peryferyjnych,

−

obsługiwać komputer i zainstalowany na nim system operacyjny,

−

obsługiwać urządzenia peryferyjne,

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

uczestniczyć w dyskusjach,

−

prezentować efekty swojej pracy,

−

pracować indywidualnie i współpracować w grupie,

−

wyciągać i uzasadniać wnioski z wykonanych ćwiczeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

wyjaśnić pojęcia: sieć komputerowa, serwer, grupa robocza,

−

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii,

−

wyjaśnić zasady pracy w różnych typach sieci,

−

skorzystać z sieci internetowej,

−

skorzystać z poczty elektronicznej i innych sposobów komunikowania się w sieci,

−

posłużyć się systemem operacyjnym komputera,

−

obsłużyć wybrane pakiety biurowe (arkusz kalkulacyjny, bazę danych),

−

opracować prezentacje multimedialne,

−

określić zastosowanie programów graficznych (Corel, Photoshop),

−

zastosować komputerowe systemy wspomagania i koordynowania działań ratowniczych,

−

uruchomić i zakończyć pracę w każdym z programów stosowanych w jednostkach
ochrony przeciwpożarowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zasoby sieciowe

4.1.1. Materiał nauczania

Z siecią komputerową mamy do czynienia wówczas, gdy istnieje wiele urządzeń

komputerowych  (takich  jak  komputer,  drukarka,  skaner  itp.)  połączonych  ze  sobą  w  celu
wzajemnej  wymiany  danych.  Sposób  połączenia  poszczególnych  urządzeń  może  być
realizowany na dwa sposoby:
1)  Przewodowo (połączenia kablowe lub światłowodowe),
2)  Bezprzewodowo (połączenie odbywa się drogą radiową lub przez podczerwień).

Niezależnie od medium transmisyjnego sieć komputerowa może być tworzona według

różnych schematów połączeń. Wyróżniamy topologię fizyczną i logiczną. W topologii
fizycznej wyróżniamy następujące połączenia:
1) topologia pierścienia – w której połączone urządzenia tworzą pierścień, poniżej

przedstawiono rysunek,

Rys. 1. Topologia pierścienia

2) topologia pierścienia podwójnego – na każdym odcinku poszczególne sąsiadujące ze

sobą elementy połączone są pierścieniem,

Rys. 2. Topologia pierścienia podwójnego

3) topologia magistrali – w której urządzenia przyłączone są do jednej magistrali,

Rys. 3. Topologia magistrali

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) topologia gwiazdy – w której urządzenia połączone są w jednym punkcie centralnym.

Poszczególne elementy są scalane przez koncentrator sieciowy,

Rys. 4. Topologia gwiazdy

5) topologia rozszerzonej gwiazdy – w której możemy mieć kilka połączonych ze sobą

koncentratorów sieciowych, a każdy będący połączeniem w gwiazdę,

Rys. 5. Topologia rozszerzonej gwiazdy

6) topologia hierarchiczna – powstaję z połączenia topologii gwiazdy i magistrali, zwana

również topologia drzewa,

Rys. 6. Topologia hierarchiczna

7) topologia siatki – w której wykonane są połączenia nadmiarowe, w szczególnym

przypadku wszystkie urządzenia połączone są jako każdy z każdym zapewniając większą
bezawaryjność połączeń,

Rys. 7. Topologia siatki

W topologii logicznej wyróżniamy:

1) topologia rozgłaszania – w sieci tej obowiązuje zasada pierwszeństwa, to znaczy, kto

pierwszy wyśle dane, ten zostanie pierwszy obsłużony, przykład sieć Ethernet,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) topologia przekazywania tokenu – obowiązuje zasada, że ten kto posiada token, może

korzystać z medium transmisyjnego, przykład Token Ring, FDDI (oparty o technologię
światłowodową).
Sieć może być wyposażona w serwer, czyli komputer z zainstalowanym

oprogramowaniem,  które  pełni  rolę  usługodawcy  na  rzecz  innych  urządzeń  pracujących
w sieci.  W  szczególności  mogą  to  być  usługi  związane  z  udostępnianiem  zasobów
sieciowych,  czy  też  pełniące  rolę  pośrednika  w  wymianie  informacji  pomiędzy
poszczególnymi  jednostkami  sieci  komputerowej.  Z  uwagi  na  fakt,  że  serwer  może
obsługiwać  znaczną  ilość  urządzeń,  producenci  sprzętu  komputerowego  produkują
dedykowane  komputery  z  przeznaczeniem  do  pracy  jako  serwer.  Komputery  takie  posiadają
znacznie  wydajniejsze  procesory,  dyski  twarde,  karty  sieciowe,  a  także  są  wyposażone
w odpowiednie  systemy  operacyjne  dedykowane  do  pracy  w  środowisku  sieciowym.
W najprostszym  przypadku  system  taki  można  zainstalować  na  zwykłym  komputerze
i również  może  on  być  serwerem,  jednak  przy  większym  obciążeniu  mogą  pojawić  się
problemy  z  wydajnością  i  tym  samym  „przestojami”  danych  wędrujących  pomiędzy
urządzeniami.

W zależności od tego, czy w sieci istnieje serwer, czy też nie, rozróżniamy dwa rodzaje

sieci komputerowych:
1) Sieć równorzędna (z ang. peer to peer) – w której nie występuje serwer – sprzęt

komputerowy jest połączony równorzędnie tzn. nie występuje w sieci komputer pełniący
rolę nadrzędną w stosunku do reszty. Nie jest określona maksymalna liczba komputerów
w  sieci  równorzędnej,  jednak  należy  zwrócić  uwagę,  że  w  miarę  wzrastającej  liczby
urządzeń  znacznie  spada wydajność sieci, a co za tym  idzie mogą pojawić się problemy
z wymianą  danych.  Sieci  równorzędne  są  popularne  w  warunkach  domowych,  gdzie
mamy  kilka  urządzeń  np.  komputer,  laptop,  drukarka.  Poniżej  przedstawiono  rysunek
poglądowy.

Rys. 8. Sieć równorzędna

2) Sieć typu klient-serwer – w której występuje serwer – pełniący role nadrzędną,

sprawujący  kontrolę  nad  zasobami  sieciowymi  i  zapewniający  odpowiedni  przepływ
i wymianę  danych  pomiędzy  urządzeniami  wchodzącymi  w  skład  sieci  komputerowej.
Sieci  klient-serwer  są  stosowane  praktycznie w  każdym  miejscu,  gdzie  występuje  wiele
urządzeń  współpracujących  i  wymagana  jest  bezawaryjna  wymiana  danych  pomiędzy
nimi.  Główną  cechą  tej  sieci  jest  fakt,  że  komputery  (klienci)  nie  używają  nawzajem
swoich  zasobów,  a  jedynie  zasobów  serwera.  Serwer  może  pełnić  tutaj  wiele  ról  np.
prowadzić  uwierzytelnianie  użytkowników,  przydzielać  zasoby,  obsługiwać  pocztę
elektroniczną itp. Poniżej przedstawiono rysunek poglądowy.

Komputer1

Komputer2

Komputer3

Koncentrator sieciowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9. Sieć typu klient serwer

Każdy komputer lub urządzenie pracujące w sieci komputerowej posiada swój

indywidualny,  unikatowy  adres  IP  składający  się  z  czterech  trzycyfrowych  liczb  w  postaci
dziesiętnej  oddzielonych  kropką,  przykład  192.168.2.1  (nie  wszystkie  3  cyfry  musza  być
wykorzystane).  Adres  IP  może  być  przydzielany  statycznie  (ręcznie)  lub  dynamicznie
(automatycznie przez serwer DHCP). Ustawienie tego parametru jest niezbędne do poprawnej
wymiany  danych  pomiędzy  urządzeniami.  Parametr  jest  ustawiany  z  poziomu  ustawień
protokołu  TCP/IP  karty  sieciowej.  Protokół  TCP/IP  jest  protokołem  komunikacyjnym
zapewniającym  połączenie  i  odpowiedni  przepływ  danych  pomiędzy  urządzeniami.  W  sieci
typu  Ethernet  możemy  łączyć  dowolne  komputery  poprzez  koncentrator  sieciowy,  wówczas
kabel  8  żyłowy  (skrętka)  łączymy  w  schemat  A-A  (1  do  jeden).  Może  zaistnieć  sytuacja,
gdzie będzie potrzeba połączenia dwóch komputerów bez koncentratora sieciowego, wówczas
należy  wykonać  kabel  krosujący  według  schematu  A-B.  Poniżej  przedstawione  zostały
schematy połączeń:
1)  Schemat połączenia A-A

Rys. 10a. Połączenie Ethernet typu A-A

2) Schemat połączenia krzyżowego A-B (z ang. cross)

Rys. 10b. Połączenie Ethernet typu A-B

Komputer1

Komputer2

Serwer

Koncentrator sieciowy

Komputer3

biało-pomarańczowy
pomarańczowy
biało-zielony
niebieski
biało-niebieski
zielony
biało-brązowy
brązowy

biało-pomarańczowy

pomarańczowy

biało-zielony

niebieski

biało-niebieski

zielony

biało-brązowy

brązowy

biało-pomarańczowy

pomarańczowy

biało-zielony

niebieski

biało-niebieski

zielony

biało-brązowy

brązowy

biało-zielony
zielony
biało-pomarańczowy
niebieski
biało-niebieski
pomarańczowy
biało-brązowy
brązowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W zależności od wiedzy i zaawansowania sieć komputerową możemy organizować i nią

zarządzać w następujący sposób:
1) Stosując grupy robocze – w skład których wchodzą komputery spełniające określone role

w sieci. Przykładem  może  być grupa robocza pod nazwą „finanse”, w której komputery
będą  przetwarzały  dane  finansowe,  oraz  grupę  roboczą  „kadry”,  w  której  będą
przetwarzane  dane  kadrowe.  Ten  sposób  pozwala  na  systematyzację  i  ograniczenie
ingerencji  poszczególnych  grup  roboczych we własne zasoby.  W  grupie  roboczej  każdy
komputer  jest  samodzielną  jednostką,  a  sposób  uwierzytelnienia  sprowadza  się  do
znajomości loginu użytkownika i hasła na lokalnym komputerze.

