RACHUNKOWOŚĆ BUDŻETOWA
NADGODZINY
PRACOWNIKÓW
SEKTORA
PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ,
JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
NADGODZINY
PRACOWNIKÓW
SEKTORA
PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ,
JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
RACHUNKOWOŚĆ BUDŻETOWA
NADGODZINY
PRACOWNIKÓW
SEKTORA
PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ,
JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
NADGODZINY
PRACOWNIKÓW
SEKTORA
PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ,
JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
2
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Spis treści
• Nadgodzinypracownikówsamorządowych .....................................................................3
–Ustalenierozkładuczasupracy..................................................................................3
–Zastosowaniesystemówczasupracy............................................................................4
–Dopuszczalnośćpracywnadgodzinach.........................................................................5
–Warunkiwykonywaniapracywnadgodzinach.Polecenieprzełożonego....................................5
–Rekompensatapracywgodzinachnadliczbowych–czaswolny.............................................6
–Pracawgodzinachnadliczbowychwniedzielęlubświęto....................................................7
–Rekompensatapracywgodzinachnadliczbowych–wynagradzanie........................................8
–Sposóbobliczaniadodatkówzanadgodziny...................................................................9
• Nadgodzinywsłużbiecywilnej...................................................................................11
–ozkładyczasupracywsłużbiecywilnej ......................................................................11
–Uprawnieniaztytułupracywnadgodzinach–czaswolny..................................................12
–Czaswolnywsłużbiecywilnej..................................................................................12
–Wynagrodzeniezanadgodziny.................................................................................13
• Instytucjekultury...................................................................................................13
• Służbymundurowe...............................................................................................14
–Policja .............................................................................................................14
–Rekompensowaniesłużbyponadwymiarowej ................................................................16
–Strażpożarna.....................................................................................................16
Autor
Michał Culepa
specjalista ds. prawa pracy
KierownikCentrumWydawniczego
Ewa Marmurska-Karpińska
Wydawca
Dorota Liebchen
Redakcja
Karol Zawadzki
Korekta
Zespół
CBP 353ISBN978-83-269-0036-5
Copyright©byWydawnictwoWiedzaiPraktykasp.zo.o.
Warszawa2010
WydawnictwoWiedzaiPraktykasp.zo.o.
03-918Warszawa,ul.Łotewska9a,
www.wip.pl
tel.0225182929,faks0226176010
Praktycznyraport„Nadgodzinypracownikówjednosteksektorafinansówpublicznych”chronionyjest
prawemautorskim.Przedrukmateriałówopublikowanychwraporcie„Nadgodzinypracownikówjednostek
sektorafinansówpublicznych”–bezzgodywydawcy–jestzabroniony.Zakazniedotyczycytowania
publikacjizpowołaniemsięnaźródło.Niniejszyraportzostałprzygotowanyzzachowaniemnajwyższej
starannościiwykorzystaniemwysokichkwalifikacji,wiedzyidoświadczenia.Zaproponowanewraporcie
„Nadgodzinypracownikówjednosteksektorafinansówpublicznych”wskazówki,poradyiinterpretacje
dotycząsytuacjitypowych.Ichzastosowaniewkonkretnymprzypadkumożewymagaćdodatkowych,
pogłębionychkonsultacji.Publikowanerozwiązanianiemogąbyćtraktowanejakooficjalnestanowisko
organówiurzędówpaństwowych.
Wzwiązkuzpowyższymredakcjaniemożeponosićodpowiedzialnościprawnejzazastosowaniezawar-
tychwraporcie„Nadgodzinypracownikówjednosteksektorafinansówpublicznych”wskazówek,przy-
kładów,informacjiitp.dokonkretnychprzypadków.
3
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Według definicji czasu pracy, jest to czas w którym pracownik pozostaje w dyspozycji praco-
dawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.
Granice okresu wykonywania obowiązków służbowych wyznacza określona liczba godzin
w danym okresie albo wymiar zadań służbowych do wykonania. Przekroczenie norm, czyli
praca poza normalnymi godzinami lub ponad wyznaczone zakresy zadań służbowych, z reguły
jest związane z określonymi rekompensatami dla zatrudnionego.
Warto zatem, abyś wiedział, jakie obowiązki ciążą na Tobie jako osobie rozliczającej pracowni-
ków jednostki sektora finansów publicznych.
Przeczytaj e-booka i dowiedz się m.in:
•
Jak rozliczyć czas pracy pracowników samorządowych,
•
Jak obliczyć dodatki za nadgodziny w służbie cywilnej i w instytucjach kultury,
•
Jak rekompensować czas pracy w ramach ponadwymiarowej służby mundurowej.
Michał Culepa
specjalista ds. prawa pracy
Nadgodziny pracowników samorządowych
Pracownicysamorządowipodlegająwramachstosunkupracydwómzasadniczymregulacjom–usta-
wiez21listopada2008r.opracownikachsamorządowych(Dz.U.nr223,poz.1458)i–napodsta-
wiejejart.43ust.1–przepisomKodeksupracywzakresienieuregulowanymprzezprzepisyustawy
pragmatycznej.
Obecnieczaspracypracownikówsamorządowychjesttylkowniewielkiejczęściuregulowanywsamej
ustawieopracownikachsamorządowych.Wpozostałymzakresiestosujesięzatemprzepisykodeksowe.
Ustalenie rozkładu czasu pracy
Zasadniczosystemyirozkładyczasupracyorazprzyjęteokresyrozliczenioweczasupracyustalasię
wukładziezbiorowympracylubwregulaminiepracyalbowobwieszczeniu,jeżelipracodawcanie
jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy
(art. 150 § 1Kodeksupracy).
Niektóre systemy czasu pracy, np. weekendowy lub system skróconego tygodnia pracy określone
wart.143–144ww.ustawy,wprowadzasięwsamejumowieopracę.Wprzypadkupracodawców
samorządowychmożliwośćregulacjirozkładuczasupracyjestustalonaniejako„zgóry”.
Jeżelibowiemniezawartoukładuzbiorowegopracywramachdanejjednostkisamorządowej,wów-
czaskażdypracodawcasamorządowy,bezwzględunaliczbęzatrudnionychpracowników,jestzobli-
gowanydowydaniaregulaminupracy.Wregulaminietymmazostaćokreślonyporządekwewnętrzny
irozkładczasupracywsposóbzapewniającyobywatelomzałatwianiesprawwdogodnymdlanich
czasie(art.42ust.1ustawyopracownikachsamorządowych).
Rozkładyczasupracyisystemyczasupracydlaposzczególnychpracownikówicałejjednostkiokreśla
więckażdajednostkabędącapracodawcąsamorządowymzosobna.
4
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
PRZYKŁAD
Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji w D. jest jednostką organizacyjną gminy D. Zgodnie ze statutem
gminy ma on status odrębnej jednostki budżetowej gminy, a jego dyrektor wykonuje obowiązki pra-
codawcy wobec zatrudnionego tam personelu. GOSiR zatrudnia łącznie 26 osób, z czego 15 osób
jest zatrudnionych na podstawie umów o pracę, a pozostali zatrudnieni są na podstawie umów zle-
cenia. Zgodnie z art. 104 § 2 Kodeksu pracy regulaminu pracy nie wprowadza się, jeżeli u pracodawcy
obowiązują postanowienia układu zbiorowego pracy lub gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 20 pra-
cowników. Jednak GOSiR, jako jednostka gminna ma obowiązek wprowadzić swój regulamin pracy
na podstawie ustawy o pracownikach samorządowych.
Rozkładyczasupracyisystemyczasupracydlaposzczególnychpracownikówicałejjednostkiokreśla
więckażdajednostkabędącapracodawcąsamorządowymzosobna.Żadnajednostkanadrzędna
wsensieorganizacyjnymaniorgannadzorującyniemająkompetencjidoustalaniaposzczególnympra-
codawcomsamorządowymczasupracy.Wprzeciwieństwiedojednostekadministracjipaństwowej
równieżRadaMinistrówaniżadenzresortówniemająuprawnieńdowydawaniaogólnychprzepisów
odnośnieczasupracyjednosteksamorządowych.Podtymwzględemkażdajednostkaustalagodzin
pracywedługwłasnegouznaniaipotrzeb.
