Gabriele Amorth
EGZORCYŚCI I PSYCHIATRZY
SPIS TREŚCI
możliwy jest kontakt ze zmarłymi?
należy udać się do egzorcysty?
" W moje imię będziecie wyrzucać złe duchy"
1
Gabriele Amorth
EGZORCYŚCI I PSYCHIATRZY
SPIS TREŚCI
możliwy jest kontakt ze zmarłymi?
należy udać się do egzorcysty?
" W moje imię będziecie wyrzucać złe duchy"
1
WPROWADZENIE
"Oczekujemy z niecierpliwością, że juz wkrótce ukaże się w druku twoja trzecia książka.
Kiedy wreszcie zdecydujesz się, aby ją napisać?"
Te słowa słyszę od dwóch lat, powtarzają je egzorcyści; a także inne osoby; zarówno kapłani,
jak I świeccy. Mówią mi, że moje dwie poprzednie książki okazały się naprawdę pożyteczne,
ponieważ otworzyły oczy wielu ludziom na poznanie prawdy. Podobne stwierdzenie mogą
odnieść do audycji, które prowadzę, zazwyczaj raz w miesiącu w Radiu Maryja. Być może są,
to tylko słowa zachęty skierowane pod moim adresem. Nie spodziewałem się, że moje dwie
poprzednie książki: “Wyznania egzorcysty” i “Nowe wyznania egzorcysty” będą miały tak
wiele wydań i tłumaczeń, w tym również w języku arabskim.
Dlatego tez pochylam się ponownie nad moją, starą maszyną do pisania, chociaż
przekroczyłem już lat siedemdziesiąt i czuję się zmęczony, bo przeżyłem wiele życiowych
doświadczeń. Staram się, aby wykorzystać każdą wolną chwilę, chociaż mam wrażenie, że jest
to praktycznie niemożliwe. Wydaje mi się czasem, że w ten sposób krzywdzę wielu cierpiących
ludzi, którzy pukają do moich drzwi, a ja tylko niewielu mogę przyjąć.
Z drugiej strony, mam nadzieję, że ta moja pozostająca na marginesie i niezaplanowana przeze
mnie działalność, jaką jest pisanie: książek, artykułów, wygłaszanie prelekcji radiowych i
telewizyjnych, okazuje się pożyteczna i potrzebna. Wzbudza zainteresowanie wśród tych
2
cierpiących, którzy szukają kogoś, kto ich wysłucha i pomoże im. Coś jednak w zakresie tej
specyficznej posługi zaczyna się zmieniać w Kościele, pomimo że zmiany te następują powoli.
Trzecia, napisana przeze mnie książka, odzwierciedla moją działalność z ostatnich lat, lecz nie
jest jeszcze tą pozycją, którą od dłuższego czasu pragnąłem napisać. Chciałbym napisać książkę
o samych faktach, dopełnionych moim komentarzem. Tymczasem poszedłem ponownie po tej
samej linii, która wydaje się, że jest bardzo pożyteczna zarówno dla kapłanów, jak i dla osób
świeckich. W ciągu tych lat (piszę to pod koniec 1995 roku) zorganizowałem trzy krajowe
spotkania egzorcystów, oprócz tego uczestniczyłem w dwóch międzynarodowych sympozjach.
Niespodziewanie zostałem wybrany na przewodniczącego Międzynarodowego Stowarzyszenia
Egzorcystów. Przede wszystkim wzbogaciłem się o nowe doświadczenia i nową wiedzę,
podobnie jak pozostali uczestnicy tych spotkań, dzięki wymianie osobistych doświadczeń i
wykładom prowadzonym przez wielu ekspertów. Ta książka odzwierciedla również wkład
innych osób, które wpłynęły na wzbogacenie mojego doświadczenia. Na przykład w rozdziale
pt. "Niespodzianki dla egzorcystów" cytuję dosłownie świadectwo 14 doświadczonych
egzorcystów.
Moja twórczość ma raczej charakter praktyczny. Staram się, by zredukować w niej do
minimum cytaty i nie zamieszczam bibliografii, której zastosowanie jest obowiązkowe w
tekstach naukowych. Jednak nie mogę zwolnić się od obowiązku przypomnienia, chociażby w
tym wstępie, niektórych dzieł moich kolegów - egzorcystów, którzy mają większe
doświadczenie od mojego. Książek o diable jest wiele, gdyż temat szatana zawsze wzbudza
sensację. Ostatnio opublikowano również trochę książek na temat aniołów, tymczasem
opracowań dotyczących egzorcyzmów jest wciąż zbyt mało. Przede wszystkim chciałbym
zaprezentować książkę o.Matteo La Grua: La preghiera di liberazione [Modlitwa o uwolnienie],
(Herbita Ed., Palermo 1985) oraz inną jego pozycję: La preghiera di guarigione [Modlitwa o
uzdrowienie]. Następnie przytoczę tytuły innych książek, które zostały napisane przez
egzorcystów, a więc są one wynikiem nie tylko studiów, ale bezpośredniego doświadczenia
samych piszących: Raul Salvucci: Indicazioni pastorali di un esorcista [Duszpasterskie
wskazania egzorcysty], (Ed. Ancora 1992); Pellegrino Emetti: La catechesi di Satana
[Katecheza szatana], (Ed. Segno 1992), G. Battista Proja: Uomini, diavoli, esorcismi [Ludzie,
diabły, egzorcyzmy], (Roma 1992, l BattisteroS. Giovanni); Rene Laurentin (teolog): II
demonio, mito o realta? [Demon, mit czy rzeczywistość], (Ed. Massimo-Segno 1995).
Inne dzieła również zasługują z pewnością na to, aby je tutaj wymienić. Ale zainteresowany
tymi zagadnieniami czytelnik, który sam chce je pogłębić, napewno je odnajdzie. D1atego też
starałem się, aby w mojej trzeciej książce pobudzić czytelnika do studiowania i badania tego
tematu oraz zasugerować mu te argumenty, które nie zostały wcześniej omówione. Cieszyłbym
się, gdyby ktoś przyjął podane przeze mnie wskazówki.
Działalność egzorcystów jest częścią ogólnego kościelnego duszpasterstwa i obecnie, zgodnie
ze wskazaniami Ojca Świętego, ma na celu powrót do pewnego istotnego elementu posługi
Kościoła, który niestety wcześniej został zaniedbany. Nie stanowiło dla mnie trudności, a wręcz
przeciwnie, pisanie tej książki z pragnieniem, aby dać pewien wkład do przygotowań do
obchodów Jubileuszu 2000, mając na uwadze list apostolski Papieża: Tertio Millennio
Adveniente. Cała działalność egzorcystów jest zwrócona na promowanie nowej ewangelizacji,
do której często odwołujemy się jako do najpilniejszej potrzeby naszych czasów.
3
Dlaczego tak jest? Odpowiedź brzmi następująco; „...bo człowiek odłączył się od Boga,
ukrywając się przed Nim w taki sam sposób, jak Adam chował się pomiędzy drzewami
ziemskiego raju. Człowiek pozwolił, aby wprowadził go na manowce nieprzyjaciel Boga, to jest
szatan, który go oszukał, wmawiając mu, że on sam jest dla siebie bogiem" (Tertio Millennio
Adveniente, 7). Z tych stwierdzeń wypływają poważne konsekwencje i dlatego postaramy się,
aby je rozpatrzyć w tym właśnie zakresie, który nas bezpośrednio dotyczy.
Oprócz Jubileuszu 2000 innym punktem odniesienia jest proroctwo fatimskie, które dla mnie
pozostaje wciąż żywe. Brzmi ono następująco: "Na końcu moje Niepokalane Serce
zatriumfuje". Dostrzegam tu doniosłe ostrzeżenie skierowane do całej ludzkości oraz zawarty w
nim wielki plan Boży, który dotyczy naszego stulecia. Objawienia maryjne, które w ostatnich
latach miały miejsce w różnych częściach świata, wciąż sprawiają wrażenie, że Matka Boża jest
bardzo zaniepokojona losem swoich dzieci.
Oddalenie się od Boga, utrata wartości, szerzenie
się niemoralności są to ewidentne fakty dla każdego, kto spogląda na nasze czasy otwartymi
oczyma.
Bóg jednak nie opuszcza człowieka, lecz szuka go: "ofiarując mu swoją ojcowską miłość", jak
twierdzi Papież, a Niepokalana, która działa zawsze zgodnie z Bożą wolą, otacza macierzyńską
opieką tych wszystkich poszukujących, jest dla nich znakiem nadziei i pokoju; zwłaszcza w
chwilach rodzących szczególne zagrożenie.
"Moje Niepokalane Serce zatriumfuje"- tak brzmi orędzie fatimskie. Dlatego Sercu Maryi
powierzam tę moją skromną pracę i pokornie Ją proszę, aby ją pobłogosławiła i wykorzystała
dla dobra dusz ludzkich".
Ks. Gabriele Amorth
EGZORCYZMY W KOŚCIELE KATOLICKIM
Trudno jest przedstawić historię stosowania egzorcyzmów w Kościele katolickim, począwszy
od czasów Jezusa Chrystusa aż po dzień dzisiejszy. Historia egzorcyzmowania nie została
jeszcze przez nikogo opracowana i stanowi to poważny brak w tej dziedzinie. Niemniej jednak
należy spróbować ją odtworzyć, ponieważ tylko w ten właśnie sposób możemy zdać sobie
sprawę, w jak poważnej sytuacji znaleźliśmy się obecnie. Skorzystam więc z dotychczasowych
badań, a przede wszystkim ze
szczegółowej analizy, którą przeprowadził mój współbrat zakonny, ks. Franco Pierini,
wykładowca patrologii i historii Kościoła. Przedstawił ją podczas krajowego sympozjum
włoskich egzorcystów zorganizowanego przeze mnie we wrześniu 1993 roku. Wyjaśnię od
razu, że moje zainteresowanie ma wyłącznie charakter duszpasterski i praktyczny. Pomijain
więc całą bibliografię, której domaga się praca naukowa. Proszę o wybaczenie, jeśli pojawią się
jakieś luki lub nieścisłości. Pozostawiam zadanie uzupełnienia i ewentualnej korekty tym
wszystkim, którzy zechcą szczegółowo opracować to zagadnienie od strony historycznej.
Dlaczego uważam to zagadnienie za tak ważne, by od niego zaczynać? Oczywiście nie
uczyniłem tego w tym celu, aby wzbudzić u zainteresowanych polemiką.
4
Celem mojej intensywnej działalności egzorcysty jest wierność zadaniu, które wyznaczył mi
Chrystus, i dobro dusz ludzkich. Aby to osiągnąć, nie zawahałem się mówić to, co uważałem za
słuszne, a co czasami boli. Wypowiadałem się zawsze otwarcie za pośrednictwem wszystkich
środków komunikowania: książki, artykuły, wywiady prasowe, radiowe i telewizyjne.
Różni zaprzyjaźnieni biskupi mówili mi, że jeżeli we Włoszech, w tych ostatnich latach
mianowano ponad 150 egzorcystów, także w tych diecezjach, które nigdy ich nie miały, to stało
się tak dzięki mojemu osobistemu zaangażowaniu. Dziękuję więc za to Bogu.
Może przesadzam? Faktem jest, że już od trzech wieków w Kościele katolickim bardzo rzadko
stosuje się egzorcyzmy. W nauczaniu akademickim (mam na myśli seminaria i uniwersytety
papieskie), w ostatnich dziesięcioleciach wciąż zbyt mało mówi się na temat działalności złego
ducha, a tym bardziej o konieczności stosowania egzorcyzmów.
W przeważającej części dzisiejsze duchowieństwo - kapłani i biskupi - jeśli chodzi o ten temat,
jest zupełnie bezradne, chociaż istnieją wyjątki.
Z drugiej strony Ewangelia wypowiada się na ten temat jasno; przykład działalności Apostołów
nie pozostawia niedomówień, równie przejrzysta w tym zakresie była praktyka Kościoła, aż do
czasu sprzed trzech wieków. Ten, kto poważnie angażuje się w tę posługę, widzi jasno i
wyraźnie potrzeby wiernych oraz wciąż rosnące zapotrzebowanie na tą posługę. Dlaczego tak
jest, wkrótce zobaczymy, gdy będziemy mówić o okultyzmie i o dwunastu milionach Włochów,
którzy uczęszczają do magów, wróżbitów oraz podobnych pseudo-uzdrawiaczy. Tymczasem
postawię następujące pytanie: jak brzmi dziś odpowiedź dana przez ludzi Kościoła ?
Podam pewien konkretny przykład. Spośród telewizyjnych transmisji, w których
uczestniczyłem, największe wrażenie zrobiła na mnie audycja prowadzona przez Alessandro
Cecchi Paone, 18 grudnia 1994 roku w programie Rai 2.
Wobec milionów telewidzów przeżyłem miłą niespodziankę, gdyż nie byłem sam spośród
egzorcystów zabierających głos w tej materii. Zorganizowano na żywo połączenie z Palermo,
gdzie przeprowadzono wywiad z o.Matteo La Gtua, który jest jednym z najbardziej znanych
egzorcystów na Sycylii, będąc zarazem jednym z filarów włoskich egzorcystów.
Nawiązano również interesujące połączenie z Treviso, gdzie udzielał wywiadu egzorcysta
pochodzący z Pordenone, ks. Feruccio Sutto. Nie potrzeba wyjaśniać, że są oni moimi
przyjaciółmi.
Poruszyło mnie najbardziej połączenie z Treviso. Pokazano pewną kobietę, która po
przeprowadzeniu całej serii egzorcyzmów została uwolniona od złego ducha. Udzielając
wywiadu, opowiadała o swoich długich cierpieniach oraz mówiła o szczęściu, jakie wypływa z
uwolnienia. Ale największe wrażenie wywarły na mnie słowa wypowiedziane w zakończeniu
wywiadu przez jej męża: "Potrzebowaliśmy 10 lat, zanim znaleźliśmy biskupa, który nam
uwierzył i wyznaczył egzorcystę, aby uwolnił moją żonę! Przeżyliśmy dziesięć lat okrutnych
męczarni; dziesięć lat zatrzaskiwanych przed nosem drzwi i upokarzających drwin ze strony
innych ludzi oraz wielokrotnie powtarzanych słów: «Jesteście szaleni». Dziesięć lat, podczas
których stosowaliśmy różnorodne kuracje medyczne i wydaliśmy bez potrzeby to wszystko, co
posiadaliśmy".
Uwierzcie mi, że kiedy mówię o tym zdarzeniu, wcale nie przesadzam. Ten fakt odzwierciedla
sytuację włoskiego Kościoła na tym polu. Papież w ramach przygotowań obchodu Jubileuszu
2000 wzywa do uczynienia głębokiego rachunku sumienia, który by obejmował błędy i braki
naszego duszpasterzowania. Lata 1994-1996 miały być szczególnie poświęcone tego typu
5
refleksji. Potrzeba odwagi, aby głosić prawdę. Starałem się również poznać sytuację, jaka
panuje w innych krajach, zwłaszcza od tego czasu, odkąd zacząłem otrzymywać prośby z całej
Europy, a także z innych kontynentów. Zauważyłem, że sytuacja katolików, jeże1i chodzi o tę
dziedzinę, w innych krajach jest jeszcze gorsza niż we Włoszech. Utwierdziły mnie w tym
wyznaniu moje spostrzeżenia, których dokonałem na podstawie międzynarodowych sympozjów
egzorcystów. Sądzę, że tylko krótkie spojrzenie na historię, związane z analizą tych 2000 1at,
pozwoli nam zrozumieć, w jakiej fazie zastoju znajdujemy się obecnie i z jak wielkim trudem
staraliśmy się z niej wyjść.
Wstęp
Pragnąłbym, aby jasne były dla wszystkich charakterystyczne ograniczenia zastosowane w
moim, schematycznym wykładzie. Dotyczy on zróżnicowanej tematyki odnoszącej się do
stosowania egzorcyzmów w Kościele katolickim, począwszy od czasów działalności Jezusa aż
po dzień dzisiejszy. Powtarzam, że chodzi o historię, która nigdy nie została spisana. Nie wiem
właściwie, dlaczego Triacca, tak bardzo zasłużony w tej dziedzinie ekspert, zawarł w VII tomie
swojego dzieła Anamnesis następujące stwierdzenie: "Historia egzorcyzmu w jego różnych
formach została już napisana".
To sformułowanie nie jest prawdziwe. Możemy zauważyć, jak w ostatnich latach, wobec braku
zainteresowania tym tematem ze strony kultury kościelnej, wzrasta zainteresowanie
egzorcyzmem ze strony kultury świeckiej. Myślę o czterech tomach, które ukazały się na temat
demona pióra prof. J. B. Russela, a zostały wydane przez wydawnictwo Laterza i Mondadori.
Możemy również podać informację o dwóch tomach, których autorem jest A. Franz (Niemiec).
Pisze on o stosowaniu kościelnych błogosławieństw w Średniowieczu i poświęca im około stu
stron, przytaczając teksty zebranych egzorcyzmów. To wszystko za mało.
Kiedy mówię o ograniczeniach mojego wykładu, mam na myśli przede wszystkim ten szeroki
zakres materiału, który świadomie pomijam. Przede wszystkim nie piszę o okresie
starożytności. Można stwierdzić, że istnienie diabłów oraz egzorcyzmów było uznawane od
samego początku. We wszystkich religiach i u wszystkich narodów ,nawet jeszcze przed
zaistnieniem takich narodowości, jak: Żydzi, Egipcjanie, Asyryjczycy, Babilof1czycy,
przeczuwano istnienie złych duchów, przed którymi należało bronić się, stosując odpowiednie
środki w zależności od mentalności społeczno-kulturowej istniejącej u różnych ludów i w
różnych epokach. Czyli jakieś formy egzorcyzmów istniały zawsze. Podobnie nie będę
opisywał, w jaki sposób dokonywane są egzorcyzmy w innych współczesnych religiach.
Nie będę też pisał o sytuacji panującej w innych Kościołach chrześcijańskich, które wcześniej
zostały oddzielone od Rzymu. Muszą się ograniczyć i jest mi z tego powodu przykro. Poznanie
historii Kościołów siostrzanych jest bowiem ważne, jak nigdy dotąd, dla rozwoju dialogu
ekumenicznego. Ta konieczność została mocno podkreślona w encyklice Ut unum sint z 25
maja 1995 roku, nie tylko po to, aby poznać, ale aby także się od siebie nawzajem uczyć.
We wspomnianej encyklice, w numerze 14, zostało powiedziane, że w innych wspólnotach
(czyli w Kościołach chrześcijańskich, odłączonych od Kościoła katolickiego): "pewne aspekty
chrześcijańskiego misterium zostały skuteczniej uwydatnione". Przykładem może być wierność
lekturze biblijnej ze strony ludzi świeckich może też nim być praktyka egzorcyzmów. W
Kościele wschodnim nigdy nie zaakceptowano instytucji egzorcysty; odprawianie
6
egzorcyzmów zostało tam potraktowane jako osobisty charyzmat i aby znaleźć kogoś, kto
dokona egzorcyzmu, nie potrzeba dziesięciu lat bezużytecznych poszukiwań. Moi przyjaciele
kapłani, którzy znają dobrze Rumunię i Mołdawię, zapewniają mnie, że we wszystkich
prawosławnych monasterach stosuje się egzorcyzmy, wystarczy tylko poprosić, aby je
wykonano. Jest to praktyka związana ze zwyczajnym duszpasterstwem, tak też było w
przeszłości również w Kościele katolickim. W Kościele koptyjskim, tylko w samym Egipcie,
istnieje 15 ośrodków (spośród monasterów i sanktuariów), w których regularnie praktykowane
są egzorcyzmy. Historyczne opracowania tego tematu powinno również dotyczyć działalności
braci pochodzących z różnych odłamów reformacyjnych a w szczególności wywodzących się z:
anglikanów, zielonoświątkowców, baptystów. Dziś w stosunku do nich jesteśmy bardzo
opóźnieni, lecz dawniej było inaczej. Chrystus dał ludziom władzę wyrzucania złych duchów.
Jest To nie tylko władza, ale również obowiązek zachowania wierności wobec Pana i służby
wobec braci.
Przejdę wreszcie do krótkiego, panoramicznego przedstawienia tej historii, którą podzieliłem
na siedem okresów: życie Chrystusa i apostołów; pierwsze trzy wiek chrześcijaństwa; okres od
III do VI wieku; od VI do XII wieku; od XII do XV wieku; od XVI do XVII wieku; od XVIII
wieku aż do dziś .
Siedem okresów historycznych
1. Życie Chrystusa i Apostołów. Ewangelia wyraziście przedstawia otwartą walkę, jaką
prowadzi Chrystus z demonem. Jezus od samego początku walczy z szatanem i zwycięża go.
Szatan występuje przeważnie w swojej zwyczajnej roli kusiciela. Działalność publiczna Jezusa
rozpoczyna się od opisu kuszenia. Ponadto Jezus nieustannie zwycięża szatana również w jego
działalności nadzwyczajnej, tzn. uwalnia te osoby, którymi zły duch całkowicie zawładnął.
Należy szczególnie podkreślić dwa aspekty walki, a mianowicie: jej znaczenie oraz
oryginalność.
Władza Chtystusa nad demonami została mocno podkreślona w Ewangeliach i uznają ją nawet
same demony. Dlaczego tak jest? Ponieważ, jak stwierdza św. Jan, Chrystus przyszedł na świat,
aby "zniszczyć dzieło szatana" (1 J 3,8). Potwierdza tę misję sam Jezus, że przybył, aby
"wyrzucać złe duchy i głosić Królestwo Boże" (por. Łk 11, 20). Przyszedł, aby - jak wyraża tę
myśl św. Piotr do Komeliusza -"uwolnić wszystkich, którzy byli pod władzą diabła" (Dz 10,38).
Diabeł został nazwany "księciem tego świata" (J 14, 30), a wyraża się tak o nim sam Chrystus.
Bywa też zły duch nazywany "bogiem tego świata" (2 Kor 4,4).
Jest on tym "mocarzem", który wydaje się być pewnym swego panowania nad ludźmi. Lecz
Jezus jest od niego mocniejszy; zwycięża go i zabiera mu władzę, którą sobie uzurpował.
Uwydatnienie tej bezpośredniej walki, która kończy się całkowitym zwycięstwem Chrystusa,
ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia dzieła Odkupienia".
Wspomniałem o oryginalności tej walki, ponieważ Jezus dokonał precyzyjnego wyboru i
przekazał nam dokładne nauczanie, odnoszące się do złego ducha. Nie pokazał, że jest
związany z ideologią swego czasu, w którym samo istnienie demona poddawane było w
wątpliwość: faryzeusze wierzyli w niego, a saduceusze - nie. Lecz Jezus rzucił jasne światło na
działalność szatana skierowaną przeciwko Bogu (pomyślmy na przykład o wyjaśnieniach które
On sam daje w przypowieści o dobrym ziarnie i o kąkolu lub w przypowieści o siewcy).
7
Jezus uwalnia opętanych i rozróżniał wyraźnie uwolnienie człowieka od złego ducha od
uzdrowienia z licznych chorób (niektórzy nowocześni teologowie i bibliści, wprowadzający
autentyczny bałagan odnośnie do tego zagadnienia, sprzeniewierzyli się samej Ewangelii,
próbowali bowiem pomieszać, bądź też połączyć w jedno te dwa różne aspekty). Jezus udzielił
tej ważnej władzy uwalniania od złego ducha najpierw apostołom, a później uczniom, a na
samym końcu tym wszystkim, którzy w Niego uwierzą, wyraźnie rozszerzając ją na wszystkich
wierzących. I tylko głupota współczesnych nie jest w stanie tej prawdy przyjąć, próbując jej
nieustannie zaprzeczać.
Apostołowie poszli śladami swojego Mistrza. Wyrzucali złe duchy zarówno podczas
działalności publicznej Jezusa, jak również po Jego zmartwychwstaniu. Głosili konieczność
prowadzenia walki przeciwko szatanowi. O czym świadczy chociażby następujące stwierdzenie
"Bądźcie trzeźwi! Czuwajcie! Przeciwnik wasz, diabeł jak lew ryczący krąży, szukając kogo by
pożreć. Mocni w wierze przeciwstawiajcie się jemu". (1 P 5, 8-9).