2) Stosując domenę – wówczas niezbędny jest kontroler domeny (pełni ją serwer), w której

znajduje  się  baza  zabezpieczeń  poszczególnych  użytkowników.  Osoba  logująca  się  do
domeny  wpisuje  użytkownika  i  hasło  oraz  wybiera  domenę.  Dane  są  porównywane
z bazą danych w kontrolerze domeny i jeśli wynik porównania jest prawidłowy następuje
proces  logowania  i  uruchomienia konta użytkownika  na  jego  komputerze.  Domena  daje
możliwość  tworzenia  i  zarządzania  użytkownikami  przez  administratora.  Dzięki  niej
administrator  ma  pełny  wgląd  do  historii  logowania  użytkowników  końcowych,  może
także w dowolnej chwili zablokować lub zlikwidować konto użytkownika końcowego.
W  związku  z  powyższym  grupa  robocza  jest  w  zasadzie  stosowana  w  sieciach

równorzędnych, natomiast domena ma zastosowanie w przypadku sieci klient-serwer z uwagi
na wymóg obecności kontrolera domeny.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest sieć komputerowa?
2.  W jaki sposób możemy realizować połączenia w sieciach komputerowych?
3.  Co to jest topologia i jakie znasz rodzaje topologii?
4.  Co to jest serwer i jakie zadanie spełnia?
5.  Jaka jest różnica pomiędzy siecią równorzędną, a siecią typu klient-serwer?
6.  Co to jest adres IP?
7.  Co to jest TCP/IP?
8.  Jakie są różnice pomiędzy grupą roboczą, a domeną?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Połącz przy użyciu kabla typu Ethernet komputery w sieć równorzędną i skonfiguruj je

tak, aby możliwa była wymiany danych pomiędzy nimi.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  przygotować zestawy komputerowe i kable połączeniowe,
3)  połączyć odpowiednio komputery kablem typu Ethernet,
4)  włączyć i ustawić parametry komputerów,
5)  sprawdzić poprawność połączenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

przynajmniej dwa zestawy komputerowe,

−

koncentrator sieciowy,

−

kable połączeniowe typu Ethernet (A-A, A-B),

−

zeszyt,

−

materiały piśmiennicze,

−

arkusze papieru formatu A4.

Ćwiczenie 2

Skonfiguruj komputery tak, aby pracowały w sieci w ramach jednej grupy roboczej

o nazwie „strażak”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  przygotować zestawy komputerowe do pracy,
3)  skonfigurować niezbędne parametry,
4)  przypisać grupę roboczą do komputerów,
5)  sprawdzić  w  otoczeniu  sieciowym  obecność  komputerów  przydzielonych  do  grupy

roboczej.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

kable połączeniowe typu Ethernet,

−

koncentrator sieciowy,

−

przynajmniej dwa zestawy komputerowe,

−

arkusze papieru formatu A4,

−

materiały piśmiennicze.

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) połączyć komputery w sieć?



2) utworzyć grupę roboczą?



3) skonfigurować komputery do wymiany danych?



4) wykonać połączenie sieciowe dwóch komputerów?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Praca w sieciach komputerowych oraz poziom uprawnień

w systemie operacyjnym komputera

4.2.1. Materiał nauczania

W zależności od obszaru w którym się poruszamy, sieci możemy podzielić według

następujących typów:
1) Sieć lokalna – LAN (z ang. Local Area Network) – działająca w obrębie korporacji,

instytucji, firmy lub domu, itp., często nazywana siecią wewnętrzną,

2) Sieć rozległa – WAN (z ang. World Area Network) – sieć ogólnoświatowa. Przykładem

sieci WAN jest wszechobecny internet. W ramach sieci WAN może działać również sieć
miejska – MAN (z ang. Metropolitan Area Network) – działająca w obrębie aglomeracji
miejskich.

Na styku poszczególnych sieci znajdują się specjalistyczne urządzenia zabezpieczające

przed nieograniczonym dostępem zarówno jeśli chodzi o ruch przychodzący jak
i wychodzący. Urządznia te zapewniają również odpowiednią translację pakietów tak, aby
uniemożliwić bepośredni dostęp z zewnątrz.

Dzięki sieciom komputerowym pojawiły się nieograniczone możliwości korzystania

z zasobów  innych  użytkowników  i  urządzeń  znajdujących się w  obrębie zarówno naszej  jak
i innych  sieci  (wewnętrznych  i  zewnętrznych).  Mówiąc  o  zasobach  mamy  na  myśli  pliki,
foldery,  dyski  ,  drukarki,  skanery,  itp.  Dobrodziejstwa  te,  oprócz  korzyści  mają  również
strony  negatywne,  wynikające  z  konieczności  odpowiedniego  zabezpieczenia  danych  przed
niepowołanym  dostępem  zarówno  z  sieci  zewnętrznej  jak  i  wewnętrznej.  Dlatego
udostępniając  zasoby  należy  zastanowić  się  komu  pozwolamy  na  korzystanie  z  naszych
danych. Jeśli odbiorcą naszych informacji mogą być wszyscy użytkownicy, tworzymy katalog
publiczny  i  ustawiamy  uprawnienia  dla  wszytkich  użytkowników  sieci  bez  dodatkowych
obostrzeń. W przeciwnym razie,  należy udostępniony katalog odpowiednio zabezpieczyć  np.
poprzez nałożenie hasła znanego tylko nam i odbiorcy (tudzież odbiorców). W zalezności od
posiadanego systemu operacyjnego proces udostępniania wygląda inaczej.

System operacyjny jest integralną częścią komputera, jest oprogramowaniem

pozwalającym  na  instalację  różnego  rodzaju  oprogramowania  i  sprzętu  oraz  zarządzającym
nimi. Wśród najbardziej popularnych systemów operacyjnych możemy wyróżnić:
1)  Microsoft® Windows® i różne jego odmiany (Windows 95,98,2000,XP,Vista i kolejne),
2)  Unix®  i  jego  pochodne  w  tym  np.  Linux®  i  rózne  jego  dystrybucje  (Linux  Red  Hat®,

Mandriva®, Suse® i inne),

3)  Mac OS (Mac OS 8,9,X10.1,X10.5 i inne)
Oprócz  powyższych  występuje  wiele  innych  systemów  operacyjnych.  W  dalszej  części
opracowania  zostaną  przedstawione  mechanizmy  pozwalające  na  wymianę  danych  w  sieci
komputerowej na przykładzie systemu operacyjnego MS Windows®.

W systemie Windows® rozróżnić można następujące standardowo wbudowane grupy

uzytkowników:
1) Administratorzy – w tej grupie użytkownicy posiadają pełne prawa do operacji

wykonywanych  na  zwykłych  plikach  jak  i  plikach  systemowych.  Posiadają  również
wgląd w  konta  innych  użytkowników. Jednym z  rozwiązań  do  ograniczenia dostępu  tej
grupie  jest  szyfrowanie  danych.  Wówczas  tylko  osoba  posiadająca  program  i  hasło  do
deszyfracji może mieć wgląd do plików.

2) Użytkownicy z ograniczony dostępem – w tej grupie uprawnienia są ograniczone do

działań w ramach własnego konta, niemożliwa jest ingerencja w podstawowe pliki
systemu operacyjnego tj. biblioteki systemu, rejestr, oraz pliki konfiguracyjne systemu
operacyjnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Administrator może tworzyć grupy i konta innym użytkownikom. Oprócz wyżej

wymienionych grup mogą być tworzone grupy o dowolnych uprawnieniach, jeśli wymagają
tego używane programy lub inne specyficzne warunki.

Udostępniając zasoby w systemie MS Windows® mamy do dyspozycji następujące

poziomy dostepu:
1)  Pełny dostęp – użytkownik może dokonywać odczytu, modyfikacji i zapisu,
2)  Tylko do odczytu – wówczas niemozliwa jest modyfikacja i zapis,
3)  Zalezny od hasła – dostęp do danych jest możliwy dopiero po wprowadzeniu hasła.

