1
Polityka Pieniężna
Wykład 1
dr Tomasz Chmielewski
Katedra Polityki Pieniężnej
2
Sprawy organizacyjne (1)
Na egzaminie obowiązuje materiał z wykładu
Literatura do wykładu:
–
B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak (red.), „System
finansowy w Polsce”, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2008, wyd. 2., rozdziały: 1-5, 9.
–
R. Kokoszczyński, „Współczesna polityka pieniężna
w Polsce”, PWE, Warszawa 2004.
Prezentacje oraz dodatkowe informacje będą
dostępne na stronie www.politykapieniezna.pl
Sprawy organizacyjne (2)
Konsultacje: środy, 19.30-20.30, pok. 412b w gmachu G
Egzamin – test jednokrotnego wyboru
Na egzaminie trzeba mieć: dokument tożsamości i
długopis/pióro
Rzeczy na egzaminie niepożądane: notatki, ściągawki,
kalkulatory, komórki itp. (komórka jako kalkulator albo
zegarek również jest niedozwolona)
3
4
Cel polityki pieniężnej
Jeszcze w latach 60. – polityka pełnego zatrudnienia,
założenie o długookresowej wymienności między
inflacją a bezrobociem
Pogląd zarzucony dzięki pracom m.in. E.S. Phelpsa, R.
Lucasa, M. Friedmana
–
„rewolucja racjonalnych oczekiwań”
–
pionowa długookresowa krzywa Philipsa
Od lat 70. – coraz szersze dostrzeganie znaczenia
inflacji
Obecnie dominujący pogląd: stabilizacja inflacji na
niskim poziomie
Czym jest inflacja?
Utrzymujący się wzrost ogólnego poziomu
cen dóbr i usług
Spadek siły nabywczej pieniądza
Uwaga: niekoniecznie wszystkie ceny muszą
zmieniać się w tym samym tempie
5
Koszty inflacji
2
7
Koszty inflacji znane od dawna
„
Lubo niezliczone upadku królestw, księstw i
rzeczypospolitych można by naznaczyć przyczyny, te
jednak cztery: niezgoda, śmiertelność, niepłodność
ziemi i spodlenie monety, są, według mojego zdania,
najgłówniejsze. Trzy pierwsze są tak jasne, iż nikt
prawie ich nie zaprzeczy; czwartą zaś, to jest
spodlenie monety, niektórzy tylko i to głębiej się
zastanawiający uznają, z powodu że nie naraz,
gwałtownie, lecz z wolna i ukrytymi niejako drogami
przyprawia państwa o upadek.
”
Mikołaj Kopernik, „Sposób urządzenia monety”, 1528
8
Koszty inflacji niespodziewanej
Zaburzenie mechanizmu optymalnej alokacji
zasobów
–
Inwestycje
–
Oszczędności i konsumpcja
Efekty redystrybucyjne (np. pożyczkodawcy i
pożyczkobiorcy)
Pogorszenie potencjału wzrostu gospodarki
Koszty inflacji spodziewanej
(indeksacja)
Koszty zdartych zelówek
Koszty zmiany cennika
Inflacja a system podatkowy
–
Niedoskonała indeksacja
–
Skutki progresywnej skali podatkowej
9
10
Koszty inflacji i jej obniżania
Wyższym stopom inflacji towarzyszy jej
większa zmienność ⇒ negatywny wpływ na
wzrost gospodarczy
Zmienna inflacja wprowadza do gospodarki
dodatkowy czynnik ryzyka
Ograniczanie wysokiej inflacji (dezinflacja)
wymaga przejściowego spowolnienia
wzrostu gospodarczego
Kiedy inflacja jest wysoka? (1)
11
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
1%
2%
5%
10%
20%
30%
Kiedy inflacja jest wysoka? (2)
12
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
500
2
0
1
0
2
0
1
1
2
0
1
2
2
0
1
3
2
0
1
4
2
0
1
5
2
0
1
6
2
0
1
7
2
0
1
8
2
0
1
9
2
0
2
0
2
0
2
1
2
0
2
2
2
0
2
3
2
0
2
4
2
0
2
5
2
0
2
6
2
0
2
7
2
0
2
8
2
0
2
9
2
0
3
0
2
0
3
1
2
0
3
2
2
0
3
3
2
0
3
4
2
0
3
5
2
0
3
6
2
0
3
7
2
0
3
8
2
0
3
9
2
0
4
0
1%
2%
5%
3
Kiedy ceny podwoją się?