Zastosowanie systemów czasu pracy
Obecnieobowiązująceprzepisyustawyopracowniachsamorządowychnieokreślajądopuszczalnych
normczasupracyanimożliwychdozastosowaniasystemówczasupracy.Wzwiązkuztymzastoso-
waniemająodpowiednieprzepisyKodeksupracy.Tymsamymmożnauznać,żewjednostkachsamo-
rządowychmogąbyćzastosowanewszystkiesystemyokreślonekodeksowo,oileoczywiściebędzie
tomożliwezewzględunaorganizacjępracywdanejjednostce.Ponadtodyrektywądlazastosowa-
nia danego systemu czasu pracy będzie zasada zapewnienia obywatelom możliwości załatwiania
sprawwdogodnymdlanichczasie.
Wsamorządziemożnazatemzastosowaćsystem:
1) podstawowy(art.129Kodeksupracy),zgodniezktórym:
•
czaspracyniemożeprzekraczać8godzinnadobęiprzeciętnie40godzintygodniowo,
•
pracapowinnabyćwykonywanawprzeciętnie5-dniowymtygodniupracy,
•
przyjętyokresrozliczeniowyniemożeprzekraczać4miesięcy,
2) równoważny(art.135iart.136–137Kodeksupracy)zmożliwościąprzedłużeniawymiaruczasu
pracywjednejdobiedo:
•
12godzin(okresrozliczeniowyniemożeprzekraczać1miesiąca,awuzasadnionychwypad-
kach–3miesięcy),
•
16godzin–wyłączniewstosunkudozatrudnionychprzydozorzeurządzeńlubzwiązanych
zczęściowympozostawaniemwpogotowiudopracy,
•
24godzin–wyłączniewstosunkudozatrudnionychprzypilnowaniumienialubochronie
osób(strażnicy,pracownicyochrony),
3) przerywanego czasu pracy(art.139Kodeksupracy),oilezostałzawartyukładzbiorowypracy,
4) zadaniowy.
Przykażdymzpowyższychsystemówczasupracy(pozazadaniowym,gdzietopracownikdecyduje
o godzinach wykonywania pracy na podstawie uzgodnienia z pracodawcą zadań do wykonania
wokreślonymterminie)możnazastosować
system pracy zmianowej(art.146Kodeksupracy).
5
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Dopuszczalność pracy w nadgodzinach
Pracawykonywanaponadobowiązującepracownikanormyczasupracy,atakżepracawykonywana
ponadprzedłużonydobowywymiarczasupracy,wynikającyzobowiązującegopracownikasystemu
irozkładuczasupracy,stanowipracęwgodzinachnadliczbowych(art. 151 § 1Kodeksupracy).
Ustawaopracownikachsamorządowychprzewidujemożliwośćzatrudnianiapracownikówsamorzą-
dowychpozanormalnymigodzinamipracy,czylipozagodzinamiwyznaczonymiwregulaminiepracy,
jakogodzinypracydlaposzczególnychpracowników.
Należypamiętać,żejednostkisamorządowe,codozasady,niepowinnywykonywaćpracywniedziele
iświęta(tj.wdniustawowowolneodpracy)–zawyjątkiemzakładówusługowych,jednostekpomocy
społecznej oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, oraz zakładów prowadzących działalność
wzakresiekultury,oświaty,turystykiiwypoczynku.Azatempracownicyurzędówibiur,codozasady,
niepowinniwięcwykonywaćpracęwdniustawowowolneodpracy.Jeżelijednakwymagajątego
potrzebyjednostki,wktórejpracowniksamorządowyjestzatrudniony,napolecenieprzełożonego
możeonwykonywaćpracęwgodzinachnadliczbowych,wtymwwyjątkowychprzypadkachtakże
wporzenocnejorazwniedzieleiświęta.Zasadataniemazastosowaniado:
•
kobietwciąży,
•
pracownikówsprawującychpieczęnadosobamiwymagającymistałejopieki(dorosłymilubmało-
letnimi),
•
opiekującychsiędziećmiwwiekudo8lat.
Wprzypadkukobietwciążyzatrudnionychwsamorządzieistniejebezwzględnyzakazpracywnad-
godzinach.Pozostaliwymienienipracownicyopiekującysiędziećmilubinnymiosobamimogąpra-
cowaćpogodzinachtylkopowyrażeniunatozgody.Wskazanesprawowanieopiekiniedotyczywy-
łącznieczłonkówrodziny,gdyżprzepiswspominatylkoogólnieoosobachwymagającychstałejopieki.
Abyskorzystaćzewskazanegouprawnienia,urzędnikmusizatemzłożyćstosowneoświadczenie,
wskazującenakoniecznośćsprawowaniaopiekinadkonkretną,imienniewskazanąosobą,któratej
opiekipotrzebuje.
Przełożonyikierownikjednostkizatrudniającejniepowinnijednakżądaćwykazania,jakiestosunki
osobistewiążąurzędnikazewskazanąosobą,którąsięopiekuje.Wystarczy,abypracownikwykazał,
żetakaopiekajestkonieczna(np.zewzględunachorobęczystanpociężkimwypadku).
Wspomniećteżnależyojeszczejednejkategoriipracowników,którychdotyczyzakazpracywnad-
godzinach.Sątoniepełnosprawni.Niepełnosprawnyurzędnik,niezależnieodstopnianiepełnospraw-
nościniemożebyćzatrudnionypozagodzinamianiwnocy–takstanowiogólnazasadaokreślona
wart.15ust.3ustawyorehabilitacjizawodowejispołecznejorazzatrudnianiuosóbniepełnosprawnych.
Warunki wykonywania pracy w nadgodzinach. Polecenie przełożonego
Wprzypadkupracownikówsamorządowychustawanieposługujesięterminem„szczególnychpotrzeb
pracodawcy”.Wskazanesątylkodwawarunkiuzasadniającepracępozanormalnymigodzinamipracy:
•
potrzebyjednostkii
•
polecenieprzełożonego.
Oznaczato,żewkażdymwypadku,gdyzaistniejeuzasadnionakoniecznośćdłuższejpracy,przełożonypra-
cownikasamorządowego(należyuznać,żetakżekierownikjednostki)możenakazaćpozostaniewpracy.
WprzeciwieństwiedoKodeksupracyustawaopracownikachsamorządowychwprowadzaobowiąz-
kowąkategoriępoleceniaprzełożonego,jakodrugiejpodstawywykonywaniapracywgodzinach
6
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
nadliczbowych(pierwsząsą–jakjużwcześniejwykazano–potrzebyjednostki,niekoniecznie„szcze-
gólne”).Tymsamymnależyuznać,żeniepowinnowystępowaćwadministracjipublicznejwykony-
waniepracypozagodzinamibezpolecenia,zsamejinicjatywypracownika.
Rekompensata pracy w godzinach nadliczbowych – czas wolny
Pracownikowisamorządowemuzapracęwykonywanąnapolecenieprzełożonegowgodzinachnad-
liczbowychprzysługujewedługjegowyboru:
•
wynagrodzeniealbo
•
czaswolnywtymsamymwymiarze,ztymżewolnyczas,nawniosekpracownika,możebyć
udzielonywokresiebezpośredniopoprzedzającymurlopwypoczynkowylubpojegozakończe-
niu(art.42ust.4ustawyopracownikachsamorządowych).
Przepistenwykluczazatemmożliwośćudzieleniaczasuwolnegozapracęwnadgodzinachwzwięk-
szonymwymiarze,bezwnioskupracownika,nazasadachokreślonychwart.151
2
§2Kodeksupracy.