Osoba udostepniająca zasoby może odpowiednio konfigurować uprawnienia poprzez

zezwolenie  na  dostęp  pojedynczemu  użytkownikowi  lub  grupie  użytkowników w zależności
od  potrzeb.  Poziom  dostępu  do  zasobów  może  być  ustawiany  na  wiele  sposobów,  możemy
np.  indywidualnie  rozgraniczać  zabezpieczenia  przydzielając  jednemu  użytkownikowi
uprawnienia  tylko  do  odczytu,  drugiemu  pełne,  trzeciemu  zależne  od  hasła.  Poniżej
przedstawione  zostaną  kolejne  kroki  przykładowego  procesu  udostępniania  katalogu
w systemie MS Windows Vista®.
Krok 1 – tworzymy katalog, w który znajdą się pliki do udostępnienia,
Krok 2 – prawym przyciskiem myszy klikamy na katalogu i wybieramy pozycję „udostępnij”
Krok  3  –  w  zalezności  od  konfiguracji  centrum  udostępniania  w  sieci  mamy  do  wyboru
następujące opcje: możemy udostępnic zasoby tylko osobom, które mają stworzone konto na
naszym  komputerze  lokalnym  lub  w  innym przypadku  możemy  udostepnić  folder  wszytkim
łączocym się z naszym komputerem.
Krok4 – wybieramy opcję udostępniania użytkownikom z ponizszej listy,
Krok5  –  Naciskamy  przycisk  „udostępnij”  i  otrzymujemy  informację,  że  katalog  został
udostepniony.

Włączenie udostępniania zasobu objawia się w MS Windows® Vista® w postaci małego

kwadracika  z  dwoma  osobami  w  lewym  dolnym  rogu  ikony.  Poprzednie  wersje  systemu
objawiały  się  pojawieniem  dłoni  w  dolnej  części  ikony.  Pozostaje  wejść  do  Panelu
sterowania,  narzędzi  administracyjnych,  zarządzania  komputerem  i  w  pozycji  udostępnione
foldery  sprawdzić  czy  pojawił  się  nasz  katalog.  Aby  być  pewnym,  że  nasz  katalog  jest
udostępniony musimy przejść do drugiego komputera i sprawdzić czy faktycznie nasz katalog
jest  widoczny.  W  tym  celu  otwieramy  „sieć”  i  w  obszarze  roboczym  otwartego  okna
odnajdujemy  nazwę  komputera  udostępniającego  folder.  Otwieramy  naciskając  dwukrotnie
prawy przyciskiem myszy, nastepnie wprowadzamy login użytkownika i hasło. Po akceptacji
otwiera nam się okno z udostępnionym folderem. Pozostaje sprawdzić poziom uprawnień.

Powyższy proces może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy ustawienia zapory systemu

na  to  pozwalają.  Zapora  może  być  zarówno  standardowa  dostarczana  z  systemem
operacyjnym,  jak  i zainstalowana  jako dodatkowa aplikacja. Zapora (z ang. Firewall)  filtruje
wszystkie  pakiety,  które  wchodzą  do  naszego  systemu  i  w  zależności  od  ustawień,  zezwala
lub  nie  na  ich  wpuszczenie  do  środka.  Jest  możliwe  takie  ustawienie  zapory,  że  nasz
komputer  nie  będzie  widoczny  w  sieci  komputerowej  mimo,  że  jest  podłączony  do  niej.  W
terminologii  udostępniania  zasobów  istnieje  również  pojęcie  mapowania  dysku.  W  wyniku
zmapowania  dysku  możemy  na  stałe  podłączyć  udostępniony  folder  i  używać  go  jak  dysku
lokalnego, z zaznaczeniem, że musi być włączony komputer użytkownika udsotępniającego  i
zasób  musi  być  dostępny  z  poziomu  sieci  komputerowej.  Mapowanie  (lub  inaczej
podłączanie) odbywa się w podobny sposób jak wyszukiwanie udostępnionych zasobów, z tą
różnicą że zamiast wchodzić do folderu udostepnionego, naciskamy prawym przyciskiem na
tym  folderze  i wybieramy  opcję  mapuj.  W  momencie  mapowania  system  zapyta  nas  czy  w
przyszłości  komputer  po  ponownym  uruchomieniu  ma  pamiętać  hasło  i  podłaczać  się  do
dysku.  Pozostaje  nam  jeszcze  wybrać  kolejną  literę  przypisaną  jako  kolejny  dysk.
Zmapowany dysk jest widoczny w programie „Mój komputer” jako kolejny dysk i może być

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

używany do pracy na plikach na takich samych zasadach jak dyski lokalne, przy założeniu że
osoba udostępniająca zasób pozwoliła na pełny dostęp.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz typy sieci?
2.  Co to są zasoby sieciowe?
3.  W jakim celu udostępniane są zasoby sieciowe?
4.  Jakie znasz poziomy dostępu?
5.  W jaki sposób można ograniczyć dostęp do zasobów sieciowych?
6.  Co to jest system operacyjny?
7.  Co to jest zapora (Firewall) i do czego służy?
8.  Co to jest mapowanie dysku?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Udostępnij swoje zasoby w sieci komputerowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) udostępnić zasoby zgodnie z dyspozycją prowadzącego,
3) sprawdzić na innym komputerze poprawność udostępnienia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestawy komputerowe,

−

sieć komputerowa,

−

arkusze papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Zmapuj udostępniony zasób w sieci komputerowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  znaleźć w sieci komputerowej udostępniony zasób,
3)  zmapować zasób przypisując literę,
4)  sprawdzić podłączony zasób sieciowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestawy komputerowe,

−

sieć komputerowa,

−

arkusze papieru,

−

materiały piśmiennicze.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) udostępnić własne zasoby do użytku sieciowego?



2) zmapować dysk?



3) zmienić uprawnienia użytkownika systemu?



4) zmienić poziom dostępu do zasobów udostępnionych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Korzystanie z sieci Internetowej

4.3.1. Materiał nauczania

Internet jest ogólnoświatową siecią komputerową typu WAN, stanowiąca jednorodną sieć

adresową  połączoną  w  logiczną  całość.  Wymianę  danych  zapewnia  protokół  IP.  Obecnie
z uwagi  na  postęp  technologiczny,  każdy  może  korzystać  z  zasobów  Internetu.  Warunkiem
niezbędnym  jest  podłączenie  komputera  do  tej  sieci  poprzez  odpowiednie  urządzenia
sieciowe,  np.  modem,  router.  Dzięki  sieci  internetowej  mamy  między  innymi  dostęp  do
następujących usług:

−

Przeglądanie stron i serwisów WWW (z ang. World Wide Web) – jest sieciowym
systemem informacyjnym opartym o ogólnodostępne standardy IETF i W3C,

−

FTP (z ang. File Transfer Protocol) – protokół umożliwiający transfer plików,

−

Korzystanie z poczty elektronicznej,

−

Korzystanie z komunikatorów internetowych (np. Gadu-gadu),

−

IRC (z ang. Internet Relay Chat) – usługa umożliwiająca prowadzenie interaktywnej
rozmowy w internecie

−

Telefonia VoIP (z ang. Voice Over IP),

−

Telewizja internetowa,

−

Bankowość elektroniczna.
Internet jest w zasadzie bazą udostępniającą informację, do której dostęp następuje

poprzez  przeglądarki  internetowe  (np.  Internet  Explorer,  Mozilla,  Opera  itp.).  Informacje
wyświetlane  są  w  postaci  stron  internetowych  umieszczanych  na  serwerach  internetowych.
Zawartość  strony  internetowej  jest  hipertekstem,  w  którym  umieszczone  są  hiperłącza
pozwalające na poruszanie się pomiędzy innymi stronami internetowymi. Strony internetowe
mogą mieć następujące struktury:
1)  Sekwencyjna  –  w  tej  strukturze  strony  ułożone  są  jako  uporządkowana  seria,  w  której

przechodzimy ze strony domowej do kolejnych stron po kolei.

Rys. 11. Struktura sekwencyjna

2) Hierarchiczna – strony ułożone są według hierarchii, zazwyczaj od najważniejszej do

najmniej ważnej. W zależności od skomplikowania i potrzeb może być tworzone kilka
bloków tematycznych ułożonych według określonej hierarchii.

Rys. 12. Struktura hierarchiczna

Strona

domowa

Strona 2

Strona 3

Strona 4

Strona

domowa

Podstrona

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) Formacyjna – strony ułożone są seriami np. tematycznie. Na każdej z podstronie

powinien znaleźć się odnośnik do strony domowej.

Rys. 13. Struktura formacyjna

4) Wirtualna – strony ułożone są w sposób różnorodny, generalnie odnośniki odwołują się

według dowolnego klucza. Każda strona może mieć kilka lub więcej odnośników do
dowolnej strony.