Św. Jakub pisze: "Przeciwstawiajcie się natomiast diabłu a ucieknie od was" (Jk 4,7). Św. Jan:
"Wiemy, że każdy kto się narodził z Boga, nie grzeszy, lecz Narodzony z Boga strzeże go, a zły
go nie dotyka. Wiemy, że jesteśmy z Boga, cały zaś świat leży w mocy złego" (J 5, 18-19).
Św. Paweł pisze: "Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i ciału, lecz przeciw
Zwierzchności, przeciw Władzom, przeciw rządcom świata tych ciemności, przeciw
pierwiastkom duchowym zła na wyżynach niebieskich" (Ef 6, 12).
Biblia mówi ponad 1000 razy o złym duchu, a w Nowym Testamencie doliczono się aż 568
odnośników. Kto nie wierzy w istnienie złego ducha, ten nie rozumie dzieła Chrystusa,
okłamuje wiernych i "odchodzi od nauczania biblijnego kościelnego" (Paweł VI, 1istopad
1972).
2. W pierwszych trzech wiekach. Wszyscy chrześcijanie sprawowali bądź też mogli sprawować
tę władzę, którą otrzymali i do tej pory ją posiadają; to jest moc wyrzucania złych duchów w
imię Chrystusa. Św. Justyn pisze o tym wprost, podobnie jak św. Ireneusz. Odnosząc się to tego
okresu, chciałbym podkreślić trzy aspekty, które uważam za szczególnie znaczące.
Egzorcyzmy zawsze miały wielką wartość apologetyczną, która przyciągała opętanych pogan,
skłaniając ich, aby zwracali się z prośbą o pomoc do chrześcijan. Św. Justyn pisze: "Chrystus
zrodził się z woli Ojca, aby zbawić wierzących w Niego i zniszczyć demony. Możecie o tym
sami się przekonać na podstawie tego, co widzicie na własne oczy. Na całym świecie i w
waszym mieście (w Rzymie) są liczni opętani, których inni egzorcyści, zaklinacze i magowie,
nie potrafili wyleczyć. Natomiast wielu z nas, chrześcijan, rozkazując im w imię Jezusa
Chrystusa, ukrzyżowanego pod Poncjuszem Piłatem, uzdrowiło ich, czyniąc bezsilnymi te
demony, które opętały ludzi" (Apologia,VI, 5-6).
Tertulian potwierdza skuteczność chrześcijan w uwalnianiu od demonów, zarówno samych
chrześcijan, jak również pogan. Kładzie on nacisk na skuteczność egzorcyzmowania nie tylko w
stosunku do osób, ale także w odniesieniu do wszystkich aspektów życia społecznego,
nacechowanego bałwochwalstwem i wpływami złego. Ten aspekt jest również obecny w
przemówieniach Pawła V i Jana Pawła II. Cytuję fragment jednego z trzech przemówień na
temat diabła, wygłoszonego przez Pawła VI (23 lutego 1977):
"Nie ma powodu, aby dziwić się, że nasze społeczeństwo stacza się ze swego poziomu
autentycznego człowieczeństwa w miarę jak postępuje w tej pseudo-dojrzałości moralnej, w tej
8
obojętności, w tym braku rozeznania między złem a dobrem, jeżeli Pismo św. surowo upomina
nas, że cały świat znajduje się we władzy złego".
Powyższe refleksje okażą się bardzo użyteczne, gdy zaczniemy rozważać punkt trzeci naszego
zagadnienia.
Także św. Cyprian kładzie nacisk na moc egzorcyzmów: "Przyjdź i posłuchaj sam własnymi
uszami. Przyjdź i zobacz własnymi oczyma złe duchy w chwili, gdy uciekają przed naszymi
zaklęciami, przed naszymi duchowymi biczami i torturę naszych słów, opuszczając ciała, które
wzięli w posiadanie" (Przeciwko Demetriuszowi, rozdz. 15).
Podkreśliłem apologetyczną moc egzorcyzmów, która przyciągała także pogan do uwalniającej
działalności chrześcijan, ponieważ wydaje mi się, że dziś znajdujemy się w pozycji zgoła
przeciwstawnej. Chrześcijanie, którzy nie znajdują żadnego zrozumienia i żadnej pomocy w
Kościele, zwracają się do magów, do innych religii, do sekt.
Cenne są formuły samego egzorcyzmu, które zostały nam przekazane przez starożytnych
Ojców, gdyż ma się wrażenie, że zostały wykorzystane przy sformułowaniu naszego Credo. Na
przykład św. Justyn w swoim Dialogu z Tryfonem, przedstawia najbogatszą formę tekstową
egzorcyzmu: "Każdy demon, któremu rozkazuje się w imię Syna Bożego - zrodzonego przed
wszelkim stworzeniem, który przyszedł na świat z Dziewicy, stał się Człowiekiem podległym
cierpieniu, a został ukrzyżowany przez wasz lud pod Poncjuszem Piłatem, umarł, powstał z
martwych i wstąpił do nieba - każdy demon, powtarzam, któremu rozkazuje się na mocy tego
imienia, zostaje zwyciężony i unieszkodliwiony". Św. Ireneusz mówi krócej: "Poprzez
wezwanie imienia Jezusa Chrystusa, który został ukrzyżowany pod Poncjuszem Piłatem, szatan
zostaje wypędzony z człowieka". Nieco więcej natomiast pisze Orygenes w swoim - piśmie
skierowanym przeciw Celsusowi: "Siła egzorcyzmu tkwi w imieniu Jezusa, które zostaje
wypowiadane przy równoczesnym oznajmianiu faktów związanych z Jego życiem".
Orygenes dorzuca jeszcze nowe elementy, których nie było u jego poprzedników. Mówi, że w
imię Jezusa można wyrzucać złe duchy nie tylko z osób, ale także z przedmiotów, z miejsc i ze
zwierząt. Jest to rzecz godna podkreślenia. Wypada przy tym dodać, że właśnie taka była
praktyka egzorcystów od zawsze, lecz nie znalazła miejsca dla siebie w dokumentach
kościelnych. Została dopiero ponownie przyjęta przez Katechizm Kościoła Katolickiego (por.
1673).
Przypomnę na końcu, że w praktyce egzorcyzmów już u samych początków wyodrębniły się
jakby dwa kierunki: uwalnianie opętanych i włączenie egzorcyzmu do sakramentu chrztu. W
sprawowaniu tego sakramentu egzorcyzmowi przyznawano ważne znaczenie, ponieważ
podkreślano w ten sposób, że katechumen zostaje wyjęty spod władzy szatana i zostaje oddany
Chrystusowi. Znajdujemy wyraźne echo tego przejścia w formule ślubów chrzcielnych, bardzo
skutecznych, które często należy powtarzać. Niestety, podczas ostatniej reformy liturgicznej
egzorcyzm chrzcielny, szczególnie ten stosowany przy chrzcie dzieci, został zredukowany do
tego stopnia, że sam Paweł VI okazał publicznie z tego powodu swoje niezadowolenie (por.
Przemówienie z 15 listopada 1972). Nie wzięto pod uwagę tego fundamentalnego aspektu
chrztu, który z pewnością wiele znaczył w pierwszych wiekach Kościoła.
Pierwsi chrześcijanie byli przekonani, że pogaństwo jest dziełem diabła. Często czytamy a
ziarnach Słowa w dziejach św. Justyna, św. Klemensa Aleksandryjskiego, Orygenesa.
Winniśmy jednak mieć na uwadze, że kiedy Ojcowie używając tego sformułowania, to odnoszą
je tylko do filozofów, a nie do religii pogańskich. Według nich, ziarna Słowa Bożego można
9
spotkać w tych wielkich systemach filozoficznych (Sokrates, Platon, Arystateles), które
ukierunkowane są na monoteizm. Nie znajdujemy ich natomiast w religiach pogańskich, w
których dopatrywali się przeciwieństwa (obrazy) prawdziwej religii. Religie pogańskie w ich
rozumieniu są dziełem szatana. Stąd wzięła się potrzeba praktyki egzorcyzmu w stosunku do
każdej osoby i do całego środowiska społecznego, aby dokonało się przejście z pogaństwa do
chrześcijaństwa, spod władzy złego ducha pod panowanie Boga. Także dziś istnieje potrzeba
położenia nacisku na to przejście, a dostrzega to tylko ten, kto ma dziś otwarte oczy na sytuację
współczesnego człowieka i na całą naszą rzeczywistość.
3. Od III do VI wieku. Był to okres wielkiej ewolucji w całym Kościele, także w sferze
praktykowania egzorcyzmów. Wielkie wydarzenia historyczne, takie jak zwycięstwa
Kanstantyna i Teodozjusza, mogą sprawiać wrażenie, że pogaństwo zostało zwyciężone przez
chrześcijaństwo. Z drugiej strony inwazje barbarzyńców są interpretowane przez Ojców jako
nadejście nowego pogaństwa, które nie mniej niz. to pierwsze potrzebuje egzorcyzmów. Pisząc
o tym okresie, nie można pominąć wielkiej postaci św. Marcina z Tours, który oprócz tego, że
wyprzedził św. Benedykta w zakładaniu wspólnot życia monastycznego na Zachodzie, należał
także do wielkich apostołów nawracających barbarzyńców i zasłynął również jako wielki
egzorcysta.
Ale do większego rozwinięcia działalności związanej ze stosowaniem egzorcyzmów
przyczyniły się przede wszystkim początki życia monastycznego. Pierwsi mnisi, tacy jak
Antoni, Pachomiusz, Hilarion, nie wycofywali się na pustynię, aby uciec od świata, ale
przebywali w osamotnieniu, walcząc z szatanem, który według długowiekowej tradycji na
pustkowiu znajduje swoje ulubione mieszkanie.
Walka przeciwko złemu duchowi, prowadząca do uwolnienia ludzkości od ataków szatana, była
głównym celem mnichów, którzy w ten sposób, po zakończeniu prześladowań i przeminięciu
epoki męczenników, stawali się bojownikami, walczącymi na pierwszej linii przeciwko
szatanowi.
Ta koncepcja została bardzo wyraźnie przedstawiona we wszystkich dziełach dotyczących
nauczania i działalności pierwszych mnichów. Można przypomnieć np. Żywot św. Antoniego,
który został napisany przez św. Atanazego czy też dzieło Collationes Kasjana, albo Schody do
raju św. Jana Klimacha. Wcześniej, nawet jeśli wszyscy chrześcijanie mogli wyrzucać demony
w imię Chrystusa, to z pewnością prym wśród nich wiedli ci, którzy poświęcali się modlitwie i
postom, zgodnie z nauczaniem Ewangelii.
Także ten fakt wyjaśnia skuteczność twardego życia mnichów dla pokonywania złych duchów.
Około roku 300, to jest w czasie ostatnich prześladowań, a mam na myśli okres prześladowań
Dioklecjana, mieliśmy do czynienia z licznymi przykładami walki przeciwko szatanowi, które
stanowią świadectwo heroizmu starożytnych chrześcijan. W Rzymie, wśród ostatnich
męczenników, wyróżniali się Marcelin i Piotr. Piotr był najstarszym egzorcystą-męczennikiem,
którego imię dobrze znamy nie licząc oczywiście apostołów. Wydaje się, że jest on
pierwowzorem egzorcysty-męczennika, który stopniowo ustępuje miejsca egzorcyście-
mnichowi. Nie należy zapominać, że także wtedy nie brakowało fałszywych egzorcystów i
oszustów, przed którymi trzeba było bronić ludzi. Doszło w ten sposób w Kościele zachodnim
do powstania pierwszych przepisów kanonicznych. Synod Rzymski, któremu przewodniczył
papież Sylwester, mianował egzorcystów, przyznając tej funkcji stopień niższych święceń.
10
Ta tendencja wynikała po części z prawa rzymskiego według którego wszystko podlegało
regulacji. W ten sposób działalność egzorcystów została włączona do sakramentu święceń jako
jedno ze święceń niższego stopnia. Potem sam egzorcyzm, jako święcenie niższego rzędu,
został zlikwidowany, najpierw przez Kościół anglikański w 1550 roku, a później przez Kościół
katolicki na Soborze Watykańskim II.
Natomiast Kościół wschodni był daleki od biurokratyzowania egzorcyzmu i zawsze uważał go
za charyzmat tzn. jako pewną, daną od Boga, osobistą zdolność wierzącego, a szczególnie tych
mężczyzn i kobiet, którzy wykazują odpowiednie uzdolnienia do sprawowania tej formy
apostolstwa. Tak jest również i dziś: egzorcystami są ci, którzy mają taki właśnie charyzmat.
Dodam jeszcze, że na Zachodzie formularze egzorcyzmów stawały się coraz bogatsze;
szczególnie, gdy chodzi o stosowanie egzorcyzmów chrzcielnych (wystarczy odwołać się
chociażby do pism św. Cyryla Jerozolimskiego). Możemy sądzić, że ta faza dyscyplinarna
(czyli normująca) zakończyła się z rokiem 416, gdy papież Innocenty I ustalił, że egzorcyzmy
mogą być sprawowane tylko za zgodą biskupa. Na Wschodzie tymczasem praktykowano je w
całkowitej charyzmatycznej wolności, bez stosowania szczególnych ograniczeń.
Chciałbym dodać, że poprzez wprowadzenie do tej materii pewnej dyscypliny nie chciano
wcale ograniczać władzy Ducha Świętego, manifestującej się w przyznawaniu charyzmatów
temu, komu chce i jak chce; w tym także charyzmatu uwalniania od złych duchów. Cała historia
Kościoła obfituje w przykłady świętych (mam tutaj na myśli choćby św. Pawła od Krzyża, św.
Katarzyną ze Sieny, św. Gemmę Galgani, św. Jana Bosco, bł. o.Pio oraz wielu innych świętych
wywodzących się z różnych epok), którzy uwalniali od złych duchów, nawet jeśli sami nie byli
egzorcystami. Nie chodzi też ograniczenie władzy wypędzania złych duchów w imię Chrystusa,
udzielonej przez Niego samego tym wszystkim, którzy w Niego wierzą. Musimy odtąd być
uważni, aby nie stwarzać niepotrzebnego zamieszania, i używać odpowiedniej terminologii na
określenie działalności uwalniającej od wpływu szatana: mówimy więc o egzorcyzmie, gdy
mamy do czynienia z sakramentalium, którego mogą udzielać biskupi, lub kapłani przez nich
wyznaczeni.. Mówimy o modlitwie o uwolnienie, gdy chodzi o wszystkie inne formy działania
pojedynczego czy grupowego, także jeśli zmierzają one do tego samego celu, co egzorcyzmy, to
znaczy prowadzą do uwolnienia od złego.
4. Od VI do XII wieku. Był to długi okres, w którym praktykowanie egzorcyzmów przeżywało
swój rozkwit, zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie. W Kościołach nie brakowało
egzorcystów, dzięki czemu można było mówić nawet o szkole sprawowania egzorcyzmów,
której dziś tak brakuje ze względu na zanik praktykowania egzorcyzmów. Egzorcyści starsi i
doświadczeni byli wspomagani przez młodszych, którzy potem mogli ich zastąpić, mając już
odpowiednie do tego przygotowanie. Dziś kapłan, który zostaje mianowany egzorcystę,
otrzymuje tylko jedyną instrukcję: "Radź sobie sam!"
Okres ten charakteryzował się wielką kreatywnością gdy chodzi o używanie formuł
egzorcyzmujących różnego pochodzenia. Wśród formuł oficjalnych po raz pierwszy
znajdujemy formułę używaną do święceń egzorcystów zamieszczoną w Statuta Ecclesiae
Antiqua z VI wieku. Warto wspomnieć też o formularzach Alcuina, które weszły do Messale
Romano Gallicano, a gdy ukazał się rytuał z roku 1614, cieszyły się większym powodzeniem
niż pozostałe formuły. Dlatego jeszcze dziś są one oficjalnie odmawiane. Warto zauważyć, że w
tym właśnie okresie odrodził się dualizm manichejski, który stwarzał poważne zagrożenie dla
11
rozwoju Kościoła. Potępiony na Synodzie Praskim w 560 roku, wciąż funkcjonował, aby
ujawnić się z całą swą siłą w XII wieku podczas herezji Katarów i Albigensów.
Trzeba potraktować tę herezję z uwagą, ponieważ wyjaśnia ona pewien nowy rodzaj
stosowanych egzorcyzmów, a przede wszystkim umożliwia zrozumienie faktu prześladowania
heretyków, do którego niestety doszło w wiekach późniejszych. Aż do XII wieku lud i
teologowie odżegnywali się od wierzeń w czarownice i nie było prześladowań opętanych.
Możemy zakończyć nasze rozważanie stwierdzeniem wiążącym się z rozwojem ikonografii.
Powstały w tym okresie pierwsze wizerunki szatana, a także obrazy, które przedstawiały
działalność egzorcystów. Był to okres równowagi na tym polu: praktyka egzorcysty stanowiła
integralną część duszpasterskiej posługi Kościoła. Było tak, jak być powinno, ale niestety,
dzisiaj sytuacja wygląda nieco inaczej.
5. Od XII do XV wieku. Nastąpił bardzo smutny okres dla Kościoła, zapowiadający nadejście
jeszcze mroczniejszych czasów. Nie można wysnuwać takiego wniosku tylko z kulturalnego
punktu widzenia, gdyż właśnie w tym okresie powstały wielkie Summy teologiczne i budowano
cudowne katedry, ponadto na te czasy przypadła działalność wielkich i teokratycznych papieży.
Równocześnie jednak prowadzono walki przeciwko Albigensom oraz powstawały wielkie
herezje, połączone z antyklerykalnymi i antykościelnymi wystąpieniami. Europą wstrząsały
nieustanne konflikty, wystarczy chociażby przypomnieć historię wojny stuletniej. Ale
nadchodziły jeszcze gorsze czasy. Te kobiety, które do tej pory były nazywane bonae feminae,
czyli "będącymi nie w pełni rozumu", i którym okazywano współczucie, zaczęto nazywać
"czarownicami".
Właśnie one bardziej niż ktokolwiek inny mogły potrzebować egzorcyzmów, tymczasem były
prześladowane i palone na stosach. Nie możemy nie wspomnieć, że św. Joanna D'Arc, która
została osądzona z powodów politycznych jako czarownica, nigdy nie została poddana
egzorcyzmom i skazano ją na spalenie na stosie. Mieliśmy w tym przypadku do czynienia z
upadkiem wszelkiej sprawiedliwości duszpasterskiej i prawnej, który sprawił, że straciły rozum
osoby pełniące najbardziej odpowiedzialne funkcje.
Wydawały rozkazy, które pociągały za sobą poważne konsekwencje. Być może osoby te miały
złudzenie, przynajmniej na początku, że opanują sytuację poprzez prawne sankcjonowanie
pewnych tendencji. W 1252 roku Innocenty IV zezwolił na zastosowanie tortur przeciwko
heretykom. W roku 1326 Jan XXII po raz pierwszy wydał zezwolenie na podjęcie stosownych
działań przeciwko czarownicom.
Był to początek szaleństwa, któremu towarzyszyły także szerzące się klęski żywiołowe. W
latach 1340-1450 Europę nawiedziła tak zwana "czarna zaraza", tj. epidemia, która
zdziesiątkowała ludzkie społeczności, pociągając z sobą takie konsekwencje, jak: upadek
wartości moralnych rozprzestrzenianie się bratobójczych walk, schizmy w Kościele. Z tych
wszystkich klęsk zrodziła się mania demonizowania wszystkiego, ale nie w tej formie, która
prowadziłaby do stosowania egzorcyzmów o uzdrowienie lub też uwolnienie. Przyjęto
niszczycielskie formy walki ze złem. Oczywiście nie można zapomnieć, że każdy fakt
historyczny może być zrozumiany tylko w ramach kontekstu i mentalności epoki, w której ma
on swoje miejsce. Zrozumienie go nie oznacza wyrażenia zgody na jego istnienie, ale należy
zdać sobie sprawę z tego, dlaczego wówczas tak się działo. Jeżeli chcielibyśmy osądzić fakt:
przeszłości w świetle dzisiejszej mentalności, to nic byśmy z nich zapewne nie zrozumieli.
12
6. Od XVl doXVll wieku. Był to naprawdę okres szaleństwa, w którym egzorcyzmy ustąpiły
miejsca prześladowaniom. Historia zawsze uczy życia, dlatego często jest nazwana
"nauczycielką", której się nie słucha. Opisując ten okres, który jest najmroczniejszy ze
wszystkich, chciałbym się ustosunkować do niego bardzo jednoznacznie, ponieważ uważam, że
możemy się z niego wiele nauczyć i wyciągnąć wnioski dla naszych czasów.
Właśnie na podstawie tego okresu można wyraźnie dostrzec pewną prawidłowość, że tam, gdzie
nie praktykuje się egzorcyzmów, ich miejsce zajmują prześladowania. Tam, gdzie egzorcyzmy
są praktykowane, nie dochodzi do prześladowań, nawet jeśli mamy do czynienia z tą samą
epoką i z taką samą mentalnością oraz z tymi samymi problemami. Gdzie zły duch nie jest
zwalczany i wyrzucany z pomocą egzorcyzmów, tam ludzie są demonizowani i mordowani.
Zależy mi na tym, aby przed ukazaniem panoramy historycznej tego okresu powiedzieć, że ten
wyżej wspomniany fenomen jest przedmiotem mojej szczególnej troski o dzisiejszą sytuację
naszych społeczności i Kościoła. Kiedy widzę ciągłe próby, szczególnie ze strony ludzi
Kościoła, pomniejszania problemu istnienia diabła i jego działania, zredukowania go do
minimum czy zrezygnowania zupełnie ze stosowania egzorcyzmów, to sądzę, że nie ponosi na
tym żadnej szkody szatan, natomiast olbrzymią krzywdę wyrządza się samemu człowiekowi. Są
różne sposoby demonizowania ludzkości: było Dachau, zakładano gułagi, istniało ludobójstwo i
prowadzono czystki etniczne. Gdy piszę te słowa, w byłej Jugosławii toczy się wojna. Ale
powróćmy do naszej historii. Odczuwano pilną potrzebę zreformowania rytuału egzorcyzmów,
ale nikt się tego nie podejmował. Egzorcyzmy po dziś dzień stanowią jedyną, zaniedbaną , i
niezreformowaną dziedzinę duszpasterstwa - nawet Sobór Watykański II nic tu nie
zmienił. A jeżeli jakieś próby zostały podjęte, to były one tak nieudolne, że stałoby się lepiej,
gdyby je porzucono... Biorąc pod uwagę fakt, że ludziom Kościoła brakło zdecydowania,
inicjatywę przejął cesarz Karol V, który 9 lipca 1548 roku promulgował w Auguście edykt
dotyczący reformy rytuałów. Lecz zło zaszło już za daleko, a prześladowania czarownic
osiągnęły swoje apogeum w latach 1560-1630.
Dzięki Bogu, były i chlubne wyjątki. Zachował się dobrze udokumentowany przypadek siostry
Joanny Fery (1559--1620), pochodzącej ze zgromadzenia Czarnych Sióstr z Mons, we Francji.
Wiele lat wcześniej zawarła ona pakt z diabłem. Była naprawdę czarownicą, którą należało
wydać inkwizycji i według norm wówczas obowiązujących, zostałaby skazana na spalenie na
stosie. Na Szczęście znalazł się uczony i pełen taktu duszpasterz, Luigi de Berlarmont,
arcybiskup Cambrai. Zarządził, że siostra, którą chciano oddać pod sąd, ma być poddana
egzorcyzmom. Po roku modlitw egzorcystycznych siostra została uwolniona od złego ducha i
przeżyła jeszcze wiele lat w swoim zakonie jako wzorowa zakonnica. Szkoda, że inni biskupi,
choć byli uczeni i święci, nie pomyśleli w ten sam sposób. Mam na myśli św. Karola
Boromeusza, który akurat w tym przypadku poszedł za panującą wówczas "modą”.