Pracowniksamorządowymoże„odebrać”czaswolnyzapracęwnadgodzinachtylkowwymiarze
równymliczbienadgodzin.Możetonastąpićwterminiewskazanymwewniosku,awięcpozaokre-
semrozliczeniowym.
Pracownikowisamorządowemuzapracęwykonywanąnapolecenieprzełożonegowgodzinachnad-
liczbowychprzysługuje,wedługjegowyboru,wynagrodzeniealboczaswolnywtymsamymwymiarze,
ztymżewolnyczas,nawniosekpracownika,możebyćudzielonywokresiebezpośredniopoprze-
dzającymurlopwypoczynkowylubpojegozakończeniu(art.42ust.4ustawyopracownikachsamo-
rządowych).Przepistenoznacza,żepracowniksamorządowymożeskorzystaćtylkozdwóchrodza-
jówrekompensatyzapracęwnadgodzinach:
•
czasuwolnego,
•
wynagrodzenia.
Przepistenwykluczazatemmożliwośćudzieleniaczasuwolnegozapracęwnadgodzinachwzwięk-
szonymwymiarze,bezwnioskupracownika,nazasadachokreślonychwart.151
2
§2KodeksPracy.
Pracowniksamorządowymoże„odebrać”czaswolnyzapracęwnadgodzinachtylkowwymiarze
równym liczbie nadgodzin. Zarazem odbiór może nastąpić w terminie wskazanym we wniosku,
awięcpozaokresemrozliczeniowym.
PRZYKŁAD
Marek P., zatrudniony na stanowisku inspektora w urzędzie miasta przepracował w marcu łącznie 10 godzin
nadliczbowych. Pracuje w podstawowym systemie czasu pracy. Okres rozliczeniowy czasu pracy
w urzędzie jest zasadniczo 3-miesięczny i rozpoczyna się w styczniu każdego roku, bieżący okres
kończy się zatem w marcu. Marek P. ma zaplanowany urlop w dniach 6–19 września. W tej sytuacji
ma on prawo złożenia wniosku o odbiór nadgodzin w dniach 2–3 września lub 20–21 września. Bur-
mistrz – jako pracodawca – ma wówczas obowiązek uwzględnienia takiego wniosku.
NajlepsiekspercizajmąsięTwoimproblemem,udzielającCiindywidualnejporady
Portalspecjalniedlaksięgowychsferybudżetowej.
7
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Praca w godzinach nadliczbowych w niedzielę lub święto
Wprzypadkupracywgodzinachnadliczbowychwniedzielęlubświęto,bezwzględunaliczbęprze-
pracowanychgodzin,pracodawcazobowiązanyjestdozapewnieniainnegodniawolnegoodpracy:
•
wzamianzapracęwniedzielę–wokresie6dnikalendarzowychpoprzedzającychlubnastępują-
cychpotakiejniedzieli,ajeżeliniemożnagoudzielićwtymterminie–dokońcaokresurozlicze-
niowego,
•
wzamianzapracęwświęto–wciągudanegookresurozliczeniowego.
Niecopodobnasytuacjadotyczypracywdniuwolnymodpracywynikającymz5-dniowegotygodnia
pracy.Tradycyjniedniemtakimjestnajczęściejsobota(tzw.wolnasobota),przyczymjaknajbardziej
dopuszczalnejestokreślenieinnegodniajakowolnego(np.możetobyćponiedziałek,lubinnypo-
wszednidzieńtygodnia).
Zapracęwdniuwolnymwynikającymz5-dniowegotygodniapracyprzysługujerównieżcałydzień
wolny,udzielonywterminieuzgodnionymzpracownikiem,dokońcadanegookresurozliczeniowego
(art.151
3
Kodeksupracy).
WedługstanowiskaGłównegoInspektoratuPracy(pismonrGPP-249-4560-52/09/PE/RP,b.daty,praca
dniuwolnym,wynikającymzprzeciętniepięciodniowegotygodniapracy(np.wsobotę)powinnabyć
zrekompensowanaudzielenieminnegodniawolnego,niepóźniejniżdokońcaokresurozliczenio-
wego.Uprawnienietopowstajeniezależnieodliczbygodzinzatrudnieniawdniuwolnymwynikają-
cymzrozkładu.Nawetjeżelipracabyławykonywanakrótko,np.przez3godziny,pracownikmoże
domagaćsiępełnegodniawolnegowzamian.Należypodkreślić,żepracodawcaniemaprawawyboru
sposoburekompensowaniapracywdniuwolnym,wynikającymzprzeciętniepięciodniowegotygod-
niapracy.Ustawowoprzewidzianąformąjestudzielenieinnegodniawolnegoodpracy–art.151
3
Kodeksupracy.nieprzewidujemożliwościwypłatyżadnegododatkowegowynagrodzenia.Nieudzie-
leniedniawolnego,októrymmowawprzepisieart.151
3
Kodeksupracy,jestwykroczeniemprzeciwko
prawompracownika,określonymwart.281pkt5Kodeksupracy,zagrożonymkarągrzywnywwyso-
koścido30tys.zł.
PRZYKŁAD
Anna M., zatrudniona w starostwie powiatowym E. w wydziale zarządzania kryzysowego, w związku
z rosnącym zagrożeniem powodziowym w 4 gminach tego powiatu, otrzymała – podobnie jak inny
pracownicy wydziału – polecenie naczelnika stawienia się do pracy w sobotę 6 marca. Od początku
miesiąca cały wydział przeszedł na system pracy całodobowej, 7 dni w tygodniu. Pracownicy mieli
przychodzić do pracy według grafiku, przy czym w sytuacjach nagłych poszczególni pracownicy byli
wzywani do pracy po godzinach. W sobotę i niedzielę 6–7 marca Anna M. miała wyznaczone dni
wolne wg grafiku. W sobotę przyszła do pracy w urzędzie, jednak alarm – wobec polepszenia się wa-
runków pogodowych – odwołano. Anna M. pracowała w sobotę tylko 4,5 godziny. W tej sytuacji
przysługuje jej cały dzień wolny od pracy w zamian za pracę w wolną sobotę. W urzędzie stosowany
jest 4-miesięczny okres rozliczeniowy i pracodawca, po uzgodnieniu z pracownicą, wyznaczył dzień
wolny do odbioru za pracę w wolną sobotę na dzień 6 kwietnia.
Udzielającczasuwolnego,należypamiętać,żeniemożeonzastępowaćurlopuwypoczynkowego.
Jeżelizatemurlopzostałzaplanowanywokreślonymterminie,wówczasgodzinywolnemogąbyć
wykorzystanejedynie„obok”tegourlopu,jakojegoswoisteprzedłużenie.Bezznaczeniajesttuter-
minwykorzystaniawolnychgodzin–możeonnastąpićwkażdymdniudanegorokukalendarzowego.
Wartozwrócićuwagę,żeobydwaprzepisyprzewidująjedyniemożliwośćudzieleniaczasuwolnego
„obok”urlopu.Należyzatemuznać,żekierownikjednostkimożeuwzględnićwniosekpracownika,
alemożetakżeodmówićudzieleniaczasuwolnegowewskazanymterminie.Uzasadnienieodmowy
niejestkonieczne,gdyżnieprzewidujątegoprzepisy.
8
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Rekompensata pracy w godzinach nadliczbowych – wynagradzanie
Za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi samorządowemu przysługuje alternatywnie:
czaswolnylubwynagrodzenie.Problempojawiłsięwzwiązkuzużyciempojęcia„wynagrodzenie”
wtymprzepisie.Oilewprzypadkusamegowynagrodzenia„normalnego”sprawajestoczywista–za
czasprzepracowanytakiewynagrodzeniepracownikowizawszeprzysługuje,otyleproblememsta-
łysiędodatkizapracęwnadgodzinach.Kwestiaprawadotychdodatkówdlapracownikówsamo-
rządowychjestobecniesporna.