Rys. 14. Struktura wirtualna

Przeglądarka posiada pole adresu, w którym użytkownik wpisuje odpowiedni adres URL

(z ang. Uniform  Resource Locator – uniwersalny sposób  lokalizacji zasobów). Adres ten  ma
postać  następującą:  http://www.nazwa.typ.pl,  gdzie  http  oznacza  protokół,  dzięki  któremu
możemy  przesyłać  dokumenty  hipertekstowe  lub  inaczej  po  prostu  otwierać  strony
internetowe,  „nazwa”  oznacza  adres  serwera  internetowego,  „typ”  (nie  zawsze  występuje
w adresie) oznacza rodzaj serwera, na którym znajduje się strona (np. gov – serwer instytucji
rządowej,  com  –  serwer  komercyjny,  edu  –  serwer  edukacyjny),  „pl”  oznacza  lokalizację
portalu  (skrót  kojarzony  z  danym  państwem,  gdzie  znajduje  się  serwer  lub  po  prostu  język
w jakim  jest  witryna).  Wpisując  adres  witryny  w  przeglądarce  internetowej  w  pierwszej
kolejności  zobaczymy  stronę  główną  lub  zwaną  również  domową  (z  ang.  Home  page),
kolejne strony otwierane za pomocą hiperłączy to strony tematyczne i strony z treścią. Strony
mogą być pisane w różnych  językach tj. HTML, Java, PHP itd., przy czym w ramach  jednej
strony  może  być  użyty  więcej  niż  jeden  z  języków.  Oprócz  wyżej  wymienionych  języków
strony  mogą  być  tworzone  z  użyciem  innych  narzędzi  i  technologii,  np.  Flash,  do  otwarcia,
których niezbędne  jest zainstalowanie odpowiednich dodatków, np. Flashplayer®. Tworzone
strony  mogą  również  być  wsparte  przez  różnorodne  bazy  danych,  np.  mysql.  Obsługując
przeglądarkę internetową niezbędna jest umiejętność wyszukiwania informacji.

Niejednokrotnie dotarcie do właściwej strony zajmuje nam wiele czasu. W sieci

internetowej  znajduje  się  miliony  stron,  które  często  powiązane  są  tematycznie.  Stąd
konieczne  stało  się  stworzenie  wyszukiwarek,  czyli  portali  wyszukujących  informacje,  np.
Google®,  Yahoo®,  AltaVista®.  Posługując  się  tzw.  wyszukiwarkami  musimy  jednak
wiedzieć,  w  jaki  sposób  wpisywać  treść  w  pole  wyszukiwania.  Odpowiednie  zapytanie

Podstrona

Strona

domowa

Podstrona

Strona

domowa

Podstrona

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pozwoli  na precyzyjniejsze trafienie we właściwy portal. Należy w związku z tym dokładnie
określić  słowa  kluczowe  i frazy,  jednoznacznie  identyfikujące  obiekt  naszych  poszukiwań.
Wpisując  informację  do  wyszukania  możemy  używać  operatorów  logicznych  lub
modyfikatorów. Przykładowe operatory i modyfikatory zostały przedstawione poniżej:

−

„” – cudzysłowy – umieszczenie pomiędzy nimi wyrazów tworzących frazę powoduje, że
zostaną wyszukane tylko strony zawierające wpisane po kolei wyrazy np. „Szkoła
Aspirantów”,

−

AND – połączenie przykładowo dwóch wyrazów operatorem AND powoduje
wyszukanie wszystkich stron zawierających zarówno jeden jak i drugi wyraz np.
instytucja AND rządowa,

−

OR – połączenie dwóch wyrazów operatorem OR powoduje wyszukanie wszystkich
stron zawierających przynajmniej jeden z wyrazów,

−

gwiazdka – zastępuje ciąg znaków, znak musi być umieszczony w środku lub z prawej
strony wyrazu, przy czym wymagana jest obecność przynajmniej 3 znaków z lewej
strony,

−

+ – plus – znak postawiony przed wyrazem powoduje, że na stronie musi się znaleźć ten
wyraz np. zamek +Wawel,

−

– minus – znak postawiony przed wyrazem oznacza, że nie może się znaleźć na stronie
wyszukiwanej np. samochód –fiat.

Odpowiednie użycie operatorów i modyfikatorów pozwoli łatwiej i szybciej dotrzeć do
przedmiotu naszego zainteresowania.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz usługi dostępne w sieci internetowe?
2.  Jakie znasz struktury strony internetowej?
3.  Jak wygląda składnia adresu internetowego?
4.  Co to jest wyszukiwarka internetowa?
5.  Jaki jest wynik wyszukiwania przy użyciu operatora AND?
6.  Jaki jest wynik wyszukiwania przy użyciu cudzysłowów?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyszukaj informacji w sieci internetowej z użyciem operatorów i modyfikatorów

informacji na temat samochodu GBA 2/16 Renault

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  uruchomić przeglądarkę internetową,
3)  wpisać adres i otworzyć wyszukiwarkę internetową,
4)  wyszukać  informacje  na  temat  samochodu  GBA  2/16  Renault  z  zastosowaniem

operatorów i modyfikatorów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z dostępem do internetu,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Wyszukaj informacji w sieci internetowej z użyciem operatorów i modyfikatorów

informacji na temat naboru do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  uruchomić przeglądarkę internetową,
3)  wpisać adres i otworzyć wyszukiwarkę internetową,
4)  wyszukać  informacje  na  temat  naboru  do  Szkoły  Głównej  Służby  Pożarniczej

z zastosowaniem operatorów i modyfikatorów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z dostępem do internetu,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uruchomić przeglądarkę internetową?



2) znaleźć informację przy użyciu operatorów i modyfikatorów?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Korzystanie z poczty elektronicznej i komunikatorów

internetowych

4.4.1. Materiał nauczania

W XXI wieku poczta elektroniczna stała się codziennością. Mówiąc o poczcie

elektronicznej  mamy  na  myśli  usługę  internetową polegającą  na  przekazywaniu wiadomości
drogą  elektroniczną.  Wiadomość  może  przyjmować  różną  postać,  począwszy  od  zwykłego
tekstu  po  wiadomości  wzbogacone  o  grafikę  oraz  załączniki.  Załącznikiem  może  być
dowolny przez nas wskazany plik lub pliki. Aby móc uzywać poczty elektronicznej niezbędne
jest posiadanie skrzynki elektronicznej. Skrzynka elektroniczna jest umieszczona na serwerze
wyposażonym w specjalne oprogramowanie, dzięki któremu możliwy jest przesył po medium
teletransmisyjnym.  Administrator  takiego  serwera  decyduje  o  istotnych  dla  nas  parametrach
skrzynki pocztowej. Wśród istotnych parametrów możemy wymienić następujące:
1)  Pojemność skrzynki – w przypadku wiadomości z załącznikami musimy zadbać o to, aby

załączniki nie przekroczyły pojemności skrzynki, dostaniemy informację, że skrzynka nie
może przyjąć wiadomości,

2) Wielkość wiadomości – w przypadku przekroczenia dopuszczalnej wielkości wiadomość

nie zostanie wysłana i dostaniemy informację że wiadomość jest za duża,

3) Ograniczenia dotyczące wiadomości – administrator może wykluczyć możliwość

przesyłania pewnych plików wykonywalnych jako załączników, dostaniemy informację,
że załączniki zostały usunięte.
Z poczty elektronicznej możemy korzystać nadwa sposoby tj. poprzez dostęp ze strony

internetowej  lub  korzystając  z  klientów  poczty  lektronicznej  (np.  Poczta  systemu  Windows,
Outlook Express®,  Thunderbird®,  The  Bat®  i  inne).  Korzystając  ze  strony  musimy  wpisać
adres  internetowy,  gdzie  znajduje  się  nasza skrzynka,  następnie  nazwę  użytkownika  i  hasło,
po  czym  zostaniemy  przekierowani  do  skrzynki  pocztowej.  W  przypadku  obsługi  przy
pomocy  klienta  poczty  musmy  najpierw  skonfigurować  parametry  skrzynki.  Niezbędna  jest
znajomość  adresu  serwera  POP3  i  SMTP. POP3 (z  ang.  Post  Office  Protocol  version  3)  jest
protokołem  odpowiedzialnym  za  odbiór  poczty  z  serwera  do  naszego  komputera.  SMTP
(z ang.  Simple  Mail  Transfer  Protocol)  jest  protokołem  odpowiedzialnym  za  wysyłanie
poczty.  Oprócz  wyżej  wymienionych  parametrów,  może  zaistnieć  konieczność  ustawienia
innych  zmiennych  wymaganych  przez  administratorów  serwerów  pocztowych  np.
uwierzytelnianie podczas logowania. Informację o dodatkowych czynnościach, jakie musimy
wykonać  otrzymujemy  podczas  zakładania  skrzynki  pocztowej,  przeważnie  są  tam  zawarte
również  informacje  na  temat  konfiguracji  poszczególnych  aplikacji  do  obsługi  poczty
elektronicznej.  Na  rynku  jest  wiele  portali,  które  udostępniają  swoje  skrzynki  pocztowe
zarówno  komercyjnie  jak  i  odpłatnie  (np.  interia,  onet,  wp,  yahoo  i  inne).  Postać  adresu
elektronicznego  (e-mail)  jest  następująca:  nazwa@nazwaserwera.pl  ,  gdzie  nazwa  jest
identyfikacją  użytkownika,  następnie  występuje  znak  @  (z  ang.  at),  pozostała  część  tak  jak
w przypadku  adresów  stron  internetowych.  Podczas  obsługi  skrzynki  mamy  do  dyspozycji
następujące standardowe foldery:
1)  Odebrane – poczta odebrana,
2)  Wysłane – poczta wysłana,
3)  Niewysłane – poczta niewysłana,
4)  Wysłane – poczta wysłana,
5)  Skrzynka nadawcza – poczta oczekująca do wysłania,
6)  Kosz – poczta usunięta.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oprócz powyższych możemy mieć dodyspozycji inne foldery, np. spam tworzone przez

programy dodatkowo zainstalowane, np. program antywirusowy. Klient poczty elektronicznej
może  obsługiwać  więcej  niż  jedną  skrzynkę  pocztową.  Zaleca  się  stosowanie  programów
antywirusowych,  które  mają  wbudowane  mechanizmy  sprawdzania  poczty  i  w  przypadku
wykrycia  zagrożenia  skutecznie  blokują  mozliwość  wykonania  złośliwych  kodów.  Innym
przydatnym  mechanizmem  jest ochrona przed spamem. Spam jest to tzw. poczta niechciana,
czyli  np.  reklamy,  oferty  różnego  rodzaju  rozsyłane  do  użytkowników  internetu.  Należy
podkreślić,  że  w  przypadku  poczty  płatnej,  wiele  mechanizmów  ochrony  jest  dostarczane
standardowo w ramach obsługi naszego konta. Wówczas oprogramowanie na serwerze filtruje
wiadomości pod kątem wirusów i spamu.