Mimo wszystko pozostał wielkim świętym i wielkim biskupem. Ale świętość nie zawsze chroni
przed popełnieniem błędów.
Horror polowań na czarownice rozprzestrzenił się przede wszystkim na kraje protestanckie
(dziś także one przyznają), gdzie na dodatek w XVII wieku doszło do wojen religijnych. Lecz
chciałbym podkreślić, że tam, gdzie nadal praktykowano egzorcyzmy, nie było stosów albo
płonęło ich niewiele. Zostało wykazane, że w Rzymie w siedzibie papieży -wydarzył się tylko
jeden taki przypadek. W katolickiej Irlandii czarownice nigdy nie były prześladowane.
13
W samej Hiszpanii, znanej z inkwizycji Torquemady, choć były prześladowania, to jednak nie
osiągnęły one rozmiarów, jakie zwykło im się przypisywać. Trzeba także wspomnieć o
autokrytycyzmie samych katolików zapoczątkowanym przez jezuitę Friedrich
Spee, który w 1631 roku opublikował książkę Cautio cnminalis. Zamieścił w niej bezlitosną
krytykę tortur i polowań na czarownice. Był to początek opamiętania i skruchy, które potem
rozciągnęły się także na obszar protestancki. Natomiast niewielki wpływ na rozwój tego
zagadnienia wywarł Sobór Trydencki, który ograniczył się tylko do opracowania nauki na temat
sakramentu święceń, zaliczając egzorcyzm do święceń niższych.
7. Od XVlI wieku aż po dziś. Jak irracjonalne i absurdalne były polowania na czarownice, tak
samo irracjonalne było ich zaprzestanie. Wszystko ustało w jednej chwili, niemalże
niespodziewanie. Lecz nie nastąpiło to tak, jak logicznie należało się tego spodziewać:
ponieważ tam, gdzie kontynuowano praktykę egzorcyzmów, nie było prześladowań, należało
więc ponownie przywrócić praktykowanie egzorcyzmów. Tymczasem tak się nie stało. Reakcja
na wybryki przeszłości przyniosła totalny brak zainteresowania diabłem i jego działaniem.
Doszły do tego także i inne powody, które funkcjonują jeszcze i dziś. Przesada, objawiająca się
demonizowaniem wszystkiego, wzbudziła reakcję, która spowodowała upadek doktryny
dotyczącej istnienia diabła. Diabeł stał się symbolem, zabawnym "pajacem”; co więcej, był on
również widziany, jako wyobrażenie abstrakcyjnej idei zła. Ale nie był już istnieniem
osobowym, którego działanie sięga do samej głębi człowieka, jak twierdzi Sobór Watykański II:
"Cała historia ludzka jest przeniknięta straszną walką przeciwko siłom ciemności; walką, która
rozpoczęła się na początku świata i ma trwać, jak mówi Pan, aż do dnia ostatecznego"
(Gaudium et spes, 37). Do utrwalenia tego nagłego przejścia, określającego następne trzy wieki,
przyczyniła się później kultura świecka. Wywarła ona wielki wpływ na środowiska kościelne,
szczególnie na uniwersytety, wpływając w sposób decydujący na formację biskupów i
kapłanów. Ta sytuacja znalazła szybko swe odzwierciedlenie w religijności ludu, prowadząc do
kryzysu wiary , a - jak to się zawsze zdarza - tam, gdzie upada wiara, ludzie oddają się
praktykom zabobonnym, które w naszych czasach znajdują swoje korzenie w różnych
odmianach okultyzmu. Ten ostatni punkt zostanie rozwinięty w jednym z następnych
rozdziałów.
Kultura świecka została zdominowana przez działalność demitologizującą, prowadzoną przez
niewierzących racjonalistów, a potem znalazła się pod wpływem ironicznym idei illuministów,
którzy wyśmiewali się z religii. Następnie przewagę mieli dziewiętnastowieczni scjentyści,
którzy negowali chrześcijaństwo i objawienie. W naszym wieku pojawił się natomiast
materializm historyczny a potem ateizm propagowany wobec mas przez komunistyczne
systemy, aż wreszcie doszliśmy do postawy konsumpcyjnej, która jest charakterystyczna dla
świata zachodniego. To wszystko wywarło także wielki wpływ na świat kościelny. Jak
wspomniałem już o tym wcześniej w seminariach i na papieskich uniwersytetach zbyt mało
mówi się o istnieniu diabła, a tym bardziej o posłudze egzorcystów.
Nawet jeszcze dziś cieszą się poważaniem teologowie i bibliści, którzy negują istnienie szatana
albo przynajmniej odrzucają jego działanie, jak również same egzorcyzmy stosowane przez
Jezusa Chrystusa, zaliczają je "do specyficznego sposobu wyrażania się charakterystycznego
14
dla ówczesnej kultury i dostosowanego do mentalności epoki". Twierdzą, iż wierzą tylko w
skuteczność psychiatrii i parapsychologii, o których z pewnością mają bardzo niejasne pojęcie.
Z drugiej strony nie można zaprzeczyć, że egzorcyści zawsze istnieli, a niektórzy z nich stali
się nawet sławni, podobnie zawsze pozostawały w mocy kościelne przepisy dotyczące
nominacji egzorcystów dokonywanej przez biskupów, jak i odnoszące się do Rytuału
używanego do egzorcyzmowania. Jednak nie można zbyt wiele oczekiwać od episkopatu, który
posiada nadzorującą władzę, jeżeli chodzi o wyznaczanie egzorcystów, a bez własnej winy, lecz
z powodów natury historycznej, nigdy nie widział egzorcyzmów, nigdy ich nie praktykował, i
więc nie przywiązywał do nich większej wagi. Oczywiście są wyjątki. Oto dlaczego właśnie
dziś w Kościele katolickim do rangi symbolu urasta historia tych małżonków, którzy poświęcili
dziesięć lat na poszukiwanie egzorcysty. Wspomniałem również o świętych, którzy chociaż nie
byli egzorcystami, to jednak wyrzucali złe duchy; takie osoby w Kościele istniały zawsze.
Powinienem także wspomnieć o wspaniałej postaci Piusa VII, znanego z tego, że był więźniem
Napoleona. Był on wielkim egzorcystą i także będąc papieżem nie zaprzestał praktykowania
egzorcyzmów; odmawiał je również w czasie swej podróży do Francji oraz w drodze powrotnej.
Lubił powtarzać, że "punktem wyjściowym dla duszpasterstwa jest egzorcyzm". Warto
zastanowić się, w jaki sposób to założenie zostało wyrażone w praktyce: w przyrzeczeniach
chrzcielnych, gdy wyrzekamy się szatana i oddajemy się Bogu. Wystarczy przeczytać
chociażby pierwszy rozdział Ewangelii według św. Marka, aby zrozumieć, że publiczne
nauczanie Chrystusa rozpoczęło się od stosowania egzorcyzmów. Ale ilu dostojników Kościoła
wierzy dziś w to stwierdzenie?
Gdy w 1614 roku został opublikowany Rytuał Rzymski (Rituale Romanum), można było
wówczas korzystać z bogatej możliwości wyboru modlitw egzorcyzmujących, jakie były wtedy
w użyciu. Zalecano znane formuły Alcuina, które mają za sobą dwanaście wieków
doświadczeń. Lecz warto również przypomnieć o 21 normach początkowych stanowiących
praktyczne zalecenia dla wykonywania posługi egzorcysty. Nawet, jeśli różni papieże
wprowadzali do tych przepisów jakieś poprawki, to jednak nie uczyniono w tym względzie zbyt
wiele. Dziś egzorcysta jest postrzegany przez ludzi jako istota co najmniej dziwna, albo ktoś kto
ma coś z maga i coś z wariata. Nawet współbracia kapłani nieraz uważają go za człowieka
naiwnego, któremu nie warto poświęcać większej uwagi. Można dzięki temu zrozumieć,
dlaczego nasza epoka pokazała film pt. „Egzorcysta” (sławnego reżysera Williama Blaty'ego,
zrealizowany w 1971 r.), w którym dwaj kapłani egzorcyści są postaciami całkowicie
kontrastującymi ze sobą i z tym, kim jest prawdziwy egzorcysta.
Kilka wniosków
Myślę, że po dokonaniu próby panoramicznego spojrzenia na 2000 lat historii stosowania
egzorcyzmów w Kościele katolickim, należałoby wyciągnąć kilka wniosków.
I. Stwierdzone jest istnienie demonów, to jest duchów, które zostały stworzone przez Boga jako
duchy dobre, które jednak sprzeniewierzyły się Bogu i wywierają zły wpływ na ludzi aż do
możliwości zawładnięcia nimi; mogą też wywierać zły wpływ na rzeczy. Chrystus wyrzucał złe
duchy i tej władzy wyrzucania złych duchów w Jego imię udzielił tym wszystkim, którzy w
15
Niego wierzą. Oto dwie fundamentalne prawdy ewangelicznego i kościelnego nauczania. Kto
w nie nie wierzy, ten wychodzi poza obręb wiary katolickiej.
2. Walka przeciwko złym duchom może być prowadzona przez wszystkich wierzących - to
stwierdzenie jest jednym z podstawowych założeń chrześcijańskiego życia duchowego, jak
poucza nas o tym tradycja monastyczna. Wiemy, że zwyczajna działalność diabła polega na
kuszeniu. Wszyscy zatem, jako ludzie wierzący, mamy obowiązek prowadzenia walki
przeciwko pokusom, które pochodzą z ciała (czyli z pierworodnej rany grzechowej), ze świata i
od diabła. Biblia bardzo jasno wyraża się na temat tej walki, kt6rą powinniśmy prowadzić
przeciwko złu i przeciwko złym duchom. O tej walce mówią także dwa ostatnie wezwania
modlitwy Ojcze nasz. Egzorcysta jest tym kapłanem, który z polecenia Kościoła pomaga nam w
wielu okolicznościach, w których mamy do czynienia z nadzwyczajnym działaniem złego
ducha. Z pewnością jego działanie powinno odzyskać swoją dawną dynamikę i tę kreatywność,
jaką miało w przeszłości, która zgodnie z tradycją pozostaje wciąż żywa w Kościele
wschodnim. Egzorcysta w swej działalności powinien korzystać z pomocy charyzmatów i
charyzmatyków, których Duch Święty uzdalnia do tego typu posługi.
3. Dziś, prawie po trzech wiekach, widzimy powolne budzenie się tej rzeczywistości, związanej
z posługą egzorcyzmowania. Spotykamy się coraz częściej z wciąż rosnącymi wymaganiami
ludu Bożego, a duchowieństwo jest całkowicie nieprzygotowane, aby je zaspokoić. Niezależnie
od tego, co powiemy o okultyzmie, wierzę, że do rozkwitu tej odnowy przysłużyła się także
kultura świecka. W przeszłości, jak o tym już mówiliśmy, kultura świecka wywarła wielki
wpływ na odrzucenie całej rzeczywistości ducha. W okresie wielkich odkryć naukowych
sądzono, że nauka potrafi rozwiązać wszelkie problemy. Stąd też dyskutowano wiele nad
możliwością pogodzenia ze sobą nauki i wiary .
Teraz sytuacja uległa zmianie. Nauka, a przede wszystkim najwybitniejsi naukowcy zdali
sobie także sprawę z tego, że badania naukowe mogą zostać wykorzystane do czynienia zła
(wystarczy chociażby wspomnieć fakt wyprodukowania bomby atomowej). Uświadomili sobie
także i to, że nauka też ma swoje wyraźne ograniczenia, że istnieją prawa i moce, które
wymykają się spod wszelkiej ludzkiej kontroli. Odczułem wielką satysfakcję, kiedy w czasie
popularnej transmisji telewizyjnej prowadzący program Minoli zapytał mnie, czy dopuszczam
możliwość współpracy z psychiatrami lub też z innymi specjalistami. Odpowiedziałem, że tak.
Zaraz potem zabrał głos już nieżyjący prof. Emilio Servadio, który nie tylko, że przyznał mi
rację, ale wprost stwierdził: "Ja sam niektóre przypadki odsyłam do egzorcysty" Była to dla
mnie bardzo cenna deklaracja i muszę przyznać, że przyjąłem kilka osób, które zostały do mnie
skierowane przez psychiatrów. Ten fakt jest tym bardziej wymowny, że jest wielu ludzi w
Kościele, którzy nie wierzą ani w opętanie, ani w moc egzorcyzmów i wysyłają wszystkich
potrzebujących do psychiatry...
4. Znajdujemy się jeszcze bardzo daleko od punktu docelowego: traktowania egzorcyzmu jako
integralnej części normalnego duszpasterskiego posługiwania, któremu poświęca się
wystarczająca ilość osób. Mogę powiedzieć moim współbraciom, kapłanom, że posługa ta
umacnia i przybliża ludzi do Boga i do Kościoła. Niektórzy myślą, że egzorcyści wszystko
demonizują i w tym sensie ich obecność jest szkodliwa. Jest wprost przeciwnie: egzorcysta
16
uspakaja ludzi i oddala od nich lęki, współpracuje skutecznie na rzecz spokoju ludzkiego
sumienia i pokoju pomiędzy ludźmi. Możemy tak wnioskować na przykładzie
najmroczniejszego okresu historii: tam, gdzie praktykowano egzorcyzmy, nie demonizowano
osób i nie mordowano bliźnich. Jeśli społeczeństwo ma wielu egzorcystów, znaczy, że posiada
"narzędzia", które przyczyniają się do zaprowadzenia pokoju. Posługa egzorcysty związana jest
z prowadzeniem działalności dotyczącej udzielania porad i pocieszenia cierpiących osób
poprzez przepowiadanie wiary, a nie przy pomocy magicznych trików, do których ludzie często
uciekają się tylko dlatego, że nie znajdują zrozumienia u kapłanów.
CZY EGZORCYŚCI WIERZĄ W DIABŁA?
Tytuł tego rozdziału może wydawać się prowokujący. Ale dla kogoś, kto obraca się i działa w
tym środowisku, nawiązuje w tej dziedzinie międzynarodowe kontakty, takie pytanie jest jak
najbardziej na miejscu.
Napisałem, że, otrzymuję listy z prośbą o przyjęcie od przedstawicieli różnych narodowości z
całej Europy. Występowałem często, nieraz po kilka razy, w wielu europejskich telewizjach.
Moja pierwsza książka „Wyznania egzorcysty”, która we Włoszech doczekała się 13 wydań,
została przetłumaczona na 9 języków.
Piszę o tym, aby podkreślić słuszność mojej obserwacji, że w Kościele katolickim, także w
innych krajach, praktyka egzorcyzmów jest jeszcze rzadsza niż we Włoszech. W tym miejscu,
korzystając z artykułu opublikowanego przeze mnie w miesięczniku „Vita pastorale” (VIII-IX
1993), odwołuję się do sytuacji panującej we Francji. Z pewnością Francja jest tym krajem, z
którego otrzymuję najwięcej próśb. Otrzymałem zapewnienia, że sytuacja poprawiła się, odkąd
Konferencja Episkopatu Francji mianowała nowego przewodniczącego dorocznych spotkań
egzorcystów. Chciałbym mieć nadzieję, że tak jest rzeczywiście; tymczasem ten, kto o tym
czyta, sam rozsądzi. Trzy wieki zaniedbań w tej dziedzinie to zbyt dużo. To, o czym piszę, nie
jest krytyką kleru francuskiego, bo byłbym wtedy niesprawiedliwy. Chcę raczej podkreślić
specyficzną sytuację w której znalazł się dziś cały Kościół katolicki.
Egzorcyzmy we Francji.
Już w pierwszych latach mojej posługi egzorcysty byłem zdumiony dużą liczbą Francuzów
przyjeżdżających do Włoch i poszukujących pomocy u egzorcysty. Miałem również okazję,
poznać dwóch dobrych egzorcystów francuskich, z którymi wymieniłem doświadczenia i do
dziś pozostaję z nimi w kontakcie. Od nich oraz od innych przyjaciół z tego, drogiego mi kraju,
uzyskałem wiele informacji, które tu zamieszczam i które nie straciły nic ze swojej aktualności.
Można wnioskować, że Francja jest jedynym krajem, w którym egzorcyści spotykają się raz
do roku, uczestnicząc w sympozjum zorganizowanym przez samą Konferencję Episkopatu,
począwszy od 1977 roku. Na początku było ok. 15 uczestników, dziś jest ich ponad 80.
To brzmi pięknie, ale nie wszystko jest złotem, Co się świeci.
Na początku spotkania były bardzo owocne i satysfakcjonowały uczestników niezależnie od
różnic wyrażanych poglądów. Sekretarz, o. Chenesseau, podobnie jak egzorcysta Paryża,
o.Gesland, byli bardzo zaangażowani w administrowanie tego sakaramentalium i starali się, aby
wlać tę wiarę w nowych egzorcystów.
17
Od 1984 roku sprawy radykalnie zmieniły się. W Paryżu o.Gesland został zastąpiony przez
o.Gauthiera, który nigdy nie praktykował egzorcyzmów, lecz wierzył tylko w skuteczność
psychiatrii. Sekretarzem został mianowany o.Izydor Froc, egzorcysta z Rennes, znany ze swej
posługi w szpitalu psychiatrycznym. Nowy sekretarz wpłynął w sposób fundamentalny na
zgromadzenie i formację nowych egzorcystów. Oprócz tego, że nigdy nie praktykował
egzorcyzmów, to również można mieć wątpliwości co do jego poglądów egzegetycznych.
Przejął bowiem idee o.Emile Morina, który w 1984 roku pisał, że w czasach Chrystusa na tym
samym poziomie umieszczano zarówno chorobę, jak i grzech i diabła. Natomiast Jezus
dostosował się do mentalności ludzi Jemu współczesnych, dlatego Ewangelie przedstawiają
fakty, które są interpretowane w świetle kulturowej wrażliwości charakterystycznej dla tego
okresu. Nie trzeba dodawać, że przy pomocy zastosowania tych kryteriów w ekstremalnej
formie można zanegować całą historyczność Ewangelii, która zostałaby zredukowana do
"kulturowego języka danej epoki".
O.Froc wykazał wielką troskę o nowych egzorcystów, ucząc ich w ten właśnie sposób, aby
żaden z nich nie wykonywał nigdy prawdziwych egzorcyzmów. Na przykład w Bretanii nie ma
nikogo wykonującego egzorcyzmy poza o.Janem, cystersem z Timadeuc, który cieszy się
wielkim autorytetem, dlatego może przeciwstawić się o.Frocowi. Kiedy zasięgnąłem informacji
na temat tego zakonnika, który przyjmuje sześć osób dziennie, dowiedziałem się, że ma już
umówione spotkania na trzy miesiące z góry i jeszcze długą listę osób oczekujących jego
pomocy. Niewielu egzorcystów francuskich praktykuje egzorcyzmy. Wielu z nich, bo ponad
sześćdziesięciu, podąża za ideą propagowaną przez o.Froca, który cieszy się pełnym zaufaniem
swojego biskupa. Jest on zawsze typowany do telewizyjnych wystąpień, w czasie których
otwarcie przyznaje się, że nigdy nie wykonywał żadnych egzorcyzmów.
Sam występowałem często przed kamerami telewizji włoskiej i francuskiej oraz innych
krajów, ale przedstawiałem zgoła odmienne przekonania. Ponieważ sam dokonałem ponad 30
tysięcy egzorcyzmów, idąc po prostu za wskazaniami Pisma św.. i prawa kościelnego.
Ale to jeszcze nie wszystko. Na spotkaniach francuskich egzorcystów konferencje prowadzą
przeważnie psychiatrzy i psycholodzy. Bowiem każdy problem zostaje sprowadzony do
poziomu psychologicznego, psychiatrycznego, socjologicznego. Na próżno można by szukać w
tych spotkaniach przykładów udanego egzorcyzmu lub też nauczania odnośnie do stosowania
różnych metod w praktykowaniu egzorcyzmów.
Sam mogę powiedzieć o przypadkach tych osób, które zostały do mnie skierowane przez
psychiatrów.. Tymczasem, Froc i jego naśladowcy troszczą się tylko o to, aby ludzi odsyłać
właśnie do psychiatrów. Dodam jeszcze jeden znaczący fakt. Na zgromadzeniach egzorcystów
francuskich Przemawiają i ustalają reguły psychiatrzy. U nas tak nie jest. 26 kwietnia 1993 roku
przemawiałem do około 40 psychiatrów. Temat spotkania brzmiał: "Jak rozróżnić choroby
pochodzące od złego ducha od chorób psychicznych?" Spotkanie było niezwykle interesujące,
szczególnie dzięki dyskusji, jaka się wywiązała. Muszę przyznać, że u tych specjalistów, wśród
których nigdy nie brakowało niewierzących, spotkałem się z zainteresowaniem i zaufaniem
większym niż wtedy, gdy przemawiałem do kapłanów. Omawiam tę konferencję w jednym z
następnych rozdziałów.
Ale powróćmy do omawianego tu tematu. Można by sądzić, że przesadzam w ostrości mojej
wypowiedzi. Jednak ukazała się książka o.Izydora Froca, pt. „Esorcisti, chi sno e cosafanno
[Egzorcyści kim są, co robią], (Ed. Pierme). Jest to książka, która nie ma nic wspólnego z
18
nauczaniem na temat egzorcyzmów. Zawiera ona tylko wierne odbicie idei samego autora,
który wywiera wielki wpływ na francuskich egzorcystów i na cały episkopat, na prośbę, którego
autor tę książkę napisał, propagując w ten sposób swoje idee. Ograniczę się do podstawowych
spostrzeżeń
-Autor nigdy nie opisuje żadnego egzorcyzmu i nic nie mówi na temat egzorcyzmowania. Są to
rzeczy, którymi nie należy sobie zaprzątać głowy.
-Jaka jest więc misja egzorcysty? – Przyjmowanie i wysłuchiwanie potrzeb innych (s. 186),
przyjmowanie i wysłuchiwanie cierpiących (s. 135); okazywanie współczucia i wsparcia
duchowego, prowadzenie modlitw o uwolnienie (s. 142); zachęcanie do modlitwy i do
uwierzenia w Kogoś (s. 159); celem egzorcysty jest także wychowywanie do wiary i do
modlitwy (s. 170); egzorcyści poświęcają swój czas dla cierpiących, okazują im współczucie i
doradzają im; właśnie do tego wszystkiego potrzebni są jeszcze egzorcyści (s. 185).
Nigdzie nie jest natomiast powiedziane, że wówczas, gdy egzorcysta rozpozna wpływ złego
ducha i ma obowiązek zastosowania egzorcyzmów. Po co? Chodzi przecież o choroby
psychiczne!
- W zamian za to nie brakuje takich sformułowań, które odrzucają nawet egzorcyzmy
dokonywane przez samego Chrystusa; sformułowań, które naruszają Ewangelię w jej
podstawach. Egzorcyzmy, o których mówi się w Ewangeliach, są uważane przez autora jako
odniesienie się do poglądów ówczesnej epoki, jako faktor kulturowy (ss. 62 i 132). Nie chodzi
tutaj o prawdziwe uwolnienie od diabła, ale o opowiadania stworzone odpowiednio do
mentalności ludzi współczesnych Jezusowi (s. 133). Jezus działa zgodnie ze zwyczajami i
kulturą swoich czasów (s. 135). Mógłbym kontynuować przytaczanie tych cytatów, które -
moim zdaniem - pozostają w kontraście z Biblią i tradycją, jak to zresztą jasno wynika z
watykańskiego dokumentu Wiara chrześcijańska i demonologia, z 26 czerwca 1975 roku.
We wspomnianym dokumencie przyznaje się wielkie znaczenie wszelkim uwolnieniom od
złego ducha, których dokonuje Chrystus. Kontrast z dziełem o.Froca jest więc oczywisty.
