„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 

 

 

 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 

 

 

Krystyna Kielan   

 

 

 

 

 

 

 

 

Przygotowanie do zatrudnienia i prowadzenia działalności 
gospodarczej 322[16].O1.02  

 

 

 

 

 

 
 

Poradnik dla ucznia   

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  1 

Recenzenci: 
inż. Piotr  Michałowski 
dr n. med. Marian Adam Rojek 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr inż. Elżbieta Jarosz 
 
Konsultacja: 
mgr Małgorzata Sienna 
 
 
 

 
 

 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  322[16].O1.02 
Przygotowanie  do  zatrudnienia  i  prowadzenia  działalności  gospodarczej  zawartego 
w modułowym programie nauczania dla zawodu technik optyk.  
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  2 

SPIS TREŚCI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.  Wprowadzenie 

3 

2.  Wymagania wstępne 

4 

3.  Cele kształcenia 

5 

4.  Materiał nauczania 

6 

4.1.  Rynek pracy – podejmowanie zatrudnienia 

6 

4.1.1.  Materiał nauczania 

6 

4.1.2.  Pytania sprawdzające 

20 

4.1.3.  Ćwiczenia 

21 

4.1.4.  Sprawdzian postępów 

23 

4.2.  Rynek pracy – podejmowanie działalności gospodarczej 

24 

4.2.1.  Materiał nauczania 

24 

4.2.2.  Pytania sprawdzające 

33 

4.2.3.  Ćwiczenia 

34 

4.2.4.  Sprawdzian postępów 

38 

4.3. Sporządzanie biznes planu 

40 

4.3.1.  Materiał nauczania 

40 

4.3.2.  Pytania sprawdzające 

45 

4.3.3.  Ćwiczenia 

45 

4.3.4.  Sprawdzian postępów 

49 

5.  Sprawdzian osiągnięć 

50 

6.  Literatura 

55 

 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  3 

1.  WPROWADZENIE

 

    

 

 

 

 

 

Poradnik  będzie  Ci  pomocny  w  przyswajaniu  wiedzy  o  przygotowaniu  do  zatrudnienia  

i prowadzenia działalności gospodarczej. 

W poradniku zamieszczono: 

−

 

wymagania  wstępne,  wykaz  umiejętności,  jakie  powinieneś  mieć  już ukształtowane,  abyś 
bez problemów mógł korzystać z poradnika, 

−

 

cele  kształcenia  czyli  wykaz  umiejętności,  jakie  ukształtujesz  podczas  pracy 
z poradnikiem, 

−

 

materiał  nauczania  zawiera    niezbędne  treści  teoretyczne    do  opanowania  wiedzy 
i umiejętności  z zakresu jednostki modułowej, 

−

 

pytania  sprawdzające,  które  umożliwią  Ci  ocenę  przygotowania  do  wykonania  ćwiczeń 
potwierdzających nabycie umiejętności, 

−

 

ćwiczenia  do  samodzielnego  rozwiązania,  które  pomogą  Ci  zweryfikować    wiadomości 
teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, 

−

 

sprawdzian postępów, który pomoże Ci ocenić poziom wiedzy po wykonaniu ćwiczeń, 

−

 

sprawdzian  osiągnięć,  przykładowy  zestaw  zadań,  który  pozwoli  Ci  ocenić  poziom 
nabytych umiejętności w procesie kształcenia jednostki, 

−

 

wykaz literatury z jakiej możesz korzystać podczas nauki. 

 

W  materiale  nauczania  przedstawione  zostały  treści,  które  umożliwią  zrozumienie 

zagadnień  dotyczących  przygotowania  do  zatrudnienia  i  prowadzenia  działalności 
gospodarczej. Materiał zawarty w poradniku jest dość obszerny. Dlatego konieczne jest przed 
przystąpieniem  do  rozwiązywania  ćwiczeń,  sprawdzenie  wiadomości  poprzez  odpowiedzi  na 
pytania  sprawdzające.  Natomiast  sprawdzian  postępów  umożliwi  zorientowanie  się,  czy 
dobrze  zrozumiałeś  i  opanowałeś  przedstawione  zagadnienia  zarówno  teoretyczne  jak 
i praktyczne. Jeżeli stwierdzisz, że przedstawiony materiał zrozumiałeś i opanowałeś w sposób 
wystarczający, to możesz przystąpić do rozwiązywania sprawdzianu osiągnięć. Składa się on z 
zestawu  zadań  testowych  oraz  instrukcji,  w  jaki  sposób  należy  wykonać  polecenia.  Do 
sprawdzianu dołączona jest karta odpowiedzi na której zaznaczysz odpowiedzi.      
 

 

Schemat układu jednostek modułowych  

 
 
 
 

 

322[16].O1 

Podstawy dzia

łalności usługowej 

322[16].O1.02 

Przygotowanie do 

prowadzenia zatrudnienia 

i dzia

łalności 

gospodarczej 

322[16].O1.03 

Nawi

ązywanie kontaktów 

spo

łecznych  

 

322[16].O1.01 

Stosowanie przepisów bhp, 

ochrony przeciwpo

żarowej 

i ochrony 

środowiska 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  4 

2.  WYMAGANIA WSTĘPNE

 

 

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej, powinieneś umieć: 

−

 

posługiwać  się  pojęciami: konsument, zasoby, rynek, pieniądz, podaż, popyt, równowaga 
rynkowa,  rynek  dóbr  i  usług  konsumpcyjnych,  rynek  czynników  produkcji,  rynek 
finansowy, gospodarka rynkowa, dostawca, nabywca, 

−

 

omówić zjawisko bezrobocia w gospodarce, 

−

 

posługiwać  się  pojęciami:  przedsiębiorstwo  indywidualne,  podmiot  posiadający 
osobowość prawną, spółka cywilna i spółka prawa handlowego, struktura organizacyjna, 

−

 

wyjaśnić  różnicę  między  przedsiębiorstwami  posiadającymi  oraz  nie  posiadającymi 
osobowości prawnej, 

−

 

korzystać z różnych źródeł informacji, 

−

 

obsługiwać komputer, 

−

 

współpracować w grupie. 

 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  5 

3.  CELE KSZTAŁCENIA   

 

 

 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć: 

– 

wskazać zależności między ceną, popytem a podażą na rynku pracy, 

– 

przedstawić działania związane z poszukiwaniem pracy, 

– 

sporządzić dokumenty związane z podjęciem zatrudnienia, 

– 

zidentyfikować prawa i obowiązki pracownika,  

– 

zidentyfikować prawa i obowiązki pracodawcy,  

– 

wskazać zadania instytucji sprawujących nadzór nad warunkami pracy,   

– 

rozróżnić formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw, 

– 

zidentyfikować podstawy prawne prowadzenia działalności gospodarczej, 

– 

sporządzić dokumenty niezbędne do podejmowania  działalności gospodarczej, 

– 

sporządzić  dokumentację  podatkową  i  ubezpieczeniową  związaną  z  prowadzeniem 
przedsiębiorstwa, 

– 

scharakteryzować cechy usług, 

– 

wyodrębnić segmenty rynku  na podstawie różnych kryteriów, 

– 

zaplanować działania marketingowe, 

– 

wyznaczyć cele promocji, 

– 

sporządzić budżet promocyjny, 

– 

scharakteryzować składniki majątku trwałego i obrotowego przedsiębiorstwa, 

– 

wskazać źródła finansowania majątku trwałego i obrotowego, 

– 

sporządzić szacunkowy rachunek zysków i strat, 

– 

sporządzić zestawienie przepływu środków pieniężnych, 

– 

sporządzić biznesplan. 

 

 

 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  6 

4.  MATERIAŁ NAUCZANIA

  

 

 

 

4.1.  Rynek pracy – podejmowanie zatrudnienia

   

 

 

 

 

 

 

4.1.1.  Materiał nauczania 

    

 

 

 

 

 

 

Współcześnie  rynek  definiowany  jest  jako  instytucja  lub  mechanizm  umożliwiający 

zawieranie transakcji kupna – sprzedaży. Elementami każdego rynku są: 

−

 

popyt  –  czyli  ilość  produktów  (dóbr  i  usług),  jakie  nabywcy  chcą  i  mogą  zakupić 
w określonym czasie i po określonej cenie, a więc wielkość popytu stanowi  ilość danego 
produktu, która znajduje nabywców po określonej cenie. Według prawa popytu, jeśli cena 
danego produktu rośnie to jego sprzedaż spada, oraz jeśli cena danego produktu spada, to 
jego sprzedaż wzrasta, przy założeniu, że inne czynniki pozostają niezmienne. 

−

 

podaż  –  czyli  ilość  produktów  zaoferowanych  do  sprzedaży  w  określonym  czasie  i  po 
określonej  cenie,  a  więc  wielkość  podaży  to  ilość  produktu  oferowana  po  danej  cenie. 
Według  prawa  podaży  gdy  cena  produktu  wzrasta,  to  jego  sprzedaż  rośnie,  ponieważ 
sprzedający są skłonni wprowadzić na rynek większą jego ilość, natomiast gdy cena spada, 
zmniejsza  się  również  wielkość  sprzedaży,  przy  założeniu,  że  inne  czynniki  pozostają 
niezmienne.  

−

 

cena – jest wyrażoną w jednostkach pieniężnych wartością produktu. Jest to kwota, którą 
należy zapłacić za jednostkę produktu. Cena jest nośnikiem informacji o wielkości popytu 
i podaży. Jeżeli przy określonej cenie, popyt równa się podaży – cenę tę nazywa się ceną 
równowagi. 
Ze względu na produkt, który podlega wymianie, wyróżnia się wiele rodzajów rynków, ale 

na każdym z nich spotykają się dwie grupy podmiotów: kupujący i sprzedający. 

 

Rynek

Rynek czynników 

produkcji

Rynek finansowy

Rynek dóbr i us

ług 

konsumpcyjnych

Rynek dóbr 

produkcyjnych

Rynek ziemi

Rynek pracy

Rynek 

nieruchomo

ści

Rynek 

kapita

łowy

Rynek 

walutowy

Rynek 

pieni

ężny

 

 

Rys. 1. Podział rynku według przedmiotu obrotu [opracowanie własne] 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  7 

 

 

Rys. 2. Podział rynku według zasięgu  geograficznego [opracowanie własne] 

 
 

Na  rynku  pracy  kupuje  i  sprzedaje  się  specyficzny  towar  –  „pracę  czyli    umiejętności, 

kwalifikacje  i  kompetencje  pracowników”.  Uczestnikami  rynku  pracy  są  z  jednej  strony 
pracodawcy,  którzy  oferują  miejsca  pracy  (zgłaszają  popyt  na  pracę),  z  drugiej  strony 
poszukujący pracy (pracownicy – tworzą podaż pracy). 

Rynek pracy funkcjonuje tak samo jak każdy inny rynek. W wyniku spotkania się podaży 

specyficznego  towaru  jakim  jest  „praca”  z  popytem    na  niego  –  kształtuje  się  cena  czyli 
wynagrodzenie (płaca).  

Popyt  na  pracę  to  wielkość  zgłaszanego  przez  pracodawców  zapotrzebowania  na  pracę, 

przy określonej stawce płacy.  

Podaż  pracy  to  liczba  osób,    które  chcą w  danym okresie pracować za określoną stawkę 

płacy.  

Stan  równowagi  na  rynku  pracy  jest  osiągany w przypadku, gdy  wszyscy chcący znaleźć 

pracę, za daną stawkę płacy są zatrudnieni. Podaż = popytowi (rys. 3). 
R – punkt równowagi (popyt = podaży) 
P

1,  

P

2

,  P

3

 – stawka płacy 

W

1,

 W

2,

 W

3

 – wielkość zatrudnienia 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  8 

 

Rys. 3. Podaż = Popytowi [opracowanie własne] 

 

Gdy ludzie mogą i chcą pracować, ale nie mogą znaleźć zatrudnienia, mamy do czynienia z 

bezrobociem. Podaż > popytu (rys. 4). 

 

 

Rys. 4. Podaż > Popytu [opracowanie własne] 

 

Gdy  pracodawcy  chcą  i  mogą  zatrudnić  pracowników,  ale  nie  mogą  znaleźć  ludzi 

o odpowiednich  kwalifikacjach  chcących  podjąć  zatrudnienie,  mamy  do  czynienia  z  brakiem 
czynnika produkcji. Popyt > podaży (rys. 5).  
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  9 

 

Rys. 5. Podaż < Popytu [opracowanie własne] 

 

Tabela 1. Sytuacja na lokalnym rynku pracy – przykłady [opracowanie własne] 
 

1.  Lokalny rynek pracy w czerwcu br. 

Od  kilku  lat  działają  trzy  salony  optyczne 
zatrudniające  10    techników  optyków.  Nie 
ma  możliwości  zatrudnienia  większej  ilości 
pracowników,  ale  nie  ma  też  chętnych  do 
pracy w tym zawodzie 

W  czerwcu  br.  Policealną  Szkołę  kształcącą 
w zawodzie  technik  optyk  ukończy  20 
absolwentów,  wszyscy  chcieliby  podjąć  pracę 
na lokalnym rynku. 

Jak jest sytuacja na rynku pracy? 

Popyt = podaży ( równowaga rynkowa) 

Podaż  >  popytu  (jest  więcej  osób  chętnych 
do podjęcia pracy niż ofert pracy) 

2. Lokalny rynek pracy w czerwcu br. 

Od  kilku  lat  działają  trzy  salony  optyczne 
zatrudniające  10    techników  optyków,  dwa 
z nich 

chcą 

rozszerzyć 

działalność 

i zatrudnić 

jeszcze 

5 

pracowników 

o kwalifikacjach  technika  optyka,  ale nie ma 
chętnych do pracy w tym zawodzie.  
Na  lokalnym  rynku  pracy  w  czerwcu 
rozpoczęły  działalność  dwa  salony  optyczne 
i  jedna  hurtownia.  Te  trzy  przedsiębiorstwa 
zgłaszają  na  lokalnym  rynku  pracy  popyt  na 
50  pracowników  o  kwalifikacjach  technika 
optyka. 

W  czerwcu  br.  Policealną  Szkołę  kształcącą 
w zawodzie  technik  optyk  ukończy  20 
absolwentów,  wszyscy  chcieliby  podjąć  pracę 
na lokalnym rynku. 

Jaka jest sytuacja na rynku pracy? 

Popyt  >  podaży  (jest  więcej  ofert  pracy  niż  osób  chętnych  i  mających  kwalifikacje  do 
podjęcia pracy w zawodzie technika optyka) 
 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 10 

Czynnikami, które wpływają na wielkość popytu na pracę są: 

−

 

zasób kapitału potrzebny do stworzenia nowych miejsc pracy, 

−

 

wielkość globalnego popytu na rynku dóbr i usług – np. w przypadku wzrostu popytu na 
usługi i towary optyczne, zakłady optyczne zwiększają zakres świadczonych usług, rośnie 
tym samym ich popyt na pracę. W przypadku spadku popytu na usługi i towary optyczne, 
zakłady optyczne  zmniejszają zakres świadczonych usług i zwalniają pracowników, 

−

 

struktura dóbr i usług na rynku, 

−

 

postęp techniczny i związana z nim wydajność pracy. 
Na  rynku  pracy  panuje  silna  konkurencja  wśród  osób  starających  się  o  pracę.  Na 

określone miejsca pracy, oferowane przez pracodawców, jest wielu chętnych spełniających ich 
oczekiwania.  Wpływ  na  to  ma  między innymi zjawisko bezrobocia, które polega   na tym, że 
pewna część ludzi zdolnych do pracy i poszukujących jej nie znajduje zatrudnienia. 

Rynek  pracy  ulega  ciągłym  zmianom,  głównie  pod wpływem  tego,  co dzieje  się w sferze 

ekonomicznej  danego  obszaru.  Pozytywne  zmiany  na  rynku,  które  skutkują  powstawaniem 
wolnych miejsc pracy to między innymi:  

−

 

powstawanie nowych przedsiębiorstw,  

−

 

rozwój przedsiębiorstw  istniejących, które  poszerzają zakres i obszar swojej działalności,  

−

 

zjawisko  nazywane  ruchem  kadrowym,  które    jest  szczególnie  ważne,  ponieważ  dzięki 
niemu powstaje dużo wolnych miejsc pracy z uwagi na to, że część pracowników zmienia 
pracę, inni przechodzą na emeryturę lub na dłuższe urlopy (np. macierzyńskie). 
Podsumowując  można  stwierdzić,  że  wielkość  podaży  pracy  w  danej  gospodarce  jest 

uzależniona  od  liczby  osób  aktywnych zawodowo, czyli osób  pracujących  oraz tych w wieku 
produkcyjnym, które chcą i mogą pracować, ale nie znajdują zatrudnienia  bo są bezrobotne. 

Absolwenci  szkół,  osoby  bezrobotne  oraz  osoby,  które  z  różnych  przyczyn  zmieniają 

pracę,  muszą  podjąć  różne  działania,  które  doprowadzą  ich  do  zawarcia  umowy  o  pracę 
z wybranym pracodawcą. 

Poszukiwanie pracy możemy podzielić na: bierne i aktywne. 
Bierne  poszukiwanie  pracy  to  poszukiwanie  informacji  w  różnych  źródłach:  prasie, 

urzędach pracy, biurach pośrednictwa pracy, wśród znajomych i rodziny. 

Aktywne  poszukiwanie  pracy  polega  na  wyszukiwaniu  firm,  instytucji  i  przedsiębiorstw 

dysponujących  takimi  stanowiskami  pracy,  które  odpowiadają  kwalifikacjom  danej  osoby. 
Następnym etapem  w  aktywnym  poszukiwaniu pracy  jest złożenie dokumentów u wybranego 
pracodawcy (list motywacyjny, CV), stawienie się i odbycie rozmowy kwalifikacyjnej. 