Innym sposobem komunikacji za pośrednictwem sieci internetowej są komunikatory. Jest

to  oprogramowanie  pozwalające  na  przekazywanie  m.in.  tekstu,  dźwięku,  obrazu  w  czasie
rzeczywistym.  Użytkownicy  internetu  mają  do  dyspozycji  wiele  komunikatorów
udostepnianych  za  darmo  (np.  Gadu-gadu®,  Skype®,  Easycall®  i  inne).  Wymagana  jest
rejestracja  na  stronie  producenta,  gdzie  ustalamy  nazwę  użytkownika  i  hasło.  Komunikator
jest  aplikacją,  po  otworzeniu  której  następuje  uwierzytelnienie,  a  następnie  zostajemy
zalogowani do odpowiedniej sieci. Producenci komunikatorów utrzymują serwery, na których
znajduje się baza użytkowników. Osoby mogą być wyszukiwane nawet wówczas, gdy nie są
obecne  w  sieci  tzn.  są  w  trybie  offline.  Dzięki  komunikatorom  możemy  porozumiewać  się
z dowolną  osobą  na  świecie,  posiadającą  komunikator  i  będącą  zalogowaną  do  tego  samego
serwisu.  Porozumiewać  możemy  się  zarówno tekstem  pisanym  z  klawiatury,  jak  i  rozmową
głosową,  ale  i  tworząc  wideokonferencje,  w  których  może  uczestniczyć  więcej  niż  2  osoby
jednocześnie.

Jedynym

ograniczeniem

podczas

zestawiania

rozmów

głosowych

i wideokonferencji  jest przepustowość naszego  łącza  internetowego. Wiadomym  faktem jest,
że  przesył  dźwięku  i  obrazu  wymaga  niewspółmiernie  więcej  bitów  niż  przesył  zwykłego
tekstu.  Przy  pomocy  komunikatorów  istnieje  również  możliwość  przesyłania  wszelkiego
rodzaju plików.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest poczta elektroniczna?
2.  Co to jest POP3?
3.  Co to jest SMTP?
4.  W jaki sposób zapisujemy adres e-mail?
5.  Co to jest spam?
6.  Co to jest komunikator?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Załóż konto pocztowe i skonfiguruj klienta pocztowego do pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) uruchomić przeglądarkę internetową,
3) wpisać adres i otworzyć stronę internetową udostępniającą konta pocztowe wskazaną

przez prowadzącego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  utworzyć konto pocztowe,
5)  zapisać podstawowe informacje dotyczące ustawień,
6)  otworzyć klienta pocztowego,
7)  skonfigurować klienta pocztowego do poprawnej pracy,
8)  wysłać wiadomość pod wskazany przez prowadzącego adres e-mail.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z dostępem do internetu,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Zredaguj i wyślij wiadomość email pod wskazany przez prowadzącego adres.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) otworzyć klienta pocztowego,
3) zredagować i wysłać wiadomość pod wskazany przez prowadzącego adres e-mail.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) założyć konto pocztowe?



2) skonfigurować klienta pocztowego?



3) utworzyć i wysłać wiadomość pod wskazany adres?



4) odebrać wiadomość?



5) zapisać załączniki wiadomości?



6) skonfigurować komunikator?



7) utworzyć wideokonferencję w komunikatorze?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Pakiety biurowe – podstawowe informacje

4.5.1. Materiał nauczania

Jednym z niezbędników komputera jest pakiet biurowy. Pakiet z założenia jest

oprogramowaniem  wspomagający  pracę  biurową.  W  skład  takiego  pakietu  może  wchodzić
wiele  aplikacji  w  zależności  od  rodzaju  i  wersji  oprogramowania.  Na  rynku  są  dostępne
zarówno  pakiety  płatne  (np.  Microsoft  Office®)  jak  i  bezpłatne  (np.  OpenOffice®).
Podstawową  różnicą  pomiędzy  tymi  pakietami  jest  ich  funkcjonalność.  W  skład  pakietu
biurowego na przykładzie MS Office 2007 może wchodzić między innymi:
1)  MS Word – procesor tekstu – służący do tworzenia pism, książek, artykułów itp.
2)  MS Excel – arkusz kalkulacyjny – służący do różnego rodzaju obliczeń,
3)  MS PowerPoint – program do tworzenia prezentacji multimedialnych,
4)  MS Access – baza danych,
5)  MS Outlook – program do obsługi poczty oraz kalendarz,
6)  MS OneNote – program do sporządzania notatek,
7)  MS Publisher – program do tworzenia publikacji,
8)  MS Visio – program do tworzenia schematów,
9)  MS Office SharePoint Designer – program do tworzenia stron internetowych.
W  dalszej  części  niniejszego  opracowania  uwaga  zostanie  skupiona  na  procesorze  tekstu,
arkuszu kalkulacyjnym i tworzeniu prezentacji multimedialnych.

Procesor tekstu służy do zaawansowanej edycji i formatowania tekstu w celu nadania

odpowiedniej szaty typograficznej. Dzięki zaawansowanej obróbce, nasz tekst końcowy może
być wzbogacony o grafikę, wykresy, tabele i inne elementy. Elementy te mogą być wstawiane
jako odnośniki do innych programów, w których są przetwarzane. Głównym zadaniem
procesora jest jednak edycja i obróbka tekstu tj.:

−

Dobór kroju, rozmiaru i koloru czcionki,

−

Pogrubianie, pochylanie i podkreślanie tekstu,

−

Wyrównanie, ustawianie wcięć,

−

Wypunktowanie i numerowanie wierszy.
Ponadto możemy tworzyć style i szablony, dzięki którym będziemy mogli wprowadzać

tekst w sposób zamierzony przez twórcę szablonu. Praca ze stylami wymaga jednak od autora
tekstu  znajomości  zasad  pisowni  i  użycia  znaków  specjalnych,  takich  jak  np.  spacja
rozdzielająca  i  spacja  nierozdzielająca.  Oprócz  pracy  nad  samym  tekstem  procesor  pozwala
na  tworzenie  automatycznego  spisu  treści,  a  także  tworzenie  korespondencji  seryjnej,  co
znacznie ułatwia pracę i skraca czas wykonania określonego zadania np. adresowania kopert.

W MS Word 2007® dokument jest zapisywany jako plik z rozszerzeniem docx, przy

czym  jest  możliwość  zapisu  jako  dokument  starszego  formatu  doc  widzianego  przez
poprzednie  wersje  MS  Word.  Powyższe  informacje  dotyczące  procesora  tekstu  zostały
przedstawione  w wielkim  skrócie.  Na  rynku  dostępne  są  obszerne  publikacje  dotyczące
możliwości  i  zasad  pracy  różnego  rodzaju  procesorów  tekstu,  w  tym  także  dotyczące  MS
Word 2007.

Arkusz kalkulacyjny służy do przetwarzania danych liczbowych przedstawionych

w komórkach tabeli dwuwymiarowej. Dane mogą być przetwarzane na różne sposoby
poprzez zastosowanie odpowiednich działań matematycznych lub bardziej zaawansowanych
formuł. Dane umieszczane są w komórkach, których współrzędne możemy odczytywać na osi
poziomej i pionowej arkusza, przy czym oś pozioma opisana jest literami alfabetu, natomiast
oś pionowa liczbami. Arkusz MS Excel 2007 posiada milion wierszy oraz 16 tysięcy kolumn,
co daje w sumie 16 miliardów komórek. Komórka może zawierać zarówno dane liczbowe jak
i tekstowe. Należy jednak odpowiednio sformatować komórkę, aby dane w niej zawarte były

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

widoczne  we  właściwej  postaci  (można  ustawić  kolor  czcionki,  tło  komórki  itd.).
Na komórkach  można  wykonywać  dowolne  działania  matematyczne.  Komórki  mogą  być
łączone  w  bloki  i  przetwarzane  blokowo.  Do  prawidłowej  pracy  z  arkuszem  niezbędna  jest
znajomość  składni  i  zapisu  działań,  jakie  ma  wykonywać  nasz  arkusz.  Komórki  mogą  być
sortowane zgodnie z życzeniem autora na wiele sposobów. Na podstawie danych zapisanych
w komórkach można tworzyć zaawansowane wykresy zarówno 2 jak i 3 wymiarowe.