Na poparcie swoich tez o.Froc cytuje relację, którą wygłosił o.Rene Marl'e na spotkaniu
francuskich egzorcystów w 1992 roku, odpowiadając zresztą na zaproszenie samego o.Froca. I
tu można osłupieć. Według tej relacji, diabeł nie jest osobą, ale maską (s. 120). Szatan nie jest
istnieniem osobowym i nie posiada swojej indywidualności, lecz jest przedstawiany przez
Jezusa zgodnie ze zwyczajami Jego epoki (s. 120). Jeśli szatan jest widziany jako personifikacja
zła uniwersalnego, to ma niewielkie znaczenie (s. 121). W Biblii zły duch reprezentuje siły zła,
które wodzą ludzi na pokuszenie (s. 122). Sam o. Froc dodaje: odpowiadając na pytanie, czy
istnieje lub też nie istnieje diabeł, nie zawsze można dać na nie precyzyjną odpowiedź (s. 132).
Wszystkie te stwierdzenia zostały potępione w głośnym przemówieniu, wygłoszonym 15
listopada 1972 roku przez Pawła VI, w którym stwierdził, że ten, kto utrzymuje, iż szatan nie
jest osobą "wychodzi poza ramy nauczania biblijnego i kościelnego".
Wypada już zakończyć te rozważania. Niestety, idee Froca rozprzestrzeniają się nadal. W
swojej książce stara się on obalić dotąd obowiązujący Rytuał, stosując zdanie tego rodzaju:
"egzorcyzm jest gestem magicznym" (ss. 142 i 159); trzy objawy opętania wskazane w Rytuale,
dziś straciły swoje znaczenie (s. 64); spirytyzm jest tylko niebezpieczny na poziomie
psychologicznym i duchowy (s. 76); magia jest fenomenem kulturowym (s. 77). Przyjmując
takie założenia, można powiedzieć, że myli się Biblia i Katechizm Kościoła Katolickiego
potępiając spirytyzm, magię, okultyzm! W zamian autor wychwala bez zastrzeżeń nowy Rytuał,
19
tak jakby on był ostateczny, zapominając, że został opublikowany ad interim. O.Froc zrobiłby
lepiej, gdyby nie zabierał w tej sprawie głosu, dlatego że ów dokument odzwierciedla poglądy
francuskich redaktorów; lecz przede wszystkim z tego powodu, że jest to dokument jeszcze
zastrzeżony, podlegający konsultacjom biskupów, a więc może on ulec później różnym
modyfikacjom (nowy Rytuał został opublikowany w 1999 roku).
Na zakończenie o. Froc zamieszcza pewną rekompensatę dla zwolenników egzorcystów, która
stanowi prawdziwe arcydzieło. Uznaje w swej łaskawości tylko dwa egzorcyzmy, których
dokonał Jezus Chrystus. "Czy mnie miłujesz?" - Są to słowa skierowane trzy razy do Piotra,
które my, biedni ignoranci, uważaliśmy za potrójne potwierdzenie miłości na zadośćuczynienie
za potrójne zaparcie się. Teraz dowiadujemy się, że był to prawdziwy i właściwy egzorcyzm (s.
138). Jeszcze bardziej zdumiewający jest pocałunek Judasza, który my, biedni ignoranci,
uważaliśmy jedynie za dopełnienie zdrady Chrystusa, a teraz dowiadujemy się, że jest to
egzorcyzm, który być może w zastosowaniu się nie udał (s. 140). Można zatem zastanawiać się
czy o.Froc wie naprawdę, czym jest egzorcyzm? Ale może jedynie troszczy się on tylko o to,
aby był w swych poglądach nowoczesny, a działalność egzorcysty XX wieku - jak sam
stwierdza - polega tylko na przyjmowaniu i wysłuchiwaniu" (s. 86). Na niczym więcej.
Gdy piszę o tym, odczuwam gorycz, ale jestem zarazem przekonany, że spełniam swoją
powinność. Egzorcyzm ma swoje poprawne uzasadnienie w Piśmie św. w całej tradycji
Kościoła, w prawie kościelnym. A mimo wszystko, także i we Włoszech, są egzorcyści, którzy
ograniczają się tylko do przyjmowania i wysłuchania. Lepsze to niż nic, ale także postępowanie
jest nadal niewystarczające. Jest natomiast skuteczniejsze niż zachowanie tych, którzy odsyłają
ludzi do diabła. Od egzorcystów należy oczekiwać czegoś innego!
OKULTYZM
Sądzę, że okultyzm jest właściwą religią szatana, która przeciwstawia się prawdziwemu Bogu
i prawdziwej religii, a przede wszystkim samemu człowiekowi oraz jego duchowym aspiracjom
i zdrowemu rozumowi, który skłania człowieka do badań i poszukiwania rozumnych wyjaśnień
odnoszących się do tego wszystkiego, co stanowi przedmiot jego poznania.
Aby zdać sobie sprawę z tego, co oznaczają te stwierdzenia, musimy wyjść od samych
fundamentów naszej wiary, której podstawą jest objawienie, a punktem wyjścia niech będzie
następujące biblijne stwierdzenie: "Słuchaj Izraelu, Pan jest naszym Bogiem - Panem jedynym.
Będziesz miłował Pana, Boga twojego, z całego serca swego, z całej duszy swojej, ze
wszystkich sił swoich" (Pwt 6,4--5). Jest to fundament wiary, na którym opiera się cały
Dekalog: "Ja jestem Pan, Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie
będziesz miał cudzych bogów przede mną" (Wj 20, 2-3). Oto wielki początek poprzedzający
wypełnienie się objawienia poprzez wcielenie Chrystusa, jedynego Zbawiciela i jedynego
Nauczyciela.
"Zabierzcie Boga, a świat wypełni się bożkami" – to sformułowanie nie jest tylko
spostrzeżeniem dokonanym przez współczesnego pisarza, które odzwierciedla przekonania
ujawniające się na przestrzeni całej historii. Proboszcz z Ars wyrażał tę samą myśl innymi
słowami: "Zabierzcie proboszcza z parafii, a nie minie dziesięć lat i zaczniecie czcić bestie".
Lubię odwoływać się do tej wyjątkowej księgi, to jest do Biblii, która zawiera nauczanie
skierowane od Boga do człowieka. Cały Stary Testament opisuje historię wierności Boga
20
wobec narodu wybranego i zarazem niewierność Izraela. Za każdym razem, gdy lud żydowski
odwracał się do Boga, oddawał się bałwochwalstwu. Jest to matematyczny pewnik, że zawsze,
proporcjonalnie do upadku religijności, wzrasta zabobon. W ten sposób otwiera się droga do
propagowania okultyzmu we wszystkich jego odmianach. Nasz świat, który tak bardzo oddalił
się od Boga i od wszelkich form religijności, zanurzył się w bałwochwalstwie, w zabobonach,
w okultyzmie.
Czym jest okultyzm?
Nie jest łatwo podać definicję okultyzmu. Niektórzy zawężają ją, a inni poszerzają zakres tego
pojęcia (sam wolę stosować pojęcie bardziej rozszerzone), a terminy używane dla opisania tego
zjawiska są często stosowane zamiennie i nie wyrażają tych treści, których granice są dobrze
określone. Ogólnie mówiąc, okultyzm jest wiarą w istnienie bytów lub mocy, które nie dają się
sprawdzić doświadczalnie na normalnym poziomie wrażliwości, a dzięki którym można
zapanować nad wszystkim przy zastosowaniu szczególnych praktyk, które opanowuje się dzięki
badaniom, poprzez inicjację i różnorodne ćwiczenia. Kto poświęca się okultyzmowi, ten
utrzymuje, że posiadł tajemnicze poznanie i zrozumienie tych mocy, których inni nie posiadają,
a które wykraczają poza prawa fizyki czy rozumu, np. czytanie myśli, materializacja
przedmiotów, poznanie przyszłości, wywieranie dobrego lub złego wpływu na osoby,
panowanie nad siłami natury, bezpośredni kontakt z duchami, relacje ze zmarłymi, z UFO, z
istotami pozaziemskimi itd., im więcej tych umiejętności się posiada, tym lepiej...
Mamy tu do czynienia z oczywistym odrzuceniem prawdziwej religii i zdrowego rozsądku.
Człowiek odrzuca prawdziwą religię, gdyż zwraca się ku bytom, mocom, władzom, które nie
pochodzą od Boga: człowiek nie odnosi ich do Boga ani w ich istnieniu, ani w korzystaniu z
nich.
Odrzuca się również rozum, ponieważ chodzi o istoty i moce znajdujące się całkowicie poza
możliwością badania lub rozumnej kontroli, które wymykają się wszelkiej możliwości
naukowego doświadczenia. Już na podstawie tej wzmianki widać bezpośrednią relację z magią,
wróżbą, astrologią, spirytyzmem, satanizmem oraz z pewnymi aspektami masonerii. Zamiast
mówić o relacjach, jakie między tymi zjawiskami zachodzą, powiedziałbym tylko, że okultyzm
jest jakby szczepem, z którego rodzą się wszystkie wyżej wymienione konsekwencje, będące
jego owocami. Kto czyni z niego religię, ten wstępuje do sekty, w najgorszym rozumieniu tego
słowa.
Czy jest możliwe, żeby ta cała konstrukcja obskurantyzmu stała na własnych nogach bez
dochodzenia swojego początku i jakiegoś punktu wyjścia? Prób jest wiele i sama ich
różnorodność wskazuje, jak bardzo są one niespójne.
Dziś jest modne odwoływanie się do starożytnych praktyk wschodnich, szczególnie hinduskich
lub tybetańskich albo do żydowskiej kabały. Inni wolą nawiązywać do starożytnych tradycji,
nie wiadomo dokładnie jakich, które zostały zapomniane i aby je poznać, potrzebna jest
inicjacja. Oto więc mamy ezoteryzm, czyli inicjację, w dążeniu do tego, aby odkryć, co kryje
się za starożytnymi tradycjami, mitami i symbolami oraz by nimi zawładnąć i wykorzystać
starożytne tajemnice. Zatem miłośnicy ezoteryzmu stwierdzają, że odkryli tajemnice dotyczące
pochodzenia pewnych roślin, minerałów, kryształów, itd.
21
Tak samo okultyzm, poprzez poznanie tajemnych mocy, chce nimi zawładnąć, także za cenę
oddania się pod panowanie istot wyższych: ludzie już od jakiegoś czasu wgłębiają się w te
tajemnice lub też w nieokreślone byty. Bywa też, że pozwala się na to, aby człowieka
prowadziły duchy, o których nie wie, kim one są. Dziś modne jest udawanie się po pomoc do
magów, wróżbitów, widzących kartomantów oraz tych, którzy mówią, że działają za
pośrednictwem ducha-przewodnika. Ale kim on jest? Tego nie wiedzą, jeśli nawet wymawiają
jego imię. Czym jednak byłby okultyzm, gdyby wszystko stało się jasne? Ograniczę się tylko do
udzielenia porady, aby powierzyć się przewodnictwu Anioła Stróża i być przede wszystkim
posłusznym nieustannemu działaniu Ducha Świętego.
Na zakończenie możemy powiedzieć, że ezoteryzm jest nauczaniem tego, co ukryte; a
okultyzm polega na odkrywaniu bytów i mocy tajemnych oraz przyswajaniu koniecznych
praktyk i sposobów, aby osiągnąć nad nimi większą władzę. Te dwa pojęcia są sobie tak bliskie,
że w wielu tekstach znajdujemy ich połączenie i dlatego mówi się o okultyzmie ezoterycznym.
Definicje i słowa mogą nudzić słuchających, ale owoce działalności okultystów i ezoterystów są
dziś poszukiwane, jak nigdy dotąd.
W tym rozdziale będę mówił o sektach, o nowej religijności, o satanizmie. Dwa następne
rozdziały poświęcę magii i spirytyzmowi ze względu na ich szczególny rozkwit. Dodam też, że
w tej dziedzinie wiele zła uczyniły mass media. Propagują bowiem to, co jest widowiskowe i
tym samym przynosi zysk, podczas gdy ludzie, utraciwszy zdrową religijność, są spragnieni
nadzwyczajności.
Ale najpierw zobaczmy, jak bronić się przed okultyzmem, aby móc "zajaśnieć jak gwiazdy,
pośród pokolenia przewrotnego i zepsutego" (Flp 2,15).
Obrona przed okultyzmem.
Łatwo powiedzieć, na czym ona polega, trudniej natomiast przejść do realizacji. Można
zapisać strategię tej obrony w trzech kluczowych punktach: nowa ewangelizacja, właściwa
informacja, wysłuchiwanie osób.
1. Nowa ewangelizacja. O potrzebie nowej ewangelizacji nieustannie przypomina Ojciec
Święty. Jeżeli okultyzm rodzi się z zaprzeczenia Boga i Jego objawienia i dąży do zniewolenia
człowieka, podporządkowując jego istnienie dwuznacznym bytom i rytom, to antytezą
okultyzmu jest powrót do Boga. Tylko w ten sposób można zachwiać twierdzami
bałwochwalstwa i zabobonu, na których bazuje okultyzm.
Niejednokrotnie mówiłem lub pisałem, że naród włoski jest ludem ochrzczonych pogan, który
żyje po pogańsku, a o religii wie tylko tyle, co poganie. Wystarczy chociażby spojrzeć na
rozbite rodziny, na nieuczciwość królującą w każdej dziedzinie życia, na triumf rozwodów i
aborcji, na małą liczbę narodzin, na pustkę w kościołach. Sądzę, że można porównać naszą
rzeczywistość do sytuacji panującej w Rzymskim Imperium, podczas okresu dekadencji, który
został opisany przez św. Pawła w Liście do Rzymian czy też w bardziej przystępny sposób
przez Henryka Sienkiewicza w powieści historycznej Quo vadis? Mieliśmy wówczas do
czynienia z ogólnym upadkiem moralności, którego z pewnością nie znały czasy Republiki.
Podobnie jest i teraz. Skąd wziął się po II wojnie światowej ten upadek wartości oraz tak
masowe i postępujące porzucanie wiary?
22
Przyczyn jest wiele, ale niektóre z nich mają szczególe znaczenie. Filozof August Del Noce
napisał, że historia nowoczesnego świata jest historią do rozpowszechniania ateizmu. Jest to
prawda i stanowi ona absolutną nowość w ludzkiej historii: ateizm został wpojony ludowi.
Nigdzie przedtem czegoś podobnego nie było. Próbowano ewentualnie wprowadzać kult
fałszywych i "kłamliwych magów", jak nazywa ich Dante, albo kult imperatora, albo, którąś
inną religię odpowiadającą społeczno-kulturowej mentalności danego ludu i danej epoki. Ale
tylko marksistowski komunizm wpadł na pomysł propagowania ateizmu przy pomocy metod
"naukowych", co znalazło żyzny teren także w świecie zachodnim, który już wcześniej został
zagrożony racjonalizmem, sekularyzmem oraz bardziej szerzącym się konsumpcyjnym
modelem życia i obojętnością religijną.
Matka Boża przepowiedziała to wszystko w Fatimie lipca 1917 roku. Był to ów sławny dzień
przepowiedni, zawierających trzy tajemnice. Pierwsza z nich dotyczyła wybuchu bolszewickiej
rewolucji w Rosji, która miała zaistnieć pod koniec października 1917 roku: "Rosja
rozprzestrzeni po świecie swoje błędy, doprowadzając do wojen i prześladowania Kościoła". W
Moskwie, aż do 1990 roku. Na tamtejszym uniwersytecie istniał Wyższy Instytut Ateizmu,
gdzie kształcono partyjnych funkcjonariuszy. Nauczano tam także metod niszczenia wiary w
narodach religijnych, niezależnie od tego, jaka była to wiara. W różnych miastach istniały
muzea ateizmu, zazwyczaj mające swe siedziby w sprofanowanych kościołach. Wstęp do nich
był wolny. Nie trzeba też udowadniać, że komunistyczna propaganda okazywała się skuteczna
w różnych częściach świata, a szczególnie we Włoszech, gdzie wciąż istnieje (także po upadku
tak zwanego komunizmu realnego) liczniejsza partia komunistyczna na Zachodzie. Od ateizmu
wiedzie nieuniknione przejście, jak to już mówiłem, do zabobonu, bałwochwalstwa,
propagowania ezoterycznego okultyzmu, będącego wielkim szczepem, z którego "wyrastają"
magia, wróżbiarstwo, kulty wschodu, satanizm, sekty."Baio Bóg, albo szatan" - nie bez powodu
były prowadzone interesujące badania na temat związków zachodzących pomiędzy
marksizmem a demonologią i na temat prawdopodobnej konsekracji, czyli poświęcenia się
na służbę szatanowi różnych historycznych przywódców komunizmu, takich jak: Marks,
Engels, Lenin, Stalin.
Oczywiście, że przyczyny takiej sytuacji są różnorakie. Gdy Papież w liście apostolskim,
ogłoszonym w perspektywie przygotowań do Jubileuszu 2000, podsumowuje religijną sytuację
naszych czasów, podkreśla cztery punkty:
a) Pierwszym symptomem jest obojętność religijna. Ludziom dziś nie zależy już na religii,
chyba że chodzi tylko o jakąś jej namiastkę, która nie ma żadnego znaczenia. Słyszymy typowe
powiedzenia: "Jestem religijny, ale na swój sposób", czyli myślę tak, jak mi się podoba;
"Wierzę, ale nie praktykuję", czyli robię to, na co mam ochotę i co mi się podoba, lekceważąc
Boże przykazania. "Wierzę w Jezusa Chrystusa, ale nie wierzę w księży", czyli wierzę w to, w
co sam chcę wierzyć, nawet jeśli Jezus powiedział: "Kto was słucha, mnie słucha, kto wami
gardzi, mną gardzi".
b ) Drugim symptomem podkreślonym przez Papieża jest zagubienie się w sferze etycznej. Nie
ma czegoś takiego, jak prawo moralne czy moralne wartości. Kolegium kardynalskie, które po
raz pierwszy w historii Kościoła zgromadziło się nie po to, aby wybrać papieża, ale ustalić
program obchodów Jubileuszu 2000, mówiło wprost o zmierzchu etyki ("etycznej nocy"): o
kompletnej ciemności w odniesieniu do moralnego postępowania.
23
c) Trzeci symptom dotyczy pewnych błędnych idei teologicznych. Ileż rzeczy zostało
napisanych przez teologów i biblistów, które wprowadziły głębokie zamieszanie wśród kleru,
kapłanów i biskupów, a także pośród wierzących. Posłużę się następującym przykładem.
Zawsze, gdy spotkałem się z osobami, które wcześniej często przystępowały do spowiedzi, a
potem zaniedbały się, słyszałem stwierdzenie, że tak poradził im kapłan, aby spowiadali się
tylko wtedy, gdy są pewni, że popełnili grzech śmiertelny. Lepiej, żebym nie mówił tutaj o
moim zadaniu egzorcysty (nie braknie ku temu okazji). Spotkałem już teologów i biblistów - a
wraz z nimi biskupów i księży - którzy nie wierzą w działanie złego ducha i w skuteczność
egzorcyzmów, mówiących, że te praktyki są powrotem do średniowiecza. Są i tacy, którzy
odrzucają egzorcyzmy opisane w Ewangelii. Zagubienie się kleru jest zastraszające, a dotyczy
nauczania i niejednokrotnie także życia osobistego.
d) Czwartym symptomem wymienionym przez Papieża jest kryzys posłuszeństwa wobec
magisterium Kościoła. Trudno tutaj nie przywołać na pamięć starej maksymy
Dantego: "Macie Stary i Nowy Testament - i Pasterza Kościoła, który was prowadzi - to wam
wystarczy do waszego zbawienia". Istnieje już taka prawidłowość, że jeśli się nie jest
posłusznym magisterium Kościoła, to w sposób nieunikniony słucha się innych autorytetów:
prasy lub telewizji albo teologów, którzy szukają rozgłosu i wygłaszają oryginalne poglądy;
bądź też podporządkowuje się opiniom tak zwanych "widzących"; o ile nie następuje powrót do
guru lub też do innych religii, które z chrześcijaństwem nie mają nic wspólnego.
2. Informacja. Drugim środkiem obrony przeciwko okultyzmowi, na jaki chciałbym wskazać,
jest rzetelna informacja. Nie można uczyć o tym, czego się samemu nie wie. Jeśli w
seminariach nie mówi się o diable ani o konieczności stosowania egzorcyzmów, to proszę sobie
wyobrazić, czy choćby wspomina się o okultyzmie, o seansach spirytystycznych w ich
aktualnym wydaniu, o różnych kultach wschodnich lub o tych wszystkich, innych formach,
które są dziś w modzie i stwarzają poważne zagrożenia. Wiele osób opowiada mi, że po
wcześniejszych konsultacjach ze swoim proboszczem zgłaszały się do magów, aby oni ich
uwolnili od różnych przypadłości. Spotkałem uczniów, którzy uczestniczyli w seansach
spirytystycznych, ponieważ nauczyciel religii nie przestrzegł ich przed tym zagrożeniem, nawet
jeśli wcześniej zostało mu powiedziane, że powinien to zrobić. Nie należy się więc dziwić, jeśli
książki zawierające pytania stawiane osobom nieżyjącym i ich odpowiedzi są opatrzone
wstępem znanych kapłanów. Kto natomiast przestrzega, aby nie uczęszczać do magów? Albo
kto ostrzega przed niebezpieczeństwem oglądania programów telewizyjnych propagujących
magię?
3. Wysłuchiwanie osób. To trzeci wielki środek obrony przed okultyzmem. Ludzie mają swoje
problemy i wątpliwości, a w życiu nie brakuje im cierpienia. Potrzebują więc osoby
kompetentnej, która ich z uwagą wysłucha i udzieli porady. Pisze o tym bp Gemma w swoim
Liście pasterskim z 29 czerwca 1992 roku, ustanawiając grupy modlące się o uwolnienie:
"Sądzę, że cierpliwe wysłuchiwanie wszystkich wiernych przynależy do kapłańskiego
posługiwania. Wszystko powinno być jednak poddane zdrowemu rozeznaniu pasterzy. Lecz
nigdy duszy zanurzonej w cierpieniu, być może nieświadomej, że jest gnębiona przez złego
24
ducha (bo czy nie jest to może jego zajęcie?) nie można traktować powierzchownie,
pomniejszać jej problemów albo jeszcze gorzej, nie chcieć jej wysłuchać. Jezus tak nie czynił".
I kontynuuje, wyrażając zastraszające spostrzeżenie: "Czy nie wiedzą święci szafarze, że
właśnie ich obojętność zmusza często prostaczków i pozbawionych pomocy do odwoływania
się do magów i czarownic lub też do uciekania się do innych zakazanych praktyk, które są
uprzywilejowanym narzędziem interwencji złego ducha i jego triumfu? Nie ustawajcie nigdy,
trzymajcie naszych wiernych z daleka od niego!"
Dotykamy właśnie kluczowego problemu, który znajduje się u podstaw rozprzestrzeniania się
okultyzmu we wszystkich jego przejawach. Propozycji stawianych człowiekowi jest wiele i ich
zakres jest szeroki jak nigdy: reklamy w prasie, w telewizji, w innych środkach masowego
komunikowania. Oblicza się, że we Włoszech ponad dziesięć milionów osób korzysta z usług
różnego rodzaju oszustów lub satanistów.. Nie tylko takie zagrożenia istnieją. Również inne
grupy religijne, sekty i podobne im organizacje oferują człowiekowi możliwość bycia
wysłuchanym i zainteresowanie jego problemami. Muszę powiedzieć wprost: jeśli przegramy
walkę o osobiste wysłuchiwanie ludzi, to przegramy również walkę o ewangelizację. Nie znam
innej alternatywy i nie sądzę, aby taka istniała.