13
Stopa inflacji
1%
2%
3%
4%
5%
7%
10%
15%
Liczba lat do
podwojenia
poziomu cen
70
35
23
18
14
10
7
5
Hiperinflacja
Problemy związane z inflacją najwyraźniejsze
w okresach bardzo wysokiej inflacji
Hiperinflacja – zwykle definiowana jako wzrost
cen przekraczający 50%
miesięcznie
–
Czyli po roku ceny są 100-krotnie wyższe
14
Hiperinflacja – kilka przykładów
Rok
Kraj
Roczna inflacja
1922
Niemcy
5 000%
1985
Boliwia
>10 000%
1989
Argentyna
3 100%
1990
Peru
7 500%
1993
Brazylia
2 100%
1993
Ukraina
5 000%
15
Węgry w 1946 r. – przez pewien okres ceny
podwajały się co 15 godzin!
Co to oznacza w praktyce?
16
Grudzień 1918
0.5
Grudzień 1921
4
Grudzień 1922
163
Styczeń 1923
250
Marzec 1923
463
Czerwiec 1923
1 465
Lipiec 1923
3 465
Sierpień 1923
69 000
Wrzesień 1923
1 512 000
Październik 1923
1 743 000 000
Listopad 1923
201 000 000 000
Cena bochenka chleba
w Berlinie
Ź
ródło:
http://www.johndclare.net/Weimar
_hyperinflation.htm
Czas miliarderów…
17
1 listopada 1923 r. za
100 miliardów marek można było
kupić 3 funty mięsa.
Bochenek chleba kosztuje
3 miliardy marek
15 listopada 1923 r. 100 miliardów
marek starczyło na dwa kufle piwa.
Bochenek chleba kosztuje 80
miliardów marek.
Ź
ródło: http://www.joelscoins.com/exhibger2.htm
Deflacja
Deflacja – spadek ogólnego poziomu cen
(ujemna inflacja)
Negatywne skutki z powodów analogicznych
jak przy inflacji
Dodatkowy problem – polityce pieniężnej
dużo trudniej zwalczać deflację niż inflację
18
4
Jak mierzyć inflację?
Indeksy cen
Jak w jednej liczbie zawrzeć zmiany cen
różnych dóbr i usług?
Czy ceny z punktu widzenia gospodarstwa
domowego i przedsiębiorstwa zmieniają się
tak samo?
Jak uwzględnić zmiany struktury konsumpcji?
Jak uwzględnić pojawianie się na rynku
nowych dóbr?
Jak uwzględniać dobra trwałego użytku?
20
Konstrukcja indeksu cen
Zbadaj strukturę konsumpcji / wydatków (w Polsce
badanych ok. 37 tys. gospodarstw domowych)
Wybierz reprezentatywne towary i usługi (corocznie
aktualizowana lista ok. 1800 towarów i usług)
Skonstruuj wagi dla tych towarów i usług – możesz
obliczyć wartość „koszyka”
Monitoruj ceny składników koszyka
Sprawdzaj, czy składniki i struktura koszyka nie
uległy zmianie
21
22
Koszyk konsumpcyjny
45.7
36.8
33.6
30.1
28.2
27.8
7.6
5.0
13.2
20.5
6.0
8.7
9.6
12.1
12.913.8 14.1
5.0
28.1
28.127.9 27.6
7.3
5.9
5.4
10.3
18.4
19.6
18.3
4.5
4.8
2.9
27.5
28.1
30.4
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
1
9
9
1
1
9
9
2
1
9
9
3
1
9
9
4
1
9
9
5
1
9
9
6
1
9
9
7
1
9
9
8
1
9
9
9
2
0
0
0
2
0
0
1
2
0
0
2
2
0
0
3
2
0
0
4
2
0
0
5
inne
zdrowie
transport i łączność
mieszkanie i energia
odzież i obuwie
żywność
Przykłady zmian w 2009 r.