Wykresy można tworzyć samodzielnie, a także przy użyciu dostępnych szablonów.

Pomiędzy arkuszami mogą być tworzone połączenia, dzięki czemu możemy korzystać
z danych zawartych w innych arkuszach czy też skoroszytach.

Skoroszyt jest plikiem z rozszerzeniem xlsx (MS Excel 2007), w którym przechowywane

są  dane.  Arkusz  jest  elementem  skoroszytu.  Skoroszyt  może  zawierać  jeden  lub  więcej
arkuszy.  Po  arkuszu  możemy  poruszać się zarówno „myszką”  jak  i klawiaturą przy  pomocy
„strzałek”.  Zarówno  wiersze  jak  i  kolumny  mogą  mieć różną  wysokość i  szerokość,  zależną
od  potrzeb.  Wiersze  i kolumny  mogą  być  ukrywane,  jeżeli  zachodzi  taka  potrzeba.  Pełna
funkcjonalność,  która  nie  jest  przedmiotem  niniejszego  opracowania  jest  dostępna  w
literaturze dotyczącej arkuszy kalkulacyjnych, w tym także MS Excel 2007.

Program do tworzenia prezentacji multimedialnych pozwala wzbogacić nasz przekaz

(wykład)  o  elementy  tekstu,  grafiki,  animacji  i  filmu.  Dzięki  aplikacjom  tego  typu  można
tworzyć barwne wystąpienia, przez co odbiorca znacznie łatwiej będzie przyswajał informacje
zawarte  w  prezentacji.  Podstawowym  elementem  prezentacji  jest  slajd.  Slajdy  tworzone  są
kolejno  jeden  po  drugim,  przy  czym  można  tworzyć  łącza  do  dowolnego  slajdu  w  ramach
zarówno  jednej  prezentacji  jak  i  do  innych  prezentacji.  Odnośniki  mogą  również  łączyć  się
z różnymi  aplikacjami  np.  możemy  w  prezentacji  pokazać  przy  pomocy  odnośnika  arkusz
kalkulacyjny,  w  którym  będzie  wykres. Slajd  może  być tworzony  od  początku  przez autora,
ale  można również  skorzystać z gotowych szablonów. W ramach slajdu  możliwe  jest użycie
różnorodnych  narzędzi  do  tworzenia  animacji  związanych  zarówno  z  tekstem  jak
i  z  obiektami,  które  mogą  się  tam  znaleźć.  Można  również  programować  sposób  przejścia
pomiędzy  slajdami.  Naszej  prezentacji  może  towarzyszyć  dźwięk.  Przy  tworzeniu  należy
zwrócić  szczególna  uwagę  na  sposób  przedstawienia  informacji.  Podstawowym  celem
prezentacji  multimedialnej  nie  jest  pokazanie  możliwości  programu,  ale  przekazanie
właściwej  treści  wykładu.  Prezentacja  ma  jedynie  nas  wspierać  i  pozwolić  na  właściwe
zrozumienie przekazywanych informacji.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest pakiet biurowy?
2.  Jakie znasz elementy wchodzące w skład pakietu biurowego?
3.  Co to jest procesor tekstu?
4.  Co to jest arkusz kalkulacyjny?
5.  Co to jest skoroszyt?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Napisać przy pomocy procesora tekstu raport z użyciem stylów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2)  otworzyć procesor tekstu,
3)  utworzyć style,
4)  napisać tekst zgodnie z wytycznymi prowadzącego

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z procesorem tekstu,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Zredagować artykuł przy pomocy procesora tekstu z użyciem tabel, grafiki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  otworzyć procesor tekstu,
3)  utworzyć style
4)  zredagować artykuł zgodnie z wytycznymi prowadzącego wprowadzając tabele i grafikę

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z procesorem tekstu,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 3

Uzupełnić komórki o dane liczbowe i przetworzyć je zgodnie z dyspozycja

prowadzącego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  otworzyć arkusz kalkulacyjny,
3)  uzupełnić komórki o dane liczbowe,
4)  przetworzyć dane zgodnie z dyspozycją prowadzącego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z arkuszem kalkulacyjnym,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Wykonać prezentację multimedialną zgodnie z dyspozycją prowadzącego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) otworzyć oprogramowanie do tworzenia prezentacji multimedialnej,
3) wykonać slajdy z uwzględnieniem tekstu, grafiki i animacji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z arkuszem kalkulacyjnym,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) poprawnie użyć style i szablony?



2) osadzić w tekście grafikę i tabele?



3) przetworzyć dane liczbowe w arkuszu?



4) wykonać prezentację multimedialną?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Grafika komputerowa, programy graficzne

4.6.1. Materiał nauczania

Programy graficzne służą do obróbki grafiki komputerowej. Grafika komputerowa jest

jednym z działów  informatyki zajmujących się wykorzystaniem komputera do przetwarzania
i wizualizacji  danych.  W  zależności  od  potrzeb  i  rodzaju  grafiki  niezbędne  są  odpowiednie
oprogramowanie oraz narzędzia do przetwarzania plików graficznych. Grafikę komputerową
możemy podzielić w następujący sposób:
1)  Grafika  wektorowa  –  której  podstawą  są  proste,  krzywe  i  figury  geometryczne  opisane

przy pomocy odpowiednich parametrów (współrzędnych, długości, promienia itp.).
Główna zaletą tej grafiki są nieograniczone możliwości skalowania bez utraty jakości.
Przykładowe formaty plików grafiki wektorowej:

−

SVG – format uniwersalny wektorowej grafiki dwuwymiarowej,

−

CDR – tworzony przez aplikację CorelDRAW®,

−

PSD – tworzony przez aplikację Adobe Photoshop®.

2) Grafika rastrowa – obraz jest tworzony przez dwuwymiarową tablicę pikseli.

W zależności od ilości bitów przypadających na jeden piksel obraz będzie posiadał
większą lub mniejsza ilość kolorów.
Przykładowe formaty plików grafiki rastrowej:

−

JPEG – standardowa kompresja statycznych obrazów rastrowych,

−

BMP – bitmapa, obsługuje tylko tryb RGB, bezstratna kompresja, duże rozmiary,

−

TIFF – używany w zastosowaniach DTP (z ang. Desktop Publishing – ogół
czynności prowadzący do utworzenia gotowego projektu graficznego), bezstratna
kompresja,

−

GIF – obraz posiadający bezstratną kompresję, ale o ograniczonej palecie kolorów
do 256,

−

PNG – następca GIF, posiada tryb 24-bit RGB.

Oprócz wyżej wymienionych podziałów można spotkać się również z pojęciem grafiki

fraktalowej, która jest rzadko spotykana.

W zależności od ilości wymiarów grafikę komputerową możemy podzielić na:

1) Grafika dwuwymiarowa 2D – mamy do czynienia z obrazem płaskim np. zdjęcie,
2) Grafika trójwymiarowa 3D – przedstawienie dodatkowo trzeciego wymiaru pozwala

urealnić obraz. Obrazy trójwymiarowe są tworzone przez komputer i oprogramowanie
z obrazów dwuwymiarowych.
Podstawowymi cechami charakteryzującymi obrazy graficzne i świadczącymi o ich

jakości jest rozdzielczość mierzona w pikselach oraz liczba kolorów odzwierciedlona poprzez
ilość bitów przypadających na jeden piksel. W grafice komputerowej stosuje się standardowe
rozdzielczości:
1)  QXGA – Quad XGA – 2048x1536 pikseli,
2)  WUXGA – Widescreen Ultra XGA – 1920x1200 pikseli,
3)  HDTV – 1920x1080 pikseli,
4)  UXGA – Ultra XGA – 1600x1200 pikseli,
5)  SXGA – Super XGA – 1280x1024 pikseli,
6)  XGA – Extended Graphics Array – 1024x768 pikseli,
7)  SVGA – Super VGA – 800x600 pikseli,
8)  VGA – Video Graphics Array – 640x480 pikseli.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W programach graficznych możemy pracować w różnych trybach kolorów. Przykładowe

tryby kolorów wymieniono poniżej:
1) Czarno-biały, w którym głębia barwy wynosi 1 bit z dostępnym jednym kanałem, dzięki

czemu możemy uzyskać 2 kolory,

2) Skala szarości, w którym głębia barwy wynosi 8 bitów z dostępnym 1 kanałem, dzięki

czemu możemy uzyskać 256 kolorów (odcieni szarości),

3) RGB (czerwony, zielony, niebieski), w którym głębia barw wynosi 24 bity z dostępnymi

3 kanałami, dzięki czemu możemy uzyskać 16 777 216 kolorów,

4) CMYK (turkusowy, karmazyn, żółty, czarny), w którym głębia barw wynosi 32 bity

z dostępnymi 4 kanałami, dzięki czemu możemy uzyskać 16 777 216 kolorów,

Rozmiar pliku graficznego liczymy w sposób następujący:

rozdzielczość x głębia kolorów = wielkość pliku

Przykład obliczenia rozmiaru przykładowej grafiki o rozdzielczości 1024x768 i 32 bitowej
głębi wygląda następująco:

1024 x 768 x 32=25 165 824 bity, to jest 25MBajt

Oprócz wyżej wymienionej wartości programy graficzne dopisują swoje parametry przez co
plik zwiększa swój rozmiar.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest grafika komputerowa?
2.  Jak dzielimy grafikę komputerową?
3.  Jakie są podstawowe różnice pomiędzy grafiką wektorową, a rastrową?
4.  Jaka jest rozdzielczość dla trybu XGA?
5.  Ile kolorów możemy otrzymać stosując tryb RGB?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonać rysunek wektorowy przy użyciu oprogramowania CorelDRAW®.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) otworzyć program CorelDRAW®®,
3) utworzyć rysunek zgodnie z wytycznymi prowadzącego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem CorelDRAW®,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonać obróbkę rysunku rastrowego przy użyciu oprogramowania Adobe Photoshop®.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) otworzyć program Adobe Photoshop®,
3) dokonać obróbki rysunku zgodnie z wytycznymi prowadzącego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem Adobe Photoshop®,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wykonać rysunek techniką wektorową?