Oto wymieniłem trzy wielkie środki skierowane przeciwko okultyzmowi występującemu pod
różnymi postaciami. Chciałbym jeszcze dodać do pierwszego punktu, że ważne jest, aby wiara
rodziła się ze Słowa Bożego i była przezeń ożywiana. Trzecie tysiąclecie winno wziąć pod
uwagę dwa ważne dokumenty, na których bazuje nowa ewangelizacja. Istnieje potrzeba
ukazywania współczesnemu człowiekowi Jezusa Chrystusa i Jego dzieła w sposób integralny
oraz dostosowany do naszych czasów. Taki jest cel i taka jest treść dokumentów Soboru
Watykańskiego II. Istnieje nagląca konieczność, aby przywrócić ludom o starożytnej
chrześcijańskiej tradycji tę podstawową kulturę religijną, którą już zatraciły. Od strony
religijnej ludzie są niejednokrotnie analfabetami, gdyż nie znają nawet Dekalogu, nie
uczestniczą we Mszy św. i nie spowiadają się. W tej sytuacji pomocą może być Katechizm
Kościoła Katolickiego. Są więc odpowiednie środki, a obowiązkiem wszystkich chrześcijan jest
korzystanie z nich.
Jak bronić się przed okultyzmem? Francuz M. Lallemand, badacz okultyzmu, nie waha się
stwierdzić, że dziś jest więcej miłośników okultyzmu niż wyznawców prawdziwego Boga. Jest
to straszne stwierdzenie, które skłania do refleksji. Lecz, moim zdaniem, tego typu sytuacja jest
bezpośrednią konsekwencją odejścia od Boga: upadła wiara, a rozkwita zabobon, ludzie nie
wierzą w Boga i oddają cześć bożkom. Jaką więc wartość ma dla ochrzczonych
chrześcijaństwo, skoro nie zachowują już Bożych praw i w zamian uciekają się do okultyzmu?
Sekty
Podejmuję to zagadnienie chociaż nie jest to zjawisko ani najniebezpieczniejsze, ani wcale
najliczniejsze. Jest to fenomen najbardziej widoczny, którym do tej pory najbardziej przejęły się
władze kościelne, jeżeli spojrzymy na oficjalne dokumenty. Sama nazwa "sekta" ma wydźwięk
iroratywny i z pewnością nie obejmuje tylko ruchów, które mają swoje korzenie w okultyzmie.
Stąd też spróbowano uciec się do nowej terminologii: "nowe ruchy religijne i magiczne".
Mówiąc na ich temat, będę obficie korzystał z czterech dokumentów: z aktów Konsystorza
nadzwyczajnego z kwietnia 1991 roku; z ankiety przeprowadzonej w różnych częściach świata
25
na ten temat, a następnie z dokumentu opublikowanego w 1986 roku, podsumowującego
działalność czterech dykasteriów rzymskich koordynowanych przez Sekretariat Stanu; z badań
ks. abpa Casale z Foggi, które prowadził jako przewodniczący Centrum Studiów Nowych
Religii w 1993 roku, opublikowanych przez wydawnictwo Piemme pod tytułem: Nowa
religijność i nowa ewangelizacja; z dokumentu Komisji Episkopatu Włoch, również z 1993
roku, zatytułowanego: Duszpasterskie zaangażowanie Kościoła wobec
nowych ruchów religijnych i sekt.
Konsystorz z 1991 roku zauważa, że w tego typu ruchach można wyróżnić cztery opcje: 1)
odrzucenie Kościoła (Chrystusowi mówi się tak, a Kościołowi nie); 2) odrzucenie Chrystusa
(Bogu mówi się tak, a Chrystusowi nie); 3) odrzucenie Boga (religii mówi się tak, a Bogu nie);
4) gdy nie zostaje już nic transcendentnego, dochodzi się do ostatecznych wniosków: "ty sam
jesteś dla siebie bogiem; nie ma niczego innego poza tobą; tylko ty się liczysz, jesteś niezależny
od innych istnień, od wszelkich reguł, od wszelkiej władzy". Konsystorz stwierdza: "Rozbicie
na ponad 10000 ruchów religijnych jest także wynikiem działania złego ducha, nawet jeśli
ludzie tego nie zauważają. Diabolos oznacza tego, który dzieli.
Problem ten jest bardzo poważny i łatwo dostrzec jego praktyczne konsekwencje. Na przykład
w Ameryce Łacińskiej od.6000 do 8000 katolików każdego dnia odchodzi od Kościoła
katolickiego i wstępuje do sekt. Jest oczywiste, że władze kościelne przejęły się tą sytuacją. Np.
Włochy są krajem, który proporcjonalnie do ilości mieszkańców ma największą na świecie
liczbę Świadków Jehowy, którzy zrodzili się niedawno, głosząc swą naukę i proroctwa
pozbawione wszelkiego sensu. Rozprzestrzenili się oni we Włoszech z powodu religijnej
ignorancji, a przede wszystkim z powodu niskiej kultury biblijnej Włochów. W tak słabym
religijnie środowisku okazywały się bardzo skuteczne ich pełne presji metody prozelityzmu
oraz apokaliptyczne akcenty, nawet jeśli regularnie były weryfikowane przez fakty.
Świadkowie Jehowy przepowiadali koniec świata na rok 1874, czyli wkrótce po tym, jak się
narodzili; a potem przesunęli ten termin na rok 1914; a kiedy koniec świata nie nadszedł,
wyznaczyli nową datę - rok 1925; potem znowu ogłosili koniec świata w roku 1975, aż
wreszcie w roku 1986. Niezależnie od ewidentnych sprzeczności ruch ten rozciągnął się na cały
świat i wciąż się rozwija. Dlaczego?
Ponieważ ludzie są pełni niepokoju, żyją w świecie, który rodzi lęk i nie daje żadnych
gwarancji stabilności. Ludzie przeżywają wiele przeróżnych problemów: gdzie mają znaleźć na
nie odpowiedź? Księża rzadko godzą się ich wysłuchiwać. W takim razie ludzie udają się do
magów, wróżących z kart, uzdrowicieli, wróżbitów, widzących albo też poszukują odpowiedzi
w religiach Wschodu lub oddają się prawdziwemu okultyzmowi. Popychają ich ku temu różne
problemy, które w taki lub w inny sposób, trzeba rozwiązać. Gdy człowiek spotka kogoś, kto
jest gotów go wysłuchać i potrafi okazać mu zrozumienie, to w ten właśnie sposób nierzadko
trafia do sekty. Dla chrześcijanina wstąpienie do sekty oznacza: szukanie zbawienia poza
jedynym Zbawicielem; szukanie prawdy poza jedynym Nauczycielem. Niekiedy motywem
wstąpienia na drogę wskazaną przez okultystów jest chęć zapanowania nad przyszłością, nad
nadprzyrodzonością oraz pragnienie zdobycia nieśmiertelności.
Dokument czterech dykasteriów watykańskich charakteryzuje się poważnym podejściem do
problemu sekt, który zostaje uznany jako "duszpasterskie wyzwanie" dla naszych czasów.
Problem ten jest więc okazją do zrobienia rachunku sumienia. Trzeba nam umieć dostrzec, jaką
pomoc oferują ludziom sekty, której my nie jesteśmy w stanie udzielić; czego ludzie szukają i
26
co znajdują w sektach, ponieważ nie znajdują tego w Kościele. Na podstawie badań
prowadzonych w różnych częściach świata można wymienić te wartości, których ludzie szukają
w sektach: miłość, wspólnota, dialog, przyjaźń, uczuciowość, braterstwo, pomoc, zrozumienie i
współczucie, współuczestnictwo, pewność i bezpieczeństwo, ochrona. Spontanicznie rodzi się
pytanie: czy tradycyjna wspólnota parafialna daje to wszystko? Jeśli nie, to w takim razie, czy
można dziwić się tej dezercji, jaka ma dziś miejsce?
W dokumencie poruszone są także inne ważne aspekty, z pewnością sięgające korzeniami do
Ewangelii, a dotyczące udzielania pomocy osobom potrzebującym. Wzmiankuje się o
diabelskim opętaniu, ale kładzie się przede wszystkim nacisk na uzdrowienie: ludzie chcą być
uzdrowieni także na ciele. Ewangelia mówi jasno: "... przyszli oni, aby Go (Jezusa) słuchać i
uzyskać uzdrowienie ze swych chorób" (Łk 6, 17). Staliśmy się spirytualistami, ale niestety w
złym znaczeniu tego słowa. Człowiek składa się z duszy i ciała. Dlatego też posługi
uzdrawiania i uwalniania mają swoje uzasadnienie w słowach Pana, który udzielił tej władzy
najpierw apostołom, potem uczniom, a na końcu tym wszystkim, którzy w Niego uwierzyli:
"Tym zaś, którzy uwierzą (mężczyźni i kobiety; starzy i młodzi; a jedynym wyznacznikiem jest
wiara), te znaki towarzyszyć będą: w imię moje złe duchy będą wyrzucać. ) Na chorych ręce
kłaść będą i ci odzyskają zdrowie" (Mk 16,17-18). Jest jasne, że te słowa nie pozostają w
kontraście, ale są wpisane w całe ewangeliczne nauczanie, które dotyczy wartości cierpienia i
potrzeby brania na siebie swojego krzyża, aby móc naśladować Mistrza; wiara dowartościowuje
cierpienie i powiedziałbym, że tylko ona wyjaśnia największy problem człowieka, którym jest
obecność cierpienia w świecie. "W moim ciele dopełniam braki udręk Chrystusa" mówi św.
Paweł (Kol 1,24), oto wkład, który wszyscy powinniśmy wnieść do zbawienia. Lecz te
stwierdzenia nie powinny doprowadzić nas do odrzucenia wrodzonego nam pragnienia, abyśmy
zostali uzdrowieni oraz przyjęli od Chrystusa władzę nad złem i zaakceptowali nieprzerwaną
serię cud6w, które nam ukazuje historia Kościoła. Wystarczy pomyśleć o procesach
beatyfikacyjnych czy kanonizacyjnych, w których Kościół zawsze domaga się cudu, i tego, by
został on skrupulatnie zbadany i potwierdzony.
Nic więc dziwnego, że w omawianym dokumencie watykańskim kładzie się nacisk na ten
aspekt: "Szczególną uwagę należy przywiązywać do posługi uzdrawiania (...)
Nasze duszpasterstwo nie powinno być jednowymiarowe; nie może dotyczyć tylko wymiaru
duchowego, lecz także: fizycznego, psychologicznego, społecznego, kulturowego,
ekonomicznego i politycznego". Wystarczy tutaj pomyśleć, niezależnie od cudów uzdrawiania,
o wielkim zaangażowaniu ludzi Kościoła na rzecz ludzi chorych. Opieka nad chorymi,
bezdomnymi, upośledzonymi, ludźmi w podeszłym wieku, tworzenie szpitali, hospicjów, itp. to
jeden z ważnych elementów działalności Kościoła.
Różne synody diecezjalne opowiedziały się za uprzywilejowaniem ludzi ubogich; my wszyscy
mamy być Kościołem ubogich. Takiego wyboru dokonała także Komisja Episkopatu Włoch w
dokumencie: Kościół włoski i perspektywy kraju (23 października 1981 r.).
Z pewnością wypłynęło z tego wiele dobrych inicjatyw. Mimo wszystko lękam się, by
opowiedzenie się za ubogimi nie okazało się częstą retoryką, gdyż: kończąc swą posługę
egzorcysty, widzę jak wiele osób jest niezrozumianych przez rodzinę, przez lekarzy, przez
kapłanów i nie wiedzą do kogo mają się zwrócić o pomoc. Chciałbym, aby we wszystkich
kościołach powtarzano modlitwę pierwszych chrześcijan: "daj sługom Twoim głosić słowo
Twoje z całą odwagą, gdy Ty wyciągać będziesz swą rękę, aby
27
uzdrawiać i dokonywać znaków i cudów przez imię me tego Sługi Twego, Jezusa" (Dz 4,29-
30).
Jest także inny temat, na który zwrócono uwagę w dokumencie watykańskim, a zasługiwałby
na osobne omówienie. Dotyczy on znaczenia charyzmatów oraz profetycznej i charyzmatycznej
posługi osób. Jakże wielki to powrót do najprawdziwszych początków chrześcijaństwa!
W niezbyt odległej przeszłości dzielono Kościół na ten nauczający (papież i biskupi) oraz
Kościół uczący się (wszyscy inni wierni), który nie ma nic do powiedzenia, tylko ma się
wszystkiego uczyć. Ale nie tak wyglądał Kościół apostołów, o którym uczył św. Paweł, mówiąc
o charyzmatach (umieszczał on w hierarchii charyzmatów pasterzy Kościoła dopiero na
czwartym miejscu, jeśli nie dalej, ponieważ do pasterzy należało zawsze ostatnie słowo, ale
przecież nie było to jedyne słowo). I nie taki jest Kościół ukazany przez Sobór Watykański II,
gdy spojrzymy na nr 12 Lumen Gentium i m 3 Apostolicam Actuositatem. Nie ma dziś
wątpliwości, że większe dowartościowanie osób, a szczególnie kobiet, przez sekty i inne tego
typu ruchy wpłynęło na ich rozprzestrzenianie się w świecie.
Nowa religijność.
Dziś jest w modzie bardziej niż kiedykolwiek. Wybrano ten termin na określenie tych
chrześcijan, którzy się za nich uważają, pomimo że przyjmują teologiczne i moralne idee
niezgodne z chrześcijaństwem. Jednym z najbardziej rozpowszechnionych wierzeń,
przyjmowanym przez ponad jedną czwartą Włochów, jest wiara w reinkarnację. Kłóci się ona z
pojęciem zmartwychwstania, a więc z wiarą chrześcijańską, podobnie jak uczęszczanie na
seanse spirytystyczne, korzystanie z usług magów, wróżących z kart i tym podobnych.
Zaliczyłbym jeszcze do form zabobonu nierozumną pogoń za domniemanymi objawieniami,
objawieniami prywatnymi, rzekomymi charyzmatykami. Tym wszystkim formom towarzyszy
zazwyczaj całkowita nieznajomość Biblii, nauki chrześcijańskiej, nauczania Kościoła. Wielu
nie wierzy już w jedynego Boga, jedynego Zbawiciela i Mistrza. Chcą pogodzić wszystko ze
sobą, głosząc teorię, że religie są sobie równe.
W odniesieniu do postaw moralnych uważa się jako prawomocne: rozwody, aborcję, stosunki
przedmałżeńskie. Równie poważnym wykroczeniem jest nawiązywanie kontaktów z osobami
lub środowiskami, które głoszą poglądy przeciwne chrześcijaństwu: grupy religii wschodnich
czy też osoby pokroju Sai Baby, którego uważam za pierworodnego syna szatana. Nie trzeba
zaznaczać, że tylko nowa ewangelizacja, czyli poważne zgłębienie istoty chrześcijaństwa, może
przeciwstawić się tym bardzo częstym przypadkom zgubnej religijności.
Satanizm
Jest prawdopodobnie kulminacyjnym momentem ludzkiej przewrotności i odejścia człowieka
od Boga, od swojego Stwórcy, z którego wywodzimy się i do którego zmierzamy.
Pierwsze stwierdzenie brzmi następująco: satanizm istnieje w swojej straszliwej
rzeczywistości. Nie należy ulegać opinii propagowanej przez massmedia, które redukują
satanizm do sfery sensacji, przedstawiając go raz jako coś budzącego grożą innym razem jako
coś dramatycznego lub też jako coś śmiesznego. Massmediom zależy tylko na widowiskowości.
Prawdą jest, że istnieje szatan i rozwija się satanizm. Lecz Chrystus zwyciężył szatana i
28
przyszedł specjalnie po to, aby zniszczyć jego dzieło. Jeże1i istnieje satanizm, to spójrzmy mu
"prosto w twarz". Istnieją dwie formy satanizmu.
1. Satanizm bezosobowy. W wielu systemach światopoglądowych, ostatnio w New Age, szatan
nie jest osobą, lecz wskazuje na postawę człowieka skierowaną przeciwko Bogu, przeciwko
moralności, przeciwko władzy, przeciwko wszelkim hamulcom czy tez różnym ograniczeniom.
Człowiek często czyni to, na co ma ochotę i postępuje tak, jak jemu wydaje się, że jest słusznie.
Możemy wyrazić ten sposób myślenia następująco: ,Ja jestem Bogiem, ja jestem absolutem,
wolnym i niezależnym od jakiegokolwiek prawa i więzów". W ten sposób wyraża się
przeważnie sataniczny rock w swojej treści podprogowej. To, że mamy tutaj do czynienia z
satanistyczną inspiracją nie ma wątpliwości. Nigdzie szatan nie jest tak obecny jak tam, gdzie
się zaprzecza jego istnieniu. Efektem tego jest zawsze totalne zniszczenie. Zwróćmy uwagę, że
ostatecznym celem okultyzmu jest człowiek, który żyje bez prawa, bez hamulców, bez kontroli,
czując się absolutnym panem, władającym prawami natury, kosmicznymi mocami, istniejącymi
poza przestrzenią i czasem.
2. Szatan widziany jako ten, który przeciwstawia się Bogu. Mamy tu do czynienia z drugim
aspektem o wiele bardziej rozpowszechnionym i istniejącym od zawsze (na przykład kult Sziwy
w Indiach jest kultem satanistycznym). Szatan przekonuje, że jest mocniejszy od Boga i może
dać człowiekowi szczęście, ofiarując mu zakazany owoc. Dlatego też domaga się dla siebie
określonego kultu, swoich kapłanów i osób jemu konsekrowanych, oraz ofiar. Wszyscy
przynajmniej słyszeli o "czarnych mszach", o profanacjach tabernakulum i cmentarzy. Być
może we Włoszech nalezą do rzadkości te formy kultu, które są pełne okrucieństwa, często
połączone z gwałtem, ze składaniem ofiar z ludzi (lecz wciąż ginie wiele dziewcząt, a
szczególnie nastolatek lub nawet małych dziewczynek, o których można przypuszczać, że są
dziewicami). Częściej zadawalają się sataniści zabijaniem zwierząt. Znamy we Włoszech cztery
duże sekty satanistyczne, do których dochodzi około 600 grup satanistycznych: z reguły nie są
one zbyt liczne, ale za to bardzo ruchliwe; szybko powstają, jak i szybko znikają.
Co daje satanizm? Dlaczego wywiera tak duży wpływ na młodzież poszukującą satysfakcji i
na starszych, którzy czują, że w życiu nie zrealizowali się lub też są rozczarowani? Ofiaruje im
zaspokojenie trzech wielkich namiętności: władzy, bogactwa, przyjemności. W ten sposób, w
sposób bardzo przebiegły był kuszony sam Chrystus.
Oto przykład, który zaczerpnąłem z miesięcznika Ruchu Odnowy, z kwietnia 1993 roku:
"Młody człowiek opowiadał mi o związkach między satanizmem a okultyzmem. Zapytałem
go, co zawiera czarna torebeczka, którą ma zawieszoną na szyi. Wyciągnął i z niej malutką
buteleczkę z żółtym płynem i powiedział: gdy spotykam dziewczynę, która podoba mi się,
wylewam trochę płynu na swoje ręce, a następnie śpiewam modlitwy - do złego ducha i podaję
rękę dziewczynie. Jeśli mnie dotknie, zostaje złapana przez czary i staje się moja" (s. 33).
Nie sądzę, że ten zły środek działa. Z pewnością nie funkcjonuje, jeśli dziewczyna jest
"uzbrojona", czyli jeżeli żyje w łasce Bożej, modli się, jest zjednoczona z Bogiem. Nie
chciałbym, aby dziewczyny przestraszyły się i nie podawały ręki chłopcom. Zainteresowała
mnie mentalność tego chłopca: jego nierozwaga i konsekrowanie się szatanowi oraz modlitwy
do niego zanoszone o zaspokojenie przyjemności, głupota kogoś, kto sprzedaje duszę diabłu dla
otrzymania przejściowej satysfakcji.
29
Jak bronić siebie i innych przed satanizmem, a szczególnie ludzi młodych, którzy
niejednokrotnie czują się tak osamotnieni i nierozumiani oraz nie znajdują odpowiedzi na swoje
problemy? Wymienię jeszcze raz trzy środki przytoczone już na początku: nowa ewangelizacja,
informacja, umiejętność słuchania. Patrzę na przykład Papieża, który podejmuje bezpośredni
dialog z tłumami młodych ludzi i potrafi ożywiać młodzież, dając jej wymagające odpowiedzi
Chrystusa oraz ukazując heroiczne wyzwania Ewangelii, z zapałem i miłością, bez stosowania
żadnych niedomówień. To nie my zdobywamy młodzież, lecz czyni to sam Chrystus. Nam
trzeba Go objawiać: "Idźcie na cały świat, nauczajcie wszystkie narody; Ja jestem z wami" (por.
Mt 28,19-20).
Są to słowa pełne nadziei i pewności. Nigdy Biblia niemówi nam, abyśmy bali się złego
ducha; byłoby głupstwem bać się kogoś pokonanego już przez Chrystusa. Biblia mówi nam,
abyśmy się bali grzechu i tego wszystkiego, co może zabić duszę. Jakże mocne jest to zdanie
św. Jana: "Wiemy, że każdy, kto się narodził z Boga, nie grzeszy, lecz Narodzony z Boga
strzeże go, a Zły go nie dotyka" (I J 5, 18). Oczyszczeni krwią Chrystusa, odrodzeni z Ducha
Świętego, chronieni przez Niepokalaną Dziewicę nie powinniśmy się lękać, ale powinniśmy
być wierni słowu Pana.
Warto przypomnieć, że satanizm niestety rozwija się na całym świecie, szczególnie wśród mas
ludzi młodych, na kt6rych wielki wpływ wywiera muzyka rockowa, ale także oddziałuje na
dzieci przy pomocy wielu środków, które wydają się niekiedy bardzo niewinne, jak choćby
niektóre filmy animowane, gry komputerowe, naklejki, itp.
Nadszedł czas, aby kapłani, wychowawcy i rodzice otworzyli oczy. Chociaż w Stanach
Zjednoczonych odkryto wiele zbrodni o podłożu satanistycznym, satanizm jest tam traktowany
tak, jak inne religie. Jest to zupełny absurd. To tak, jakby powiedzieć, że w demokracji
wszystkie ruchy mają prawo istnieć, także te, które nawołują do wprowadzenia dyktatury, czyli
do zniszczenia demokracji. Tym, którzy chcieliby pogłębić swoją wiedzę na temat
prawdziwego oblicza współczesnego satanizmu, polecam obejrzenie filmu na kasecie wideo:
Adoracja diabła (Ed. Dehoniane, Rzym). Zgodnie z ostrzeżeniem wydawcy zostały tam podane
informacje i pokazane obrazy przejmujące grozą (jest to ostrzeżenie dla osób bardziej
wrażliwych, które chcą obejrzeć ten film). Biorąc pod uwagę, że nagranie jest zaledwie tylko
pobieżnym szkicem, należy zakładać, że rzeczywistość wygląda jeszcze gorzej.
Egzorcyści obecni na spotkaniu międzynarodowym w Rzymie w 1994 roku zapoznali się z
jeszcze bardziej przerażającymi materiałami. Zostały one nam udostępnione przez psychiatrów i
egzorcystów amerykańskich. Szczególnie szokujące były informacje dotyczące torturowania
dzieci. Oczywiście mówiono potem, jak wiele może zależeć od egzorcysty prowadzącego
uwolnienie od wpływów złego ducha lub tez wyzwalającego z samego opętania.
MAGIA
Jest to jeden z głównych owoców okultyzmu, najbardziej rozpowszechniony wśród ludzi.
Mówię o nim dlatego, ponieważ spotykamy magię w każdej epoce historycznej i jest ona
stosowana u wszystkich ludów. Jednak trudno o niej mówić, gdyż mamy do czynienia z bardzo
rozległym zjawiskiem; można by zapełnić całe biblioteki książkami na ten temat. Nie
chciałbym powtarzać tego, co napisałem już na temat magii w mojej pierwszej książce
30
„Wyznania egzorcysty” (Edycja Świętego Pawła, Częstochowa), chociaż niektórych
fundamentalnych pojęć nie mogę pominąć.
Dlaczego magia?
Dlaczego magia cieszy się dziś taką popularnością? Powody są trzy i za chwilę je podam.