Przez„normalnewynagrodzenie”należyrozumiećtakiewynagrodzenie,którepracownikotrzymuje
staleisystematycznie,awięcobejmującezarównowynagrodzeniezasadniczewynikającezestawki
osobistegozaszeregowania,jakidodatkoweskładnikiwynagrodzeniaocharakterzestałym,jeżelina
podstawieobowiązującychwzakładziepracyprzepisówpłacowychpracownikmaprawodotakich
dodatkowychskładników(wyrokSąduNajwyższegoz3czerwca1986r.,sygn.aktIPRN40/86).
Wynagrodzenietomożeobejmowaćrównieżdodatekfunkcyjny,dodatekzastażpracy,jakrównież
dodatekzapracęszkodliwądlazdrowiaczyinnedodatki,bowiemstałe,dodatkoweskładnikiwyna-
grodzeniamającharakterwynagrodzenianormalnego.SądNajwyższystwierdziłponadto,iżwskład
normalnegowynagrodzeniapracownikamożewchodzićtakżepremia,jeżelimaonacharakterstały
i niejestuzależnionaoduzyskaniaokreślonychkonkretnychosiągnięćwpracy,nieobjętychzadania-
miwykonywanymiwgodzinachnadliczbowych.Stanowiskotojestjednakkwestionowane.
Kwestia,czypracownikomsamorządowymnależąsiędodatkizanadgodzinystanowiproblem,gdyż
pojawiłysiępoglądyoszczególnymcharakterzenormyart.42ust.4ustawyopracownikachsamo-
rządowych,którazastępujeprzepisyonadgodzinachokreślonewKodeksiepracy.Wefekciemożna
uznać,żepracownikomsamorządowymnienależąsięwogóledodatkizanadgodziny,atylkonor-
malnewynagrodzenie.Opinietebudząjednakpoważnekontrowersjewśródspecjalistów.Jednakże
wydajesię,żezgodniezzasadądziałaniaprzepisówprawapracy,wszczególnościzakładowegopra-
wapracy(wtym:regulaminuwynagradzania)nakorzyśćpracownikówmożnauznać,żewskazane
wpytaniuprzepisyregulaminowemogąrozszerzaćuprawnieniapracownikówsamorządowychwtym
zakresie.Wpraktyceoznaczato,żepracodawcasamorządowy–nawetmimoobowiązującegoprze-
pisuart.42ust.4ww.ustawy–możepoprzezodpowiednizapisregulaminuwynagradzaniazapewnić
pracownikomstosownedodatki.
PRZYKŁAD
Przykładowy zapis regulaminu wynagradzania jednostki samorządowej w zakresie dotyczącym do-
datków za nadgodziny:
㤠...
1. Pracownicy urzędu mogą wykonywać zadania służbowe poza normalnymi godzinami pracy.
2. Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje pracownikowi wynagrodzenie lub czas wolny
na zasadach określonych w przepisach ustawy o pracownikach samorządowych.
3. Poza wynagrodzeniem za pracę, o którym mowa w ust. 2 pracownikom urzędu za każdą godzinę
pracy nadliczbowej przysługuje dodatek.
4. Prawo do dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych oraz jego wysokość są ustalane według
zasad określonych w przepisach Kodeksu pracy.
5. W przypadku, gdy pracownik na swój wniosek korzysta z czasu wolnego za pracę w godzinach
nadliczbowych, dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych nie przysługuje”.
9
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Sposób obliczania dodatków za nadgodziny
Jeżelipracownikowisamorządowemuzostanąprzyznanedodatkizapracęwnadgodzinach(czyto
wwynikukorzystnejwykładniprzepisówustawowych,czyteżwzwiązkuzobowiązującymiwjed-
nostceprzepisamipłacowymi),należywówczasustalićichwysokość.
Pracawykonywanawgodzinachnadliczbowychpowinnabyćtaksamoopłacona,jakpracawykonana
wnormalnychgodzinach.Zasadąjest,żewynagrodzenieprzysługujezapracęwykonaną(art. 80Kodeksu
pracy).Pracownikowiprzysługujewówczasnormalnewynagrodzeniezapracę.Powinienjeotrzymać
zawszezatakąpracę–udzielenieprzezpracodawcęczasuwolnegoskutkujetylkotym,żepracow-
nikowinieprzysługujądodatkizapracęwnadgodzinach(por.stanowiskoDepartamentuPrawnego
GłównegoInspektoratuPracyz2005r.,nrGNP–367–4560/05/PE).
Codozasadypodstawęobliczeniadodatkustanowiwynagrodzeniepracownikawynikającezestawki
osobistegozaszeregowaniaokreślonegostawkągodzinowąlubmiesięczną.Jeżelitakiegoskładnika
niemaokreślonego–przyjmujesięwówczaskwotę60%wynagrodzenia(art.151
1
§3Kodeksupracy).
Przepisy kodeksowe nie definiują stawki osobistego zaszeregowania. Należy jednak zauważyć, że
wprowadzenietakiegopojęciaiodróżnieniegood„normalnegowynagrodzeniazapracę”powoduje,
żebędzietoczęśćwynagrodzeniaustalanawinnysposób.NarozróżnienietozwróciłuwagęjużSąd
Najwyższywwyrokuz3czerwca1986r.(IPRN40/86,OSNC1987/9/140)wktórymstwierdził,że
przez„normalnewynagrodzenie”należyrozumiećtakiewynagrodzenie,którepracownikotrzymuje
staleisystematycznie,awięcobejmującezarównowynagrodzeniezasadniczewynikającezestawki
osobistegozaszeregowania,jakidodatkoweskładnikiwynagrodzeniaocharakterzestałym,jeżelina
podstawieobowiązującychwzakładziepracyprzepisówpłacowychpracownikmaprawodotakich
dodatkowychskładników.
Stosunkowołatwojestustalićnależnośćzagodzinynadliczbowe,gdypracownikowiprzysługujejedy-
niewynagrodzeniezasadnicze.Wtakimwypadkuwystarczyustalićstawkęgodzinowąwynagrodze-
niaidokonaćstosownegoprzeliczeniatejstawkinaokreślonydodatek.
Wceluobliczenianależnościzajednągodzinę(§4ust.2rozporządzeniaMinistraPracyiPolitykiSocjal-
nejzdnia29maja1996r.wsprawiesposobuustalaniawynagrodzeniawokresieniewykonywania
pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków
wyrównawczychdowynagrodzeniaorazinnychnależnościprzewidzianychwKodeksiepracy(Dz.U.
nr62,poz.289,zezm.):
•
gdyskładnikiwynagrodzeniaokreślonesąwstawcemiesięcznejwstałejwysokości–należytę
stawkępodzielićprzezliczbęgodzinpracyprzypadającychdoprzepracowaniawdanymmiesiącu;
•
gdyzaśskładnikiwynagrodzeniasązmienne–wynagrodzeniedzielisięprzezliczbęgodzinprze-
pracowanychprzezpracownikawokresie,zktóregoustalasiętowynagrodzenie.
Przepisyustawyopracownikachustalająwieloskładnikowewynagrodzeniezapracę.Wtejsytuacji
należywpierwszejkolejnościustalić,jakieelementywynagrodzenianależywziąćpoduwagęprzy
obliczaniudodatkówzanadgodziny.
Pierwsząwskazówkędoustaleniapodstawywymiarudodatkuzanadgodzinymożnaodnaleźćwdwóch
wcześniejszychorzeczeniachSN–wwyrokuz25kwietnia1985r.(IPRN28/85,OSNCP1986/1–2/19)
orazwuchwalez30grudnia1986r.(IIIPZP42/86,OSNCP1987/8/106),SądNajwyższywyraziłstano-
wisko,żewystępującewprzepisachprawapracyokreślenie„wynagrodzeniepracownikawynikające
zosobistegozaszeregowania”obejmujeopróczwynagrodzeniazasadniczegorównieżdodatekfunkcyjny.