Produkty wprowadzone
–
Termometr lekarski
elektroniczny
–
Odtwarzacz MP3
–
Odbiornik telewizyjny
plazmowy
–
Mrożonki z warzyw
–
Ryba panga – filety
–
Napój mleczny „Actimel”
–
Ekspres do kawy
ciśnieniowy
Produkty usunięte
–
Termometr lekarski
rtęciowy
–
Walkman
–
Telewizor czarno-biały
–
Masło roślinne
–
Prodiż elektryczny
–
Pralka wirnikowa
–
Chłodziarka
23
24
Jak mierzyć inflację?
0
2
4
6
8
10
12
14
1
-1
9
9
9
7
-1
9
9
9
1
-2
0
0
0
7
-2
0
0
0
1
-2
0
0
1
7
-2
0
0
1
1
-2
0
0
2
7
-2
0
0
2
1
-2
0
0
3
7
-2
0
0
3
1
-2
0
0
4
7
-2
0
0
4
1
-2
0
0
5
7
-2
0
0
5
1
-2
0
0
6
7
-2
0
0
6
1
-2
0
0
7
7
-2
0
0
7
1
-2
0
0
8
7
-2
0
0
8
1
-2
0
0
9
7
-2
0
0
9
5
25
Jak mierzyć inflację?
-0,5
0
0,5
1
1,5
2
1
-1
9
9
9
7
-1
9
9
9
1
-2
0
0
0
7
-2
0
0
0
1
-2
0
0
1
7
-2
0
0
1
1
-2
0
0
2
7
-2
0
0
2
1
-2
0
0
3
7
-2
0
0
3
1
-2
0
0
4
7
-2
0
0
4
1
-2
0
0
5
7
-2
0
0
5
1
-2
0
0
6
7
-2
0
0
6
1
-2
0
0
7
7
-2
0
0
7
1
-2
0
0
8
7
-2
0
0
8
1
-2
0
0
9
7
-2
0
0
9
26
Różne miary inflacji
Najbardziej popularna
–
Zmiana wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych (tzw.
inflacja CPI)
–
Liczona „rok do roku” (zmiana względem analogicznego okresu
poprzedniego roku)
–
Dobrze pokazuje tendencje długookresowe
Inflacja CPI „miesiąc do miesiąca” (zmiana względem
poprzedniego okresu)
–
Silny wpływ czynników sezonowych
–
Ale może być cennym wczesnym „sygnałem ostrzegawczym”
27
Inne miary inflacji
Oparte na innych koszykach, np.
–
Inflacja cen produkcji przemysłowej (PPI)
–
Deflator PKB
Inflacja bazowa (na podstawie inflacji CPI)
–
Odmienność czynników wpływających na
składniki koszyka
–
Przydatne informacje do prowadzenia polityki
pieniężnej – tendencje długookresowe
28
Niektóre miary inflacji bazowej
Inflacja netto (po wyłączeniu cen żywności i
paliw)
Inflacja bazowa po wyłączeniu cen o
największej zmienności
Inflacja bazowa po wyłączeniu cen
kontrolowanych
Dla Polski dane dostępne na www.nbp.pl
29
Wybrane miary inflacji bazowej
-2,0
-1,0
0,0
1,0
2,0
3,0
4,0
5,0
6,0
7,0
8,0
1
-2
0
0
1
5
-2
0
0
1
9
-2
0
0
1
1
-2
0
0
2
5
-2
0
0
2
9
-2
0
0
2
1
-2
0
0
3
5
-2
0
0
3
9
-2
0
0
3
1
-2
0
0
4
5
-2
0
0
4
9
-2
0
0
4
1
-2
0
0
5
5
-2
0
0
5
9
-2
0
0
5
1
-2
0
0
6
5
-2
0
0
6
9
-2
0
0
6
1
-2
0
0
7
5
-2
0
0
7
9
-2
0
0
7
1
-2
0
0
8
5
-2
0
0
8
9
-2
0
0
8
1
-2
0
0
9
5
-2
0
0
9
CPI
po wyłączeniu cen administrowanych
po wyłączeniu cen najbardziej zmiennych
po wyłączeniu cen żywności i energii
Problemy z pomiarem inflacji
Wciąż brak idealnej miary inflacji, bo:
–
Zmiany struktury konsumpcji, w tym:
Efekty substytucji
Zmiany miejsc zakupu
–
Zmiany jakości towarów
–
Wprowadzanie nowych dóbr na rynek
Te problemy mogą prowadzić do obciążenia
miar inflacji. Badania empiryczne wskazują na
obciążenie „w górę” (prawdziwa inflacja jest
niższa niż mierzona)
30
6
Sztywność (lepkość) cen
Niektóre ceny zmieniają się względnie rzadko
–
Poziomy „psychologiczne” lub działania
marketingowe (199,99)
–
Dominujący wpływ kontroli administracyjnej
(w tym również pośredniej – stawki VAT, akcyza)
Dla niektórych cen prawdopodobieństwo
wzrostu jest dużo większe niż spadku (typowy
przykład: płace) –
sztywność nominalna w dół
31
Sztywność cen – przykład
32
Ź
ródło: Alvarez i in. (2005)
Jaka jest optymalna stopa inflacji?