Magia jest jedną z podstawowych form zabobonu, gdyż - jak to nieustannie powtarzam - jest
matematycznym pewnikiem, że tam, gdzie upada wiara, zawsze rozwija się zabobon. Magia
występuje wszędzie niezależnie od rozwoju kulturalnego, naukowego i od postępu
ekonomicznego jednostek lub też całych narodów. Ci, którzy uczęszczają do magów, wcale nie
są osobami naiwnymi, niedoświadczonymi i analfabetami. Spotykamy ich wśród wszystkich
kategorii społecznych i zawodów; są wśród nich przemysłowcy, politycy, sportowcy, a także
nieszczęśliwie zakochani oraz ubodzy. Nie brak w tej grupie nikogo - zdarzają się nawet księża!
Dlaczego magia występuje we wszystkich epokach i wszystkich kulturach? Co skłania ludzi do
szukania porady u magów i czarowników? Oczywiście człowiek żywej wiary w różnych
okolicznościach swego życia zwraca się o pomoc do Boga. Lecz kiedy nie ma tej wiary albo
jest ona tak słaba, że współegzystuje z zabobonami, to człowiek pokłada ufność w pewnych
osobach, tak jakby one miały tajemną moc nad naturą, nad wydarzeniami, nad osobami poprzez
stosowane przez nich formuły, ryty,
amulety.
Te trzy powody, dla których magia jest tak popularna, to: strach, ciekawość i władza. Są to
odwieczne czynniki, które nigdy nie mają swojego końca.
1. Strach.
Istnieje zło, szerzą się choroby fizyczne i psychiczne, na które oficjalna medycyna nie znajduje
lekarstwa, zdarzają się również niepowodzenia lub też nieszczęścia. Można nagle stracić
zdrowie czy majątek, można doznać niespodziewanej porażki na polu uczuć.
Mogą wydarzyć się różne nieszczęścia następujące nagle jedno po drugim lub też pojawić się
różnorakie trudności, które wydają się być nie do przezwyciężenia. Gdzie znaleźć środki
zaradcze przeciwko takiemu pechowi? Osobiście nigdy nie byłem pechowcem, ale osób,
którym od jakiegoś momentu w życiu nic się nie udaje, spotkałem bardzo wiele. Gdy ktoś
doświadcza samych niepowodzeń (w pracy, w rodzinie, ze zdrowiem) i spostrzega, że
wszystkie środki zaradcze, do których się uciekał, okazały się nieużyteczne, czuje się
zmuszony, by sięgnąć po tzw. środki alternatywne - jest to eleganckie wyrażenie, przy pomocy
którego wiele razy usiłujemy przykryć naszą głupotę. Do tych środków alternatywnych należy
między innymi zwracanie się o pomoc do magów czyli do tych, którzy potrafią zrozumieć,
gdzie kryje się zło lub czary ("rzucono na ciebie urok" - tak brzmi jedna z najczęściej
stawianych diagnoz) czy potrafią wyjaśnić, dlaczego danej osobie nigdy nic się nie udaje i
obiecują magiczne lekarstwa.
Wspomniałem, że uczęszczają do magów także osoby, które wyróżniają się wielką kulturą.
Dzieje się tak dlatego, że gdy człowiek popada w nieszczęścia, to znajduje się w takim stanie
psychicznym, iż nie myśli ani nie rozumuje poprawnie; jest w stanie zaakceptować wszystko,
byleby tylko wyjść z trudnej sytuacji. Oto dlaczego inżynier będący specjalistą od elektroniki
zapłacił czterdzieści dwa miliony lirów za amulet zrobiony z bezwartościowych świecidełek.
31
Kazano mu nosić go zawsze przy sobie. Gdy na jego oczach otworzyłem ten amulet i
wysypałem jego zawartość, nie wytrzymałem i powiedziałem: "Proszę wybaczyć, ale czy nie
uważa się pan za kretyna, że pan w to uwierzył?" Inny przykład: mężczyzna zakochany do
szaleństwa, utraciwszy swoją piękną ukochaną, chce ją odzyskać za wszelką cenę. Powiedziano
mu, że musi okrążyć trzy razy stół na czworakach, dotykając językiem ziemi, a wtedy odzyska
swoją dziewczynę. Nie zawahał się ani chwili...
2. Ciekawość. Od ciekawości prawie że niewinnej ("Chcę usłyszeć, co mi powie"), przechodzi
się później do chęci poznania na drodze magicznej tego, co jest zakryte. Jest to jeden z filarów
okultyzmu. Bardzo często ludzie wypytują maga o przyszłość: "Co mnie spotka? Czy znajdą
pracę? Czy znajdą męża?" Zapytują też o teraźniejszość lub o przyczyny istnienia zła, które ich
spotyka ("Trzeba znaleźć winnego za wszelką cenę") albo też szukają wyjaśnienia swoich
wątpliwości ("Czy jest prawdą, że moja żona mnie zdradza i z kim?"), bądź też rady, jak mają
zachować się w danym przypadku ("Czy wziąć udział w konkursie lub dążyć do podtrzymania
znajomości z daną osobą, bądź zażywać takie a nie inne lekarstwo?"). Przy pomocy
massmediów, które z wielką pompą promują spektakle z udziałem magów, także ci, którzy
wcześniej nigdy o tym nie pomyśleli, aby do nich się zwrócić, teraz czują się do tego zachęcani.
3. Władza.
Pod tym pojęciem rozumiem chęć zysku materialnego, pragnienie sukcesu, bycia sławnym i
podziwianym za wszelką cenę, a także wolą zwycięstwa nad swymi rywalami, to jest:
konkurentami w handlu, w polityce, w karierze zawodowej, itp. Mówimy tutaj również o
pragnieniu odniesienia zwycięstwa za wszelką cenę, a więc także za cenę niszczenia innych.
Wkraczamy w ten sposób na teren tak zwanej "czarnej magii". Czasami człowiek pragnie
osiągnąć pożądane rezultaty na drodze magicznej lub za pomocą tych umiejętności, których nie
jest w stanie osiągnąć na drodze naturalnej: przez inteligencję, studia, zaradność, miłość do
innych i wtedy odwołuje się do tajemnych sił okultystycznych, które gwarantują mu odniesienie
sukcesu.
Można zwracać się do magów, kierując się jednym z trzech wymienionych wyżej czynników
lub też poświęcić się studiowaniu magii i jej praktykowaniu, chcąc samemu zostać magiem. W
obu przypadkach mamy do czynienia z wolą zwracania się do sił okultystycznych, dobrze nie
zidentyfikowanych. To wszystko wiąże się ze stosowaniem nieznanych formuł, rytów, aby
zdobyć wiedzę, której w inny sposób nie można posiąść (także jeśli potem to wszystko okazuje
się być zwykłą błazenadą) . Celem jest opanowanie sił natury i zapanowanie nad wydarzeniami
lub wywieranie wpływu na innych albo tez zdobycie umiejętności właściwej obrony przed
innymi.
Mamy wówczas do czynienia z zabobonem i bałwochwalstwem, gdyż chodzi o poszukiwanie
prawdy poza Bogiem i poza Jego prawami, które nie satysfakcjonują, albo w które się już nie
wierzy i dlatego dana osoba poszukuje innych dróg, odmiennych praw, różnych bóstw, które
mają przyjść jej z pomocą. Cała historia zbawienia obrazuje w alternatywę, która nie dotyczy
tylko ludu hebrajskiego, ale staje się symbolem całej ludzkości wszystkich czasów. Żydzi
znajdowali się pośród ludów pogańskich, które miały taką właśnie mentalność. Każdy lud miał
swoje bóstwa opiekuńcze, a każde terytorium posiadało swoich bogów. Stąd też wypływała
ciągła pokusa funkcjonująca pośród narodu żydowskiego: "Czy wierzyć w prawdziwego Boga,
32
który objawił się Abrahamowi, Mojżeszowi, prorokom, który wyzwolił ich z niewoli egipskiej
lub też wierzyć w bogów tych narodów, wśród których zamieszkiwali lub w opiekuńczych
bogów tych miejsc, w których przebywali? Kto bardziej zasługiwał na zaufanie, kto bardziej się
nimi opiekował i za kim bardziej opłacało się iść? W ten sposób wierność przeplatała się ze
zdradą, a ucieczka z decyzją powrotu; żyli niczym zawieszeni na huśtawce sprzecznych decyzji
i obietnic.
Podobnie zachowuje się współczesny chrześcijanin i można przypuszczać, że chrześcijanin
dnia jutrzejszego też nie będzie inny. Wyzwolony przez Boga poprzez chrzest z niewoli
szatana, depozytariusz Bożych obietnic dotyczących życia i ludzkiego przeznaczenia, które
dobrze zna, jest mimo wszystko wystawiony na nieustanną pokusę pójścia za ideałami tego
świata, ryzykując niebezpieczeństwo zatracenia. Także odwoływanie się do magii jest tym
oczywistym znakiem, że człowiek nie ucieka się do Boga, aby rozwiązać własne problemy, ale
wybiera te drogi, które wydają mu się łatwiejsze i wygodniejsze, nawet jeśli są one
powykrzywiane.
Żeby jeszcze lepiej zrozumieć motywy popularności magii w naszych czasach, nie wolno
zapomnieć o wpływie, jaki w tej dziedzinie wywierają massmedia, a szczególnie telewizja
poprzez upowszechnianie pewnych widowisk i reklamowanie osób, które nieustannie oszukują
widzów. Ministerstwo Zdrowia nie interweniuje, nawet jeśli ci oszuści obiecują uzdrowienie ze
wszystkich chorób oprócz raka, począwszy "od trombozy (zakrzepicy) do zapalenia stawów, od
cukrzycy po isjasz" ( cytuję słowa prof. Silvio Garattini, dyrektora Instytutu "Mario Negri",
odważnego i samotnego demaskatora tych publicznych oszustw). Tym problemem nie zajmuje
się prokuratura, która jest zbyt zapracowana ciągnącym sie miesiącami dochodzeniem nad
płaczącą figurką Matki Bożej, nie zdając sobie sprawy, że naraża się na śmieszność. Natomiast
gdy ktoś reklamuje siebie jako tego, który rzuca uroki i jest zdolny sprowadzić śmierć na inną
osobę, czyli że jest zabójcą, prokuratura nie interweniuje. Także księża, którzy z reguły na tym
polu są totalnymi analfabetami, nie wykazują zainteresowania tym tematem. Zacytuję tylko
jedno stwierdzenie z komunikatu Episkopatu w Campanii, opublikowanego 2 kwietnia 1995
roku: "Złe spojrzenie, zaczarowanie i rzucanie uroku są to akty wywodzące się z naiwności i
słabości wiary". Nie! Nie mogę się z tym zgodzić. Są one znacznie czymś więcej.
Przecież Biblia prowadzi dosłownie śmiertelną walkę przeciwko magii. Czytamy, ze także
inne ludy współczesne Hebrajczykom skazywały czarowników na śmierć. Oznacza to, że
istniało rozpowszechnione przeczucie, magia zawiera w sobie coś ze zła, coś diabelskiego,
dlatego należy ją eliminować. Oczywiście mówię tutaj o najgorszym typie magii, czyli o tym,
który Biblia potępia ok. 30 razy. Już w Księdze Powtórzonego Prawa (Pwt 18, 10-12) zostało
stwierdzone: "Nie znajdzie się pośród ciebie nikt, ( ...) kto by uprawiał wróżby, przepowiednie,
magię i czary; nikt, kto by uprawiał zaklęcia, pytał duchów, wywoływał umarłych.
Obrzydliwy jest bowiem dla Jahwe każdy, kto to czyni". Natomiast w Księdze Kapłańskiej (Kpł
19, 26) stwierdza się: "Nie będziecie uprawiać wróżbiarstwa. Nie będziecie uprawiać czarów".
W Księdze Wyjścia (Wj 22,17) czytamy: "Nie pozwolisz żyć takiej, która oddaje się czarom".
W Księdze Kapłańskiej zostało powiedziane wprost: "Jeżeli jaki mężczyzna albo jaka kobieta
będą wywoływać duchy albo wróżyć, będą ukarani śmiercią. Kamieniami zabijecie ich. Sami
ściągnęli śmierć na siebie" (Kpl 20, 27). Uciekano się, jak widzimy, do bardzo drastycznych
metod!
33
W Katechizmie Kościoła Katolickiego czytamy w nr 2117: "Wszystkie praktyki magii i czarów,
poprzez które zmierza się do podporządkowania mocy okultystycznych i wykorzystania ich na
własną korzyść oraz wywierania wpływu nadprzyrodzonego na bliźnich nawet dla zapewnienia
im zdrowia, są ciężkim przewinieniem przeciwko cnocie religijności. Takie praktyki jeszcze
bardziej zasługują na potępienie, gdyż towarzyszy im intencja szkodzenia innym albo gdy
odwołują się do interwencji złego ducha". Jest też potępione noszenie amuletów (które
magowie rozdają obficie z cudowną obietnicą, za co zresztą pobierają duże pieniądze). Zostaje
jasno stwierdzone w nr 2116: "Wszystkie formy oddawania czci boskiej siłom natury należy
odrzucić: odwoływanie się do szatana lub złych duchów, wywoływanie zmarłych bądź
stosowanie innych praktyk, które są kłamliwie uważane za objawienie przyszłości. Konsultacja
na podstawie horoskopów, zjawisk astrologicznych, wróżb z dłoni, interpretacja przepowiedni i
dziejów, a wreszcie poznawanie fenomenów widzących, uciekanie się o pomoc do medium, to
wszystko powoduje, że człowiek chce zapanować nad czasem, historią i wreszcie nad samymi
ludźmi, kierując się pragnieniem wykorzystywania własnych, ukrytych mocy.
Pozostają w sprzeczności z czcią i szacunkiem, które są wyrazem miłości i bojaźni, które
powinniśmy okazywać tylko samemu Bogu".
Nie istnieje tylko jedna forma magii. Do tej pory mówiliśmy o magii właściwej i prawdziwej,
która dzieli się na magię wyższą i niższą, to jest na magię białą i czarną. Jest ona naprawdę
niebezpieczna, ponieważ odwołuje się do interwencji złego ducha i może stać się przyczyną
chorób pochodzących od złego, a nawet samego opętania diabelskiego. Jest to ta magia, którą
Biblia potępia.
Lecz istnieje także magia prosta (wiejska) lub terapeutyczna: czarownik wiejski albo wiejska
starowinka, która zna niektóre zioła, odmawia modlitwy i każe sobie za nie płacić. W tych
przypadkach nie ma niebezpieczeństwa i nie należy dać się zwieść słowom; np. samemu
faktowi, że osoby te nazywane są miejscowymi czarownicami czy czarownikami.
Istnieje też magia oszukańcza, czyli ta, którą reklamuje sie w gazetach i w telewizji. I dziś jest
ona najbardziej rozpowszechniona, dlatego też zasługuje na osobne omówienie.
Magia - oszustwo
W celu zdemaskowania tej formy magii, rozpropagowanej przy pomocy wszelkich środków
reklamowych, uczony Armando Pavese napisał książkę pełną zdrowego rozsądku i dokładnych
danych pt. „Come difendersi dai maghi?” [Jak bronić się przed czarownikami? (Ed. Piemme
1994), do której też chętnie się odwołuję. Pavese ujawnia triki czarowników i magów, podobnie
jak uczynił to francuski prestidigitator Gerard Maya, w swojej książce dotyczącej działalności
oszustów parapsychologii. Kto poważnie zajmuje się tym tematem, ten wie, jak ważne jest, aby
ustrzec się przed tymi sztuczkami. W czasie jednego z wywiadów, którego udzielałem dla
niemieckiej telewizji, zapytano mnie, dlaczego dziś jest tak wielu magów.
Odpowiedziałem prawie spontanicznie: "Ponieważ wierzą Biblii". Poproszono mnie o
wyjaśnienie tego stwierdzenia. Odpowiedziałem: "Biblia stwierdza, że liczba głupców jest
nieskończona, a magowie właśnie na to liczą”.
Przyjrzyjmy się niektórym z tych osobistości, aby wyrobić sobie na ten temat pewny pogląd.
34
W 1979 roku panowie Davanzo i Bortolotto zaczęli organizować kongresy dla czarowników i
magów. Zmierzali oni do założenia związku zawodowego. W 1980 roku dyplom maga,
alchemika, astrologa, wróżbity, okultysty, czarnoksiężnika, spirytysty kosztował 30000 lir6w.
W 1982 roku poseł Chrześcijańskiej Demokracji - pan Contu, zaproponował uchwalenie
ustawy, która zezwalałaby na rejestrację związku zawodowego doradców i działaczy
okultyzmu. Przeważył zdrowy rozsądek deputowanych, którzy nie dopuścili, aby rozpoczęto
dyskusję nad tą propozycją. A na tym polu zdrowy rozsądek jest najbardziej koniecznym
rekwizytem. Przy jego pomocy z łatwością można zdemaskować całą armię oszustów.
Opowiadano mi na przykład o czarowniku, który zapala trzy świeczki ułożone w trójkąt, spala
trochę kadzidła, błogosławi szklanką z wodą, używając tajemnej formuły i daje ją do wypicia.
Nie trzeba wiele, aby zrozumieć, że te wszystkie czynności są tylko pozbawioną znaczenia
inscenizacją. A jednak zarabia on na tej działalności miliardy.
Spójrzmy na jednego z najbardziej sławnych magów,
Marka Belelli, który oddziaływał za pośrednictwem swoich występów w telewizji i kazał się
nazywać "boskim Otelmą". W 1987 roku wynajął statek Enrico Costa i zorganizował magiczny
rejs. Było to turystyczne przedsięwzięcie połączone z magicznymi praktykami i okultyzmem:
na statku prowadzono kursy astrologii i wróżenia, czytania z ręki, przepowiadania z kart,
prowadzono seanse hipnotyczne, sprawdziany mocy. Skazany za oszustwo, za wyłudzenie 20
milionów od młodego człowieka, chorego na depresję, zgodził się, aby odpowiedzieć na kilka
pytań z zastosowaniem wykrywacza kłamstw doktora Gagliardi. Przyznał on, że 92% magów to
oszuści. Wyznał, że żądał 500 000 lirów za magiczny napój, a jego magnetyczny, fluid jest
tylko owocem sugestii.
Spójrzmy teraz na Bruna Bassi, zwanego magiem Basin. Z pewnością ma głowę do interesów.
Sprzedaje korespondencyjne kursy magii i wróżenia, i konsekwentnie przyznaje dyplomy po ich
ukończeniu. W latach 80 wydawał katalog magicznych, satanistycznych, spirytystycznych
artykułów, oferując do sprzedaży: krew smoka, czarne kadzidło, czary miłości, woskowe lalki
dla rzucenia uroku nienawiści i śmierci, talizmany umożliwiające rozkazywanie duchom.
Przytaczam ogłoszenie z wysokonakładowej gazety (oczywiście chodzi o płatne ogłoszenie ):
"Tiziana, wielka mistrzyni nauk okultystycznych, astrolog, egzorcysta, demonolog, jest w stanie
oddać ci ukochaną osobę w krótkim czasie, umożliwia zawieranie związków na tle seksualnym,
niszczy na zawsze uroki albo czary rzucone na osoby czy pomieszczenia; eliminuje rywali i
konkurentów. Da ci sukces i bogactwo. Jest członkinią włoskiego i europejskiego związku". Nie
zostało napisane, o jaki dokładnie związek chodzi, być może o związek "miłośników myszki
Miki".
Jest jeszcze jeden mag, którego nie można pominąć milczeniem: Giuseppe Moreno. Pod jego
zdjęciem widnieje wielki podpis: "mag pobłogosławiony przez Papieża". Warto zauważyć tę
dwuznaczność, na której żeruje. Aby być pobłogosławionym przez Papieża, wystarczy włączyć
radio czy telewizję w niedzielę w samo południe. Ale wielki podpis pod jego zdjęciem wydaje
się sugerować, że Papież pobłogosławił nie tylko jego osobę, ale całą jego działalność. Jaka to
działalność? Składają się na nią: wróżbiarstwo, medialność; rytuały, egzorcyzmy, rzucanie
uroków, biała i czarna magia. Głosi, że swoją mocą przewyższa wszystkich innych, ponieważ
zawarł przymierze krwi ze swoim duchem-przewodnikiem. Czego chcieć więcej?
W Turynie, w 1993 roku otwarto pierwszą wystawę astrologii, ezoteryzmu, nauk
wróżbiarskich, itp., nazwaną "Magiczna". Wystawa obejmowała 71 stoisk, z których 26 było
35
zajętych przez osoby oddające się sztukom magicznym (jak np. wróżenie z ręki, konsultacje
astrologiczne) i 27 stoisk z przedmiotami służącymi do uprawiania magii. Kogo można było
tam spotkać? Była Rosanna, która podawała się za wykładowcę Katolickiego Uniwersytetu
Uni-Tre w Mediolanie. Także tu warto zauważyć tą dwuznaczność: nikt nie wie, czym jest ten
nieuchwytny uniwersytet Uni-Tre, ale wszyscy znają Katolicki Uniwersytet w Mediolanie i
myślą, że chodzi o ten sam. Była tam Carima z Valenza (prowincja Alessandria), która
twierdziła, że jest reinkamowaną Kleopatrą. Była sama organizatorka Laura Casu, według
której religie mają swoje znaczenie dopóki człowiek czuje potrzebę ich wyznawania. Ale -
według niej - taka potrzeba będzie trwać już niedługo, bo wkrótce nastanie superczłowiek. Ze
swojej strony ona sama nie potrzebowała słuchać nauczycieli, ponieważ otrzymywała przekazy
od jakiejś istoty wewnętrznej, zwanej Gabrielą.
Ważne jest to, że ci bohaterowie są całkowicie świadomi całego zamętu, jaki zaprowadza
szarlataneria. Gennaro Brianzi, europejski przewodniczący magów, nie zawahał się stwierdzić,
że 98% magów to oszuści. Przykładem może być chociażby zapłata za uzyskany rezultat
pozytywny. Na podstawie badań statystycznych można stwierdzić, że w tych przypadkach, gdy
zapłata uzależniona jest od spełnienia prośby, rezultaty pozytywne spowodowane są
przyczynami naturalnymi, bez żadnego wpływu magicznego. Takie pozytywne, naturalne
rozwiązanie problemów to ok. 50% z przypadków przedstawianych magowi. Stąd też mag,
który każe sobie płacić za pozytywny rezultat, wie od razu, że traci 50% klientów; ale druga
połowa wróci do niego i zapłaci, dziękując za nic.
Kolejną zasługą Pavesiego jest to, że odbrązowił dużą liczbę magów, podobnie jak uczynił to
Massimo Introvigne w stosunku do satanistów. Studiując żółte stronice książki telefonicznej,
można zauważyć, że przy jej pomocy reklamuje się ok. 1300 magów w całych Włoszech.
Załóżmy, że jest jeszcze wielu innych skromniejszych i bardziej ukrytych,. ale nie dajmy się
bezmyślnie zasugerować podanym liczbom bez dokładnych punkt6w odniesienia. Jest jeszcze
jeden bardzo przykry aspekt magii oszukańczej, któremu w swojej książce Armando Pavese
zdecydowanie stawia czoło, nazywając go "konsumizmem cudu maryjnego".
Niestety, nie jest to żadna nowość, że można promować swoistą mieszankę składającą się z
sacrum i profanum, z religii i z magii, aby osiągnąć ekonomiczne korzyści. I w ten sposób
ludzie, którzy raz zostali oszukani, nie wiedzą, komu wierzyć i nie wierzą już nikomu oraz
niczemu. Czasami chodzi o niepotrzebne lęki i obawy. Często zapytywano mnie o plastikowe
koronki różańca, na których niektórzy dostrzegali czarodziejskie znaki, pochodzące od złego.
Nie było to prawdą, chodziło tylko o tanie koronki, wytłaczane
"w olbrzymich ilościach, na których niektóre wizerunki (szczególnie na powierzchni małego
krzyżyka) były nieczytelne z powodu zużycia matrycy. W tym wypadku nie należy się obawiać,
gdyż tutaj nie ma żadnego oszustwa.