Podejmując  zatrudnienie  pomiędzy  pracownikiem  a  pracodawcą  nawiązuje  się  stosunek 

pracy, na podstawie, którego pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy: 
– 

osobiście, 

– 

określonego rodzaju,  

– 

na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy, 

– 

w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, 

– 

za wynagrodzeniem. 
W  przypadku  łącznego  wystąpienia  powyższych  elementów,    będzie  to  zatrudnienie  na 

podstawie    stosunku  pracy.  Do  takiego  stosunku  będą  miały  zawsze  zastosowanie  przepisy 
Kodeksu Pracy. Stosunek pracy może powstać na podstawie: 

−

 

umowy o pracę, 

−

 

powołania, 

−

 

mianowania, 

−

 

spółdzielczej umowy o pracę, 

−

 

wyboru. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 11 

Nie  jest  dopuszczalne  zastąpienie  umowy  o  pracę  umową  cywilnoprawną  jeśli  występują 

wszystkie elementy świadczące o tym, że jest to stosunek pracy. 

Zatrudniając  pracownika,  pracodawca  ma  obowiązek  zawrzeć  z  nim  umowę  o  pracę 

i przedstawić  mu  zakres  czynności  (załącznik  2).  Zasadniczą  formą  zawarcia  umowy  o pracę 
jest  forma  pisemna.  Wzór  umowy  o  pracę  przedstawiono  w  załączniku  1,  oczywiście 
pracodawca może stosować inny pod warunkiem, że będą w nim zawarte wszystkie potrzebne 
informacje.  Umowa  powinna  być  podpisana  przez obie strony:  pracownika  oraz  pracodawcę. 
Jeżeli  umowa  nie  została  zawarta  w  formie  pisemnej,  to  nie  powoduje  to  ujemnych  skutków 
dla pracownika, ponieważ to na pracodawcy ciąży obowiązek jej potwierdzenia nie później niż 
w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika. Jeżeli pracodawca nie wykona tego obowiązku w 
określonym  terminie  to  zgodnie  z    Kodeksem  Pracy,  podlega  karze  grzywny.  Pracodawca 
sporządza  umowę  o  pracę  w  co  najmniej    dwóch  egzemplarzach,  z  których  jeden  otrzymuje 
pracownik, a drugi znajduje się w aktach osobowych pracownika.  

Zawierając umowę o pracę pracodawca musi określić jej rodzaj. Kodeks pracy przewiduje 

następujące rodzaje umowy o pracę: 
– 

umowa na czas nieokreślony, 

– 

umowa na czas określony, 

– 

umowa na zastępstwo, 

– 

umowa na czas wykonywania określonej pracy, 

– 

umowa na okres próbny. 
W przypadku zmiany przez pracodawcę warunków pracy i płacy określonych w umowie, 

musi on dokonać wypowiedzenia zmieniającego. Bardzo często pracodawcy zawierają również 
umowę o zakazie konkurencji. 

Pracodawcą,  w  rozumieniu  art.3  kodeksu  pracy,  jest  każdy  kto  zatrudnia  pracowników. 

Jest  to  więc  zarówno  jednostka  organizacyjna,  choćby nie posiadała osobowości prawnej, jak 
i osoba  fizyczna.  Przez  zatrudnienie  rozumiemy  wykonywanie  przez  pracownika  pracy 
określonego  rodzaju  na  rzecz  pracodawcy  i  pod  jego  kierownictwem  za  wynagrodzeniem. 
Pracodawcą jest więc każdy, kto zatrudnia choćby jednego pracownika.  

Pracownikiem może być każda osoba fizyczna, która ukończyła 18 lat i ma pełną zdolność 

do  czynności  prawnych.  Tylko  wyjątkowo  na  odrębnych  warunkach,  można  zatrudnić 
młodocianego, który ukończył 16 lat.    

Każdy  pracodawca  powinien  posiadać  odpowiednie  akty  regulujące  porządek 

i organizację pracy w przedsiębiorstwie. 

 

Obowiązek pracodawcy związany  z rejestracją pracownika w ZUS 

Od  momentu  zawarcia  umowy  o  pracę  pracodawca  (płatnik)  ma  obowiązek  zgłosić  ten 

fakt w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i odprowadzać co miesiąc od poborów pracownika 
(ubezpieczony) składki na ZUS i Fundusz Pracy.  

Jako płatnik składek pracodawca jest zobowiązany do: 

1)  dokonania zgłoszenia płatnika składek, informowania o każdej zmianie danych płatnika, 
2)  ustalenia dla każdego ubezpieczonego obowiązku ubezpieczeń społecznych w rozbiciu na 

ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, 

3)  zgłoszenia  każdego  ubezpieczonego  do  poszczególnych  ubezpieczeń,  informowania 

o zmianach, a następnie wyrejestrowaniu po ustaniu tytułu do ubezpieczeń, 

4)  rozliczania  co  miesiąc  składek  na  poszczególne  ubezpieczenia  za  każdego 

ubezpieczonego, 

5)  przekazania w tym samym terminie dokumentów rozliczeniowych i opłacenia składek, 
6)  ustalenie  obowiązku  ubezpieczenia  zdrowotnego,  a  następnie  terminowe  rozliczanie 

i opłacanie składki na to ubezpieczenie (9% podstawy w 2007 r.). 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 12 

Ubezpieczenie  to  daje  pracownikowi    prawo  do  bezpłatnych  świadczeń  leczniczych, 

zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, rodzinnego i pogrzebowego, a także do emerytury lub 
renty inwalidzkiej oraz do zasiłku dla bezrobotnych w razie utraty pracy.  

 

Tabela 2. Ubezpieczenia społeczne obowiązkowe w 2007 r.[opracowanie własne] 

Ubezpieczenia społeczne obowiązkowe w 2007 r. 

Treść 

Emerytalne 

Rentowe 

Chorobowe 

Wypadkowe 

% podstawy 
wymiaru 

19,52 % 

 10 % 

2,45 % 

0,97 % – 3,86 % 

Składkę 
pokrywa 

po połowie 
płatnik i 
ubezpieczony 

3,5 % 
ubezpieczony 
6,5 % płatnik 

ubezpieczony 

płatnik 

 

Obowiązek pracodawcy do  udzielania urlopów wypoczynkowych 

Pracodawca  ma  obowiązek  udzielać pracownikowi  urlopu  co  rok.  Wymiar  urlopu  zależy 

od  łącznego  stażu  pracy  czyli  wszystkich  zsumowanych  razem  okresów    zatrudnienia 
pracownika.  Jeżeli  pracownik  ukończył    szkołę  ponadpodstawową,  to  okresy  nauki  w  tej 
szkole  też  będą  wliczane  do  stażu  pracy,  od  którego  zależy  długość  jego  urlopu,  np. z tytułu 
ukończenia liceum ogólnokształcącego dolicza  się 4 lata do stażu urlopowego (art. 155 k.p.). 
Okresy  nauki  w  różnych  szkołach  nie sumują  się. Urlop  obejmuje  tylko  dni  robocze.  Wymiar 
urlopu wynosi: 

−

 

20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, 

−

 

26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. 

 
Przykład: 

Jeśli  w  ciągu  roku  pracownik  zmieni  pracę  przysługuje  mu  wówczas  tzw.  urlop 

proporcjonalny  –  u  poprzedniego  i  u  nowego  pracodawcy  w  częściach  proporcjonalnych  do 
tego  jaką  część  roku  u  niego  przepracował.  Np.  6  miesięcy  w  tym  roku  pracował 
u pracodawcy  X  i  6  miesięcy  u  pracodawcy  Y,  a  ma  prawo  do  20  dni  urlopu.  Wobec  tego 
należy mu się 10 dni urlopu w poprzednim i 10 dni urlopu w nowym miejscu pracy.  

 

Obowiązki pracodawcy dotyczące ochrony pracy kobiet i młodocianych 

Zatrudniając  kobiety,  pracodawca  nie  może  ich  zatrudniać  przy  pracach  szczególnie 

uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia. Wykaz tych prac określany jest przez Radę Ministrów 
w  drodze  rozporządzenia  i  powinien  być  składnikiem  regulaminu  pracy,  z  którym  kobieta 
podejmując  zatrudnienie  ma  obowiązek  zapoznać  się  (art.  176  kodeksu  pracy).  Naruszenie   
tego  zakazu,  nawet  za  zgodą  kobiety,  stanowi  wykroczenie  przeciwko  prawom  pracownika 
i jest zagrożone grzywną.    

Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy między innymi: 

– 

ukończyli co najmniej gimnazjum, 

– 

mają skończone 16 lat, 

– 

przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich 
zdrowiu, 

– 

nie  są  zatrudnieni  przy  pracach  wzbronionych  młodocianym  (wykaz  stanowisk  prac 
wzbronionych młodocianym powinien być określony w regulaminie pracy). 
Szczególnymi uprawnieniami, z których korzystają młodociani to między innymi: 

– 

prawo  do  urlopu  po  6  miesiącach  w  wymiarze  12  dni  roboczych  i  do 26 dni z upływem 
roku, 

– 

zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 13 

– 

badania okresowe i kontrolne, 

– 

urlopy  bezpłatne  w  okresie  ferii  szkolnych  w  wymiarze  nie  przekraczającym  łącznie 
z urlopem wypoczynkowym 2 miesiące (udzielony na wniosek młodocianego). 

 
Obowiązki pracownika 

Pracownik zgodnie z art. 100 kodeksu pracy jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie 

i  starannie  oraz  stosować  się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy. W szczególności 
jest zobowiązany do: 

−

 

przestrzegania czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, 

−

 

przestrzegania regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku, 

−

 

przestrzegania  przepisów  oraz  zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  a  także  przepisów 
przeciwpożarowych, 

−

 

dbać  o  dobro  zakładu  pracy,  chronić  jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, 
których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, 

−

 

przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego. 

 

Tabela  3. Rodzaje odpowiedzialności pracownika [opracowanie własne na podstawie 15 ] 

Rodzaj odpowiedzialności 

Charakterystyka 

Odpowiedzialność porządkowa 

Na  podstawie  art.  108  kodeksu  pracy 
pracodawca  może  wymierzyć  następujące 
rodzaje kar: 

−

 

karę upomnienia, 

−

 

karę nagany, 

−

 

karę pieniężną 

Odpowiedzialność  pracownika  za  szkodę 
wyrządzoną pracodawcy 

Naprawienie  wyrządzonej szkody nieumyślnej 
przez 

pracownika 

ma 

charakter 

odszkodowania.  Odszkodowanie  to  ustala  się 
w  wysokości  wyrządzonej  szkody,  jednakże 
nie 

może 

ono 

przewyższać 

kwoty 

trzymiesięcznego 

wynagrodzenia 

przysługującego 

pracownikowi 

w 

dniu 

wyrządzenia 

szkody. 

W 

przypadku 

wyrządzenia  szkody  umyślnie,  jest    on 
obowiązany  do  jej  naprawienia  w  pełnej 
wysokości.    

Odpowiedzialność  za  mienie  powierzone 
pracownikowi  

Pracownik  odpowiada  za  powierzone  mienie 
w pełnej wysokości (art. 124 kodeksu pracy). 
Pracodawca  wskazuje  jedynie,  że  nastąpiła 
szkoda  w  powierzonym  mieniu,  natomiast  na 
pracowniku  spoczywa  ciężar    udowodnienia, 
iż  szkoda  powstała  nie  z  jego  winy  lub 
mniejszej wysokości.  

Wspólna 

odpowiedzialność 

materialna 

pracowników 

Odpowiedzialność  taka  może  być  przyjęta 
tylko 

na 

podstawie 

umowy 

miedzy 

pracownikami  a  pracodawcą  na  piśmie. 
Wspólną  odpowiedzialność  (art.  125  k.p.) 
ponoszą tylko ci pracownicy, którzy podpisali 
umowę. Jednakże jeżeli niezależnie od umowy 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 14 

Rodzaj odpowiedzialności 

Charakterystyka 
ustalono,  iż  szkoda  w  całości  lub  części 
została 

spowodowana 

przez 

niektórych 

pracowników,  wówczas  za  całość  lub  część 
szkody odpowiadają tylko sprawcy szkody.   

 

W praktyce stosuje się również umowy cywilno-prawne (patrz tabela 4). 

 

Tabela 4. Rodzaje umów cywilno-prawnych [opracowanie własne] 

Umowa – zlecenie 
(przykładowy wzór 
zamieszczono w 
załączniku 3) 

−

 

przedmiotem  umowy  jest  świadczenie  usługi  w  sposób 
jednorazowy lub cyklicznie powtarzający się (np. raz na kwartał), 

−

 

osobie  zatrudnionej  na  podstawie  takiej  umowy  nie  przysługują 
prawa  takie  jak:  prawo  do  urlopu,  zasiłku  dla  dzieci,  okresu 
wypowiedzenia  pracy  itp.,  ponieważ    umowa  ta  wynika 
z przepisów kodeksu cywilnego, a nie kodeksu pracy 

Umowa o dzieło 
(przykładowy wzór 
zamieszczono w 
załączniku 4) 

−

 

dotyczy  pracy  o  charakterze  twórczym,  np.  wykonania  dekoracji 
czyli  wykonania  pracy  w  sposób  wiadomy  tylko  wykonawcy 
dzieła;  podobnie  jak  przy  zleceniu  osoba  zatrudniona  na 
podstawie  umowy  o  dzieło  nie  ma  praw  do  świadczeń 
pozapłacowych    z  tytułu  wykonanego  dzieła,  bo  jest  to  umowa 
cywilnoprawna 

 

Nadzór nad warunkami pracy sprawują: 

−

 

Państwowa  Inspekcja  Pracy,  która    jest  organem  państwowym  powołanym  do  nadzoru 
i kontroli postrzegania przepisów prawa pracy, 

−

 

Państwowa  Inspekcja  Sanitarna,  która  jest  powołana  między  innymi  do  realizacji  zadań 
z zakresu  zdrowia  publicznego,  w  szczególności  poprzez  sprawowanie  nadzoru  nad 
warunkami higieny pracy w zakładach pracy. 

 

Załącznik 1 

 
................................. 

 

 

 

 

 

               .................................  

(pieczęć nagłówkowa                                          

                        (miejscowość i data)  

 pracodawcy)  
 

.................................. 
(numer REGON-EKD) 

UMOWA O PRACĘ  

zawarta w dniu ................................................................w   

...................................................... 

                                                   

                   (data zawarcia umowy)                 (miejsce zawarcia umowy) 

między...................................................................................................................................... 

                                                                                         (nazwa pracodawcy) 

z siedzibą  
.................................................................................................................................. 

(adres pracodawcy) 

reprezentowanym przez ........................................................................................................... 

(imię i nazwisko osoby działającej w imieniu pracodawcy, funkcja) 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 15 

zwanym dalej pracodawcą 

a .............................................................................................................................................. 

                                                         (imię i nazwisko pracownika) 

zamieszkałym w ....................................................................................................................... 

(adres pracownika) 

na ............................................................................................................................................ 

                       (okres próbny, czas określony, czas nieokreślony, czas wykonania określonej pracy, czas zastępstwa)  

1. Strony ustalają następujące warunki zatrudnienia:  

    1) rodzaj umówionej pracy ..................................................................................................  

(stanowisko, funkcja, zawód, specjalność)  

    2) miejsce wykonywania pracy .......................................................................................... 

        .........................................................................................................................................  

    3) wymiar czasu pracy .......................................................................................................  

    4) wynagrodzenie ...............................................................................................................  

    .............................................................................................................................................  

                          (składniki wynagrodzenia i ich wysokość oraz podstawa prawna ich ustalenia)  

    5) inne warunki zatrudnienia .............................................................................................     

    ............................................................................................................................................  

2. Dzień rozpoczęcia pracy ...................................................................................................  

       (w przypadku umowy na czas określony dotyczy umowy zawartej  na okres dłuższy niż 6 miesięcy):  

3.  Strony      przewidują      możliwość    wcześniejszego      rozwiązania      umowy      za 
dwutygodniowym okresem wypowiedzeniem , zgodnie z art. 33 kodeksu pracy.  

 

         ....................................                                               ..............................................................  

        (data i podpis pracownika)                                                         (podpis pracodawcy lub osoby reprezentującej  
                                                                                                             pracodawc ę albo osoby upoważnionej  
                                                                                                      do sk ładania oświadczeń w imieniu pracodawcy)  

 
Oświadczenie pracownika  
 
Oświadczam, że egzemplarz niniejszej umowy otrzymałem.  
 
 
...............................                       ....................................                   

.......................................... 

(miejscowość)                                                            (data)                                                     (podpis 
pracownika) 
 

 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 16 

Załącznik 2 

Nazwa i adres firmy:                                                                                                                                         data 
 
 
 
 

ARKUSZ  ZAKRESU  CZYNNOŚCI 

 

STANOWISKO: 
 
 
IMIĘ  NAZWISKO: 
 
 
 
I. OPIS  STANOWISKA  

1. Służbowo podlega Pan/Pani ……………………………………………. 

2. W ramach struktury organizacyjnej  firmy  zajmuje się Pan/Pani……………………………. 

 

 

II. OBOWIĄZKI PRACOWNICZE; 

Jako pracownik firmy, zgodnie z art.         §      i  §        Kodeksu Pracy , ma Pan/Pani obowiązek 

1. 

 

2. 

 

3. 

 

 

III. OBOWIĄZKI MERYTORYCZNE  

Do pan/Pani obowiązków merytorycznych należy: 

1. 

 

2. 

 

3. 

 

4. 