Dotychczasowe wnioski:
–
Wysoka inflacja może być groźna dla gospodarki
–
Ale deflacja również może być szkodliwa
–
Inflacja mierzona przez urzędy statystyczny może
być obciążona (w górę)
–
Niektóre ceny wykazują sztywności, w tym
sztywność w dół
Badania wskazują, że optymalna powinna być
niska i stabilna inflacja
33
Dlaczego nie zerowa inflacja?
Ryzyko wystąpienia w rzeczywistości deflacji
z powodu obciążenia inflacji mierzonej
Utrudnione dostosowania cen względnych
w przypadku sztywności nominalnej w dół
Brak możliwości wystąpienia ujemnych
realnych stóp procentowych
34
Współczesne banki centralne
36
Współczesne banki centralne –
najważniejsze cechy
Monopol na emisję pieniądza
Niezależność banku centralnego
Zakaz udzielania kredytów bezpośrednio dla
rządu (tzw. zakaz monetyzacji długu)
Dwustopniowy system bankowy
7
37
Funkcje banków centralnych
Emisyjna, utrzymywanie systemów
płatniczych
Bank banków
Bank państwa (w tym zarządzanie rezerwami
walutowymi)
W wielu krajach: zaangażowanie w nadzór
bankowy
38
Niezależność banku centralnego
Bank centralny jest instytucją publiczną…
…ale optymalnej realizacji zadań sprzyja jego
niezależność wobec innych ośrodków władzy
publicznej (rządu, parlamentu)
–
Uniezależnienie banku centralny od bieżącej
polityki, w tym od cyklu wyborczego
–
Niezależność ma sprzyjać wiarygodności
39
Efekty niezależności banku
centralnego
Zwiększenie wiarygodności prowadzonej
polityki pieniężnej
Lepszy (efektywniejszy) wpływ na
oczekiwania
Większa skuteczność polityki pieniężnej
(lepsza kontrola nad inflacją)
Mniejsze koszty prowadzenia polityki
pieniężnej
40
Wymiary niezależności banku
centralnego
Autonomia
osobista decydentów
Autonomia
funkcjonalna ( = niezależność
podejmowania decyzji)
–
Ustalanie
celu ilościowego (nie zawsze)
–
Wykorzystywanie
instrumentów (konieczna)
Autonomia
finansowa (niezależność w
prowadzeniu własnej gospodarki finansowej)
41
Niezależność banku centralnego
Jak pogodzić demokratyczny wymóg społecznej
kontroli z niezależnością banku centralnego?
–
Różne tradycje w zakresie autonomii funkcjonalnej:
Anglosaska: cel ilościowy ustala rząd
Europa kontynentalna: cel ilościowy ustala sam bank centralny
–
Odpowiedzialność podmiotowa (accountability) i
przejrzystość decyzyjna (transparency)
Kluczowa rola komunikacji banku centralnego z innymi
uczestnikami życia gospodarczego i politycznego