2) dokonać obróbki grafiki rastrowej?



3) obliczyć rozmiar pliku graficznego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Programy

stosowane

jednostkach

ochrony

przeciwpożarowej

4.7.1. Materiał nauczania

Jednostki ochrony przeciwpożarowej zaopatrzone są w różnego rodzaju oprogramowanie

specjalistyczne.  Oprogramowanie  to  ma  na  celu  przyczynić  się  do  szybszego  dostępu  do
informacji,  a  także  w  razie  potrzeby  wspierania  osób,  które  pełnią  różnorodne  zadania
z zakresu  ochrony  przeciwpożarowej.  Najlepszym  przykładem  są  systemy  dyspozytorskie
stosowane  w  Państwowej  Straży  Pożarnej.  Zadaniem  tych  systemów  jest  wspieranie
dyspozytora  podczas  prowadzenia  działań  ratowniczo-gaśniczych.  Oprogramowanie
dyspozytorskie  powinno  posiadać  wiele  modułów,  które  pozwolą  na  odpowiednie
dysponowanie  siłami  i  środkami  będącymi  w  dyspozycji  PSP.  Wśród  modułów  powinny
znaleźć się następujące elementy:
1)  Obsługa  GIS  –  (GIS  jest  geograficznym  systemem  informacyjnym)  obsługa  mapy

cyfrowej – ze szczególnym uwzględnieniem mapy rejonu działania danego JRG.
Powinna to być mapa trójwymiarowa, na której mogą być uwzględnione tereny
zalewowe. Powinna być wyposażona w wszelkie dostępne warstwy, w tym: warstwa sieci
wodociągowej, gazowej i energetycznej. Mapa powinna być na bieżąco aktualizowana,

2) Obsługa GPS – (GPS jest systemem pozycjonowania satelitarnego) pozwalająca na

zobrazowanie pozycji poszczególnych jednostek na mapie cyfrowej,

3) Obsługa terminali statusów – dzięki którym dyspozytor nie będzie musiał dodatkowo

zajmować się wpisywaniem czasów operacyjnych do systemu. Przy pomocy terminali
statusów dowódca naciska przycisk właściwego statusu, informacja jest przekazywana
drogą radiową do sytemu,

4) Informacje na temat substancji niebezpiecznych – jedną z pierwszych informacji, jakie

możemy  otrzymać  to  numer  substancji  lub  numer  zagrożenia.  Dostęp  do  bazy  po
wpisaniu  numeru  pozwoli  na  błyskawiczna  reakcję  służb  ratowniczych  przy
zastosowaniu  właściwych  procedur,  które  uprzednio  zostaną  umieszczone  w  bazie
danych,

5) Stacja meteo – szczególnie przydatna przy wycieku substancji niebezpiecznych. Na

podstawie odpowiednich parametrów tj. wilgotność, prędkość i kierunek wiatru,
temperatura będziemy mogli zastosować algorytmy matematyczne prognozujące
kierunek i prędkość rozprzestrzeniania się substancji,

6) Prognozowanie rozprzestrzeniania się substancji niebezpiecznych – na podstawie danych

ze  stacji  meteo,  bazy  substancji  niebezpiecznych,  ukształtowania  terenu  i  obecności
budynków  oraz  przy  użyciu  odpowiednich  algorytmów  pozwoli  na  zaplanowanie
odpowiednich działań służb ratowniczych (wyznaczenie strefy i odpowiednie ustawienie
sił  i  środków)  i  ewakuację  zagrożonych  osób  z  miejsca  zdarzenia  i  jednocześnie
skuteczną  likwidację  zagrożenia  przy  maksymalnym  zminimalizowaniu  ryzyka
związanego  ze  zdrowiem  i  życiem  ratowników  biorących  udział  w  działaniach
ratowniczych,

7) Baza danych o obiektach znajdujących się w rejonie działania danej JRG – w skład bazy

powinny

wchodzić:

zdjęcia

obiektu

uwzględnieniem

dróg

dojazdowych

i ewakuacyjnych,  informacje  na  temat  ilości  osób  mogących  znaleźć  się  w  obiekcie
z uwzględnieniem  pory  dnia,  informacje  na  temat  substancji,  które  mogą  znajdować  się
na  terenie  obiektu,  informacje  na  temat  zaopatrzenia  wodnego,  lokalizacji  przyłącza
energetycznego  i  gazowego,  telefony  do  osób  posiadających  wiedzę  szczegółową

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

o obiekcie i substancjach, które mogą się tam znajdować lub które mogą być tam
wytwarzane,

8) Procedury postępowania – opracowane przez doświadczonych dowódców schematy

działania, co do ilości sił i środków oraz sposobu zażegnania zagrożenia, jakie może mieć
miejsce.
System w oparciu o powyższe punkty na podstawie bieżących informacji ze zdarzenia ma

proponować  właściwe  rozwiązania,  które  dyspozytor  będzie  akceptował  lub  nie.
W  przypadku  poważnych  zdarzeń,  np.  wycieku  substancji  niebezpiecznych  system  ma
wspomagać  proces  decyzyjny  dowódcy,  który  będzie  w  stanie  właściwie  określić  sytuację
i  w  następstwie  podjąć  decyzję  prowadzącą  do  optymalnych  rozwiązań.  Powyższe
rozwiązania  musza  uwzględniać  fakt,  że  czas  gra  na  naszą  niekorzyść.  Liczy  się  każda
sekunda,  która  może  uratować  życie  lub  zdrowie  poszkodowanym.  Niezbędna  jest  tutaj
odpowiednia  wymiana  informacji  pomiędzy  systemem,  a  osobą  odpowiedzialną  za  jej
przekazanie, np. dowódcą. Kompletnie wyposażony system może „przeistoczyć” się w system
wspomagania  dowodzenia  i  być  wykorzystany  na  wyższym  szczeblu  np.  w  WSKR
(Wojewódzkim  Stanowisku  Koordynacji  Ratownictwa).  W  skład systemów  dyspozytorskich
powinny wchodzić również takie elementy jak:
1)  Raportowanie  i  zestawienia  –  na  podstawie  prowadzonych  działań  można  tworzyć

różnorodne statystyki i zestawienia z uwzględnieniem ram czasowych

2) Wydruk karty dojazdowej – po wprowadzeniu podstawowych informacji o zdarzeniu,

takich jak adres i rodzaj zdarzenia, system tworzy wydruk karty dojazdowej do zdarzenia.
Wydruk zabiera ze sobą dowódca.

3) Obsługa bram – jednocześnie z wydrukiem karty dojazdowej, system otwiera bramy

wyjazdowe.

4) System alarmowo-informacyjny – natychmiast po wprowadzeniu podstawowych

informacji, następuje zadysponowanie zastępów do zdarzenia. Na wyświetlaczach
informacyjnych pojawia się adres i rodzaj zdarzenia oraz która sekcja ma udać się na
miejsce zdarzenia. Informacja świetlna wzbogacona jest o sygnał dźwiękowy
Po zdarzeniu dyspozytor wraz z dowódcą są zobowiązani do stworzenia dokumentacji ze

zdarzenia,  przy  czym  do  dyspozytora  należy  sporządzenie  karty  zdarzenia  i  karty
manipulacyjnej, natomiast do dowódcy sporządzenie szczegółowego meldunku ze zdarzenia,
a  także  przedłożenie  stosownych  dokumentów  np.  o  przekazaniu  miejsca  zdarzenia.
Dokumentacja  ta  jest  przedkładana  do  dowódcy  jednostki,  a  także  z  programów
dyspozytorskich wędruje do jednostek nadrzędnych tj. JRG-PSK/MSK-WSKR-KCKR.

Na potrzeby ratownictwa tworzone są również programy o mniejszej funkcjonalności.

Przykładem są wszelkiego rodzaju bazy danych, z których korzysta się w zależności od
potrzeb. Baza substancji niebezpiecznych uwzględnia m.in. takie elementy jak:

−

Numer substancji,

−

Numer ONZ,

−

Nazwa substancji,

−

Chemiczne oznaczenie substancji,

−

Zagrożenia,

−

Parametry fizyko-chemiczne,

−

Procedury postępowania w przypadku wycieku, pożaru,

−

Informacje toksykologiczne.
Sposób wyszukiwania w bazie odbywa się poprzez wpisanie w polu wyszukiwania

numeru substancji, numeru ONZ lub nazwy substancji.