Wwieluzakładachpracyutrwaliłasięnatomiastpraktykaustalaniadodatkuzanadgodzinyodpeł-
nejkwotywynagrodzenia,obejmującejnietylkowynagrodzeniezasadniczealerównieżwszystkie
10
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
pozostałeskładnikiwynagrodzenia,wynikającezprzepisówpłacowych(np.dodatkistażowe,zatrudne
warunkipracy,różnegotypudodatkispecjalne,anawetpremieregulaminowe).
Pracodawcajednakniemusistosowaćsiędotakiejmetodyustalaniastawkiosobistegozaszerego-
wania.SądNajwyższywuzasadnieniuuchwałyz3kwietnia2007r.(IIPZP4/07,OSNP2007/21–22/307)
stwierdził,żepojęciewynagrodzeniapracownikawynikającegozjegoosobistegozaszeregowania,
określonegostawkągodzinowąlubmiesięczną,odnosisiędostawkiwynagrodzeniazasadniczego
ustalonejprzezstronywumowieopracęlubinnymakciebędącympodstawąstosunkupracy,zara-
zemwskazując,żezasadnejestdalszewliczaniedostawkiosobistegozaszeregowaniatakżedodatku
funkcyjnego.
PRZYKŁAD
Martyna N. jest zatrudniona w Urzędzie Miasta na stanowisku głównego specjalisty. Zgodnie z obowią-
zującymi przepisami o wynagradzaniu pracowników samorządowych, przysługuje jej wynagrodzenie
zasadnicze, dodatki: stażowy, funkcyjny, a także, od stycznia– dodatek specjalny w związku z prze-
jęciem części obowiązków w zastępstwie koleżanki, która przebywa na urlopie macierzyńskim.
Jej płaca zasadnicza wynosi 3000 zł, dodatek stażowy za 10 lat pracy (10% wynagrodzenia zasadniczego)
– 300 zł, dodatek funkcyjny – 500 zł, dodatek specjalny (30% sumy wynagrodzenia zasadniczego
i dodatku funkcyjnego) – 1050 zł. Łącznie pobiera wynagrodzenie miesięczne w kwocie 4850 zł.
W dniach 23, 24 i 25 marca wykonywała pracę po godzinach urzędowania (8.00–16.00), odpowiednio
do 19.30 (3,5 godz.), do 18.30 (2,5 godz.) i do 17.00 (1 godz.), przepracowując tym samym 7 godzin
nadliczbowych.
Za tę pracę przysługiwać będzie normalne wynagrodzenie z dodatkiem 50%.
Normalne wynagrodzenie będzie liczone od pełnej kwoty płacy miesięcznej, tj. od 4850 zł z uwzględ-
nieniem liczby godzin do przepracowania w marcu tj. 184 i wyniesie za 1 godz. pracy: 4850 zł : 184 godz.
= 26,36 zł
Dodatek za nadgodziny powinien być obliczony co najmniej od sumy wynagrodzenia zasadniczego
i dodatku funkcyjnego tj. od kwoty 3500 zł i wyniesie za 1 godzinę: (3500 zł : 184 godz.) × 50% = 9,51 zł
Za 1 godz. nadliczbową wynagrodzenie powinno wynieść 35,87 zł, a za 7 godz. nadliczbowych –
łącznie 251,09 zł.
Wartojednakpamiętać,żesposóbobliczaniadodatkówzanadgodzinyuwzględniającywszystkie
składnikiwynagrodzenianiejestsprzecznyzprzepisamiprawapracy,gdyżpracodawcadziałanie-
wątpliwienakorzyśćpracownika.Pracodawcasamorządowymożetakżeustalićinnysposóboblicza-
niadodatkówwregulaminiewynagradzania.
Bądź na bieżąco z przepisami
Skorzystajzportaluprzeznaczonegodlaksięgowychsferybudżetowej
Wejdźna
11
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Nadgodziny w służbie cywilnej
Ustawazdnia21listopada2008r.osłużbiecywilnej(Dz.U.nr227,poz.1505)wprowadzawsto-
sunkudoczłonkówkorpususłużbycywilnej(zarównopracownikówzatrudnionychnapodstawie
umówopracę,jakiurzędnikówmianowanych)odrębnenormyczasupracy.Sąonewprawdziezbli-
żonedokodeksowych,jednakzawierająpewneodrębności.Itak:
•
jakopodstawowysystemczasupracyobowiązujeczłonkówkorpususłużbycywilnejczaspracy
wynoszącymaksymalnie8godzinnadobęiśrednio40godzintygodniowowprzyjętymokresie
rozliczeniowymniedłuższymniż8tygodni;
•
w przypadkach uzasadnionych dopuszczalne jest zastosowanie równoważnego systemu czasu
pracy,przymożliwymprzedłużeniuczasupracydo12godzinnadobę,niewięcejjednakniżśred-
nio40godzinnatydzieńwprzyjętymokresierozliczeniowymniedłuższymniż12tygodni.
Wprowadzanieinnychsystemówczasupracydlaczłonkówkorpususłużbycywilnejniejestwięcdo-
puszczalne.
Rozkłady czasu pracy w służbie cywilnej
Inaczej przedstawia się sprawa w urzędach państwowych (administracji rządowej), obsadzanych
przezczłonkówkorpususłużbycywilnejluburzędnikówpaństwowychokreślonychwustawyopra-
cownikachurzędówpaństwowych.TuzasadniczyrozkładczasupracyokreślarozporządzeniePrezesa
RadyMinistrówzdnia25kwietnia2007r.wsprawieczasupracypracownikówurzędówadministracji
rządowej(Dz.U.nr76,poz.505zezm.–dalejr.c.p.u.).
Podstawowezasadysąnastępujące:
•
pracazasadniczopowinnabyćwykonywanaodponiedziałkudopiątkuwgodzinachmiędzy8.15
a16.15;
•
możliwejestustalenieinnychgodzinpracywprzedzialemiędzy7.00a18.00,jeżelijesttouza-
sadnionekoniecznościązapewnieniasprawnejpracyurzęduizróżnicowanymcharakteremwyko-
nywanychzadań;
•
wurzędach,wktórychsąwykonywanezadaniazwiązanezobsługąinteresantów,rozkładiwy-
miarczasupracypracownikówpowinienbyćustalonywtakisposób,abyconajmniejwjednym
dniutygodniazadaniatebyływykonywanewgodzinachmiędzy8.00a18.00;
•
dopuszczasię–wszczególnychprzypadkach–pracęzmianowąwurzędzie,pomiędzygodz.6.00
jednegodniaagodz.6.00następnegodniawsystemieczasupracyustalonymdladanegopra-
cownikaczystanowiska;
•
wszczególnychprzypadkachmożnaustalićpracęwdzieńtygodnianiebędącydniempracywurzę-
dzie,jeżelijesttouzasadnionepotrzebamiurzędu(chodzituprzedewszystkimostałyrozkład
przewidującypracęwwolnesobotyatakżeniedzielelubświęta);
•
dopuszczalnejestustalenie,jakodniawolnegoodpracydlapracowników,dniapowszedniego
przypadającegomiędzydniamiwolnymiodpracy,wtakimwypadkuwyznaczasięsobotęjako
dzieńpracy(np.12czerwca–piątekjakodzieńwolnypomiędzy11czerwca–BożeCiało,a13–14
czerwca–weekend).
Równieżiterozkładyczasupracymusząuwzględniaćunormowaniazawartewart.128§3Kodeksu
pracyodnoszącesiędodobypracowniczej.Podobnieuwzględniaćpowinnyrównieżobowiązkowe
okresyodpoczynkudobowegoitygodniowego,októrychmowawart.132i133Kodeksupracy.
WopiniiMinisterstwaPracyiPolitykiSpołecznej(pismoDepartamentuPrawaPracyMPiPSnrDPR-
III-079-575/TW/07, niedatowane) równoważny okres odpoczynku powinien być udzielany bezpo-
średniopoostatnimokresiewykonywaniapracywdanejdobie(któranaruszaodpoczynekdobowy)
wwymiarze,którydopełniokresodpoczynkupozakończeniupracydo11godzin.