 

IV. UPRAWNIENIA 

Do zakresu Pana/Pani czynności należy uprawnienie do: 

 

•

 

 

•

 

 

•

 

 

 V. ZAKRES  ODPOWIEDZIALNOŚCI 

 

Jako  pracownik na stanowisku …………………………..odpowiada Pan/Pani za: 

•

 

 

•

 

 

•

 

 

 

Przyjmuję powyższy zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności 

 

 

 

                                                                                                                                             ……………………………………………………                                                                        

……………………………………………….. 

       (pracownik , data)                                                                                                                    (właściciel/kierownik zakładu, data) 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 17 

Załącznik 3 

UMOWA ZLECENIA 

 

Zawarta  w  dniu  ....................................  r.  w  ……………….pomiędzy  ...................................., 

z siedzibą  w  ........................................  przy  ulicy  ...............................................  pod  nr  KRS  ...................., 

zarząd 

w 

składzie 

...................................................................., 

kapitał 

zakładowy 

w 

wysokości 

..................................... zł, w imieniu którego działa:..........................................., zwany dalej Zleceniodawcą, 

a................................................... 

zamieszkałym 

w 

................................... 

przy 

ul............................................., legitymującym się dowodem osobistym  nr ............................... seria ............., 

zwanym dalej Zleceniobiorcą  

o treści następującej: 

§ 1 

Zleceniodawca zleca, a Zleceniobiorca zobowiązuje się do: 

- .............................................................., 

- .............................................................., 

- ................................................................  

§ 2 

Czynności,  o  których  mowa  w  §  1,  będą  wykonywane  przez  Zleceniobiorcę  w  imieniu  i  na  rzecz 

Zleceniodawcy. 

§ 3 

Wykonanie zlecenia winno nastąpić w okresie od dnia .................................... .......... r. do dnia 

.................................... r.  

§ 4 

Do  obowiązków  Zleceniodawcy  należy  dostarczanie,  w  terminie  umożliwiającym  zrealizowanie  zlecenia, 

niezbędnych .......................................................................................... 

§ 5 

1. Za  czynności  określone  w  §  1  Zleceniobiorca  otrzyma  wynagrodzenie  brutto  w  wysokości  ..................  zł 

(słownie:  ...............................................................................  złotych),  od  którego  Zleceniodawca  odprowadzi 

zaliczkę na podatek dochodowy Zleceniobiorcy w wysokości 20%. 

2. Wynagrodzenie  płatne  będzie  w  kasie  ................................................  w  terminie  .......  dni  od  dnia 

przedstawienia przez Zleceniobiorcę rachunku i potwierdzenia wykonania pracy przez Zleceniodawcę. 

§ 6 

Wszystkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej w postaci aneksu, pod rygorem nieważności. 

§ 7 

W  sprawach  nieuregulowanych  niniejszą  umową  mają  zastosowanie  przepisy  Kodeksu  Cywilnego,  

a w szczególności art. 734-751. 

§ 8 

Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron. 

.................................. 

 

 

 

 

 

                                                     .................................                                                                                                                                            

  (podpis zleceniodawcy)   

 

 

 

 

                                                   (podpis zleceniobiorcy)  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 18 

OŚWIADCZENIE PODATKOWE 

 

Nazwisko:  

Imiona: 1.  

2.  

Imię ojca:  

Imię matki:  

 

Miejsce urodzenia:   

 

 

Data ur.  

Nr PESEL:   

                                               Nr NIP:  

Miejsce zamieszkania: 

kod pocztowy –          miejscowość – 

Gmina/Dzielnica:  

Ulica: 

 

    

                                                                   Nr domu:             Nr mieszkania:   

RACHUNEK 

dla  ...........................,  z  siedzibą  w  .....................  do  umowy  zlecenia  Nr  ..........  z  dnia 

.............................................. r. .  

Wynagrodzenie brutto:  

Wynagrodzenie netto:  

 

Wynagrodzenie brutto  

 

 

- ........ zł 

Koszt uzyskania przychodu (20%)   

- ........ zł 

Podstawa opodatkowania   

 

- ........ zł 

Zaliczka na podatek dochodowy (20%)   - ........ zł 

Wynagrodzenie netto  

 

 

 

- ........ zł  

 

Praca została wykonana 

 

............................................... 

(data i podpis zleceniodawcy) 

 

 

 

 

 

Załącznik 4 

 

UMOWA O DZIEŁO 

 

W dniu .................................... r. w …………………………… pomiędzy ...................................., z siedzibą 

w ........................................ przy ulicy ............................................... pod nr KRS ...................., zarząd w 

składzie ...................................................................., kapitał zakładowy w wysokości ..................................... 

zł, w imieniu którego działają: 

1. ...................................... 

2. ...................................... 

zwani dalej Zamawiającym 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 19 

a 

.........................................., zam. w ................................, przy ul. .............................................., 

legitymującym się dowodem osobistym nr ..............................., seria ............., wydanym przez  

..................................................................................................... 

zwanym dalej Wykonawcą    

została zawarta umowa następującej treści: 

§ 1 

1. Wykonawca zobowiązuje się w terminie do dnia ................................... r. wykonać pracę  w postaci 

........................................................................................ zwanej dalej dziełem. 

2. Projekt dzieła dostarczy Zamawiający w dniu zawarcia umowy. Projekt stanowi integralną część niniejszej 

umowy. 

3. Wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło według projektu, o którym mowa w ust. 2. 

 

§ 2 

1. Dla wykonania dzieła zamawiający zobowiązuje się dostarczyć Wykonawcy do dnia ........ 

...................................... r. następujące materiały: 

    1) ............................... – w ilości ...................., 

    2) ................................ – w ilości ..................... 

2. Po  zakończeniu  dzieła  Wykonawca  zobowiązany  jest  rozliczyć  się  z  otrzymanych  materiałów  i  zwrócić 

Zamawiającemu nie wykorzystane materiały. 

3. Termin zwrotu materiałów wynosi .......... dni od dnia przyjęcia dzieła przez Zamawiającego. 

§ 3 

Termin  wykonania  dzieła  wynosi  .........................  dni,  licząc  od  dnia  przekazania  Wykonawcy  materiałów 

o których mowa w § 2 niniejszej umowy. 

§ 4 

1. Wynagrodzenie  za  wykonanie  dzieła  strony  ustalają  ryczałtowo  na  kwotę  ........................  zł  (słownie: 

................................................ złotych). 

2. Wynagrodzenie  będzie  płatne  w  ciągu  ......  dni  od  dnia  odbioru  dzieła  przez  Zamawiającego  w  kasie 

Zamawiającego lub w postaci przelewu na konto Wykonawcy. 

§ 5 

Wykonawca nie może powierzyć wykonania dzieła osobie trzeciej bez pisemnej zgody Zamawiającego. 

§ 6 

1. Zamawiający może odstąpić od umowy w przypadku, gdy: 

1) Wykonawca bez zgody Zamawiającego powierzy wykonanie dzieła osobie trzeciej, 

2) Wykonawca  wykonuje  dzieło  wadliwie  i  mimo  upływu  terminu  wyznaczonego  przez  Zamawiającego  nie 

zmienia sposobu wykonania. 

2. Wykonawca może odstąpić od umowy, jeżeli zwłoka Zamawiającego w dostarczeniu materiałów trwa dłużej 

niż ........... dni. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 20 

3. W przypadku odstąpienia od umowy przez Zamawiającego może on żądać od wykonawcy zwrotu materiału  

i wydania rozpoczętego dzieła. 

§ 7 

W  sprawach  nieuregulowanych  niniejszą  umową  mają  zastosowanie  przepisy  Kodeksu  Cywilnego,  

a w szczególności art. 627-646. 

§ 8 

Wszelkie  zmiany  niniejszej  umowy  wymagają  –  pod  rygorem  nieważności  –  formy  aneksu  sporządzonego  na 

piśmie. 

§ 9 

Umowę niniejszą sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron. 

 

………………………………..  

 

 

                                        …………………………………. 

(podpisy  Zamawiającego)  

 

 

                                                       (podpis Wykonawcy) 

 

4.1.2. Pytania sprawdzające   

 

 

 

 

 
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.  Jak współcześnie definiowany jest rynek pracy? 
2.  Jakie zależności zachodzą między elementami rynku pracy? 
3.  Jakie czynniki wpływają na wielkość popytu na pracę? 
4.  Jakie działania podejmowane są przez osoby poszukujące pracy? 
5.  Jakie elementy muszą wystąpić łącznie, żeby pomiędzy pracownikiem a pracodawcą został 

nawiązany stosunek pracy? 

6.  Kto  jest pracodawcą? 
7.  Czy  jeżeli  wystąpią  wszystkie  elementy  świadczące  o  stosunku  pracy,  pracodawca  może 

zawrzeć umowę cywilno-prawną? 

8.  W jakiej formie zawiera się umowę o pracę? 
9.  Jakie umowy o pracę przewiduje kodeks pracy? 

10.  Co powinien zrobić pracodawca jeśli chce zmienić warunki umowy o pracę?    
11.  Do  czego  jest  zobowiązany  pracodawca  jako  płatnik  składek  ZUS  i  składki  na  Fundusz 

Pracy? 

12.  W  jakiej  wysokości  odprowadzane  są  składki  na  obowiązkowe  ubezpieczenia  społeczne 

od płatnika i ubezpieczonego? 

13.  Od czego zależy wymiar urlopu pracownika? 
14.  Przy wykonywaniu jakich prac, pracodawca nie może zatrudniać kobiet? 
15.  Z jakich uprawnień mogą korzystać młodociani? 
16.  Jakie znasz rodzaje odpowiedzialności pracownika? 
17.  Jakie umowy cywilno-prawne są stosowane w praktyce? 
18.  Czym różnią się umowy cywilno-prawne od umowy o pracę? 
19.  Jakie instytucje sprawują  nadzór nad warunkami pracy? 
 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 21 

4.1.3.  Ćwiczenia  

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Ćwiczenie 1  

 

Wypełnij tabelę. 

 
Tabela do ćwiczenia 1 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uczestnicy rynku towarów i usług optycznych 

Popyt 

Podaż 

 
 
 
 
 
 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)  wyszukać  w  Internecie  producentów, hurtowników, detalistów, zakłady optyczne, salony 

optyczne sprzedające towary optyczne i świadczące usługi optyczne,  

2)  wpisać do tabeli uczestników rynku towarów i usług optycznych. 

 
Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

komputer, Internet, 

−

 

literatura z punktu 6 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Przyporządkuj wymienione elementy rynku pracy, połącz  je liniami. 

Pracodawca 

Cena 

Wynagrodzenie 

Towar 

Pracownik 

Podaż 

Praca 

Popyt 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  połączyć liniami znaczące to samo elementy rynku pracy. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

literatura z punktu 6 poradnika. 

 
Ćwiczenie 3 

Sprządź  umowę  o  pracę  i  opracuj  zakres  czynności  dla  optyka  –  sprzedawcy 

zatrudnionego w salonie optycznym.  
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  przygotować druk umowy o pracę, wzór zakresu czynności,  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 22 

2)  sporządzić  umowę  o  pracę,  posłużyć  się  swoimi  danymi  osobowymi,  przyjmując  rolę 

pracownika, 

3)  opracować zakres czynności dla ww. optyka – sprzedawcy w salonie optycznym, 
4)  zaprezentować wykonaną pracę. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

kodeks pracy, 

−

 

druki umów o pracę, wzór zakresu czynności, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

 

 
Ćwiczenie 4 
 

Sporządź umowę zlecenia dla optyka  i umowę o dzieło dla dekoratora wystawy w salonie 

optycznym.  
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  przygotować druki umowy o dzieło i umowy zlecenia, 
2)  sporządzić  umowę  o  dzieło  i  umowę  zlecenie,  posłużyć  się  swoimi  danymi  osobowymi, 

przyjmując rolę zleceniobiorcy i wykonawcy dzieła. 

 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

kodeks cywilny, 

−

 

druki umowy zlecenia, umowy o dzieło, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 
Ćwiczenie 5  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pobierz z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w miejscu swojego zamieszkania druki zgłoszenia 

pracownika do ubezpieczenia i wypełnij je. (Dane pracownika takie jak w ćwiczeniu 3) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  wybrać  się  do  ZUS  w  swoim  miejscu  zamieszkania,  pobrać  aktualne  druki  zgłoszenia 

pracownika do ubezpieczenia, 

2)  wypełnić druki, dane pobrać z ćwiczenia 3.  
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

druki pobrane z ZUS, 

−

 

kodeks pracy, 

−

 

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 (Dz U nr 137 poz.887 tekst 
jedn. z późn. zmianami)  

 
Ćwiczenie 6 

Wyszukaj  w kodeksie pracy przepisy dotyczące podstawowych obowiązków pracownika 

i pracodawcy. Wpisz je do tabeli. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 23 

Tabela  do ćwiczenia 6 

Lp.  Podstawowe obowiązki pracownika 

L.p.  Podstawowe obowiązki pracodawcy 

 

 
 
 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  wyszukać  w  kodeksie  pracy podstawowe obowiązki pracownika i pracodawcy, wpisać je 

do tabeli. 

2)  Zaprezentować wyniki swojej pracy. 

 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

kodeks pracy. 

 

4.1.4.  Sprawdzian postępów  

 

 

 

   

 

Czy potrafisz: 

Tak 

Nie 

1)  zdefiniować pojęcie rynku? 



 



 

2)  wyjaśnić zależności zachodzące między elementami rynku pracy? 



 



 

3)  wymienić czynniki wpływające na wielkość popytu na pracę? 



 



 

4)  wymienić działania podejmowane przez osoby poszukujące pracy? 



 



 

5)  wymienić elementy konieczne do nawiązania stosunku pracy? 



 



 

6)  podać kto jest pracodawcą w rozumieniu kodeksu pracy? 



 



 

7)  wyjaśnić  dlaczego  nie  wolno  zawierać  umów  cywilno-prawnych  jeśli 

występują wszystkie elementy świadczące o stosunku pracy? 



 



 

8)  wymienić rodzaje umów o pracę i scharakteryzować je? 



 



 

9)  sporządzić umowę o pracę? 



 



 

10)  sporządzić  pisma  w  sprawach  pracowniczych  np.  zakres  czynności, 

zmianę warunków umowy o pracę? 



 



 

11)  wyjaśnić  do czego jest zobowiązany pracodawca jako płatnik składek 

ZUS i składki na Fundusz Pracy? 



 



 

12)  podać  w  jakiej  wysokości  odprowadzane są  składki na  obowiązkowe 

ubezpieczenia społeczne od płatnika i ubezpieczonego? 



 



 

13)  wypełnić druki zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia społecznego? 



 



 

14)  wyszukać  w  kodeksie  pracy  przepisy  o  ustalaniu  wymiaru  urlopu 

wypoczynkowego dla pracownika? 



 



 

15)  wyjaśnić  przy  wykonywaniu  jakich  prac  pracodawca  nie  może 

zatrudniać kobiet? 



 



 

16)  podać z jakich uprawnień mogą korzystać młodociani? 



 



 

17)  wymienić rodzaje odpowiedzialności pracownika? 



 



 

18)  wymienić umowy cywilnoprawne stosowane w praktyce? 



 



 

19)  wskazać różnice pomiędzy umowami cywilnoprawnymi a umowami o 

pracę? 



 



 

20)  sporządzić umowę zlecenia i umowę o dzieło? 



 



 

21)  wymienić instytucje sprawujące nadzór nad warunkami pracy? 



 



 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 24 

4.2.  Rynek pracy – podejmowanie działalności gospodarczej

   

 

4.2.1.  Materiał nauczania 

  

Podstawowymi 

formami 

organizacyjno-prawnymi 

jednostek 

gospodarczych 

są: 

przedsiębiorcy  jednoosobowi,  spółdzielnie,  przedsiębiorstwa  państwowe,  spółki,  fundacje 
i stowarzyszenia.  

 

Rys. 6. Formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw [opracowanie własne] 

 

Przedsiębiorstwo  własności  indywidualnej  jest własnością  jednej osoby, która kieruje nim 

w  celu  wypracowania  zysku  i  jest  osobiście  odpowiedzialna  za  wszystkie  decyzje.  Jest 
to najprostsza  forma    przedsiębiorstwa.  Z  prawem  właściciela  do  całego  zysku  łączy  się  jego 
nieograniczona  odpowiedzialność.  Oznacza  to,  że  w  razie  bankructwa  przedsiębiorstwa  cały 
majątek również osobisty, może być użyty do zaspokojenia roszczeń wierzycieli.   
 

Przedsiębiorstwo  państwowe  jest  samodzielną,  samorządną  i  samofinansującą  się 

jednostką  gospodarczą  posiadającą  osobowość  prawną.  Działa  na  podstawie  kilku  ustaw, 
z których  najważniejsze  to:  Ustawa  z  dnia  25  września  1981  r.(z  późniejszymi  zmianami) 
o przedsiębiorstwie  państwowym  i  Ustawa  z  dnia  25  września  1981  r.  (z  późniejszymi 
zmianami) o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Charakterystycznymi cechami 
przedsiębiorstwa  państwowego  są:  odrębność  organizacyjna,  terytorialna,  ekonomiczna 
i prawna.  Z  punktu  widzenia  charakteru  działalności,  przedsiębiorstwa  państwowe  mogą  być 
tworzone jako: 

−

 

przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych, 

−

 

przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. 

 

Przedsiębiorstwa  użyteczności  publicznej  mają  na  celu  zaspokajać  nieprzerwanie  bieżące 

potrzeby ludności poprzez produkcję bądź świadczenie usług w dziedzinach, jak np. inżynieria 
sanitarna,  zaopatrzenie  w  wodę,  usługi  kulturalne.  Wyodrębnione    z  mienia  Skarbu  Państwa 
jednostki  użyteczności  publicznej,  które  są  potrzebne  gminom  w  ich  działalności,  stanowią 
podstawę własności komunalnej.  
 

Spółdzielnie  działają  na  podstawie  Ustawy  z  dnia  16  września  1982  r.  „Prawo 

spółdzielcze”  (Dz.  U.  nr  30,  poz.  210  z  późniejszymi  zmianami).  Do  cech  wyróżniających 
spółdzielnię  jako  organizację  gospodarczą  można  zaliczyć  to,  że  jest  ona  dobrowolnym 
zrzeszeniem  nieograniczonej  liczby  osób,  która  w  interesie  członków  spółdzielni  prowadzi 
własną  działalność  gospodarczą.    Decyzję  o  utworzeniu  spółdzielni  podejmują  członkowie 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 25 

założyciele  (co  najmniej  10  osób  fizycznych  i  prawnych  albo  3  osoby  prawne).  Do  wniosku 
o zarejestrowanie  spółdzielni  należy  dołączyć  statut  i  założenia  ekonomiczno-organizacyjne 
zakładanej spółdzielni. Z chwilą zarejestrowania, spółdzielnia nabywa osobowość prawną. 
 

Spółkę  można  utworzyć  na  podstawie  przepisów  Kodeksu  Cywilnego  lub  Kodeksu 

Spółek Handlowych.  
 

Kiedy  zamierza  się  prowadzić  działalność  gospodarczą  na  niedużą  skalę,  odpowiednia 

może być najprostsza forma organizacyjna potocznie zwana spółką cywilną. 
 

Spółka  cywilna  jest  to  umowny  stosunek  cywilnoprawny,  w  którym  wspólnicy, 

samodzielni  przedsiębiorcy,  których  musi  być  co  najmniej  dwóch  zobowiązują  się  dążyć  do 
osiągnięcia  wspólnego  celu  gospodarczego  przez  działanie  w  sposób  oznaczony, 
w szczególności  przez  wniesienie wkładów (gotówkę lub aport). Mogą to być osoby fizyczne 
albo  osoby  prawne  (możliwa  jest  np.  spółka  cywilna  J.  Kowalskiego,  spółki  z  o.o.  i  spółki 
akcyjnej).  Wspólnikiem  nie  może  być  inna  spółka  cywilna.  Spółka  cywilna  nie  jest 
przedsiębiorstwem,  przedsiębiorcami  są  poszczególni  wspólnicy,  którzy  każdy  w  swoim 
wniosku  zgłoszeniowym  składanym  do  ewidencji  Działalności  Gospodarczej  w  urzędzie 
właściwym  dla  swojego  miejsca  zamieszkania,  deklarują  zamiar  prowadzenia  wspólnej 
działalności  z  innymi  przedsiębiorcami  i  to  pod  imieniem  wszystkich  wspólników.  Jeżeli 
wspólnicy  prowadzą  już  inną  działalność  gospodarczą,  dokonują  aktualizacji  rejestracji. 
Powstanie i działalność spółki cywilnej regulowane są przepisami Kodeksu Cywilnego.  
 

Spółki  handlowe  są  tworzone  na  podstawie  Ustawy  z  dnia  15  września  2000  r.  Kodeks 

Spółek  Handlowych.  Ustawa  ta  reguluje  organizację,  funkcjonowanie,  rozwiązywanie, 
łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych.  
 

Spółka  jawna  jest  spółką  osobową,  która  prowadzi  przedsiębiorstwo  pod  własną  firmą 

a każdy  wspólnik  odpowiada  za  zobowiązania  spółki  całym  swoim  majątkiem  solidarnie 
z pozostałymi  wspólnikami.  Spółka  jawna  nie  jest  osobą  prawną,  to  znaczy,  że  każdy  ze 
wspólników  może  ją  reprezentować,  a  majątek  spółki  jest  wspólną  własnością  wspólników.  
Spółka  jednak  może  nabywać  prawa  i  zaciągać  zobowiązania  (w  przeciwieństwie  do  spółki 
cywilnej). 
 

Spółka  partnerska  jest  to  spółka  osobowa  utworzona  przez  wspólników  (partnerów) 

w celu  wykonywania  wolnego  zawodu  w  spółce  prowadzącej  przedsiębiorstwo    pod  własną 
firmą  (nazwą).  Spółka  może  być  zawiązana w celu wykonywania więcej niż jednego zawodu. 
Partner  nie  ponosi  odpowiedzialności  za  zobowiązania  spółki  powstałe  w  związku 
z wykonywaniem  przez  pozostałych  partnerów  wolnego  zawodu  w  spółce.  Nie  ponosi  ich 
także  za  zobowiązania  spółki  będące  następstwem  działań  lub  zaniechań  osób  zatrudnionych 
przez  spółkę  na  podstawie  umowy  o  pracę  lub  innego  stosunku  prawnego,  które  podlegały 
kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z działalnością spółki.  
 

Spółka komandytowa, podobnie jak jawna nie jest osobą prawną. Jest szczególną postacią 

spółki  jawnej,  poszerzona  o  specjalne  możliwości  rozliczeń  między  wspólnikami.  Jej  istota 
polega  na  tym,  że  przynajmniej  jeden  ze  wspólników  (komplementariusz)  odpowiada  wobec 
wierzycieli  spółki  całym  swym  majątkiem,  a  odpowiedzialność  przynajmniej  jednego 
(komandytariusza) jest ograniczona do wysokości wniesionego wkładu. 

Spółka  komandytowo  –  akcyjna  ma  na  celu  prowadzenie  przedsiębiorstwa  pod  własną 

firmą  (nazwą).  Wobec  wierzycieli  za  zobowiązania  spółki  co  najmniej  jeden  wspólnik 
(komplementariusz)  odpowiada  bez  ograniczeń    a  co  najmniej  jeden  wspólnik  jest 
akcjonariuszem.  W  zysku  spółki  komplementariusz  oraz  akcjonariusz  uczestniczą 
proporcjonalnie  do  wniesionych  wkładów,  chyba,  że  statut  stanowi  inaczej.  Ta  forma 
prowadzenia  działalności  jest  sposobem  dla  ustabilizowanych  spółek,  np.  rodzinnych,  na 
bezpieczne  ich  dokapitalizowanie  poprzez  emisję  akcji,  bez  obawy  o  utratę  kontroli    nad 
spółką. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 26 

Do  spółek  kapitałowych  należą:  spółka  z  ograniczoną  odpowiedzialnością  i  spółka 

akcyjna, jedyne spółki posiadające pełną osobowość prawną.  

Spółka  z  ograniczoną  odpowiedzialnością  uregulowana  jest  przepisami  Kodeksu  Spółek 

Handlowych.  Stanowi  w  odróżnieniu  od  spółek  osobowych  połączenie    kapitału  a  nie  osób  
i  pozwala  na  prowadzenie  przedsiębiorstwa  pod  wspólną  firmą  bez  ryzyka  ponoszenia  przez 
wspólników  odpowiedzialności  własnym  majątkiem  za  działania  spółki.  Do  jej  utworzenia 
potrzebny  jest  jeden  lub  więcej  założycieli.  Umowa  spółki  powinna  być  zawiązana  w  formie 
aktu notarialnego. Sp. z o.o. podlega wpisowi do rejestru sądowego i ma osobowość prawną. 
Jest najbardziej rozpowszechnioną formą organizacyjną mniejszych i średnich przedsiębiorstw. 
Wspólnicy  jako  współwłaściciele  spółki  wnoszą  do  spółki  wkłady  w  formie  pieniężnej  lub 
niepieniężnej  (aport),  które  tworzą  kapitał  zakładowy  spółki.  Obowiązujące  przepisy 
przewidują,  że  kapitał  zakładowy  spółki  z  o.o.  powinien  wynosić  co  najmniej  
50 000  zł. Władzami  spółki  z  ograniczoną odpowiedzialnością są: zgromadzenie wspólników, 
rada nadzorcza, komisja rewizyjna i zarząd. 

Spółka  akcyjna  jest  spółką  kapitałową  tworzoną  przez  notarialnie  sporządzony  statut 

spółki  oraz  wpis  do  sądowego  rejestru  handlowego.  Charakterystyczną  cechą  spółki  akcyjnej 
jest  kapitał  zakładowy  spółki,  zwany  kapitałem  akcyjnym,  o  minimalnej  wysokości  
500 000  zł,  który  dzieli  się  na  akcje  o  równej  wartości  nominalnej.  Udziałowcy  spółki,  czyli 
akcjonariusze,  odpowiadają  za  zobowiązania  spółki  tylko  do  wysokości  posiadanych  przez 
nich  akcji.  Akcje jako papiery wartościowe, są przedmiotem obrotu handlowego (głównie na 
giełdach), można więc je kupić i sprzedać tak, jak każdy inny towar. Forma spółki akcyjnej jest 
przeznaczona  dla  dużych  i  bardzo  dużych  przedsiębiorstw  przemysłowych,  handlowych, 
komunikacyjnych  oraz  banków  i  towarzystw  ubezpieczeniowych.    Władzami  spółki  akcyjnej 
są: walne zgromadzenie, rada nadzorcza, komisja rewizyjna i zarząd.  

W związku z rozszerzeniem się Unii Europejskiej oraz przyłączenie się krajów, w których 

obowiązują  różne  systemy  prawa spółek powstała konieczność ustanowienia ponadnarodowej 
akcyjnej spółki europejskiej.  Polscy przedsiębiorcy od 19 maja 2005 r. mogą zakładać spółkę 
europejską, 

przeznaczoną 

do 

działalności 

transgranicznej. 

Przepisy 

te obowiązują 

bezpośrednio  na  terenie  wszystkich  państw  członkowskich  Unii  Europejskiej  i mają  ułatwić 
działalność na  unijnych rynkach.  

Spółka europejska zarejestrowana jest w rejestrze handlowym kraju, w którym spółka ma 

swoją  siedzibę  statutową  z  główną  siedzibą  zarządu,  według  prawa  spółek  obowiązującego 
w tym  kraju.  Po  rejestracji  spółka  ma  prawo  prowadzenia działalności we  wszystkich krajach 
Unii,  bez  potrzeby  dodatkowej  rejestracji,  a  także  bez  potrzeby  zakładania  oddziałów  lub 
spółek – córek w poszczególnych krajach 

Minimalny  kapitał  zakładowy  spółki  europejskiej  powinien  wynosić  co  najmniej  120  tys. 

euro. Księgowość spółki (i opodatkowanie) prowadzona jest obowiązkowo według przepisów 
prawa państwa, w którym spółka ma statutową siedzibę i siedzibę  zarządu, ale bilans obejmuje 
działalność gospodarczą na terenie całej Unii.   

Fundacja  to  organizacja  utworzona  do  realizacji  celów  społecznie  lub  gospodarczo 

użytecznych  takich  jak:  ochrona  zdrowia,  nauka,  kultura  i  sztuka,  opieka  i  pomoc  społeczna, 
oświata i wychowanie, rozwój gospodarki. Fundacja zostaje utworzona przez fundatora, który 
ustala  jej  statut  i  zarząd  oraz  przekazuje  pewien  majątek  na  działalność.  Osobowość  prawną 
fundacja  uzyskuje  po  wpisaniu  do  rejestru  fundacji.  W  celu  realizacji  zadań  statutowych 
fundacja może prowadzić działalność gospodarczą.  

Stowarzyszenie  jest  to  dobrowolne  i  samorządne  zrzeszenie  o  celach  niezarobkowych. 

Może  jednak  prowadzić  działalność  gospodarczą  i  wtedy  działa  jako przedsiębiorca. Dochód 
z tej  działalności  służy  realizacji  celów  statutowych  stowarzyszenia.  Stowarzyszenie  może 
zostać  powołane  przez  15  osób,  które  po  uchwaleniu  statutu  stowarzyszenia  dokonują  jego 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 27 

rejestracji  w  sądzie.  Z  chwilą  wpisania  do  rejestru,  stowarzyszenie  uzyskuje  osobowość 
prawną.  Członkowie  stowarzyszenia  wybierają  zarząd  i  organ  kontroli  wewnętrznej. 
Działalność  w  stowarzyszeniu  opiera  się  na  pracy  społecznej,  ale  do  prowadzenia  swoich 
spraw może ono zatrudniać pracowników.  

 

Tabela 5. Wady i zalety wybranych form organizacyjno-prawnych przedsiębiorstw [opracowanie własne] 
 

Forma  

organizacyjno-prawna 

Zalety 

Wady 

Przedsiębiorca 
jednoosobowy 

−

 

mało formalności przy 
zakładaniu przedsiębiorstwa, 

−

 

samodzielność w podejmowaniu 
decyzji, 

−

 

nieograniczony rozmiar 
działalności, 

−

 

możliwość wyboru  formy 
opodatkowania (karta 
podatkowa, ryczałt od 
przychodów 
ewidencjonowanych, podatek 
dochodowy od osób fizycznych, 
zasady ogólne: podatek płacony 
według składki podatkowej lub 
podatek liniowy), 

−

 

brak barier w likwidacji, 

−

 

łatwość dokonywania zmian  
w kapitale firmy 

−

 

rozmiar działalności 
ograniczony 
możliwościami 
finansowymi 
właściciela, 

−

 

wszystkie straty 
obciążają właściciela, 
duże ryzyko, 

−

 

działalność wygasa 
z chwilą śmierci 
właściciela 

Spółka cywilna 

−

 

proste procedury zakładania, 

−

 

szerokie możliwości ułożenia 
wzajemnych stosunków między 
wspólnikami, 

−

 

duża swoboda kształtowania 
postanowień umowy spółki, 

−

 

możliwość wyboru  formy 
opodatkowania (karta 
podatkowa, ryczałt od 
przychodów 
ewidencjonowanych, podatek 
dochodowy od osób fizycznych, 
zasady ogólne, podatek 
dochodowy od osób prawnych), 

−

 

nieskomplikowany sposób 
likwidacji spółki 

−

 

konieczność 
rejestrowania każdego 
wspólnika osobno, 

−

 

solidarna 
odpowiedzialność 
całym swym 
majątkiem za 
zobowiązania spółki, 

−

 

majątek spółki stanowi 
tzw. współwłasność 
łączną i istnieje zakaz 
rozporządzania przez 
wspólników udziałem  
w majątku wspólnym 
lub jakiejkolwiek 
należącej do spółki 
rzeczy, 

−

 

spółka nie ma 
osobowości prawnej, 

−

 

konieczność 
ujawniania w nazwie 
nazwisk wszystkich 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 28 

Forma  

organizacyjno-prawna 

Zalety 

Wady 

wspólników, 

 

Spółki osobowe 

−

 

trwałość składu osobowego 
wspólników, 

−

 

prawo i obowiązek 
współdziałania wszystkich 
wspólników, 

−

 

prawo każdego wspólnika do 
bezpośredniego prowadzenia  
i kontroli spraw spółki, 

−

 

równe prawa i obowiązki 
każdego wspólnika, 

−

 

możliwość wyboru  formy 
opodatkowania (ryczałt od 
przychodów 
ewidencjonowanych, podatek 
dochodowy od osób fizycznych, 
zasady ogólne). 

 

−

 

wspólnicy 
odpowiadają za 
zobowiązania spółki 
całym swoim 
majątkiem, 

−

 

nie wymaga 
powoływania rady 
nadzorczej i zarządu, 

−

 

brak osobowości 
prawnej, 

−

 

wspólny charakter 
majątku spółki 

Spółki kapitałowe 

−

 

odpowiedzialność za 
zobowiązania spółki do wartości 
wniesionego kapitału, 

−

 

osobowość prawna, 

−

 

możliwość zaangażowania 
znacznego kapitału, 

−

 

prawie wszystkie rodzaje 
przedsiębiorstw można 
prowadzić w tej formie prawnej, 

−

 

podatek od osób prawnych. 

−

 

wysokie koszty aktu 
notarialnego, wpisu do 
rejestru handlowego 
i jego ogłoszenie, 

−

 

wysoki kapitał 
zakładowy, 

−

 

wymóg prowadzenia 
pełnej księgowości 
wraz z badaniem 
sprawozdawczości 
finansowej spółki 

−

 

podwójne 
opodatkowanie 
dochodów CIT za 
spółkę i PIT 
właściciela 

 
 

Zasada  swobody  działalności  gospodarczej  mówi,  że  podejmowanie  działalności 

gospodarczej  jest  wolne  i  dozwolone  w  granicach  obowiązującego  porządku  prawnego. 
W treści tej zasady mieści się wolna wola podmiotu, zarówno, co do podjęcia działalności, jak 
i wyboru  jej  formy  organizacyjno-prawnej.  Najczęściej  o  wyborze  formy  organizacyjno- 
-prawnej decydują: 

−

 

wymagania  założycielskie  (np.  czy  przedsięwzięcie  jest  jednoosobowe,  czy  stanowią  je 
grupy 

podmiotów, 

konieczność 

zawarcia 

umowy 

notarialnej, 

uwidocznienie 

przedsiębiorstwa jedynie w ewidencji działalności gospodarczej bądź w rejestrze sądowym 
przedsiębiorstw), 

−

 

zakres odpowiedzialności i ryzyka kapitałowego (stan zasobności finansowej), 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 29 

−

 

zakres  kierowania  i  kontroli  firmy  (pełny  zakres  kompetencji  zarządczych  występuje 
w przedsiębiorstwach własności indywidualnej oraz spółkach osobowych), 

−

 

zakres  i  struktura  obciążeń  podatkowych  (np.  w  przedsiębiorstwach  posiadających 
osobowość  prawną  –  raz  opodatkowany jest  dochód przedsiębiorstwa,  drugi  raz dochód 
przedsiębiorcy), 

−

 

możliwości finansowania działalności (możliwość pozyskiwania kapitału), 

−

 

lokalizacja działalności przedsiębiorstwa, 

−

 

działalność  oparta  na  pracy  własnej  przedsiębiorcy  czy  na  pracy  zatrudnionych 
pracowników. 

 

Działalność gospodarcza wymaga również zachowania warunków określonych przepisami 

prawa.  
 

Podstawowe 

źródła prawa 

gospodarczego

Ustawa z dnia 15 wrze

śnia 2000 r. 

Kodeks spó

łek handlowych (DzU Nr 

94, poz. 1037 z pó

źn. zm.)

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. 

Kodeks cywilny (DzU Nr 16, poz. 93, z 

pó

źn. zm.)

Ustawa z dnia 2 lipca 2004r. O 

swobodzie dzia

łalności gospodarczej 

(DzU nr 173, poz. 1807 z pó

źn. zm.)

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o 

Krajowym Rejestrze S

ądowym (DzU 

z 2001 r. Nr 17, poz. 209)

Ustawa z dnia 16 wrze

śnia 1982 r. 

Prowa spó

łdzielcze (DzU z 2003 r. 

Nr 188, poz. 1848 z pó

źn. zm.)

Ustawa o przedsi

ębiorstwach 

pa

ństwowych (DzU z 2002 r. Nr 

112 poz. 981 z pó

źn. zm)

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o 

fundacjach (tekst jednolity DzU z 

1991 r. Nr 46, poz. 203)

Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o 

rzemio

śle (DzU z 1989 Nr 17 poz 92 z 

pó

źn. zm.)

 

Rys. 7. Podstawowe źródła prawa gospodarczego [opracowanie własne] 

 

 
 

Struktura  organizacyjna  przedsiębiorstwa  to  zespół  jednostek  organizacyjnych 

wchodzących w jej skład oraz wzajemne związki między nimi a całością. Określenie struktury 
organizacyjnej 

przedsiębiorstwa 

wiąże 

się 

z 

wyborem  odpowiedniego  schematu 

organizacyjnego.  Schemat  organizacyjny  przedstawia  za  pomocą  symboli  graficznych 
wzajemne  zależności  służbowe  między  pracownikami  oraz  komórkami  funkcjonalnymi  na  tle 
hierarchii  stanowisk,  zakresów  czynności  i  systemów  komunikacji,  które  zostały 
podporządkowane  założonemu  celowi  przedsiębiorstwa.  Rodzaj    schematu  organizacyjnego 
zależy od wielu czynników, m.in. takich jak: 

−

 

otoczenie zewnętrzne przedsiębiorstwa, 

−

 

rodzaj działalności gospodarczej, 

−

 

ilość i jakość produkcji, (sprzedaży, świadczenia usług), 

−

 

złożoność wykonywanych prac, 

−

 

wielkość zatrudnienia, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 30 

Do  typowych  schematów  organizacyjnych  zalicza  się:  liniowy,  funkcjonalny,  sztabowo- 

liniowy i macierzowy. 
 

Procedura  rejestracji  działalności  gospodarczej  jest  uzależniona  od  jej  formy 

organizacyjno-prawnej. Najłatwiej i najszybciej można stać się przedsiębiorcą jednoosobowym 
lub  założyć  spółkę  cywilną,  ewentualnie  jawną. Bardziej skomplikowane  jest założenie  spółki 
kapitałowej.  W  zależności  od  formy  organizacyjno-prawnej  działalności  wpis  należy  dokonać 
w urzędzie gminy lub w sądzie rejestrowym. 

Przedsiębiorca  indywidualny  rozlicza  się  z  podatku  samodzielnie.  Może  wybrać  jedną 

z trzech form jego zapłaty: 

−

 

kartę podatkową, 

−

 

ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, 

−

 

zasady ogólne. 
Karta  podatkowa  –  płacąc  podatek  wg  karty  podatkowej,  nie  trzeba    samodzielnie  go 

obliczać,  a  w  związku  z  tym  odpadają  uciążliwe  obowiązki,  jak  prowadzenie  ksiąg, 
wypełnianie  i  składanie  deklaracji.  Wysokość  podatku  nie  zależy  od  wielkości  uzyskanych 
dochodów z działalności, lecz od: 

−

 

jej rodzaju, 

−

 

liczby mieszkańców gminy, na terenie której jest ona prowadzona, 

−

 

liczby zatrudnionych pracowników, 
Raz  w  roku  ustala  ją  urząd  skarbowy  w  formie  decyzji.  Przedsiębiorca  musi  tylko  co 

miesiąc  wpłacać  ustaloną  kwotę.  Jednak  nie  wszyscy mogą  być  opodatkowani  w  ten  sposób, 
a tylko ci, którzy prowadzą drobną działalność handlową, usługową, gastronomiczną. 

Aby  móc  rozliczać  się  kartą  podatkową,  trzeba  przed  rozpoczęciem  działalności  złożyć 

w urzędzie  skarbowym  wniosek  o  opodatkowanie  w  tej  formie  (służy  do  tego  specjalny druk 
PIT-16).  Urząd  po  jego  rozpatrzeniu  wydaje  decyzję  ustalającą  wysokość  podatku  na  dany 
rok. 

Ryczałt ewidencjonowany – podatek ten (w wysokości 20 %, 17 %, 8,5 %, 5,5 % lub 3 % 

–  w  zależności  od  rodzaju  prowadzonej  działalności)  płaci  się  od  przychodów  (wpływów  ze 
sprzedaży  towarów  i  usług),  których  nie  można  pomniejszyć  o  żadne  koszty.  Ryczałtowiec 
musi prowadzić uproszczoną księgowość w postaci ewidencji przychodów i wykazywać w niej 
wszystkie  wpływy  (należności)  z  prowadzonej  działalności,  nie  musi  natomiast  księgować 
swoich  wydatków.  Ryczałt  oblicza  samodzielnie  i  wpłaca  co  miesiąc  do  urzędu  skarbowego 
(w  trakcie  roku  nie  wypełnia  żadnych  deklaracji).  Po  zakończeniu  roku  składa  zeznanie 
o wysokości uzyskanego przychodu i należnego ryczałtu.  

Chcąc  rozliczać  się  ryczałtem,  trzeba  przed  rozpoczęciem działalności  złożyć  w urzędzie 

skarbowym  pisemne  oświadczenie  o  wyborze opodatkowania  w  tej  formie.  Nie  każdy  jednak 
ma  do  tego  prawo.  Ryczałtowcami  nie  mogą  zostać  m.in.  przedsiębiorcy prowadzący apteki, 
lombardy,  kantory,  wykonujący  niektóre  wolne  zawody.  Ryczałtu  nie  może  również  płacić 
osoba, która była zatrudniona na umowę o pracę, a chce założyć własną firmę i wykonywać na 
rzecz byłego pracodawcy takie same czynności, jakie w ostatnim czasie wykonywała pracując 
u niego. 

Zasady  ogólne  –  jest  to  podstawowa  i  jednocześnie  najbardziej  skomplikowana  forma 

opodatkowania. Ten, kto przed rozpoczęciem działalności nie złoży wniosku o opodatkowanie 
kartą  podatkową  bądź  oświadczenia  o  wyborze  ryczałtu,  musi  rozliczać  się  właśnie  w  ten 
sposób.  Podatek  płaci  się  w  tym  przypadku  od  faktycznie  uzyskanego  dochodu.  Aby  ustalić 
dochód,  trzeba  od  przychodów  z  działalności  odjąć  koszty  jej  prowadzenia  (wydatki  z  nią 
związane).  Dlatego  wszystkie  przychody  i  koszty  należy  wykazywać  w specjalnej  ewidencji, 
zwanej podatkową księgą przychodów i rozchodów (przy działalności o większych rozmiarach 
–  jeśli  przychody  osiągną  co  najmniej  równowartość  800  tys.  euro  –  konieczne  jest 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 31 

prowadzenie  ksiąg  rachunkowych).W  zależności  od  wielkości  osiągniętego  dochodu  stawka 
podatku wynosi 19%, 30% lub 40%. Rozliczający się na zasadach ogólnych musi samodzielnie 
obliczać miesięczną zaliczkę na podatek i wpłacać ją do urzędu skarbowego. Musi też składać 
deklarację  na  zaliczkę  miesięczną  na  formularzu  PIT-5  (chyba  że  wybrał  uproszczony  tryb 
wpłacania  zaliczki,  ale  nie  jest  to  możliwe  w  przypadku  osób  rozpoczynających  działalność). 
Obowiązek  wpłacania  zaliczki  powstaje  jednak  dopiero  od  miesiąca,  w  którym  dochód 
z działalności,  pomniejszony  o  niektóre  odliczenia  (m.  in.  składki  ZUS,  darowizny), 
przekroczył kwotę powodującą obowiązek zapłacenia podatku (w 2007 r. jest to 3 013,49 zł). 
Dopóki podstawa opodatkowania jest niższa niż 3 013,49 zł nie składa się też deklaracji PIT-5. 
Po  zakończeniu  roku,  w  terminie  do  30  kwietnia,  należy  złożyć  zeznanie  roczne  na 
odpowiednim formularzu. 

Przedsiębiorcy  –  w  zamian  za  rezygnację  z pewnych  przywilejów  –  mogą  też  skorzystać 

z opodatkowania  swoich dochodów – bez względu na ich wielkość – według najniższej 19 % 
stawki (czyli tzw. podatkiem liniowym). Wystarczy złożyć stosowne oświadczenie w urzędzie 
skarbowym.  Osoba,  która  wybierze  ten  sposób  opodatkowania,  nie  może  rozliczać  się 
wspólnie  z  małżonkiem,  ani  na  zasadach  przewidzianych  dla  osób  samotnie  wychowujących 
dzieci,  korzystać  z  ulg  innych  niż  odliczenie  składek  na  ZUS  i  składki  zdrowotnej.  Płaci  też 
zaliczki na podatek od pierwszej zarobionej złotówki (nie ma w tym przypadku kwoty wolnej 
od podatku) i składa miesięczne deklaracje na formularzu PIT-5L. Rozliczać się w ten sposób 
mogą  zarówno  osoby  kontynuujące  działalność,  jak  i  „świeżo  upieczeni”  przedsiębiorcy. 
Rozliczenia  według  19  %  podatku  nie  mogą  wybrać  jedynie  te  osoby,  które  w  ramach  swej 
działalności  gospodarczej  chcą  świadczyć  usługi  na  rzecz  byłego  lub  obecnego  pracodawcy, 
jakie w ostatnim czasie (w roku podatkowym lub w roku poprzednim) wykonywały w ramach 
stosunku pracy. 
Co się najbardziej opłaca?  

Które z  tych rozwiązań będzie najlepsze dla  początkującego przedsiębiorcy? Odpowiedź 

na  to  pytanie  nie  jest  łatwa,  gdyż  wszystko  zależy  od  konkretnego  przypadku.  Aby  dokonać 
odpowiedniego  wyboru,  trzeba  przeprowadzić  dokładną  analizę    zamierzeń  przedsiębiorcy. 
Decydując się na wybór formy rozliczenia, trzeba wziąć pod uwagę: 

−

 

rodzaj działalności,  

−

 

jej rozmiar, 

−

 

wysokość spodziewanych przychodów i kosztów. 
Jeżeli  przedsiębiorcy  zależy  na  tym,  aby  podatek  był  jak  najmniejszy,  a  jednocześnie 

spodziewa  się,  że  koszty  działalności  będą  duże,  powinien  wybrać  zasady  ogólne 
i zaprowadzić  podatkową  księgę  przychodów  i  rozchodów.  Dodatkowo,  jeśli  spodziewa  się 
w miarę wysokich  dochodów,  nie  ma  małżonka,  z którym chciałby się wspólnie rozliczać, ani 
nie korzysta z żadnych ulg podatkowych, najlepiej, jeśli zadeklaruje chęć płacenia podatku nie 
według  skali  podatkowej,  a  podatku  liniowego  według  stawki  19  %.  Jeśli  chce  przede 
wszystkim,  aby  jego    rozliczenie  było  jak  najprostsze  i  spodziewa  się,  że  koszty  (wydatki) 
związane z działalnością będą stosunkowo niewielkie, opłaca  się mu wybrać kartę podatkową 
lub ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. 

Te  dwie  ostatnie  formy  opodatkowania  mają  jednak  pewne  mankamenty.  Otóż  ten,  kto 

zdecyduje  się  na  kartę  podatkową,  będzie  musiał  płacić  podatek  nawet  wtedy,  gdy 
z działalności nie osiągnie żadnych przychodów. Ryczałt ewidencjonowany płaci się co prawda 
tylko od uzyskanych przychodów, ale nawet wtedy, gdy działalność nie przynosi zysku (także 
gdy  przynosi  straty,  bo  koszty  są  większe  niż  przychody).  Poza  tym  dotkliwy  może  być 
również  brak  prawa  do  wspólnego  rozliczenia  się  z  małżonkiem  przy  opodatkowaniu 
ryczałtem  i  kartą.  Dodatkowym  mankamentem  karty  podatkowej  jest  brak  możliwości 
pomniejszania jej o jakiekolwiek ulgi podatkowe – poza składką na ubezpieczenie zdrowotne. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 32 

Natomiast ryczałtowiec może pomniejszyć swój przychód lub podatek w zasadzie o wszystkie 
ulgi,  które  przysługują  podatnikom  rozliczającym  się  na  zasadach  ogólnych.  Przedsiębiorca 
powinien  dokładnie  przemyśleć  swój  wybór,  gdyż  zmiana  wybranej  formy  opodatkowania  na 
inną będzie możliwa dopiero wraz z początkiem następnego roku. 

S

ąd rejestrowy 

lub gmina

Urz

ąd 

statystyczny

Bank

Urz

ąd skarbowy

Zak

ład 

Ubezpiecze

ń 

Spo

łecznych

PIP, PIH, 

SANEPID

 

Rys. 8. Procedura rozpoczęcia działalności gospodarczej [opracowanie własne] 

 
 

Prześledzimy 

procedurę 

rejestracji 

działalności 

gospodarczej 

przedsiębiorcy 

jednoosobowego: 

−

 

zgłoszenie  do  Ewidencji  Działalności  Gospodarczej    prowadzonej  przez  organy 
administracji  państwowej  (w  urzędzie  gminy,  miasta), składając  wniosek  o  wpis  do 
Ewidencji  przyszły  przedsiębiorca  ma  prawo  złożyć  tzw.  wniosek  zintegrowany 
(dodatkowo  wniosek  o  nadanie  numeru  REGON  oraz  zgłoszenia  identyfikacyjne 
o nadanie  NIP  lub  zgłoszenie  aktualizacyjne,  jeżeli  wnioskodawca  już  posiada  wcześniej 
uzyskany NIP).  Organ ewidencyjny ma obowiązek zarejestrować działalność w ewidencji 
działalności  gospodarczej  i  niezwłocznie  w  ciągu  trzech  dni  od  rejestracji  przesłać 
pozostałe  wnioski  wraz  z  decyzją  o  wpisie  do  ewidencji  do  właściwych  urzędów: 
statystycznego i skarbowego, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 33 

−

 

jeśli  nie  złoży  wniosku  zintegrowanego,  kolejnym  krokiem  dotyczącym  rozpoczęcia 
działalności jest zgłoszenie w urzędzie statystycznym. Na wniosku RG-1 podaje się nazwę 
i adres przedsiębiorstwa, rodzaj podstawowej, a także drugo- i trzeciorzędnej działalności, 
jaką  przedsiębiorca  ma  prowadzić  oraz  rodzaj  własności  i  sposób  finansowania 
działalności.  Przedsiębiorca  w  urzędzie  statystycznym  otrzymuje  numer  identyfikacji 
statystycznej REGON, który będzie mu nadany do końca istnienia przedsiębiorstwa. Wraz 
z  REGON-em  otrzymuje  określenie  działalności  podstawowej  i drugorzędnej  według 
polskiej (PKD) i europejskiej  (EKD) klasyfikacji działalności, 

−

 

w urzędzie skarbowym przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o nadanie numeru 
identyfikacji  podatkowej  NIP.    Osoby  fizyczne  zgłoszenie  rejestracyjne  wypełniają  na 
formularzu  NIP-1.  Po  uzyskaniu  numeru  identyfikacji  podatkowej  przedsiębiorca 
powinien  podjąć    decyzję  dotycząca  płacenia  lub  nie  podatku  od  towarów  i usług  VAT 
oraz  zgłosić  formę  opodatkowania  podatkiem  dochodowym.  Mogą  wybrać  następujące 
formy opodatkowania: 

−

 

kartę podatkową, 

−

 

ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, 

−

 

opodatkowanie  na  zasadach  ogólnych  (na  podstawie  podatkowej  księgi  przychodów 
i rozchodów albo ksiąg rachunkowych) 

−

 

zamówienie pieczęci firmowej i założenie konta bankowego, 

−

 

zgłoszenie  w  Zakładzie  Ubezpieczeń  Społecznych  –  na  formularzu  ZUS  ZFA    płatnika 
składek  oraz  druk  ZUS  ZUA  tj.  zgłoszenie  do  ubezpieczeń  społecznych  i  zdrowotnych. 
Zgodnie  z  ustawą  o  systemie  ubezpieczeń  społecznych  i  powszechnym  ubezpieczeniu 
zdrowotnym, 

osoby 

fizyczne 

prowadzące 

działalność 

gospodarczą 

podlegają 

obowiązkowo  ubezpieczeniom  społecznym  i  zdrowotnym.  W  związku  z  powyższym 
przedsiębiorca opłaca składki na: 

−

 

obowiązkowe  ubezpieczenie  społeczne,  emerytalne,  rentowe  i  wypadkowe  oraz 
dobrowolne chorobowe, 

−

 

ubezpieczenie zdrowotne, 

−

 

Fundusz pracy. 

Jeżeli  przedsiębiorca  jest  jednocześnie  pracodawcą  (co  oznacza,  że  zatrudnia  
pracowników w ramach stosunku pracy) podlega obowiązkowemu zgłoszeniu jako płatnik 
składek  na  ubezpieczenie  od  zatrudnionych  pracowników  oraz  składki  na  Fundusz 
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. 

−

 

powiadomienie  okręgowego  inspektora  pracy  oraz  państwowego  inspektora 
sanitarnego  o miejscu,  zakresie  i  rodzaju  prowadzonej  działalności  i  o  planowanej 
liczbie pracowników, 

 

Ponadto  niektóre  rodzaje  działalności  gospodarczej  wymagają  uzyskania  zgody  na  jej 

prowadzenie z okręgowej stacji SANEPID-u. Przede wszystkim są to: 

−

 

przedsiębiorstwa wytwarzające żywność, 

−

 

sklepy spożywcze, 

−

 

punkty gastronomiczne, 

−

 

gabinety lekarskie, stomatologiczne i optyczne, szkoły i inne placówki oświatowe. 

 

4.2.2. Pytania sprawdzające   

 

 

 

 

 
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.  Czy  rozróżnisz  formy organizacyjno-prawne jednostek gospodarczych, które funkcjonują 

w naszej gospodarce? 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 34 

2.  Na jakich zasadach funkcjonują przedsiębiorstwa państwowe? 
3.  Na jakich zasadach funkcjonują spółdzielnie? 
4.  W oparciu o jakie źródła prawa tworzone są spółki? 
5.  Jakie są zalety i wady indywidualnej działalności gospodarczej? 
6.  Jakie są zalety i wady spółki cywilnej? 
7.  Jakie są zalety i wady spółek osobowych? 
8.  Jakie są zalety i wady spółek kapitałowych? 
9.  Jakie czynniki decydują o wyborze formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorstwa? 
10.  Jakie czynniki wpływają na strukturę schematu organizacyjnego przedsiębiorstwa? 
11.  Jakie przepisy prawa regulują prowadzenie działalności gospodarczej? 
12.  Jaka  jest  procedura  zakładania  działalności  gospodarczej  przez  indywidualnego 

przedsiębiorcę? 

13.  Jakie  dokumenty  należy  sporządzić  w  cele  uruchomienia  działalności  gospodarczej 

indywidualnego właściciela? 

14.  Jakie  formy  opodatkowania  dochodów  może  wybrać  osoba  fizyczna  prowadząca 

działalność gospodarczą? 

 

4.2.3.  Ćwiczenia  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ćwiczenie 1  

 

Uzupełnij  tabelę  wpisując  w  miejsca  wyznaczone  nazwę  formy  organizacyjno-prawnej, 

która dotyczy wskazanych wad i zalet. 
 
Tabela  do ćwiczenia 1 

 

 

 

 

 

 

 

 

Forma  

organizacyjno-prawna 

Zalety 

Wady 

 

−

 

odpowiedzialność za 
zobowiązania spółki do 
wartości wniesionego 
kapitału, 

−

 

osobowość prawna, 

−

 

możliwość zaangażowania 
znacznego kapitału, 

−

 

prawie wszystkie rodzaje 
przedsiębiorstw można 
prowadzić w tej formie 
prawnej, 

−

 

podatek od osób prawnych. 

−

 

wysokie koszty aktu 
notarialnego, wpisu do 
rejestru handlowego i jego 
ogłoszenie, 

−

 

wysoki kapitał zakładowy, 

−

 

wymóg prowadzenia pełnej 
księgowości wraz 
z badaniem 
sprawozdawczości 
finansowej spółki 

−

 

podwójne opodatkowanie 
dochodów CIT za spółkę  
i PIT właściciela 

 

−

 

mało formalności przy 
zakładaniu 
przedsiębiorstwa, 

−

 

samodzielność  
w podejmowaniu decyzji, 

−

 

nieograniczony rozmiar 
działalności, 

−

 

możliwość wyboru  formy 
opodatkowania (karta 

−

 

rozmiar działalności 
ograniczone 
możliwościami 
finansowymi właściciela, 

−

 

wszystkie straty obciążają 
właściciela, duże ryzyko, 

−

 

działalność wygasa z 
chwilą śmierci właściciela 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 35 

Forma  

organizacyjno-prawna 

Zalety 

Wady 

podatkowa, ryczałt od 
przychodów 
ewidencjonowanych, 
podatek dochodowy od 
osób fizycznych, zasady 
ogólne: podatek płacony 
według skali podatkowej 
lub podatek liniowy), 

−

 

brak barier w likwidacji, 

−

 

łatwość dokonywania zmian 
w kapitale firmy 

 

−

 

trwałość składu osobowego 
wspólników, 

−

 

prawo i obowiązek 
współdziałania wszystkich 
wspólników, 

−

 

prawo każdego wspólnika 
do bezpośredniego 
prowadzenia i kontroli 
spraw spółki, 

−

 

równe prawa i obowiązki 
każdego wspólnika, 

−

 

możliwość wyboru  formy 
opodatkowania (ryczałt od 
przychodów 
ewidencjonowanych,  
podatek dochodowy od 
osób fizycznych, zasady 
ogólne). 

−

 

wspólnicy odpowiadają za 
zobowiązania spółki całym 
swoim majątkiem, 

−

 

nie wymaga powoływania 
rady nadzorczej i zarządu, 

−

 

brak osobowości prawnej, 

−

 

wspólny charakter majątku 
spółki 

 

−

 

proste procedury 
zakładania, 

−

 

szerokie możliwości 
ułożenia wzajemnych 
stosunków między 
wspólnikami, 

−

 

duża swoboda 
kształtowania postanowień 
umowy spółki, 

−

 

możliwość wyboru  formy 
opodatkowania (karta 
podatkowa, ryczałt od 
przychodów 
ewidencjonowanych, 
podatek dochodowy od 
osób fizycznych, zasady 
ogólne, podatek dochodowy 

−

 

konieczność rejestrowania 
każdego wspólnika 
osobno, 

−

 

solidarna 
odpowiedzialność całym 
swym majątkiem za 
zobowiązania spółki, 

−

 

majątek spółki stanowi 
tzw. współwłasność łączną 
i istnieje zakaz 
rozporządzania przez 
wspólników udziałem  
w majątku wspólnym lub 
jakiejkolwiek należącej do 
spółki rzeczy, 

−

 

spółka nie ma osobowości 
prawnej, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 36 

Forma  

organizacyjno-prawna 

Zalety 

Wady 

od osób prawnych), 

−

 

nieskomplikowany sposób 
likwidacji spółki 

−

 

konieczność ujawniania 
w nazwie nazwisk 
wszystkich wspólników, 

 

 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 
 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)  przeanalizować 

przedstawione 

wady 

i 

zalety 

form 

organizacyjno-prawnych 

przedsiębiorstw, 

2)  uzupełnić miejsca w tabeli wpisując nazwy właściwych form organizacyjno-prawnych 

przedsiębiorstw, 

3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

kodeks handlowy, 

−

 

kodeks cywilny, 

−

 

ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika ucznia. 
 

Ćwiczenie 2 

W  miejscu  swojego  zamieszkania  (rynek  lokalny)  dokonaj  identyfikacji  przedsiębiorców 

prowadzących  działalność  gospodarczą.  W  podanych  w  tabelce  formach  organizacyjno- 
-prawnych wpisz ich pełną nazwę oraz przedmiot działania. 
 

Tabela do ćwiczenia 2. 

Rodzaj formy organizacyjno-
prawnej przedsiębiorstwa 

Nazwa i adres 
przedsiębiorstwa 

Rodzaj działalności 

Przedsiębiorstwo państwowe 

 

 

Przedsiębiorstwo komunalne 

 

 

Spółdzielnia 

 

 

Indywidualna działalność 
gospodarcza 

 

 

Spółka osobowa 

 

 

Spółka kapitałowa 

 

 

Fundacja 

 

 

Stowarzyszenie 

 

 

  
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  dokonać rozpoznania przedsiębiorstw funkcjonujących na rynku lokalnym, 
2)  dokonać identyfikacji form organizacyjno-prawnych ww. przedsiębiorstw, 
3)  ustalić rodzaj działalności gospodarczej prowadzonej przez ww. przedsiębiorców, 
4)  uzupełnić tabelę  zgodnie z zawartym  poleceniem. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 37 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

gazety lokalne, 

−

 

panorama firm, 

−

 

komputer z Internetem,  

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika ucznia. 

 

Ćwiczenie 3 

Zaprojektuj  strukturę  organizacyjną  salonu  optycznego,  będącego  własnością  osoby 

fizycznej,  w  którym  zatrudnionych  na  podstawie  umowy  o  pracę  jest  6  osób.  Przedstaw 
zakresy obowiązków zatrudnionych osób. 
 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zapoznać się z różnymi strukturami organizacyjnymi oraz zakresami czynności, 
2)  sporządzić strukturę organizacyjną zgodnie z zawartym poleceniem, 
3)  sporządzić zakresy czynności zatrudnionych osób i właściciela salonu optycznego, 
4)  zaprezentować wykonaną strukturę organizacyjną i przedstawić zakresy czynności.  
 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

schematy struktur organizacyjnych, 

−

 

przykłady zakresów czynności, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.  

 

Ćwiczenie 4 

Przygotuj  zintegrowany  wniosek  do  urzędu  gminy  (miasta)  w  miejscu  swojego 

zamieszkania  o  wpis  do  Ewidencji  działalności  gospodarczej  –  polegającej  na  uruchomieniu 
salonu optycznego wraz z pracownią optyczną. Sporządź  komplet wymaganych i prawidłowo 
wypełnionych dokumentów: 

−

 

wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, 

−

 

wniosek o nadanie numeru statystycznego REGON – RG 1, 

−

 

zgłoszenie identyfikacyjne o nadanie Numeru Identyfikacji Podatkowej NIP – NIP 1. 

 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  pójść do urzędu gminy (miasta) i skompletować potrzebne druki, 
2)  wypełnić druki, posłużyć się własnymi danymi osobowymi. 
 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

komplet  druków  –  wniosek  o  wpis  do  Ewidencji  działalności  gospodarczej,  wniosek 
o nadanie numeru REGON – RG1, zgłoszenie identyfikacyjne NIP 1, 

−

 

ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 38 

Ćwiczenie 5 
 

Dla  działalności  gospodarczej  z  ćwiczenia  4,  wybierz  formę    opodatkowania  i  uzasadnij 

swój wybór. 
 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zapoznać  się  z  zaletami  i  wadami  form  opodatkowania  działalności  gospodarczej 

prowadzonej przez osobę fizyczną, 

2)  wybrać formę  opodatkowania i uzasadnić jej wybór. 
 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

ustawa o podatku od osób fizycznych, 

−

 

ustawa o podatku zryczałtowanym, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika ucznia. 

 
Ćwiczenie 6 
 

Dla  właściciela  rozpoczynającego  działalność  gospodarczą  (z  ćwiczenia  4),  sporządź 

wniosek ZUS ZUA tj. zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. 
 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  wybrać się do ZUS w miejscu swojego miejsca zamieszkania i pobrać druki potrzebne do 

zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, 

2)  wypełnić druk własnymi danymi. 
 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

druki ZUS ZUA,

 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika ucznia. 

 
4.2.4.  Sprawdzian postępów  

 

 

 

   

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)  rozróżnić formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw ? 

 

 

2)  wyjaśnić na jakich zasadach funkcjonują przedsiębiorstwa państwowe? 

 

 

 

 

3)  wyjaśnić na jakich zasadach funkcjonują spółdzielnie? 

 

 

4)  podać źródła prawa tworzenia spółek ? 

 

 

5)  wymienić wady i zalety indywidualnej działalności gospodarczej? 

 

 

6)  wymienić wady i zalety spółki cywilnej? 

 

 

7)  wymienić wady i zalety spółek osobowych? 

 

 

8)  wymienić wady i zalety spółek kapitałowych? 

 

 

9)  wskazać  czynniki  decydujące  o  wyborze  formy  organizacyjno 

-prawnej przedsiębiorstwa? 

 

 

 

 

10)  wskazać  czynniki  wpływające  na  wybór  rodzaju  schematu 

organizacyjnego przedsiębiorstwa?  

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 39 

11)  wymienić  przepisy  prawa  regulujące  prowadzenie  działalności 

gospodarczej? 

 

 

 

 

12)  przedstawić  procedurę  zakładania  działalności  gospodarczej  przez 

indywidualnego właściciela? 

 

 

 

 

13)  skompletować  dokumenty  potrzebne  do  uruchomienia  działalności 

gospodarczej indywidualnego właściciela? 

 

 

 

 

14)  omówić  formy  opodatkowania  dochodów  z  prowadzenia działalności 

gospodarczej indywidualnego właściciela? 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 40 

4.3.  Sporządzanie biznes planu 

 

 

4.3.1.  Materiał nauczania 

    

 

 

 

 

 

Usługą  jest  świadczenie,  które  jedna  strona  –  zwana  –  usługodawcą  – może  zaoferować 

drugiej  stronie  –  usługobiorcy.  Cechami,  które  odróżniają  usługi  od  dóbr  materialnych,  są: 
niematerialność,  nierozdzielność  procesów  świadczenia  usług  i  konsumpcji,  zmienność, 
nietrwałość, niemożność nabycia prawa własności usługi.  

 
Tabela 6. Cechy usług [opracowanie własne na podstawie 11] 

Cecha usługi 

Co oznacza 

Niematerialność 

Usługi nie można dotknąć, zobaczyć, powąchać, spróbować. Usług nie 
można  chronić  przez  patenty,  pokazywać  w  ramach  aktywizacji 
sprzedaży.  

Nierozdzielność 

Usługi  są  świadczone  i  konsumowane  jednocześnie.  Aby  doszło  do 
świadczenia  wielu  usług  (np.  badanie  wzroku,  dobór  oprawek 
okularowych),  odbiorca  musi  być  obecny  fizycznie  w  czasie  ich 
świadczenia.  Fizyczna  obecność  usługobiorcy  nie  zawsze  jest 
konieczna  np.  podczas  prania  ubrania,  podczas  wykonywania 
okularów. 

Zmienność 

Jakość świadczonej usługi może ulegać zmianom i zależy od tego, kto 
świadczy usługę, kiedy, w jakim miejscu i w jakim czasie. Każdy klient 
jest  inny,  ma  różne  wymagania,  preferencje  i  oczekiwania.  Np.  jeden 
pracownik salonu optycznego może być kompetentny, sympatyczny, a 
inny  niegrzeczny.  Większość  firm  usługowych    uważa,  że    wysoka 
jakość  zapewnia  większą  sprzedaż  oraz  przewagę  nad  konkurencją, 
pozwalającą  utrzymać  klienta  przy  sobie,  dlatego  stara  się 
przeprowadzać kontrolę jakości świadczonych usług.    

Nietrwałość 

Usług  nie  można  gromadzić,  przechowywać  ani  magazynować  po  to, 
aby sprzedać w późniejszym okresie.   

Niemożność 
nabycia prawa 
własności do usługi 

Oznacza  to,  że odbiorca usługi ma  jedynie dostęp do danej czynności 
usługowej,  np.  może  korzystać  z  miejsca  w  samolocie  podczas  lotu. 
Korzyści  z usługi mogą trwać przez jakiś czas, ale po zakończeniu jej 
świadczenia  wykonujący  zachowuje  w  dalszym  ciągu  prawo  do 
ponownego świadczenia usługi. 

 
Segmentacja rynku 

Konsumenci (klienci) na rynku  stanowią zróżnicowaną grupę. Określony produkt (wyrób 

lub usługa) może zadowolić niektórych z nich, ale nie wszystkich. Segmentacja rynku  polega 
na  jego  podzieleniu  na  mniejsze  części  zwane  segmentami.  Segment  rynku  stanowi 
wyselekcjonowana  grupa  nabywców,  których  łączy  przede  wszystkim  duże  podobieństwo 
potrzeb, gustów, upodobań, oczekiwań cenowych dotyczących danego towaru. Zagadnieniem 
kluczowym  każdego  procesu  segmentacji  rynku,  jest  dobór  kryteriów  segmentacji.  Po 
dokonaniu  segmentacji  firma  musi  wybrać  segment,  w  którym  chce  sprzedawać  swoje 
towary. Głównym  celem  segmentacji  jest  –  analiza  struktury  rynku,  czyli  potrzeb  klientów, 
które rynek tworzą. Chcąc  uniknąć kosztów związanych z „marketingiem na miarę” każdego 
klienta,  sprzedawcy  starają  się  dzielić  rynek  na  jednolite  segmenty.  Segment  mogą  tworzyć 
osoby  o  podobnym  dochodzie  bądź  wieku,  które  mają  zbliżone  oczekiwania  względem 
określonego  produktu. Należy  stworzyć  takie  grupy  baz  danych,  których  profile  są  podobne 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 41 

lub  ewentualnie  pasują  do  danego  produktu.  Musimy  stworzyć  segmenty  lub  grupy 
potencjalnych klientów do których będziemy mogli się zwrócić bez ryzyka, że rozminiemy się z 
potrzebami  odbiorcy  np.  proponowanie  soczewek  torycznych  komuś  kto  nie  cierpi  na 
astygmatyzm  lub  opraw  z  kolekcji  młodzieżowej  osobom  w  starszym  wieku,  nie  byłoby 
najlepszym  pomysłem.    Drugim  celem  segmentacji  jest  –  pozycjonowanie  produktu,  czyli 
nadanie  mu,  w  odbiorze  klientów,  pewnych  specyficznych  atutów,  wyróżniających  produkt 
względem konkurentów i innych segmentów.  

Wybrane kryteria zakreślające i opisujące segment rynku: 

– 

geograficzne, dzielące rynek na jednostki terytorialne:  
1)  dzielnica miasta, miasto, wieś, powiat ...,  
2)  wielkość miasta,  
3)  gęstość zaludnienia,  
4)  klimat, 

– 

socjo-demograficzne,  dzielące  rynek  na  grupy  klientów  według:  wieku,  płci,  wielkości 
rodziny,  cyklu  życia  rodziny,  dochodu, przynależności do grupy etnicznej, wykształcenia, 
przynależności religijnej...,  

– 

psychologiczne: przynależność do określonej klasy społecznej, styl życia, osobowość,  

– 

oparte  na  podobnych  oczekiwaniach  klientów  względem  produktów.  Następnie  trzeba 
określić czym się wyróżniają ci klienci, by móc na nich skierować kampanię reklamową. 

 
Podstawowe strategie marketingowe 

Strategia  rynku  docelowego  oznacza  dopasowanie  marketingu  mix  do  szczególnych 

potrzeb nabywców. Sposoby zaspokojenia szczególnych potrzeb nabywców: 

−

 

produkt posiada wyróżniającą go markę, 

−

 

produkt posiada pożądane przez nabywców cechy, 

−

 

produkt posiada wysoki poziom jakości, 

−

 

opakowania mogą być wykonane z droższych lub tańszych materiałów, 

−

 

wydłużona gwarancja.  
Istnieje wiele różnych strategii, dzięki  którym przedsiębiorstwa mogą osiągnąć sukces na 

rynku.  Według  kompozycji  elementów  marketingu  –  mix  możliwe  są  następujące  rodzaje 
strategii: 
– 

strategie  produktu:  np.  strategia  najwyższej  jakości  i  niezawodności  towarów,  strategia 
towarów gorszej jakości sprzedawanych po niższych cenach, 

– 

strategie  cen:  np.  strategia  cen  nowości  rynkowych,  strategia  cen  konkurencyjnych, 
strategia cen psychologicznych, strategia cen promocyjnych, strategia niskich atrakcyjnych 
cen, 

– 

strategie sprzedaży i kanałów dystrybucji: np. strategia sprzedaży tego samego towaru dla 
największej  liczby  nabywców,  strategia  selektywnej  i  elitarnej  sprzedaży  towarów, 
strategia konkurencyjnego zakresu usług przed i posprzedażowych, 

– 

strategie promocji: strategia promocji za pomocą masowych środków informacji, strategia 
aktywizowania  sprzedaży  za  pomocą  konkursów  z  nagrodami,  strategia  wysokiego 
poziomu sprzedaży osobistej dla pozyskiwania stałych klientów. 
Wybór właściwych strategii marketingowych będzie znacznie łatwiejszy, gdy poprzedzimy 

go  analizami marketingowymi np. macierzą Ansoffa, Portfolio, SWOT itp.  

Strategie marketingowe składają się z trzech elementów: 

– 

metod, 

– 

harmonogramu, 

– 

środków niezbędnych do osiągnięcia wyznaczonych celów. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 42 

Po  wyborze  strategii  i  opracowaniu  koncepcji  marketingu  –  mix,  należy  przystąpić  do 

oszacowania finansowych wyników strategii. Wymaga to szczegółowego zbadania: 
– 

przychodów ze sprzedaży, 

– 

kosztów sprzedaży, 

– 

kosztów marketingu itp. 
Analiza  finansowa  może  potwierdzić  trafność  wyboru  strategii  lub  jej  nie  potwierdzić. 

W przypadku  gdy  wyniki  finansowe  odbiegają  od  przewidywanych,  należy  sprawdzić  
w którym punkcie i dlaczego strategia zawiodła i zmienić ją.  

 

Majątek trwały i obrotowy przedsiębiorstwa, którego właścicielem jest  osoba fizyczna 

Zakład świadczący usługi posiada środki gospodarcze zwane majątkiem firmy (aktywa). 
Składniki majątku: 

1. Środki trwałe (majątek trwały, aktywa trwałe), do których zalicza się: 

– 

budynki,  

– 

maszyny np. automat szlifujący, 

– 

urządzenia, 

– 

środki transportu itp., 
jeżeli  okres  ich  użytkowania  przekracza  rok,  są  kompletne,  zdatne  do  użytku  i  są 
wykorzystywane w związku z prowadzoną działalnością. 

2. Środki obrotowe (majątek obrotowy, aktywa obrotowe), do których zalicza się: 

– 

zapasy:  materiałów,  które  są  wykorzystywane  w  bieżącej  działalności  usługowej  np. 
oprawy  okularowe,  soczewki,  części  zamienne  do  maszyn,  materiały  biurowe, 
materiały związane z utrzymaniem czystości itp., 

– 

należności  –  są  to  kwoty  pieniężne  należne  od  odbiorców  za  sprzedane  usługi 
(należności  nie  występują  w  tych  zakładach  usługowych,  w  których  klient  dokonuje 
zapłaty w kasie, bezpośrednio po wykonaniu usługi), 

– 

środki  pieniężne  –  stanowi  je  gotówka  zgromadzona  na  rachunku  w  banku  lub 
znajdująca się w kasie firmy. 

 

Źródła  finansowania  majątku  trwałego  i  obrotowego,  którego  właścicielem  jest    osoba 
fizyczna 

Posiadany przez zakład usługowy majątek trwały i obrotowy może pochodzić ze źródeł:  

– 

wewnętrznych  (kapitał  własny  –  wniesiony  przez  właściciela,  zysk  pozostawiony 
w firmie),   

– 

zewnętrznych (kapitał obcy, pożyczony, zobowiązania). 
Przedsiębiorca, który zamierza dofinansować działalność usługową ze źródeł 

zewnętrznych ma do wyboru: 
– 

kredyty udzielane przez banki, 

– 

leasing  maszyn,  urządzeń  wyposażenia,  środków  transportu,  zaliczanych  do  środków 
trwałych – oferowany przez instytucje leasingowe, 

– 

pożyczki  na  sfinansowanie  działalności  bieżącej  i  rozwój  z  instytucji  finansowych  nie 
będących bankami, 

– 

dotacje  ze  środków  krajowych  i  zagranicznych  na  dofinansowanie  konkretnych 
programów, 

– 

pożyczki od osób fizycznych (znajomych, krewnych). 

 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 43 

Tabela7.  Zestawienie majątku i źródeł jego pochodzenia [opracowanie własne] 

Majątek  (aktywa) 

Źródła pochodzenia majątku (pasywa) 

Majątek trwały (aktywa trwałe)             100 000 zł 
Majątek obrotowy (aktywa obrotowe) 

−

 zapasy materiałów                            7 000 zł 

−

 należności                                      12 000 zł 

−

 

środki pieniężne                               9 000 zł   

Razem                                                   128 000 zł 

Kapitał własny                         70 000 zł           
Zobowiązania 

−

 krótkoterminowe             28 000 zł 

−

 długoterminowe              30 000 zł 

 
Razem                                    128 000 zł 

 
Wynik finansowy przedsiębiorstwa 

Różnica  między  przychodem  netto  ze  świadczenia usług  a  kosztami poniesionymi  w  celu 

uzyskania tych przychodów w danym okresie stanowi wynik finansowy przedsiębiorstwa. 

Jeżeli przychody są wyższe od kosztów poniesionych w celu ich uzyskania, wynikiem jest 

dochód przed opodatkowaniem (zysk brutto). Jeżeli natomiast koszty uzyskania są wyższe od 
przychodu, wynikiem jest strata.  
 

PRZYCHÓD  ZE  ŚWIADCZONYCH  USŁUG 

- KOSZTY UZYSKANIA PRZYCHODÓW 

= WYNIK  FINANSOWY/ Zysk (strata) 

 

Na wielkość wyniku finansowego wpływają następujące czynniki: 

– 

liczba świadczonych usług, 

– 

cena za usługę, 

– 

rodzaj świadczonych usług (asortyment), 

– 

wysokość kosztów. 

 
Przychód ze świadczonych usług 

Przychodem  z  działalności  gospodarczej  są  kwoty  należne  za  świadczone  usługi  bez 

względu  na  to,  czy  zostały  zapłacone  czy  nie. Jeżeli przedsiębiorca  jest  podatnikiem  podatku 
od  towarów  i  usług  VAT,  to  do  ustalenia  wysokości  przychodu  przyjmuje  się  wartość  netto 
(po odjęciu VAT). 

Prosty sposób obliczenia ceny usługi polega na ustaleniu kosztu usługi i powiększeniu go 

o  założoną  kwotę  zysku,  zawsze  należy  sprawdzić  czy  w  ten  sposób  ustalona  cena  jest 
zbliżona do ceny ustalonej przez rynek. 

 

PRZYCHÓD = LICZBA ŚWIADCZONYCH USŁUG   X   CENA  ZA  USŁUGĘ 

 
Koszty 

Podejmując  działania  mające  na  celu    obniżenie  kosztów  działalności,  przedsiębiorca 

powinien  pamiętać  o  podziale  kosztów  na  stałe  i  zmienne.  Koszty  stałe  ponosi  firma  bez 
względu na liczbę i rodzaj świadczonych usług np. czynsz. Koszty zmienne są uzależnione od 
ilości świadczonych usług. 

 

Przepływy środków pieniężnych 

Równie  ważne,  jak  prawidłowe  oszacowanie  wysokości  przychodów  z  prowadzonej 

działalności oraz kosztów ich uzyskania, jest prognozowanie przepływu gotówki niezbędnej do 
sfinansowania  działalności  gospodarczej.    Osiągnięty  dodatni  wynik  finansowy  (dochód)  nie 
zawsze  jest  równoznaczny  z  przyrostem  środków  pieniężnych  pozostających  w  dyspozycji 
firmy.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 44 

Tabela 8.  Przepływ gotówki [opracowanie własne] 

Przepływ gotówki w danym okresie 

Wpływy  gotówki  do  kasy  (na  konto 
bankowe)  firmy w danym okresie 

Wypływ  gotówki  z  kasy  (konta  bankowego) 
firmy w danym okresie 

Faktyczne 

wpływy 

gotówki 

z 

tytułu 

sprzedaży  usług,  zaciągniętych  kredytów 
(także  zapłata  należności  z  poprzedniego 
okresu) 

Płatności: 
– 

dostawcom materiałów i usług, 

– 

pracownikom, 

– 

budżetom z tytułu podatków, 

– 

ZUS, 

– 

bankom i innym instytucjom, 

– 

inne. 

 

Należy pamiętać, że każdy koszt powoduje wcześniej lub później konieczność poniesienia 

wydatku,  natomiast  nie  każdy  wydatek  jest  kosztem.  Wydatkiem  nie  stanowiącym  kosztu 
uzyskania  przychodu  jest  np.  zapłacenie  podatku  od  dochodu,  spłata  kredytu  lub  pożyczki. 
Wydatkiem  jest  zakup  środka  trwałego,  a  kosztem  uzyskania  przychodu  jest  amortyzacja. 
Również  nie  stanowi  kosztu  praca  właściciela  firmy  (jeżeli  firma  nie  posiada  osobowości 
prawnej). 
 
Elementy biznes planu 

Nie ma jednego idealnego, ściśle określonego i z góry ustalonego, wzorca budowy biznes 

planu, wynika to między innymi  z: 
– 

wielkości przedsiębiorstwa, 

– 

struktury organizacyjnej, 

– 

stosunków własnościowych przedsiębiorstwa, 

– 

rodzaju działalności, 

– 

zamierzeń przyszłościowych. 
 

Tabela 9. Części i elementy biznes planu [opracowanie własne na podstawie 11] 

Części biznes planu  

Elementy biznes planu 

Plan działalności gospodarczej 
jest obrazem zasobów rzeczowych 
i kadrowych 

nowo 

zakładanej 

firmy. 

– 

syntetyczny  opis  (planowanego)  przedsiębiorstwa 
handlowego, 

– 

produkt (asortyment towarów), 

– 

charakterystyka odbiorców, 

– 

charakterystyka konkurencji, 

– 

strategie sprzedaży, 

– 

lokalizacja, 

– 

organizacja, kierowanie, zarządzanie,  pracownicy, 

– 

analiza ryzyka 

Plan finansowy 
jest 

urzeczywistnieniem 

planu 

działalności  gospodarczej  przez 
zapewnienie 

projektowi 

niezbędnych środków finansowych 

−

 

oszacowanie zapotrzebowania na środki trwałe, 

−

 

oszacowanie zapotrzebowania na środki obrotowe, 

−

 

określenie źródeł pozyskania funduszy, 

−

 

prognoza zysków i strat, 

−

 

oszacowanie przepływów gotówkowych 

Materiały uzupełniające  
w formie załączników do planu 

Mogą to być:   

−

 

plany odcinkowe (rzeczowe, finansowe), 

−

 

dodatkowe informacje o: 

asortymencie 

towarów, 

sytuacji 

rynkowej, 

sprzedaży,  systemie  zarządzania  i  strukturze 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 45 

Części biznes planu  

Elementy biznes planu 

organizacyjnej, sytuacji finansowej,  

−

 

szczegółowe  obliczenia  dotyczące  zaopatrzenia, 
zatrudnienia 

  

4.3.2. Pytania sprawdzające   

 

 

 

 

 
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.  Jakimi cechami charakteryzują się usługi? 
2.  Na czym polega segmentacja rynku? 
3.  Jakie kryteria zakreślają i opisują segment rynku? 
4.  Jakie rodzaje strategii można wyróżnić ze względu na kompozycję elementów marketingu 

mix? 

5.  Z jakich elementów składa się strategia marketingowa? 
6.  Co należy zbadać aby oszacować finansowe wyniki zastosowanej strategii marketingowej? 
7.  Co  należy  zrobić  w  przypadku  gdy  wyniki  finansowe  po  zastosowaniu  strategii 

marketingowej nie są zadawalające? 

8.  Jakie podstawowe funkcje spełnia biznes plan? 
9.  Z jakich części i elementów składa się biznes plan? 
 

4.3.3.  Ćwiczenia  

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Ćwiczenie 1  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pan  Andrzej    umówił  się  ze  znajomym  optykiem  na  godzinę  18-stą,  by  dobrać  oprawki 

okularowe.  Jednak  okazało  się,  że  koniecznie  musi  załatwić  ważną  sprawę  służbową 
i pozostać  w  pracy  do  19-stej.  Zadzwonił  więc  do  optyka  przedstawiając  sytuację 
i przepraszając, że nie może przyjść w tym dniu.  
– 

Czy optyk mógł wykonać usługę mimo nieobecności Pana Andrzeja? 

– 

Podaj cechę usługi, której ta sytuacja dotyczy i wyjaśnij, dlaczego tak uważasz? 
 
Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)  zapoznać się z materiałem nauczania i odpowiedzieć pisemnie na pytania. 

 
Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2 

Dla  wybranego  przez  siebie  Zakładu  Optycznego  dokonaj  segmentacji  rynku  usług 

optycznych według dwóch kryteriów: wieku i dochodu, wpisz do tabeli 1 wielkości kryteriów, 
np. dochód 500–800 zł, wiek 40–60 lat. 
 
 
 
 
 
 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 46 

Tabela 1 do ćwiczenia 2 

Wiek 

Dochód 
miesięczny na 
osobę w 
gospodarstwie 
domowym 

 

 

Np. 40 –60 lat 

 

Np. 500–800 
 

Segment 1 

Segment 5

 

Segment 9

 

Segment 13

 

 
 

Segment 2

 

Segment 6

 

Segment 10

 

Segment 14

 

 
 

Segment 3

 

Segment 7

 

Segment 11

 

Segment 15

 

 
 

Segment 4

 

Segment 8

 

Segment 12

 

Segment 16

 

Wybierz 4  segmenty,  które  wybrany  przez  Ciebie  zakład optyczny będzie  głównie obsługiwał  
i wpisz  w odpowiednie  miejsca  w  tabeli  2:  potrzeby  i  asortyment  produktów,  którymi  te 
potrzeby będą zaspokajane. 

 
Tabela 2 do ćwiczenia 2 

Segment 

Potrzeby 

Asortyment 

Np.9 

 
 
 

 

 

 
 
 
 

 

 

 
 
 
 

 

 

 
 
 
 

 

  

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  wpisać do tabeli 1 wielkości kryteriów zakreślających segmenty rynku: wiek i dochody, 
2)  wybrać  i  wpisać  do  tabeli  2  segmenty  rynku,  które  głównie  będą  obsługiwane  przez 

wybrany  zakład  optyczny  oraz  określić  potrzeby  klientów  w  wybranych  segmentach 
i wpisać je do tabeli, 

3)  określić  jakim  asortymentem  produktów  będą  zaspokajane  te  potrzeby  i  wpisać  go  do 

tabeli 2. 

 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika ucznia. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 47 

Ćwiczenie 3 

Wyobraź  sobie,  że  jesteś  właścicielem  zakładu  optycznego,  który  bardzo  dobrze 

prosperuje.  Udało  Ci  się,  ponieważ  rozpoznałeś  potrzeby  swoich  klientów  i  dostarczasz  im 
towar, którego oczekują. Zastanów się i odpowiedz na pytania: 
1.  Jakie potrzeby  klientów  uwzględniłeś  jako  właściciel  zakładu  optycznego  (np. posiadanie 

okularów  markowych)? 

2.  Jak zaprojektowałeś asortyment produktów w tym zakładzie optycznym (np. świadczenie 

usług  okulistycznych  w  oparciu  o  kontrakt  z    NFZ,  świadczenie  usług  okulistycznych 
płatnych  przez  pacjenta,  wykonywanie  pomiaru  wad  refrakcji,  sprzedaż  soczewek 
kontaktowych,  wykonywanie  okularów  korekcyjnych,  sprzedaż  galanterii  i akcesoriów 
optycznych)? 

3.  Gdzie jest zlokalizowany Twój zakład optyczny (np. w centrum małego miasteczka)? 
4.  Gdzie  kupujesz  towar  (np.  „Jeleniogórskie  Zakłady  Optyczne  –  soczewki  okularowe”, 

”Optica – oprawy okularowe”)? 
Zastanów  się,  w  jaki  sposób  przeprowadziłbyś  badanie  rynku.  Przygotuj  odpowiednie 

narzędzie  badawcze  (ankieta,  wywiad).  Opisz,  w  jaki  sposób  przeprowadzisz  badanie. 
Przeprowadź badanie wśród kolegów. Przeanalizuj odpowiedzi Twoje i kolegów. Wyodrębnij 
segmenty  rynku  m.  innymi  według  następujących  kryteriów:  wiek,    dochody,  miejsce 
zamieszkania.  Dla  wyodrębnionych  segmentów  rynku  określ,  jakich  korzyści  spodziewają  się 
klienci i jaką cenę (wysoką, średnią, niską) są skłonni zapłacić. Jeśli na przykład wyodrębniłeś 
3 segmenty rynku, wypełnij tabelę: 

 
Tabela  do ćwiczenia 3 

 

Oczekiwane korzyści 

Oczekiwana cena 

Segment 1 

 

 

Segment 2 

 

 

Segment 3 

 

 

 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  odpowiedzieć pisemnie na pytania, 
2)  wyszukać  w  Internecie  producentów  i  hurtowników  u  których  mógłbyś nabywać  towary 

optyczne, 

3)  sporządzić ankietę badawczą, 
4)  przeprowadzić badanie, 
5)  przeanalizować wyniki, wyodrębnić segmenty rynku, 
6)  zaprojektować 

asortyment 

produktów 

zaspokajających 

potrzeby 

dla 

każdego 

wyodrębnionego segmentu rynku, 

7)  wpisać  do  tabeli  oczekiwane  korzyści  i  oczekiwane ceny w wyodrębnionych  segmentach  

rynku, 

8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

komputer, Internet, 

– 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika. 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 48 

Ćwiczenie 4 

Wykorzystaj  dane  z  poprzedniego  ćwiczenia  (ćwiczenie  3)  i  zaproponuj  dla 

poszczególnych  segmentów  rynku  skuteczną  strategię  cen  (zastosuj  ceny  promocyjne,  ceny 
nowości rynkowych, ceny konkurencyjne). 
 
 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  dla każdego segmentu rynku zaproponować asortyment towarów, spełniający oczekiwania 

klientów, 

2)  do każdego segmentu dopasować ceny jakie klienci są skłonni zapłacić,  
3)  zaproponować ceny promocyjne, ceny nowości rynkowych i ceny konkurencyjne, 
4)  potrzebne informacje wyszukać w Internecie. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

– 

katalogi i cenniki wyrobów optycznych, 

– 

komputer, Internet. 

 

Ćwiczenie 5 

Sporządź  roczny  projekt  promocji  dla  wybranego  zakładu  optycznego  z  uwzględnieniem 

kosztów  jego  wdrożenia.  Uwzględnij  akcje  o  charakterze  całorocznym  np.:  ogłoszenie 
w prasie,  ulotki  reklamowe,  karta  stałego  klienta,  dodatki  reklamowe  do  prac  okularowych, 
szyld  reklamowy  w  pasie  drogowym,  strona  internetowa,  napisy  reklamowe  na  samochodzie 
oraz  akcje  o  charakterze  sezonowym  np.  sponsorowanie  prognozy  pogody  w  telewizji 
regionalnej  –  spot  reklamowy  w  okresie  poprzedzającym  ferie  zimowe  –  reklama  okularów 
przeciwsłonecznych z polaryzacją i filtrami UV.   
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  przedstawić  zakład  optyczny  dla  którego  opracowujesz  projekt  promocji  (podać 

lokalizację, wielkość przychodów, planowaną kwotę na akcję  promocyjną i. in.), 

2)  przedstawić cele promocji, 
3)  zaprojektować  akcje  promocyjne,  przeprowadzić  badanie  cen  na  rynku  i  przedstawić 

koszty poszczególnych akcji, 

4)  sporządzić zestawienie kosztów i określić jakie są spodziewane efekty, 
5)  zaprezentować projekt promocji. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

– 

katalogi i cenniki wyrobów optycznych, 

– 

komputer, Internet. 
 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 49 

Ćwiczenie 6 

Sporządź  biznes  plan  dla  małego  zakładu  optycznego  rozpoczynającego  działalność 

gospodarczą. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  sprecyzować pomysł na działalność gospodarczą, 
2)  określić cele jakie zamierzasz osiągnąć (bieżące i w dłuższym okresie czasu), 
3)  wskazać miejsce wykonywania działalności, 
4)  zbadać  rynek  (czy  istnieje  zapotrzebowanie  na  proponowane  produkty,  jaka  jest 

konkurencja i in.), 

5)  oszacować wydatki, które należy ponieść, aby możliwe było rozpoczęcie działalności, 
6)  ustalić sposób sfinansowania przedsięwzięcia, 
7)  sporządzić  prognozę  na  jeden  rok  (w  rozbiciu  na  12  miesięcy):  przychodów,  kosztów, 

wyników finansowych  i przepływów gotówki, 

8)  przedstawić wnioski, 
9)  zaprezentować biznes plan. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

– 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

– 

komputer, Internet. 

 
4.3.4.  Sprawdzian postępów  

 

 

   

 

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)  scharakteryzować cechy usług? 

 

 

2)  wyjaśnić na czym polega segmentacja rynku? 

 

 

3)  przedstawić kryteria zakreślające i opisujące segment rynku? 

 

 

4)  zidentyfikować różne strategie marketingowe? 

 

 

5)  wymienić elementy z jakich składa się strategia marketingowa? 

 

 

6)  oszacować finansowe wyniki zastosowanej strategii marketingowej? 

 

 

7)  podjąć  działania  w  przypadku  nie  zadawalających  wyników 

zastosowanej strategii marketingowej? 

 

 

 

 

8)  wymienić i omówić części i elementy biznes planu? 

 

 

9)  sporządzić uproszczony biznes plan? 

 

 

 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 50 

5.  SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ  
 
 

Test  pisemny  wielokrotnego  wyboru,  dwustopniowy  do  jednostki 

modułowej  „Przygotowanie  do  zatrudnienia  i  prowadzenia  działalności 
gospodarczej”. 

 

INSTRUKCJA DLA UCZNIA   

 

 

 

 

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję. 
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 
4.  Test  pisemny  zawiera  20  zadań    i  sprawdza  Twoją  wiedzę  i umiejętności  z  zakresu 

przygotowania do zatrudnienia i prowadzenia działalności gospodarczej. 

5.  Odpowiedzi udzielaj na KARCIE ODPOWIEDZI. 
6.  Dla każdego zadania podane są cztery możliwe odpowiedzi: a, b, c, d. 
7.  Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.  
8.  Wybierz właściwą odpowiedź i w kratce odpowiadającej tej odpowiedzi wstaw znak X 

Nr pyt. 

a 

b 

c 

d 

1 

 

 

X 

 

 
9.  W  przypadku  pomyłki  należy  błędną  odpowiedź  skreślić  i  zaznaczyć  kółkiem,  następnie 

wpisać odpowiedź poprawną. 

Nr pyt. 

a 

b 

c 

d 

1 

X 

 

X 

 

 
10.  Pracuj samodzielnie. 
11.  Na rozwiązanie testu masz 30 minut, od momentu przekazania instrukcji i zadań. 

    Powodzenia! 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

   

 

 

 

 

1.  Działanie mechanizmu rynkowego polega na dostosowywaniu 

a)  popytu do ceny. 
b)  podaży do ceny. 
c)  podaży do popytu. 
d)  podaży do dochodów. 
 

2.  Podstawowe dokumenty związane z poszukiwaniem pracy to 

a)  CV, list motywacyjny. 
b)  podanie, życiorys. 
c)  CV, życiorys. 
d)  podanie, CV. 
 

3.  Umowa o pracę powinna być zawarta w formie 

a)  aktu notarialnego. 
b)  ustnej. 
c)  dowolnej. 
d)  pisemnej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 51 

4.  Pracownikowi przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego na podstawie 

a)  umowy agencyjnej. 
b)  umowy zlecenia. 
c)  umowy o pracę. 
d)  umowy o dzieło. 
 

5.  Pracodawca jest zobowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy w terminie 

a)  5 dni. 
b)  niezwłocznie. 
c)  dwóch tygodni. 
d)  jednego miesiąca. 
 

6.  Tylko jeden wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem 

a)  w spółce cywilnej. 
b)  w spółce partnerskiej. 
c)  w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. 
d)  w spółce komandytowej. 
 

7.  Podwójne  opodatkowanie  dochodów,  jako  ważny  czynnik  decydujący  o  doborze  formy 

organizacyjno-prawnej występuje w 
a)  spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. 
b)  indywidualnej działalności gospodarczej. 
c)  spółkach cywilnych. 
d)  wszystkich spółkach osobowych. 
 

8.  W myśl ustawy o swobodzie działalności gospodarczej działalnością gospodarczą jest 

a)  działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa. 
b)  działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa i rolnicza. 
c)  działalność  wytwórcza,  budowlana,  handlowa,  usługowa  i  rolnicza  oraz 

rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. 

d)  działalność  wytwórcza,  budowlana,  handlowa,  usługowa    oraz  rozpoznawanie 

i wydobywanie kopalin ze złóż. 

 

9.  Podstawą funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest 

a)  umowa cywilna sporządzona na piśmie. 
b)  statut spółki. 
c)  umowa w formie aktu notarialnego. 
d)  umowa ustna zawarta między wspólnikami w obecności osób trzecich. 
 

10.  Urząd statystyczny wymaga dokumentu rejestracyjnego 

a)  NIP 1. 
b)  NIP 2. 
c)  RG 1. 
d)  wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 52 

11.  Cechami, które odróżniają usługi od dóbr materialnych, są 

a)  nierozdzielność,  niematerialność,  zmienność,  nietrwałość,  niemożność  nabycia  prawa 

własności usługi. 

b)  niemożność  nabycia  prawa  własności  usługi,  trwałość,  materialność,  rozdzielność, 

zmienność. 

c)  nierozdzielność, niematerialność, trwałość, materialność, zmienność. 
d)  zmienność,  nietrwałość,  rozdzielność,  materialność,  niemożność  nabycia  prawa 

własności usługi. 

 

12.  Strategia segmentacji rynku polega na 

a)  zaoferowaniu niskiej ceny za wszystkie dobra z danego asortymentu przedsiębiorstwa 

handlowego. 

b)  odmiennym  podejściu  do  różnych  grup  nabywców,  uwzględniając  różne  potrzeby 

nabywców. 

c)  sprzedaży  przez  firmy  meblarskie  segmentów  młodzieżowych,  segmentów  dla  dzieci 

i dorosłych. 

d)  zaoferowanie  wysokiej  ceny  za  wszystkie  dobra  z  całego  asortymentu 

przedsiębiorstwa handlowego.  

 

13.  Do narzędzi kształtowania produktu należą m.in. 

a)  jakość, oznakowanie, bonifikata, rabat, opakowanie. 
b)  skonto, opakowanie, marka, usługa posprzedażowa. 
c)  jakość, oznakowanie, gwarancja, odroczenie płatności. 
d)  gwarancja, jakość, marka, usługa posprzedażowa. 
 

14.  Elementy marketingu – mix to 

a)  reklama, cena, logistyka, produkt. 
b)  produkt, cena, dystrybucja, promocja. 
c)  produkt, gwarancja, cena, dystrybucja. 
d)  marka, jakość, gwarancja, opakowanie. 
 

15.  Podstawowym zadaniem promocji jest 

a)  przemieszczanie towarów od producenta do nabywców. 
b)  działalność grupy ludzi, którzy chcą opanować rynek. 
c)  prawidłowe sprecyzowanie oczekiwań nabywców. 
d)  przekazywanie informacji i pobudzanie nabywcy do określonego działania. 
 

16.  Majątek przedsiębiorstwa dzieli się na 

a)  majątek pieniężny, majątek rzeczowy. 
b)  majątek trwały, majątek obrotowy. 
c)  majątek własny, majątek obcy. 
d)  majątek rzeczowy, majątek niematerialny. 
 

17.  Do podstawowych źródeł finansowania majątku trwałego i obrotowego należą 

a)  kapitały własne, kapitały obce. 
b)  kapitały własne, kapitały trwałe. 
c)  kapitały obce, kapitały pieniężne. 
d)  kapitały trwałe, kapitały pieniężne. 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 53 

18.  Zysk brutto ustalamy wykorzystując następujące dane 

a)  przychód, koszty zmienne, koszty stałe. 
b)  przychód, koszty zmienne. 
c)  przychód, koszty stałe. 
d)  przychód, koszty stałe, podatek dochodowy. 
 

19.  Ryzyko utraty płynności finansowej wzrasta wraz 

a)  ze  zwiększeniem  udziału  kapitałów  obcych  w  finansowaniu  działalności 

przedsiębiorstwa. 

b)  ze  zwiększeniem  udziału  kapitałów  własnych  w  finansowaniu  działalności 

przedsiębiorstwa. 

c)  ze  zmniejszeniem  udziału  kapitałów  obcych  w  finansowaniu  działalności 

przedsiębiorstwa. 

d)  ze zwiększeniem odpisów z zysku  na  finansowanie działalności przedsiębiorstwa. 
 

20.  Podstawowe części biznes planu to 

a)  plan taktyczny, plan strategiczny. 
b)  plan działalności gospodarczej, plan finansowy. 
c)  plan operacyjny, plan strategiczny. 
d)  plan rzeczowy, plan działalności gospodarczej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 54 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko.......................................................................................... 

 
Przygotowanie do zatrudnienia i prowadzenia działalności gospodarczej

 

 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1.    

a 

b 

c 

d 

 

2.    

a 

b 

c 

d 

 

3.    

a 

b 

c 

d 

 

4.    

a 

b 

c 

d 

 

5.    

a 

b 

c 

d 

 

6.    

a 

b 

c 

d 

 

7.    

a 

b 

c 

d 

 

8.    

a 

b 

c 

d 

 

9.    

a 

b 

c 

d 

 

10.   

a 

b 

c 

d 

 

11.   

a 

b 

c 

d 

 

12.   

a 

b 

c 

d 

 

13.   

a 

b 

c 

d 

 

14.   

a 

b 

c 

d 

 

15.   

a 

b 

c 

d 

 

16.   

a 

b 

c 

d 

 

17.   

a 

b 

c 

d 

 

18.   

a 

b 

c 

d 

 

19.   

a 

b 

c 

d 

 

20.   

a 

b 

c 

d 

 

Razem:   

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 55 

6.  LITERATURA

   

 

 

1.  Adamiec T.: Zarys wiedzy o gospodarce. WSiP, Warszawa 1999 
2.  Akty  prawne:  ustawy,  rozporządzenia,  zarządzenia  (RM,  MZiOS,  MZ,  MPiPS,  Kodeks 

Pracy)  

3.  Bielski  P.:  Nowe  prawo  przedsiębiorców.  Ośrodek  Doradztwa  i Doskonalenia  Kadr  sp.  

z o.o., Gdańsk 2000 

4.  Dębski S.: Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw. WSiP, Warszawa 1999 
5.  Chudy S., Pietraszewski M.: Obsługa klienta – cz. I. eMPi

2

, Poznań 2003 

6.  Chwałek J.: Nowoczesny sklep. WSiP, Warszawa 1995, wyd. II 
7.  Daszkowska M.: Usługi, produkcja, rynek, marketing. PWN, Warszawa 1998 
8.  Dietl  J.,  Gasparski W.:  Etyka  biznesu. Wydawnictwo Naukowe  PWN, 2000 
9.  Kielan  K.,  Pokora  K.:  Przygotowanie  do  działalności  usługowej.  Podstawy  usług. 

Ekonomika usług. WSiP, Warszawa 2003 

10.  Kodeks Cywilny 
11.  Kodeks etyki zawodowej 
12.  Kodeks Karny 
13.  Kodeks Pracy 
14.  Kodeks spółek handlowych 
15.  Kodeks Wykroczeń  
16.  Kotler Ph.: Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola. Gebethner i S-ka, 1994 
17.  Lake N., Hickley K.: Podręcznik obsługi klienta. Helion, Gliwice 2005  
18.  Łodygowska E., Rajewska K.: Psychologia kontaktu z klientem. KAW 2001 
19.  Martyniuk  T.:  Formy  ewidencji  podatkowej  małych  podmiotów  gospodarczych.  Ośrodek 

Doradztwa i Doskonalenia Kadr Sp. z o.o., Gdańsk 2000 

20.  Michalski E.: Marketing. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004 
21.  Mouradian Jean-Patrick: Optycy – jak zwiększyć sprzedaż. WSiP, Warszawa 2001 
22.  Mudie P., Cottam A.: Usługi, Zarządzanie i marketing. PWN, Warszawa 1998 
23.  Piasecki B. (red. nauk.): Ekonomika i zarządzanie małą firmą. PWN, Warszawa 1998 
24.  Sierpińska M., Jachna T. Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, 

Warszawa 1999  

25.  Stanlake G.F.: Podstawy ekonomii. WSiP, Warszawa 1992 
26.  Thomson P.: Sposoby komunikacji interpersonalnej. Zysk i S-ka 1998 
27.  Ustawa i swobodzie działalności gospodarczej 
28.  Ustawa o podatkach 
29.  Wilczek P.: Rynek wewnętrzny usług. Instytut Europejski, Łódź 1998 
30.  Wiśniewska J.: Moja firma. WSiP, Warszawa 1998 
31.  Wysokińska Z., Witkowska I.: Integracja europejska. Rozwój rynków. PWN, Łódź 1999