Z prawdziwym złem mamy do czynienia wtedy, gdy fałszywy mag wykorzystuje swoje
zdolności handlowe i umiejętność sugestii, dołączając do tego elementy święte. Przykładem
może być Bandinelli, który dokonuje niezawodnych cudów w imię Madonny z Medjugorie.
Reklamuje swoje zdolności natychmiastowego uzdrawiania z dwudziestu trzech rodzajów
chorób. Widać, że ten system zdaje egzamin, ponieważ może sobie pozwolić na luksus reklamy
obejmującej dwie strony TELECOM-u, a ponadto ma 18 numerów telefonicznych i 12 punktów
kontaktowych poza granicami Włoch. Sądzę, że bije w tym niejednego męża stanu. Jego
metoda uzdrawiania jest prosta: patrzy na statuetkę Madonny, rozkłada ramiona, potrząsa
36
palcami i osoba zostaje uzdrowiona. Ale szybko dodaje, że osoba mogłaby być uzdrowiona,
nawet wtedy, gdyby trzymał ręce w kieszeni. Ludzie masowo w niego wierzą - przyjmuje 300
os6b tygodniowo (więcej niż egzorcysta poświęcający się tylko temu zajęciu) za skromną
zapłatą 50000 lirów, co daje mu 15 milionów na tydzień.
Pavese przedstawia nam także Marellę Merani, która w każdy poniedziałek pokazywała za
pośrednictwem piemonckiej telewizji wizerunek Jezusa, promieniując uzdrowicielskim fluidem.
Wystarczało tylko patrzeć w ekran telewizora. Potem posunęła się jeszcze dalej, sprzedawała
mianowicie wodę-światło, a następnie wystawiwszy figurkę Madonny Łaskawej, sprzedawała
płyn do włosów. W trakcie jednej z transmisji zatelefonował ktoś z telewidzów stwierdzając, że
ten fluid Jezusa sprowokował u niego mocny katar tak, jak w czasie przeziębienia.
Otrzymał odpowiedź: "Miał więc pan okazję przekonać się, że fluid istnieje". A czy przyczynia
się on do wzrostu włosów lub też powoduje przeziębienie, to już nie ma znaczenia. Merani
wyznała, że wszystko się zaczęło od automatycznego (bez udziału jej umysłu) pisania. Wtedy
też poczuła, że otrzymała szczególny charyzmat; coś więcej niż obecność ducha-przewodnika,
dyktującego słowa i sugerującego wykonywanie określonych gestów. Na zadane pytanie, czy
zdaje sobie sprawę, że uprawia magię, odpowiedziała obrażona, że nie. Przypadek ten to
przykład typowej fałszywej magii, która wykorzystuje wszystko to co jest święte, aby osiągnąć
korzyść materialną.
Znana jest również postać Ebe Giorgini, zwaną "Mamą Ebe". W latach 70. w S. Baronto
(Pisotoia) prowadził; klasztor z 38 siostrami i 17 seminarzystami pod wezwaniem Pobożnego
Dzieła Jezusa Miłosiernego. Zauważmy jak bardzo sugestywna jest ta nazwa, która wciąż jest
stosowana dla określenia różnych "pobożnych działalności". Miasteczko S. Baronto wkrótce
zapełniło się hotelikami i restauracjami, tak jak to zwykle bywa w miejscowościach
posiadających swoje sanktuaria. O założycielce tej "pobożnej" wspólnoty mówiono:
"uzdrowicielka, stygmatyczka, cudotwórczyni". Jak się później okazało, Mama Ebe dorobiła się
na tej działalności trzech jachtów, wielu mieszkań, a także drogich futer i klejnotów. Mówiąc
wprost, można stwierdzić, że potrafiła bardzo dobrze przemienić wiarę w Boga Trójjedynego na
kult boga-mamony. Do tej działalności udało się jej wciągnąć także dwóch księży. W 1994 roku
została ona skazana na dziesięć lat więzienia. Lecz przez wielu swoich wielbicieli nadal jest
uważana za świętą. Przynajmniej ten jeden raz przypadek fałszywej magii został rozwiązany
przez prokuraturę. Chcielibyśmy, aby takich rozwiązań było więcej, szczególnie wtedy, gdy
jakiś czarownik reklamuje się jako specjalista od czarnej magii i rzucania uroków
sprowadzających śmierć. Nawet jeśli rzucenie takiego uroku do niczego nie prowadzi, to mamy
do czynienia z oszustem.
Kończąc rozdział na temat magii, tej właściwej i prawdziwej oraz magii fałszywej, muszę
stwierdzić, że najbardziej niepokoi mnie fakt, iż miliony ludzi odwołują się do zastosowania
tego typu praktyk. Poszukują prawd i środków, które nie pochodzą od Boga; nie odwołują się
do jedynego Mistrza i jedynego Zbawiciela. Stąd też bardziej niż kiedykolwiek jako środka
zaradczego potrzebujemy nowej ewangelizacji, czyli nauczania religii i szczerego poszukiwania
prawdy. Warto przypomnieć sobie słowa św. Pawła, stanowiące jakby jego testament,
skierowane do wiernego Tymoteusza: "Zaklinam cię wobec Boga i Chrystusa Jezusa (...) głoś
naukę, nastawaj w porę, nie w porę, w razie potrzeby wykaż błąd, poucz, podnieś na duchu z
całą cierpliwością, ilekroć nauczasz. Przyjdzie bowiem chwila, kiedy zdrowej nauki nie będą
znosili, ale według własnych pożądań - ponieważ ich uszy świerzbią - będą sobie mnożyli
37
nauczycieli. Będą się odwracali od słuchania prawdy, a obrócą się ku zmyślonym
opowiadaniom" (2 Tm 4, 1-4).
SPIRYTYZM
Kolejną gałęzią okultyzmu jest spirytyzm inaczej zwany "nekromancją".
Dotykamy tu bardzo ważnego zagadnienia. Spirytyzm to zło, które współcześnie szerzy się z
wielką mocą; szczególnie pośród młodzieży. Stajemy wobec zła, które, podobnie jak w
przypadku magii, jest spowodowane wynikiem braku wiary. Człowiek próbuje szukać prawdy,
idąc po wykrzywionych drogach, które są odległe od tych wskazanych przez jedynego Mistrza.
Spirytyzm ma wiele twarzy i prowadzi do wielu konsekwencji. Ograniczę się w swoim
wykładzie do tego co, moim zdaniem, jest najbardziej praktyczne, pozwalając sobie
równocześnie na wiele dygresji,
Czym jest spirytyzm?
Spirytyzm jest wzywaniem zmarłych lub duchów w tym celu, aby uzyskać odpowiedzi na
postawione im pytania. Chodzi o wzywanie, czyli przywoływanie ich obecności, prawie zawsze
w formie niewidzialnej i nieodczuwalnej zmysłami. aby móc postawić pytania z zamiarem
otrzymania na nie odpowiedzi. Przywoływanie zmarłych. Czyli wywoływanie dusz zmarłych
jest pojęciem zrozumiałym. Nie możemy tego samego powiedzieć, np. o wywoływaniu
duchów. Wiemy, że istnieją czyste duchy (aniołowie), którzy zostali stworzeni jako dobre przez
Boga; wiem też, że część z nich, zbuntowawszy się przeciw Bogu, stała się demonami. Ale nic
więcej ponad to o nich nie wiemy. Spirytyści mówią także o duchach-przewodnikach o istotach
bliżej nie zidentyfikowanych albo też wymieniają inne nazwy, które kojarzą się z fantastyką;
czyli chodzi tu raczej o wymysły ludzkie, całkowicie niedorzeczne.
Powiedzmy też od razu, że spirytyzm sięga początków ludzkości. U wszystkich ludów, także
tych najbardziej starożytnych, znajdujemy pragnienie i pokusę rozmawiania przede wszystkim z
umarłymi przy pomocy różnych metod i osób, w zależności od uwarunkowań społeczno-
kulturowych danej epoki lub mentalności danego ludu. Chciałbym wspomnieć o pozytywnym i
ważnym aspekcie tych prób, które są po części usprawiedliwione w przypadku ludzkości
pozbawionej światła Objawienia. Można dostrzec w nich istnienie wrodzonego przekonania o
nie śmiertelności duszy, które ujawniło się zanim jeszcze wielcy filozofowie i myśliciele podjęli
próby racjonalnego wyjaśnienia lub uzasadnienia tej prawdy.
Skąd bierze się pragnienie rozmawiania z umarłymi?.
Jakie są jego podstawy? Sądzę, że powody mogą być na stępujące:
1. Ciekawość albo pragnienie poznania. Chodzi o taki ciekawość, czy w ogóle tego typu próba
się powiedzie czego się można dowiedzieć albo jaką odpowiedź otrzymamy na postawione
pytania. Może to być związane z pragnieniem przekonania się, czy naprawdę istnieje życie
pozagrobowe, jak ono wygląda i jak się je przeżywa.
38
2. Drugim powodem może być mocne uczucie, wiążące nas z osobą zmarłą, z którą nie
chcielibyśmy się rozstać. Dominuje wówczas pragnienie rozmawiania z bliską nam osobą,
dowiedzenia się "jak się czuje", upewnienia się, że żyje i jest nam bliska.
3. Jeszcze innym mocnym bodźcem może być chęć poznania rzeczy przyszłych przy
postawieniu założenia, że zmarli je dobrze znają. Może też chodzić o uzyskanie porady w
chwilach wątpliwości związanych z podejmowaniem decyzji dotyczących tego, jak człowiek
powinien w danej sytuacji postąpić.
4. Dołączę jeszcze jeden powód, szczególnie ważny, który ma miejsce w przypadku
wywoływania duchów. Chodzi mianowicie o pragnienie uzyskania opieki lub też otrzymania
szczególnej mocy za ceny podporządkowania się duchom. Człowiekowi też może się wydawać,
iż jest w stanie je sobie podporządkować i wykorzystać do własnych celów.
Sądzę, że ci, którzy mają wiarę i posiedli wielki dar poznania prawd objawionych, dobrze
wiedzą, dlaczego Biblia: Stary i Nowy Testament, a wraz z nią Kościół, zabraniają stosowania
wszelkich form spirytyzmu. Kto wierzy, ten szuka i znajduje odpowiedzi na swoje wątpliwości
w Bożym Słowie.
Bóg przemawia do człowieka, zatem chęć poszukiwania prawdy w świecie pozaziemskim, bez
odniesienia się do Pana Boga i kroczenie po wypaczonych drogach ludzkich kombinacji,
stanowi poważne wykroczenie przeciwko pierwszemu przykazaniu. Mamy wtedy do czynienia
z zabobonem, odejściem od prawdy i przylgnięciem do błędu. Kim jest ten, który odpowiada na
zadawane pytania podczas spirytystycznych seansów? Możemy tu mieć do czynienia z
oszukańczymi sztuczkami lub też zwykłą sugestią czy też zjawiskami paranormalnymi, a nawet
interwencjami diabelskimi. Dlatego też w Biblii mocno brzmią słowa potępienia. Wystarczy
chociażby przypomnieć mocne słowa z Księgi Powtórzonego Prawa, do których jeszcze
powrócimy: Kto wywołuje zmarłych, jest przeklęty przed Bogiem (por. Pwt 18, 12). Równie
jasne jest stanowisko Kościoła. Ograniczę się do zacytowania tylko jednego sformułowania:
"Nie wolno uczestniczyć z pomocą medium bądź bez jego pośrednictwa, posługując się hipnozą
lub też nie, w seansach lub pokazach spirytystycznych, nawet jeśli wyglądają one uczciwie i
pobożnie; i niezależnie od tego, czy zadaje się pytania duszom lub duchom, czy też słucha się
ich odpowiedzi na zadane pytania, czy też zadawala się tylko samą obserwacją" (z deklaracji
Świętego Oficjum z 24 kwietnia 1917 r.).
Jest to odpowiedź wyjątkowo kompletna i dostosowana do naszych czasów. Na przykład, gdy
czytamy słowa: "z pomocą medium lub też bez jego pośrednictwa", to wydaje się, iż orzeczenie
Świętego Oficjum znacznie wyprzedza czas i dotyczy również naszej współczesności, w której
podczas seansów spirytystycznych korzysta się z różnych pomocy: szklanek i monet,
magnetofonu, telewizora, telefonu, komputerów, a przede wszystkim z automatycznego pisania.
A gdy czyta się słowa: "nawet jeśli wyglądają one na uczciwe i pobożne", to można pomyśleć,
iż przewidziano istnienie pewnych form i nowych ruchów, jak np. Ruch nadziei, do których
jeszcze powrócę.
Teraz chciałbym jeszcze pokrótce powrócić do omówienia części pozytywnej, to znaczy do
tego, co na temat zmarłych mówi nam Objawienie. Zgodnie z nauką zawartą w Objawieniu
39
dusze zmarłych idą do raju, do czyśćca albo do piekła. Jest to prawda, która została
potwierdzona także przez dwa sobory: w Lionie i we Florencji. Można jeszcze oczekiwać na
dokładniejsze określenie tej prawdy, niemniej jednak główna myśl wyrażona w Biblii jest jasna
i bogata w praktyczne konsekwencje. Wymienię jedną z najważniejszych: mamy tylko jedno
życie, które jest okresem próby i od tego nie ma odwołania. Sama Ewangelia również nie
pozostawia co do tego żadnych wątpliwości. Dlatego też, charakterystyczna dla wielkich religii
Wschodu historia o reinkarnacji, w którą dziś wierzy jedna czwarta Włoch6w, jest nie do
przyjęcia i pozostaje w wyraźnej sprzeczności z wiarą w zmartwychwstanie,
która znajduje się u podstaw samego chrześcijaństwa. Niewierzący mogą mieć powody, aby
usprawiedliwiać się i być może akceptować istnienie reinkarnacji poparte intuicją, która każe
nam przyjąć założenie, że dusza jest nieśmiertelna. Ale takie założenie jest niewybaczalnym
błędem w przypadku osób znających Objawienie i wierzących w zmartwychwstanie ciała, które
zostało im wysłużone przez zmartwychwstanie Chrystusa.
Wiara udziela nam również dodatkowo pewnych informacji na temat aktywności dusz
zmarłych. Pomyślmy o wielkim dogmacie o świętych obcowaniu. Kościół naucza, że dusze
zbawionych znajdują się w raju, mogą one wsłuchiwać się w nasze prośby i wstawiać się za
nami, natomiast dusze pozostające w czyśćcu mogą korzystać z naszej modlitwy
wstawienniczej i również wypraszać dla nas
potrzebne łaski. To wszystko nie dzieje się wprost, lecz za pośrednictwem samego Boga. W ten
sposób możemy sądzić, że za pośrednictwem Boga i dzięki Jego łasce nasi bliscy zmarli
obserwują nasze poczynania. Zauważmy pewien mały szczegół w przypowieści o bogaczu i
Łazarzu. Choć bogacz widział Łazarza na łonie Abrahama (który obrazuje Boga), nie zwrócił
się on bezpośrednio do Łazarza, ale do Abrahama: "Powiedz Łazarzowi..." Uczynił tak,
ponieważ między nami a zmarłymi istnieje dystans nie do pokonania; oni żyją w innym
wymiarze, a my możemy wejść w relacje z nimi tylko przez samego Boga.
Może się wydawać, że zbyt mało zostało powiedziane na temat aktywności dusz zmarłych.
My, egzorcyści, często stajemy przed tego rodzaju problemami, które chcielibyśmy zgłębić,
więc poświęcę temu zagadnieniu osobny rozdział. Wierzę, że gdy teologowie ponownie
pokochają bardziej teologię niż socjologię, to nasze dziedzictwo poznawcze zawarte w Biblii
wprost lub pośrednio, zostanie jeszcze ubogacone. Nie wolno wszakże zapominać, że podstawą
wszystkiego jest Objawienie. Kto chce iść krętymi drogami spirytyzmu, ten oddala się od Boga
i od samej prawdy. Ktoś może pokręcić nosem, sądząc że zostało za mało powiedziane, a samo
źródło Objawienia nie jest wystarczający narzędziem poznania. Przypomnijmy więc sobie, że
mówimy tutaj o wymiarze nadprzyrodzonym, który jest nieosiągalny dla ludzkiej wiedzy i dla
naukowego doświadczenia. To ostatnie dotyczy bowiem poznania świata natury .Sądzę, że
dopóki człowiek będzie żył na tej ziemi, dopóty będzie dokonywał nowych odkryć. Lecz
prawdy nadprzyrodzone, a zwłaszcza te, które dotyczą świata niewidzialnego, nigdy nie będą
dostępne naukowemu doświadczeniu i w ogóle badaniom nauk doświadczalnych:
nieśmiertelność dusz istnienie aniołów i diabłów, istnienie nieba-czyśćca-piekła, istnienie
samego Boga. Tutaj tylko Objawienie daje nam pewność, a wiara jest darem Ducha Świętego, a
nie owocem ludzkich wysiłków.
Czy jest możliwy bezpośredni kontakt ze zmarłymi?
40
Istnieje radykalna różnica pomiędzy życiem ziemskim a życiem wiecznym. Powiedzieliśmy
już, że dusze zmarłych idą do nieba albo do czyśćca lub do piekła. Objawienie dostarcza nam
najbardziej istotnych danych, które są konieczne dla osiągnięcia zbawienia. Wiara polega nie
tylko na uwierzeniu w nie, ale także na umiejętności poprzestania na tym. Nie ma wiary bez
pokory, dlatego też w Biblii zawarte jest upomnienie: "Nie szukaj tego, co jest zbyt ciężkie, ani
nie badaj tego, co jest zbyt trudne dla ciebie" (Syr 3,21).
Różnica między życiem ziemskim a życiem wiecznym jest tak wielka, że ten kto jej
doświadczył, jak choćby św. Paweł, ogranicza się do stwierdzenia, że język ludzki nigdy nie
jest w stanie wyrazić tego, co tam się widziało i słyszało (por. 2 Kor 12,4).
Na przykład teologowie stawiają sobie pytania: czy niebo jest stanem, sposobem bycia czy też
określonym miejscem. Dwa ziemskie wymiary czasu i miejsca w życiu wiecznym mają
zupełnie inne znaczenie niż w życiu ziemskim, niemniej zarówno dla aniołów, jak i dla ludzi
istnieją zawsze ograniczenia, ponieważ tylko Bóg jest nieskończony. Dodam jeszcze, że
zarówno warunki bytowania zmarłych, jak i złych duchów, są warunkami tymczasowymi
(prowizorycznymi), ustanowionymi aż do skończenia świata. Człowiek jest złożony z duszy i
ciała; ta całość została rozbita przez grzech, który przyniósł śmierć ("Jeżeli zjecie owoc
zakazany, pomrzecie" - powiedział B6g do Adama i Ewy).
Chrystus przez swoje zmartwychwstanie wysłużył zmartwychwstanie ciał, lecz ono nadejdzie
dopiero na końcu świata (wyjątkiem jest tu Najświętsza Maryja Panna). Stąd też aktualna
szczęśliwość, np. św. Franciszka, jest jeszcze niepełna. Będzie ona pełna na końcu świata, kiedy
także jego ciało zostanie uwielbione wraz z duszą. Dla samych złych duchów aktualna sytuacja
jest także prowizoryczna, choć ich decyzja jest nieodwołalna i ich los jest przesądzony. Św.
Piotr i św. Juda Tadeusz piszą, że na razie demony pozostają związane w Tartarze, oczekując
sądu. Faktem jest natomiast, że do ostatecznego dnia mają możliwość czynienia zła, kierowani
nienawiścią do Boga i człowieka.
Jak z tego widać, niewiele możemy powiedzieć na temat życia wiecznego. Wiemy tak
niewiele, że sam św. Tomasz zachęca nas, abyśmy mieli również na uwadze prywatne
objawienia świętych. Musiałem dokonać tego wstępu niezależnie od tego, że wiąże się on z
licznymi znakami zapytania, stawianymi po to, abyśmy maksymalnie dowartościowali dane
Objawienia i zasady postępowania, jakie ono nam sugeruje, nie dziwiąc się zbytnio temu, czego
nie znamy. Trzeba zaufać Bogu. Tylko po przyjęciu tych uwag można będzie mówić o
wywoływaniu zmarłych. Jest to bowiem forma najbardziej rozpowszechniona, choć to, o czym
mówimy, odnosi się także do wywoływania duchów.
Powiedzieliśmy już, że spirytyzm znajduje się u szczytu popularności. Jeżeli w ubiegłym
wieku był tylko domeną dorosłych i praktykowano go przy udziale medium wywołującego
zmarłych, to dziś dominują inne formy, które już wcześniej wymieniałem. Ksiądz Casale,
arcybiskup Foggi i przewodniczący Centrum Badan Nowych Religii, przeprowadził ankietę w
swojej diecezji. Wynikało z niej, że 36% młodzieży szkół wyższych przynajmniej parę razy
brało udział w praktykach spirytystycznych, a 17% młodych ludzi jest przekonanych, że
naprawdę nawiązało kontakt ze zmarłymi. Na podstawie niepełnych danych, pochodzących z
innych części Włoch, sądzę, że tego typu rezultaty mogą być uogólnione. Dodajmy jeszcze fakt,
że dzięki zastosowaniu nowych środków (magnetofon, telefon, komputer, telewizor,
automatyczne pisanie) spirytyzm może być praktykowany indywidualnie, bez zwoływania
grupy osób.
41
Zanim przejdę dalej, niech mi będzie wolno uczynić jeszcze jedną dygresję. Pośredni wpływ
na rozwój spirytyzmu wywarła książka, która tak naprawdę ze spirytyzmem nie ma nic
wspólnego, autorstwa R. A. Moody'ego pt. „Życie po życiu”. Po jej opublikowaniu wydano
jeszcze wiele innych podobnych książek, zawierających świadectwa osób, które przeszły śmierć
kliniczną i powróciły do normalnego życia. Są to opowiadania, które niewiele różnią się
pomiędzy sobą i są bardzo optymistyczne. Osoby opowiadają o jasnym świetle, o odczuciu
miłości i o doznaniach nieprzyjemnych, gdy orientowały się, że powracają do ziemskiego życia.
Jest oczywiste, że w tych przypadkach osoby te jeszcze nie zmarły (nie jest łatwe dokładne
ustalenie momentu śmierci właściwej). Tego typu przypadki są badane przez naukę i nawet,
jeśli rozbudziły pragnienie poznania tego, co dzieje się z człowiekiem po śmierci, nie mają one
nic wspólnego ze spirytyzmem.
Co powinniśmy powiedzieć osobom, które praktykują spirytyzm? Co powiedzieć tym
rodzicom, którzy, zaskoczeni nagłą śmiercią swojego dziecka, szukają pociechy w
informacjach, jakie zmarły przekazuje im za pośrednictwem różnych nośników głosu czy
tekstu. W tym miejscu stajemy przed koniecznością dokonania jasnego wyboru: jeżeli chcemy
trwać przy prawdzie i nie trwonić czasu w pogoni za bajkami, to powinniśmy iść za tym, co
sugeruje nam wiara. Natomiast jeżeli szukamy bezsensownego pocieszenia u kogoś, kto
oszukuje nas i samego siebie, to wypaczonych dróg niewłaściwego postępowania jest wiele.
Ponieważ sądzę, że czytelnicy szukają prawdy, zatrzymam się przez moment przy trzech
fundamentalnych stwierdzeniach, które postaram się dokładnie wyjaśnić:
1. Kto wypytuje zmarłych, ten jest przeklęty przed Bogiem.
2. Bóg może zezwolić, aby jakiś zmarły ukazał się nam; albo byśmy mogli usłyszeć jego głos.
3. Subiektywnie dobra treść otrzymywanego przesłania nie wystarcza, aby powiedzieć, że
źródło jego pochodzenia jest dobre.