12
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Oznaczato,żepracownikbędziemógłpodjąćpracęwnastępnejdobiedopieropoupływiekolejnych
11godzinodzakończeniapracywpoprzedniejdobie.Wwyjątkowychsytuacjach,gdyniejestmożliwe
udzielenierównoważnegookresuodpoczynkubezpośredniopookresiewykonywaniapracy,dopusz-
czalnejestudzielenierównoważnegookresuodpoczynkuwinnejdobiejakododatkowyokresnieza-
leżnyodokresuodpoczynkuwtejdobie.Wówczasjegowymiarbędzieodpowiadałliczbiegodzin,
ojakąnaruszonodobowyokresodpoczynku.Otęliczbęgodzinzostaniewówczasobniżonywymiar
czasupracywdanejdobie.
Udzielenierównoważnegookresuodpoczynku(zarównowprzypadkujegoudzieleniabezpośrednio
pozakończeniupracywdanejdobie,jakiwówczas,gdyjestonudzielanywinnejdobie)możepole-
gaćwyłącznienaobniżeniuczasupracywtakiejdobie.Równoważnyokresodpoczynkuspowoduje
zatemzwiększenieokresuodpoczynkuprzewidzianegowrozkładzieczasupracypracownikawinnej
dobiepracowniczej.
Uprawnienia z tytułu pracy w nadgodzinach – czas wolny
Gdydojdziejużdopracywgodzinachnadliczbowych,urzędnicymająprawodoczasuwolnegolub
wynagrodzenia,przyczymwybórtenniedotyczyczłonkówkorpususłużbycywilnej.Możliwośćwy-
borumająwgruncierzeczyjedyniepracownicysamorządowiorazurzędnicypaństwowizatrudnieni
napodstawieustawyopracownikachurzędówpaństwowych.
Art.30ust.2tejżeustawyprzewiduje,żezapracęwykonywanąnapolecenieprzełożonegowgodzi-
nachnadliczbowychprzysługuje,wedługjegowyboru,wynagrodzeniealboczaswolnywtymsamym
wymiarze,ztymżewolnyczas,nawniosekpracownika,możebyćudzielonywokresiebezpośrednio
poprzedzającymurlopwypoczynkowylubpojegozakończeniu.
Przywołane uregulowania wykluczają zatem zastosowanie art. 151
2
§ 2 Kodeksu pracy, zgodnie
zktórymudzielenieczasuwolnegowzamianzaczasprzepracowanywgodzinachnadliczbowych
możenastąpićtakżebezwnioskupracownika,wwymiarzeopołowęwyższymniżliczbaprzepraco-
wanychgodzinnadliczbowych.
Urzędnicypaństwowi,podobniejaksamorządowcy,majązatemprawodo„odbioru”godzinnadlicz-
bowychjedynienawniosekorazwwymiarzetakimsamymjakliczbanadgodzinprzepracowanych.
Zasadniczoczaswolnypowinienbyćwykorzystanywdanymokresierozliczeniowym.Wprzypadku
urzędników państwowych dopuszcza się jednak wprost możliwość wykorzystania czasu wolnego
wokresiebezpośredniopoprzedzającymurlopwypoczynkowylubpojegozakończeniu.Udzielenie
wtymterminienastępujetakżenawniosekurzędnika.
Czas wolny w służbie cywilnej
Członkowiekorpususłużbycywilnejmająregulacjęznacznieróżniącąsięodpowyższej.Wedługmyśl
art.97ust.6i9ustawyosłużbiecywilnejpracownikowisłużbycywilnejzapracęwykonywanąna
polecenieprzełożonegowgodzinachnadliczbowychprzysługujeczaswolnywtymsamymwymiarze,
który–nawniosek–możebyćudzielonywokresiebezpośredniopoprzedzającymurlopwypoczyn-
kowylubpojegozakończeniu.Przepistendotyczytylkopracownikówsłużbycywilnej,czylipracow-
nikówurzędówadministracjirządowejzatrudnionychnapodstawieumówopracę.
Urzędnicymianowanisłużbycywilnejtakiegouprawnienianieotrzymali.Oznaczato,żemająoni
obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych wyłącznie za wynagrodzeniem. Nie przysługuje im
więcalternatywneuprawnieniedoczasuwolnegozanadgodziny.
13
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Wynagrodzenie za nadgodziny
Zasadniczoztytułupracywgodzinachnadliczbowych,zawszewprzypadkugdypracownikowinie
udzielonoczasuwolnego,przysługujewynagrodzenie.Nawynagrodzeniezanadgodzinyskładają
siędwaelementy:
•
normalnewynagrodzeniezapracę,obejmującezarównopłacęzasadniczą,jakiwszystkieinne
składniki(awięcdodatkinp.stażowy,funkcyjny,specjalnyitp.),
•
dodatekzapracęwnadgodzinach.
Wodniesieniudourzędnikówpaństwowychorazczłonkówkorpususłużbycywilnejsytuacjawydaje
siębardzopodobna.Przyjmujesiębowiem,żeobydwiegrupyurzędnikówmająprawowyłączniedo
„normalnego”wynagrodzeniazapracęwykonaną,niemajązaśprawadododatków.
WykładniętąprzedstawiłaKancelariaPrezesaRadyMinistrówwpiśmiezdnia28lipca2009r.Według
PrezesaRMprzepisyustawyosłużbiecywilnejprzewidująrekompensatędlaurzędnikasłużbycywil-
nejzapracęwgodzinachnadliczbowychwykonywanąwporzenocnejorazwniedzielęiświęto.
Przepisytejsamejustawynieprzewidująnatomiastrekompensatydlaurzędnikasłużbycywilnejza
pracęwgodzinachnadliczbowychwykonywanąwporzeinnejniżnocnaorazwdniuinnymniżnie-
dzielaiświęto.
Należypodkreślić,żejesttowynikiemświadomegodziałaniaustawodawcy,którywziąłpoduwagę
szczególnystatusurzędnikasłużbycywilnej(dodateksłużbycywilnejztytułuposiadanegostopnia
służbowegoorazdodatkowyurlopwypoczynkowy–elementyrekompensującezwiększoneobowiązki
urzędnikasłużbycywilnej).
Instytucje kultury
Instytucjekulturyzasadniczopodlegająregulacjomkodeksowy.Istniejąjednakpewneróżnice,rzutu-
jącenasposóbrozliczaniaczasupracy.
Zasadniczeokresyrozliczenioweczasupracyobowiązującewinstytucjachkulturysątakiesamejak
dlainnychpracodawców–wyznaczajebowiemKodekspracy.Ichmaksymalnadługośćwynosi:
•
4 miesiące–wsystemach:
1) podstawowym,
2) równoważnym,dlapracuzależnionychodwarunkówatmosferycznych,
•
3 miesiące–wsystemierównoważnegoczasupracy,wprowadzonywszczególnieuzasadnio-
nychprzypadkach,
•
1 miesiąc–wsystemach:
3) równoważnegoczasupracy,
4) weekendowegoczasupracy,
5) skróconegoczasupracy.
W instytucjach kultury możliwe jest jednak przedłużenie okresu rozliczeniowego do
12 miesięcy
(art. 26bust.1ustawyoorganizowaniuiprowadzeniudziałalnościkulturalnej).Wprowadzenietak
długiegookresujestdopuszczalnepodwarunkiem:
•
istnieniauzasadnionychprzyczyndotyczącychorganizacjipracy,
•
przestrzeganiaogólnychzasaddotyczącychbezpieczeństwaiochronyzdrowiapracowników.