Baza numerów operacyjnych zawiera wszystkie pojazdy, będące w użytkowaniu

Państwowej Straży Pożarnej wraz z ich numerami operacyjnymi. Podczas zdarzeń

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wymagających użycia wielu jednostek spoza rejonu baza pozwala na orientację w sytuacji
tzn. kto, skąd i gdzie się znajduje.

Podstawową bazą jest mapa rejonu wraz z obiektami, które się w nim znajdują. Po przez

wybór odpowiedniego obiektu mamy dostęp do jego lokalizacji, dróg dojazdowych
i podstawowe informacje dotyczące rodzaju i przeznaczenia obiektu, dróg ewakuacyjnych,
ilości osób znajdujących się w obiekcie.

Baza teleadresowa pozwala na dostęp w dowolnym momencie do danych teleadresowych

dowolnego  podmiotu  potrzebnego  do  sprawnego  prowadzenia  akcji  ratowniczej.  Baza
zawiera  między  innymi  dane  teleadresowe  Pogotowia  Ratunkowego,  Policji,  Pogotowia
Energetycznego,  Pogotowia  Gazowego,  Straży  Miejskiej,  specjalistów  z  danej  dziedziny
i wiele  innych.  Specyfika  występującego  zdarzenia  narzuca  konieczność  informowania
i dysponowania innych podmiotów do działań.

Baza osobowa zawiera informację o pracownikach i podstawowe dane na ich temat np.

adres zamieszkania.

Baza sprzętu zawiera informację o pojazdach i sprzęcie znajdujących się na wyposażeniu

jednostki.

Oczywiście wszystkie powyższe bazy danych mogą funkcjonować w ramach jednego

sytemu wspomagania dowodzenia, co znacznie zwiększa efektywność pracy. Jak wiadomo
nauka jednego programu może być znacznie prostsza niż nauka kilku programów.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz oprogramowanie stosowane w jednostkach ochrony p.poż.?
2.  Jakie funkcje spełnia mapa cyfrowa?
3.  Do czego służy GPS?
4.  Jakie funkcje spełnia system wspomagania dowodzenia?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Uzupełnij dane o jednostce w katalogu sił i środków.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  otworzyć oprogramowanie, np. SWD,
3)  otworzyć katalog sił i środków,
4)  uzupełnić dane zgodnie z dyspozycją prowadzącego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem, np. SWD,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Otwórz i obsadź nową zmianę oraz wozy bojowe w katalogu sił i środków.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  otworzyć oprogramowanie, np. SWD,
3)  otworzyć nową zmianę,
4)  otworzyć katalog sił i środków,
5)  obsadzić zmianę zgodnie z dyspozycją prowadzącego,
6)  obsadzić wozy bojowe zgodnie z dyspozycją prowadzącego,
7)  sprawdzić poprawność obsady przy użyciu raportu sprawdzenia obsad osobowych,

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem, np. SWD,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 3

Wykonaj obsługę zdarzenia i pełna dokumentację ze zdarzenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2)  otworzyć oprogramowanie, np. SWD,
3)  otworzyć rejestr wyjazdów,
4)  otworzyć nowe zdarzenie,
5)  wypełnić kartę zdarzenia zgodnie z dyspozycja prowadzącego,
6)  zadysponować pojazdy,
7)  uzupełnić czasy operacyjne,
8)  uzupełnić kartę manipulacyjną,
9)  uzupełnić meldunek, np. w SWD-Ewid.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem, np. SWD,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 4

Wykonaj zestawienie ze zdarzeń z uwzględnieniem ram czasowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) otworzyć oprogramowanie, np. SWD - Zestawienia ST,
3) wykonać odpowiednie zestawienie zgodnie z dyspozycją prowadzącego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem, np. SWD,

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 5

Wyszukaj w bazie substancji niebezpiecznych substancję wskazaną przez prowadzącego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości

z literatury uzupełniającej,

2) otworzyć bazę o substancjach niebezpiecznych, np. CIOP,
3) wyszukać substancję wskazaną przez prowadzącego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

zestaw komputerowy z oprogramowaniem, np. CIOP

−

arkusz papieru,

−

materiały piśmiennicze.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uruchomić i zalogować się do SWD?



2) uzupełnić bazę sił i środków w SWD?



3) obsadzić zmianę i wozy bojowe w SWD?



4) obsłużyć zdarzenie i wykonać pełną dokumentację w SWD?



5) wykonać zestawienie w zestawieniach ST?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi.
5.  Test  zawiera  20  zadań  dotyczących  „Korzystania  ze  specjalistycznego  oprogramowania

na potrzeby ratownictwa”. Wszystkie zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna
odpowiedź jest prawidłowa.

6. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej Karcie odpowiedzi: w zadaniach wielokrotnego

wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku pomyłki należy błędną
odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową).

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego

rozwiązanie na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 40 min.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. W sieciach komputerowych możemy wyróżnić następujące topologie

a) pierścienia, magistrali, kwadratu.
b) magistrali, pierścienia podwójnego, prostokąta.
c) siatki, gwiazdy, gwiazdy rozszerzonej.
d) gwiazdy, hierarchiczną, sześcianu.

2. W przypadku, gdy w sieci komputerowej mamy serwer, mamy do czynienia z siecią

a) równorzędną (peer-to-peer).
b) typu serwer-serwer.
c) typu zamkniętego.
d) typu klient-serwer.

3. Adres IP składa się z

a) jednej trzycyfrowej liczny.
b) czterech trzycyfrowych liczb.
c) siedmiu trzycyfrowych liczb.
d) ośmiu trzycyfrowych liczb.

4. Strony internetowe ułożone w sposób różnorodny, bez określonego klucza charakteryzuje

struktura
a) hierarchiczna.
b) sekwencyjna.
c) wirtualna.
d) formacyjna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Korzystając z wyszukiwarki internetowej wpisując w pole wyszukiwania wyraz

poprzedzony znakiem „-” (minus) powoduje, że
a) wyraz nie powinien znaleźć się na stronie wyszukanej.
b) wyraz nie może znaleźć się na stronie wyszukanej.
c) wyraz może warunkowo znaleźć się na stronie wyszukanej.
d) wyraz może znaleźć się na stronie wyszukanej.

6. SMTP jest protokołem odpowiedzialnym za

a) wysyłanie poczty.
b) komunikację pomiędzy dwoma komputerami.
c) odbiór poczty z serwera do naszego komputera.
d) autoryzację użytkownika.

7. Tak zwana poczta niechciana określana jest terminem

a) net.
b) spam.
c) open relay.
d) mail.

8. Procesor tekstu służy do

a) zaawansowanej edycji i formatowania tekstu w celu nadania odpowiedniej szaty

typograficznej.

b) obróbki danych liczbowych.
c) tworzenia prezentacji multimedialnej..
d) wykonywania zaawansowanych rysunków.

9. „docx” jest rozszerzeniem plików tworzonych przez

a) MS Excel 2007.
b) MS Access 2007.
c) MS Word 2007.
d) MS Publisher 2007.

10. Arkusz kalkulacyjny służy do

a) wykonywania slajdów.
b) przetwarzania tekstu.
c) tworzenia publikacji.
d) przetwarzania danych liczbowych.

11. Liczba kolumn w MS Excel 2007 wynosi

a) 11 000.
b) 13 000.
c) 15 000.
d) 16 000.

12. Dwuwymiarowa tablica pikseli jest charakterystyczna dla

a) grafiki fraktalowej.
b) grafiki wektorowej.
c) grafiki rastrowej.
d) grafiki komputerowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Uniwersalny format grafiki wektorowej to

a) GIF.
b) JPEG.
c) TIFF.
d) SVG.

14. Rozdzielczość UXGA wynosi

a) 1600x1200 pikseli.
b) 1024x768 pikseli.
c) 800x600 pikseli.
d) 640x480 pikseli.

15. Rozdzielczość VGA wynosi

a) 2048x1536 pikseli.
b) 1920x1080 pikseli.
c) 1024x768 pikseli.
d) 640x480 pikseli.

16. W trybie RGB głębia barw wynosi

a) 1 bit.
b) 8 bitów.
c) 24 bity.
d) 32 bity.

17. W systemie Windows poziom dostępu do zasobów udostępnionych może być

a) pełny.
b) właściwy.
c) zależny.
d) niezależny.

18. GPS jest systemem pozwalającym na

a) dysponowanie pojazdów.
b) gromadzenie, przetwarzanie i wizualizację danych geograficznych.
c) przesyłanie statusów.
d) lokalizację pojazdów.

19. Do zadań dyspozytora w oprogramowaniu dyspozytorskim nie należy

a) sporządzenie meldunku ze zdarzenia.
b) sporządzenie karty manipulacyjnej.
c) sporządzenie karty zdarzenia.
d) dysponowanie wozami bojowymi.

20. GIS to system

a) rozprzestrzeniania się substancji niebezpiecznych
b) wizualizacji danych geograficznych.
c) dyspozytorski.
d) gromadzenia, przetwarzania i wizualizacji danych geograficznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Korzystanie z programów wspomagających działania ratownicze

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem: