9. Osadnictwo na prawie polskim i niemieckim na
ziemiach polskich.
Osadnictwo na prawie polskim była to forma kolonizacji
wewnętrznej zwana też obyczajem wolnych ludzi.
Osadnictwo na prawie polskim wykształciło się w związku z
dążeniami chłopów do poprawy warunków bytu oraz
dążeniami panów do lepszego zagospodarowania i
podniesienia dochodowości swoich dóbr. Feudał na włości
immunitetowej pozyskiwał ludzi, którzy mieli prawo do
swobodnego przenoszenia się i zawierał z nimi umowy.
Umowa ta zawierała szereg atrakcyjnych warunków:
zamiana ciężarów prawa książęcego na określone
świadczenie (czynsz)
wolnizna – zwolnienie od czynszu na wyznaczony
okres na zagospodarowanie
prawo wychodu (opuszczenia wsi po spełnieniu
określonych warunków)
unormowanie prawa do ziemi na zasadzie własności
podległej.
Osadnictwo na prawie niemieckim rozwijało się od
połowy XII wieku. Aby lokować wieś na prawie niemieckim
feudał musiał uzyskać od monarchy immunitet i przywilej
lokacyjny (zgodę na założenie wsi lub miasta na prawie
niemieckim). Następnie feudał poszukiwał człowieka, który
chciałby załatwić wszystkie sprawy związane z lokowaniem
wsi (zasadźcy) oraz wydawał dokument lokacyjny, w którym
określał prawa i obowiązki przyszłej społeczności wiejskiej
oraz jej samorząd.
Istotnymi warunkami organizacji wsi na prawie
niemieckim były:
nadanie ziemi na zasadzie własności podległej
(zbliżonej do lenna)
oznaczony czynsz (w zbożu, pieniądzu lub
mieszany)
wolnizna (okres zwolnienia od czynszu 2-24
lata)
prawo wychodu – chłop musiał:
doprowadzić
gospodarstwo
do
porządku
obsiać ziemię
zapłacić roczny czynsz