Ustalenieprzedłużonegookresurozliczeniowegomożenastąpićnapodstawie:
•
układuzbiorowegopracy,jeżelizostałzawartywdanejinstytucjikultury,albo
•
porozumieniazawartegopomiędzypracodawcąipracownikami,wtrybieprzyjętymudanego
pracodawcy,pouprzednimzawiadomieniuwłaściwegoinspektorapracy.
14
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Mimodopuszczalnościstosowaniaokresurozliczeniowegoprzedłużonegodo12miesięcy,instytucja
kulturymusirozkładczasupracy(harmonogramy)ustalaćnabieżąco–naokresyniekrótszeniż2tygodnie
(art.26bust.3ustawyoorganizowaniuiprowadzeniudziałalnościkulturalnej).Jesttobezwzględny
nakazustawowy,przyczymnależymiećnauwadze,żedotyczyonprzedłużonegookresurozlicze-
niowego,ustalonegowtrybieart.26bustawyoorganizowaniuiprowadzeniudziałalnościkulturalnej.
Tooznacza,że2-tygodniowerozkładyczasupracypowinnybyćsporządzanetylkodlatychpracow-
ników,którzypracująwprzedłużonymokresierozliczeniowym,przekraczającymdopuszczalnemak-
symalneokresyrozliczeniowe,ustalonewKodeksiepracy.
Przedłużenieokresurozliczeniowegomaprzedewszystkimtenskutek,żemożliwejestustalaniedłu-
gichokresówpracyprzekraczających40godzinpracytygodniowo,anastępnieskracanieczasupracy
(nawetdo„0”godzin,czyliudzielanietzw.harmonogramowowolnychdniodpracy)wkolejnych
okresach.Wynikatozprzeciętnej40-godzinnejnormywtygodniuroboczym.Wefekcieniebędzie
dochodziłodoprzekroczeniatejnormyipowstaniatzw.nadgodzinśredniotygodniowych,czyligodzin
nadliczbowych wynikających z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Ustawa
dopuszczanawetkumulacjętakichdniwolnychiudzielanieichłączniezurlopemwypoczynkowym
(art. 26dustawyoorganizowaniuiprowadzeniudziałalnościkulturalnej).
Pracownicyinstytucjikulturymogąpracowaćtakżewniedzieleiświęta.Zatednipracodawcaobo-
wiązanyjestudzielićiminnegodniawolnego,przyczymnieobowiązujetutajkodeksowazasada,
zgodniezktórąpracownikpracującywniedzielepowinienkorzystaćconajmniejrazna4tygodnie
zniedzieliwolnejodpracy(art.26eustawyoorganizowaniuiprowadzeniudziałalnościkulturalnej
wzwiązkuzart. 151
12
Kodeksupracy).
WpozostałymzakresieobowiązująwinstytucjachkulturyprzepisyKodeksupracy,takwzakresie
„oddawanianadgodzin”,jakiustalaniaorazwypłatywynagrodzeniaidodatkówzapracęwgodzi-
nachnadliczbowych.
Służby mundurowe
Wstosunkudozatrudnionychwsłużbachmundurowych,przepisyzazwyczajnieprzewidująinstytucji
godzinnadliczbowych.Pełnieniesłużbyniejestnajczęściejobwarowaneścisłymiregułamiczasowymi
jak w przypadku zatrudnienia „zwykłych” pracowników, czy nawet urzędników samorządowych,
państwowychiczłonkówkorpususłużbycywilnej.Niejesttobowiemstosunekpracy,alestosunek
służbowyiwżadnymzakresieniemogątumiećzastosowanieprzepisyKodeksupracy.Stądznaczą-
caodrębnośćwuregulowaniuczasupełnieniasłużbyprzezfunkcjonariuszy.
Policja
Wprzypadkufunkcjonariuszypolicji,ustawaopolicjinieokreślaścisłej,dobowejnormyczasusłużby.
Czaspełnieniasłużbypolicjantajestokreślonywymiaremjegoobowiązków,zuwzględnieniemprawa
dowypoczynku(art.33ust.1ww.ustawy).Zarazemustalonajestgeneralnanormaczasusłużby
wwymiarzetygodniowym.Zadaniasłużbowepolicjantapowinnybyćustalonewsposóbpozwalający
naichwykonaniewramach40-godzinnegotygodniasłużby,w3-miesięcznymokresierozliczenio-
wym(art.33ust.2ww.ustawy).
Wsytuacji,gdyczassłużbyprzekroczynormęokreślonąwyżej,wzamianzaczasponadnormatyw-
nejsłużbypolicjantowiudzielasięczasuwolnegoodsłużbywtymsamymwymiarze.Alternatywnie
–zamiastczasuwolnego–policjantowimożebyćprzyznanarekompensatapieniężna,przyczym
liczba godzin służby ponadnormatywnej, za którą przyznano rekompensatę pieniężną, nie może
15
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
przekraczać1/4tygodniowegowymiaruczasusłużbypolicjantaw3-miesięcznymokresierozlicze-
niowym.
Szczegółowe zasady ustalania wymiaru służby określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrz-
nychiAdministracjiwsprawierozkładuczasusłużbypolicjantów.Rozporządzenietookreślatakże
zasadyrekompensowaniasłużbyponadnormatywnej.Zgodniez§3tegorozporządzenia,wpolicji
obowiązująnastępującerozkładyczasusłużby:
1)
zmianowy–nastanowiskachsłużbowych,naktórychwymagasiępełnieniasłużbywsystemie
zmianowymlubwsposóbciągły;
2)
podstawowy–napozostałychstanowiskachsłużbowych.
Zasadniczosłużbawpolicjipełnionajestwsystemiezmianowym,wktórymkażdazmianatrwa8godzin.
Wszczególnieuzasadnionychprzypadkachprzełożonywłaściwywsprawachosobowychmożewpro-
wadzićpełnieniesłużbynazmianytrwającepo12godzinnadobę.
Godzinyrozpoczęciaizakończeniasłużbywzmianowymrozkładzieczasusłużbyustalaprzełożony
właściwywsprawachosobowych.Czasuwolnegowwymiarzeminimum10godz.udzielasiępo
8 godzinach służby. Natomiast po 5 kolejnych służbach pełnionych w porze nocnej policjantowi
udziela się 48 godzin czasu wolnego. W uzasadnionych przypadkach jedna zmiana służby może
trwaćdo12godzin.Wtakimwypadkuczaswolnyudzielanyjestwwymiarze24godziny,ajeżelipoli-
cjantpełniłsłużbęwporzenocnej,udzielasię48godzinczasuwolnego.
Policjant,doktóregoobowiązkównależykierowaniepojazdemsamochodowym,możepełnićsłużbę
do12godzinnadobę,wtymkierowaćpojazdemniewięcejniż10godzin.Doczasusłużbywlicza
sięprzerwytrwające:
•
20minut,
•
45 minut (dla policjanta pełniącego służbę 12-godzinną, albo pełniącego służbę 8-godzinną
wtrudnychwarunkachatmosferycznych),
•
60minut(dlapolicjantapełniącegosłużbę12-godzinnąwtrudnychwarunkachatmosferycznych).
Wpodstawowymsystemieczasusłużbypolicjantpełnisłużbęprzez8godzindziennieodponiedział-
kudopiątku,wgodzinachod8.15do16.15.Mogązostaćjednakwprowadzoneinnegodzinypeł-
nieniasłużbywsystemiepodstawowym,jeżeliwymagategocharakterzadańlubwarunkilokalowe.
Wszczególnychprzypadkachmożenastąpićprzedłużenieczasusłużbypolicjanta(§ 8ust. 1rozpo-
rządzenia)napoleceniekierownikakomórkiorganizacyjnej,wktórejpolicjantpełnisłużbę.Owyda-
nympoleceniukierownikzawiadamiaprzełożonegowłaściwegowsprawachosobowych.
Jako użytkownik portalu Serwis RB:
•
będziesz mógł zadawać pytania ekspertom i otrzymasz indywidualną, fachową
odpowiedź,
•
zyskaszbłyskawicznydostępdocodziennieaktualizowanejbazyporadiwskazówek,
•
będzieszzawszenabieżącozezmianamiwprawie,
•
będzieszmógłkorzystaćzbazynarzędzidlaksięgowychjsfp,
•
będzieszmógłkorzystaćzkalendarzaksięgowegosferybudżetowejiprzydatnych
bazadresowychorazotrzymywaćserwisemailowy.
Zyskajpewnośćpodejmowanychdecyzji,dziękiznajomościprzepisówiichinterpretacji!
16
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Rekompensowanie służby ponadwymiarowej
Rekompensowaniesłużbyponadwymiarowejczasemwolnymodbywasięwsposóbnastępujący:
•
każde8godzinprzekraczającenormęjestrównoważne1dniowiwolnemu;
•
wzamianzasłużbępełnionąwdniuwolnymodsłużbypolicjantotrzymujedzieńwolnywinnym
dniutygodnia;
•
nawniosekpolicjantaczaswolnymożebyćudzielonywokresiebezpośredniopoprzedzającym
urlopwypoczynkowylubpojegozakończeniu.
Czaswolnywzamianzasłużbępełnionąpozarozkłademczasusłużbypolicjantjestobowiązanywy-
korzystaćdodniazwolnieniazesłużby,aprzełożonywłaściwywsprawachosobowychmaobowiązek
mutozapewnić(§9ust.5rozporządzenia).Rekompensatapieniężnaprzysługujezasadniczopoli-
cjantom,którzypełniąponadwymiarowąsłużbę,wkomendachpowiatowych(miejskich)ikomisa-
riatach,realizujączadaniazzakresusłużbyprewencyjnej,naktóreprzekazująśrodkiwłaściwesamo-
rządypowiatowe,miejskielubgminne.Rekompensatapieniężnaprzysługujepolicjantowizakażdą
pełnągodzinęsłużbyponadnormatywnej.Stawkęgodzinowąrekompensatyustalasię,dzielącłączną
kwotęśrodkówfinansowychprzewidzianychnarekompensatyprzezłącznąliczbęgodzinsłużby,do
pełnieniaktórejzobowiązujeporozumieniemiędzykomendantempolicjiasamorządem.Stawkagodzi-
nowamożebyćteżokreślonawsamymporozumieniuwinnysposób.Rekompensatatanienależy
sięjednakpolicjantom,którzymająprawodododatkufunkcyjnego.Wtakimwypadkuzaponadnor-
matywnąsłużbęmogąoniotrzymaćtylkoczaswolny.
Straż pożarna
StrażacyPaństwowejStrażyPożarnej(PSP)pełniąsłużbęrównieżwdwóchsystemach:zmianowym
icodziennym,zgodniezart.35ust.3ustawyzdnia24sierpnia1991r.oPaństwowejStrażyPożar-
nej(Dz.U.z2009r.nr12,poz.68).
Systemzmianowyobowiązujenastanowiskachnaktórychwykonywaniezadańwymagazachowa-
niaciągłościsłużby.Systemcodziennyobowiązujenawszystkichpozostałychstanowiskach.
Systemcodziennyprzewidujewykonywaniezadańsłużbowychpo8godzindziennieodponiedziałku
dopiątku.
Systemzmianowyoznaczawykonywaniezadańsłużbowychipełnieniedyżurówprzezmaksymalnie
24godziny.Pookresiesłużbyidyżurustrażakowiprzysługujerównoważny24-godzinnyodpoczynek
(czaswolnyodsłużby).
GeneralnanormaczasupracydlawszystkichstanowiskwPSPokreślonajestwart. 35ust. 1ustawy
oPSP,zgodniezktórym czassłużbystrażakaniemożeprzekraczaćprzeciętnie40godzintygodniowo
wprzyjętymokresierozliczeniowym,nieprzekraczającym6miesięcy.
UstawaoPSPprzewidujenastępująceprzypadkiprzedłużeniasłużbyponadpowyższąnormę:
a) zwykłeprzedłużenie,wsytuacjijeżelijesttouzasadnionekoniecznościązapewnieniaciągłości
służby,wtakimwypadkumożezostaćokressłużbyprzedłużonydo48godz.tygodniowow6-mie-
sięcznymokresierozliczeniowym;
b) wprzypadkuwprowadzeniapodwyższonejgotowościoperacyjnejwPSP,przedłużenietomoże
przekraczać48godz.tygodniowo,niematugórnejgranicyprzedłużenia.
Wrazieprzedłużeniawsytuacjipodwyższonejgotowościoperacyjnej,wzamianzaczassłużbystra-
żakowiprzysługujeczaswolnyodsłużbywtymsamymwymiarze.
17
NADGODZINY PRACOWNIKÓW SEKTORA PUBLICZNEGO
SPRAWDŹ, JAK JE POPRAWNIE ROZLICZYĆ
Przedłużenieczasusłużbystrażakamożeuzasadniaćkonieczność:
1) dokończeniarozpoczętychczynności,jeżeliniemogązostaćprzerwane,orazwykonaniaczynności
niecierpiącychzwłoki;
2) utrzymaniaminimalnejobsadyosobowejkażdejzmianynapoziomieod50do70%stanuetato-
wegozmiany.
Zgodniez§6ust.5rozporządzeniaMinistraSprawWewnętrznychiAdministracjizdnia29grudnia
2005r.wsprawiepełnieniasłużbyprzezstrażakówPaństwowejStrażyPożarnej(Dz.U.nr266,poz.2247
ze zm.) przedłużenie czasu służby strażaka ponad 40 godzin tygodniowo nie może przekroczyć
wsześciomiesięcznymokresierozliczeniowym:
1) 8przypadkówtrwającego24godzinywykonywaniazadańsłużbowychipełnieniadyżuru,nie
więcejjednakniż2razywmiesiącu;
2) 16przypadkówtrwającego12godzinwykonywaniazadańsłużbowychipełnieniadyżuru,nie
więcejjednakniż3razywmiesiącu.
Wzamianzaczassłużbyponadnormatywnejstrażakowiudzielasięczasuwolnego.Możeonbyć
udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego ukończeniu
(§10rozporządzenia).Wartozauważyć,żewprzypadkustrażakówPSPjedynąformąrekompensatyza
służbęponadnormatywnąjesttylkoczaswolnyodpowiadającyokresowisłużbyponadnormatywnej.
AniustawaoPSPanicyt.wyżejrozporządzenienieprzewidujebowiemrekompensatypieniężnej.
Podstawa prawna:
•
Ustawaz26czerwca1974r.–Kodekspracy(tekstjedn.:Dz.U.z1998r.nr21,poz.94).
•
Ustawaz21listopada2008r.opracownikachsamorządowych(Dz.U.nr223,poz.1458).
•
Ustawaz27sierpnia1997r.orehabilitacjizawodowejispołecznejorazzatrudnianiuosóbnie-
pełnosprawnych(Dz.U.z2008r.nr14,poz.92zezm.).
•
Ustawaz24sierpnia1991r.oPaństwowejStrażyPożarnej(Dz.U.z2009r.nr12,poz.68).
•
RozporządzenieMinistraSprawWewnętrznychiAdministracjiz29grudnia2005r.wsprawie
pełnieniasłużbyprzezstrażakówPaństwowejStrażyPożarnej(Dz.U.nr266,poz.2247zezm.).
•
Ustawaz21listopada2008r.osłużbiecywilnej(Dz.U.nr227,poz.1505).
•
Ustawaz25października1991r.oorganizowaniuiprowadzeniudziałalnościkulturalnej(Dz.U.
2001r.nr13,poz.123zezm.).
•
Ustawaz6kwietnia1990r.oPolicji(Dz.U.z2007r.nr43,poz.277zezm.).
•
RozporządzenieMinistraSprawWewnętrznychiAdministracjiz18października2001r.wspra-
wierozkładuczasusłużbypolicjantów(Dz.U.nr131,poz.1471).