1. Kto wypytuje zmarłych, ten jest przeklęty przed Bogiem. Zamiast przytaczać liczne
fragmenty biblijne, wolę powtórzyć jeszcze raz tę twardą regułę potępienia z Księgi
Powtórzonego Prawa (por. Pwt 18, 12), z nadzieją, że zostanie ona na trwałe zapisana w
naszych umysłach. Aby zrozumieć w pełni wartość tych słów, konieczna jest wiara w Boga,
który jest Ojcem nieskończenie dobrym i pragnie naszego dobra. Trzeba uwierzyć w te
wszystkie zakazy, które Bóg nam daje (jak choćby zakazy zawarte w Dekalogu) , służą one
bowiem naszemu dobru.
Bóg miłuje wszystkich: zarówno żyjących, jak i zmarłych. Gdyby dialog prowadzony ze
zmarłymi był użyteczny, to wówczas byłby dla nas dobrem i Bóg, jako pierwszy, poleciłby nam
tę formę kontaktu ze zmarłymi. Jeżeli jednak tak stanowczo nam tego zabrania, to czyni tak
dlatego, że wie, iż dialog ten jest dla nas szkodliwy; odwraca naszą uwagę od Boga, oddala nas
od prawdy i szkodzi rozwojowi naszej wiary. Temu, kto posiada dar Objawienia, wystarczy
wiedzieć, że Bóg czegoś nie chce, aby uniknąć tego, co zakazane. Kto nie zna Objawienia, ten
nie popełnia nieposłuszeństwa wobec Boga, praktykując spirytyzm, ale to wcale nie chroni go
przed szkodliwymi jego .konsekwencjami.
2. Bóg może pozwolić, aby zmarły ukazał się żyjącemu, albo przemówił do niego lub też
nawiązał z nim jakikolwiek bezpośredni kontakt. W Biblii spotykamy się z tego typu
42
przypadkami. Doświadczali ich też święci. Chodzi więc o przypadki nadzwyczajne. Istnieje
jednak istotna a różnica między nimi, którą muszę tutaj zaznaczyć. We wszystkich przypadkach
tego typu inicjatorem jest Bóg, czyli to, co się dzieje, wynika z Jego działania, nigdy za sprawą
zdolności lub właściwości działania ludzkiego. To Bóg przejmuje inicjatywę. Jest podobnie jak
z objawieniami: Bernadetta nie uczyniła nic, aby sprowokować objawienie Niepokalanej w
grocie massabielskiej; dzieci z Fatimy również nic nie uczyniły w tym celu, aby objawiła się im
Najświętsza Maryja Panna w Cova da Iria. Wydarzenia te miały miejsce za zezwoleniem Boga;
w okolicznościach i w granicach ustanowionych przez Niego samego.
Jakich środków może użyć Bóg, aby umożliwić bezpośredni kontakt ze zmarłym? Może użyć
takich środków, jakich chce, kierując się absolutną wolnością. Może też posłużyć się
objawieniem, jakie miało miejsce w przypadku św. Jana Bosco, może posłużyć się też głosem,
jak to było zapisane w opowieści o św. Joannie D' Arc, może wykorzystać sny, o których często
czytamy w Biblii i w życiorysach świętych. Czy może posłużyć się działalnością medium? Tak,
Bóg może uczynić wszystko. Jedyny przypadek, który został opowiedziany w Biblii, jest
wszystkim znany; chodzi mianowicie o króla Saula korzystającego z pośrednictwa medium, aby
wywołać ducha Samuela.
Był to fakt nadzwyczajny, na który zgodził się Bóg. Krzyk medium świadczy, że kobieta ta
znalazła się wobec zupełnie nowego przypadku. Następstwem była
nagana udzielona Saulowi przez Samuela i twarde słowa jego proroctwa: dziś ty i twoi synowie
pomrzecie. Myślę, że ten przykład wystarczy, aby odwieść nas od pokusy wywoływania
zmarłych.
3. Subiektywne dobro samego przesłania nie usprawiedliwia jego źródła, czyli na podstawie
tego, że treść przesłania jest dobra i pobożna, nie można powiedzieć, czy to przesłanie pochodzi
od dobrego, czy też od złego ducha. Wspominałem już, że Mojżesz wobec faraona dokonywał
tych samych cudów, które czynili dworscy czarownicy mocą diabła. Przede wszystkim
chciałbym zauważyć, że zły duch potrafi "dobrze" mówić; np. gdy spotyka Jezusa w czasie Jego
publicznej działalności mówi: "Ty jesteś Syn Boży" (Mk 3, II). Na kartach Ewangelii pojawiają
się też inne, podobne słowa uznania. Interesujące jest zdarzenie z życia św. Pawła. Gdy głosił
słowo w Filippi, szła za nim opętana kobieta, a zły duch krzyczał: "Ci ludzie są sługami Boga
Najwyższego, oni wam głoszą drogę zbawienia" (Dz 16, 17). Czy sformułowanie to nie
zawierało świętej prawdy? A jednak zostało wypowiedziane przez złego ducha, który miał w
tym swój cel, stąd też zarówno Jezus, jak i św. Paweł, nakazali mu zamilknąć.
Aby nie dać się zwieść
Podaję teraz trzy praktyczne kryteria, którymi należy się kierować. Czasami ludzie mówią:
"Ale samo przesłanie jest takie dobre i pocieszające". Jakie to ma znaczenie, że wydaje nam się,
iż jest ono dobre, skoro jest fałszywe? Znana jest książka "napisana" czy raczej podyktowana
przez dziewczynę, która zmarła w wieku 22 lat. Są w niej zawarte treści tak bardzo
pocieszające, skierowane do matki, a we wstępie znajdują się deklaracje pięciu znanych
kapłanów: "Słowa z nieba!" Pewna matka zatelefonowała do mnie, gdy prowadziłem audycję w
Radiu Maryja, mówiąc: "Zmarł mój dziewiętnastoletni syn. Niesie mi on pociechę i daje siłę do
43
życia tylko dlatego, że nauczono mnie rozmawiać z nim i każdego dnia porozumiewam się z
nim przy pomocy magnetofonu".
W tym przypadku należałoby raz jeszcze powtórzyć słowa św. Pawła: "Przyjdzie bowiem
chwila, kiedy zdrowej nauki nie będą znosili, ale według własnych pożądań - ponieważ ich uszy
świerzbią -będą sobie mnożyli nauczycieli. Będą się odwracali od słuchania prawdy, a obrócą
się ku zmyślonym opowiadaniom" (2 Tm 4,3-4). Podziwiam natomiast tych rodziców, którzy w
podobnych przypadkach potrafią oprzeć się na wierze, czerpiąc z niej przekonanie o tym, że ich
dziecko żyje ("Życie się nie kończy, lecz przemienia" mówimy w prefacji mszalnej za
zmarłych). Wiedzą, że przyjdzie dzień, gdy będą mogli się z nim - spotkać, modlą się za nie i
powierzają się jego wstawiennictwu; zwracają się do niego, nie oczekując jakiejś
nadzwyczajnej odpowiedzi, lecz wierzą, że dobry Bóg sprawi, iż ich dziecko usłyszy słowa,
które są do niego kierowane.
"Za pomocą automatycznego pisania umacnia mnie zgodnie z moimi oczekiwaniami i pomaga
mi nieustannie się modlić". Automatyczne pisanie, jak tego możemy się domyślać, jest
częstokroć owocem twórczej podświadomości. Stąd np. ktoś sądzi, że otrzymuje przesłanie od
zmarłego bądź rozmawia z Matką Bożą albo z samym Panem Jezusem, a tymczasem rozmawia
sam ze sobą. Psychologowie dobrze wiedzą, w jaki sposób człowiek może stworzyć sobie nową
osobowość. Automatyczne pisanie stanowi poważny argument dla tych, którzy wierzą w
reinkarnację: "Poznałam moje poprzednie wcielenia". Oddawanie się tego typu praktykom jest
też dobrym źródłem dochod6w dla wielu fałszywych jasnowidzów, do których ludzie zwracają
się po radę, by rzekomo usłyszeć odpowiedzi Pana Jezusa, Matki Bożej, ducha-przewodnika.
Oszukują oni innych i często również oszukują siebie.
30 marca 1898 roku przedstawiono Świętemu Oficjum następującą kwestię: "Pewien
człowiek, wykluczywszy dialog ze złym duchem (czyli po tym, jak zdeklarował, iż nie zamierza
rozmawiać z demonem), ma zwyczaj wywoływania dusz zmarłych. Robi to w następujący
sposób: gdy jest sam, bez żadnego innego przygotowania kieruje modlitwę do wodza
Niebieskiej Milicji, aby ten udzielił mu władzy potrzebnej do porozumienia się z duchem
określonej osoby. Czekając potem przez chwilę i trzymając w ręce pióro, odczuwa, że jego ręka
otrzymuje impuls, który upewnia go o obecności ducha. Wyjaśnia wtedy, czego chce się
dowiedzieć, a jego ręka zapisuje odpowiedzi. Są one całkowicie zgodne z wiarą katolicką i
doktryną Kościoła na temat życia przyszłego. Co więcej, dotyczą one stanu, w którym znajduje
się dusza określonego zmarłego i modlitw, których ona potrzebuje, itp.
Czy wolno w ten sposób postępować?" Odpowiedź brzmi: "Nie. Tego, co zostało tutaj
przedstawione, nie wolno nigdy czynić".
Jeżeli chodzi o (popularny we Włoszech) Ruch Nadziei, to nad tym zagadnieniem nie
zatrzymuję się, ponieważ to, co zostało powiedziane wyżej, wystarczy dla okazania całkowitej
dezaprobaty, nawet jeśli ruch ten tak szybko rozwija się zarówno we Włoszech, jak i za granicą.
Chwasty rosną szybko. Kto chciałby dowiedzieć się czegoś więcej na ten temat, niech przeczyta
odpowiedni rozdział, który został poświęcony temu zagadnieniu w cytowanej już książce
Armanda Pavese, pt. „Jak bronić się przed magami?” (Ed. Piemme). To, co zostało tam
napisane, jest jasne i wystarczające. Autor wspomina również dezaprobatę, która coraz
wyraźniej pojawia się w wypowiedziach władzy kościelnej, zapoznającej się z naturą tego
ruchu.
44
Muszę także przestrzec, że udział w seansach spirytystycznych może być nie tylko przyczyną
chorób psychicznych, lecz także powodem zaburzeń, pochodzących od złego ducha i samego
opętania. Często rodzice przyprowadzali do mnie dzieci, mające zaledwie po kilkanaście lat,
które po jednym czy po kilku seansach spirytystycznych, "organizowanych dla zabawy", nie
potrafiły się uczyć, straciły chęć do zabawy, nie chciały jeść, cierpiały na nocne koszmary i tym
podobne rzeczy. Chodziło o zaburzenia psychiczne albo też o choroby pochodzące od złego
ducha, co ujawniało się już w trakcie wykonywania egzorcyzmu.
Opowiadała mi pewna kobieta, że za pomocą magnetofonu nawiązała kontakt z nieznanym
duchem, który z pewnością był dobry, ponieważ mówił do niej same dobre słowa i uczył ją
modlitwy. Po kilku latach, gdy kobieta mocno związała się z tym duchem, zaczął mówić złe
słowa, a po pewnym czasie zaczął przeklinać. Zainteresowana zrozumiała wówczas, że powinna
zerwać z nim kontakt i tak też uczyniła, choć nie bez żalu. Lecz niestety wpływ złego ducha był
tak mocny, że pewne skutki jego obecności nadal trwają. Nieustannie przeszkadzają jej głosy
nieznanego pochodzenia, uniemożliwiające pracę i zakłócające spokojny sen. Jest to jeden z
tych przypadków, którego badaniem zajmuję się wraz z psychiatrą i psychologiem. Czasami
potrzeba trochę czasu, aby zidentyfikować przyczynę zła lub istniejącej choroby. Jeszcze więcej
czasu potrzeba do uzdrowienia, a nie zawsze do upragnionego uzdrowienia dochodzi. Bywa, że
nie pomaga ani leczenie medyczne, ani modlitwa, ani egzorcyzmy.
Warto, abyśmy zdawali sobie sprawę z tego, jak wiele trzeba zapłacić za wkraczanie na błędne
drogi. Gdy ktoś mówi: "otrzymałem takie dobre wiadomości... utwierdzono mnie w wierze...
wyciągnięto mnie z rozpaczy ..., wtedy myślę o przypowieści o bogaczu i Łazarzu, i
przypominam. sobie to charakterystyczne zdanie zamykające przypowieść. Gdy. bogacz
(naprawdę zaczął się troszczyć o swoich bliskich) poprosił Abrahama o posłanie Łazarza aby
przestrzegł przed karą wieczną jego braci – wynika z tego, że oni tak żyli, jakby znajdowali się
na drodze prowadzącej do osiągnięcia tego samego celu – wówczas Abraham powiedział:
"Mają Mojżesza i Proroków niechże ich słuchają". Na to bogacz odrzekł: "Nie, ojcze
Abrahamie, lecz gdyby kto z umarłych poszedł do nich..."
Abraham odpowiedział: "Jeśli Mojżesza i Proroków nie słuchają, to choćby kto z umarłych
powstał, nie uwierzą" (Łk 16,27-31). Kto nie słucha Słowa Bożego i nauczania Kościoła, ten
niech się nie łudzi, że odnajdzie prawdę, zagłębiając się w spirytyzmie, w jakiejkolwiek formie
byłby on praktykowany.
To, że spirytyzm jest tak bardzo rozpowszechniony, wynika również z braku informacji czy
raczej z dezinformacji. Ludzie nie wiedzą, czym to zjawisko jest, jaka jest jego istota i jakie
ryzyko wiąże się z jego praktykowaniem. Oprócz tego trzeba też powiedzieć o zaistnieniu
pewnej pustki w wierze, którą człowiek - jak to zawsze bywa – stara się zapełnić jakąś formą
zabobonu. Środki zaradcze stosowane przeciwko tej pladze są te same, które wymieniłem,
mówiąc o okultyzmie w ogólności. Mimo wszystko powtórzę jeszcze raz i wcale nie sądzę, że
będzie to strata czasu.
1. Potrzebne jest nauczanie religii, nowa ewangelizacja, poznanie praw Bożych. Jeżeli człowiek
ulega swoim kaprysom, nieuniknione jest, że wtedy popełnia błędy, za które słono płaci, także
w tym życiu. Jeśli natomiast człowiek idzie za prawem Pańskim, zyskuje obronę przed złem
albo przynajmniej przed wieloma jego formami (szczególnie przed tym złem, w które sami się
wpędzamy).
45
2. Potrzebna jest właściwa informacja, przede wszystkim ze strony księży, wychowawców,
rodziców. Wielu młodych pada ofiarą błędu, uczestnicząc w seansach spirytystycznych, tylko
dlatego, że nie zostali ostrzeżeni przez starszych, którzy wiedzieli, co robią, ale nie sądzili, że
jest to działanie skierowane przeciwko Bożemu prawu i niesie ze sobą poważne
niebezpieczeństwo. Trzeba samemu posiadać wiedzę, aby móc pouczać innych.
3. Gotowość wysłuchiwania osób, prowadzenia z nimi dialogu, wysłuchiwania ich problemów i
tego, w jaki sposób same sobie z nimi radzą. Miłość jest królową chrześcijańskich cnót;
czynienie miłości przez prawdę, czyli nauczanie prawdy, jest może najważniejszą i najpilniejszą
formą chrześcijańskiej miłości.
EGZORCYSTA ROZMAWIA Z PSYCHIATRAMI
Jak odróżnić chorobę psychiczną od choroby pochodzącej od złego ducha? Jak rozpoznać, czy
pacjent potrzebuje modlitw egzorcysty, czy też leczenia psychiatrycznego? Są to podstawowe
pytania, z których rodzi się niepewność i niedowiarstwo. Nie ma wątpliwości, że w ostatnich
latach psychiatria, psychologia i psychoanaliza poczyniły tak wielkie postępy, że wielu księży
staje się niedowiarkami jeżeli chodzi o nadzwyczajną działalność złego ducha i skuteczność
stosowania egzorcyzmów. Sądzą bowiem, że tego typu problemy można rozwiązać na drodze
leczenia psychiatrycznego. Z drugiej strony sami psychiatrzy stają się niejednokrotnie bezradni
wobec tych problemów, które nie mieszczą się w granicach ich wiedzy lub które wydają się być
nierozwiązywalnymi, a które - jak to niektórzy mają okazję się o tym przekonać - są
rozwiązywane przez egzorcystę.
W każdym razie, mamy tu do czynienia z rzeczywistą trudnością i uzasadnioną wątpliwością.
Największą trudnością dla egzorcysty w szczególnie skrajnych przypadkach jest postawienie
właściwej diagnozy. Chętnie zgodziłem się na wygłoszenie referatu i udział w dyskusji, która
miała miejsce w Rzymie 26 kwietnia 1993 roku, zorganizowanej z inicjatywy psychiatry,
doktora Alessandro Tamino, który wiele razy asystował mi w przeprowadzaniu egzorcyzmów.
Możliwość wystąpienia wobec grona słuchaczy, którzy posiadali odpowiednie kwalifikacje na
poziomie akademickim, miało dla mnie wielkie znaczenie. Dużą wagę przywiązywałem do
oddźwięku, jaki wywoła moje wystąpienie, ale przede wszystkim zainteresowały mnie pytania i
obiekcje zgłaszane przez słuchaczy.
Samo spotkanie odbyło się w klinice psychiatrycznej Uniwersytetu Rzymskiego, mającej
siedzibę w TorVerga tam, gdzie swą działalność prowadzi Włoskie Towarzystwo Psychiatrii
Transkulturalnej. Sam temat ewidentnie wzbudził duże zainteresowanie, skoro w dyskusji brało
udział ponad 40 uczestników, wśród których znaleźli się: prof. Antonino Iarla, dyrektor szpitala
psychiatrycznego Santa Maria di Pieta w Rzymie; prof. Sergio Mellina, ordynator
i psychiatra Centrum Higieny Umysłowej na USL ROMA; doktor Maria Illena Marozza, doktor
Affonso Troisi i doktor Ilarco Zanasi. Ponadto byli obecni naukowcy z wydziału psychiatrii
Uniwersytetu Badań Naukowych w Rzymie -Tor Vergata oraz prof. Luigi A versa, psychiatra i
przewodniczący Włoskiego Ośrodka Psychologii Analitycznej. Nie ukrywałem swoich obaw,
związanych z moją zdolnością rozumienia stawianych mi pytań, jeżeli byłyby sformułowane za
pomocą pojęć medycznych (miałbym poważne problemy z udzieleniem odpowiedzi).
46
Dlatego poprosiłem, aby asystował mi doktor Stefano Feracuri, asystent wydziału nauk
psychiatrycznych i medycyny psychologicznej z Uniwersytetu La Sapienza, który kilka razy był
obecny przy wykonywaniu egzorcyzmów.
Dodam jeszcze, że 12 kwietnia 1995 roku zostałem zaproszony na konferencję związaną z tym
samym tematem, która została połączona z dyskusją zorganizowaną przez USL ROMA E, przy
współpracy z Kursem Prewencji Wydziału Zdrowia Psychicznego. Także i w tym przypadku
spotkałem się z żywym zainteresowaniem słuchaczy. W tym rozdziale połączę razem wnioski i
obserwacje wypływające z tych doświadczeń.
Proszę mi wybaczyć ten dość długi wstęp, ale pozwala on uświadomić powagę, z jaką
potraktowano ten problem, jak i obrazuje metodę, jaką się posłużono: dyskursywna forma
mojego wprowadzenia, a następnie dyskusja w formie pytań i odpowiedzi.
Czy szukać pomocy u egzorcysty czy u psychiatry?
Pytanie zostało sformułowane prowokacyjnie, stawiając prawie na tym samym poziomie
działalność egzorcystów i psychiatrów. Tymczasem psychiatrzy i egzorcyści muszą być
widziani na dwóch różnych poziomach, gdyż posługują się dwoma całkowicie różnymi
metodami. Co więcej, dodam, że w przypadku chorób, a w szczególności niedomagań
psychicznych, szukanie pomocy u lekarzy jest czymś normalnym i zwyczajnym i od tego należy
zaczynać. Szukanie pomocy u egzorcysty jest natomiast wyjątkiem. Do niego człowiek się
zwraca tylko w przypadku szczególnych objawów. Ubolewam, że tak niewielu ludzi poszukuje
z własnej woli pomocy u psychiatrów, albo też korzysta z niej wtedy, gdy jest juz za późno.
Częściowo ze względu na paraliżujący strach ("Więc jestem wariatem?"), a częściowo ze
względu na zawinioną ignorancję lekarzy ogólnych, którzy nie zawsze potrafią zrozumieć,
kiedy trzeba odesłać pacjenta do specjalisty.
Ponieważ egzorcyści i psychiatrzy działają na różnych płaszczyznach i używają odmiennych
metod, przypomniałem o istnieniu trzech warunków wstępnych, na których opiera się
działalność egzorcysty: I) zły duch istnieje; 2) zły duch może wziąć w posiadanie człowieka i
być przyczyną jego chorób, które nawet jeśli wyglądają tak samo, jak choroby naturalne, to nie
dadzą się leczyć za pomocą medycyny; 3) ten, kto wierzy w Chrystusa, posiada moc
wyrzucania złego ducha w imię Jezusa. Nie zatrzymywałem się na udowadnianiu tych trzech
stwierdzeń, tak dobitnie wyrażonych w Piśmie św. i weryfikowanych w praktyce.
Jeżeli chodzi o używane metody leczenia, to psychiatra stosuje te, które sugeruje mu jego
wiedza; egzorcysta natomiast leczy przez modlitwę, co więcej - poprzez rozkaz w imię Jezusa
nakazujący złemu duchowi opuścić chorą osobę.
Wobec tak bardzo różnych metod i zasad, można zadać sobie słuszne pytanie: czy jest
możliwe nawiązanie współpracy pomiędzy egzorcystami a psychiatrami? Sam fakt, ze doszło
do tego spotkania oznacza, że – przynajmniej w założeniu - istnieje taka możliwość. Lecz
dodałem, że w tej dziedzinie wcale nie jesteśmy prekursorami: od zawsze Kościół przestrzegał
egzorcystów, aby nie mylili chorób pochodzących od złego ducha z chorobami psychicznymi i
śledząc postęp nauki na tym polu zawsze zachęcał egzorcystów, aby korzystali z pomocy
lekarzy.
Stąd też konieczność współpracy pomiędzy egzorcystami i psychiatrami istnieje już od dawna.
47
Dodam, że nie brak psychiatrów (doświadczyłem także tego osobiście), którzy sami odsyłają
pacjentów do egzorcysty. Jednym z najpiękniejszych moich "telewizyjnych" doświadczeń był
udział w programie Mixer, 2 marca 1993 roku. Opowiadam o tym chętnie, nawet jeśli
powtarzam się. Prowadzący program, Minoli, zapytał mnie w pewnym momencie, czy
egzorcyści i psychiatrzy pracują na dwóch równoległych płaszczyznach, które nigdy nie mają
ze sobą punktów stycznych. Odpowiedziałem, że tak nie jest, ponieważ jedni i drudzy pracują
dla dobra człowieka i nierzadko ich działania integrują się. Zabrał wtedy głos, dziś już
nieżyjący, prof. Emilio Servadio, światowej sławy psycholog i parapsycholog. Nie tylko
przyznał mi rację, lecz stwierdził wprost: "W pewnych przypadkach odsyłam chore osoby do
egzorcysty". Oto piękne stwierdzenie człowieka niewierzącego, wypowiedziane w takiej chwili,
a gdy wielu ludzi Kościoła odsyła zawsze penitentów po pomoc do psychiatrów.
Godnym uwagi jest fakt, że w DSM- VI (Podręcznik statystyczny i diagnostyczny chorób
umysłowych, wydany w 1994 roku) po raz pierwszy jest mowa o opętaniu, które przypisuje się
wpływom ducha. To, że tekst podręcznikowy z psychiatrii, cieszący się niepodważalnym
autorytetem na poziomie światowym, zawiera tego typu informację, jest ważną nowością, której
jeszcze kilka lat wstecz trudno byłoby się spodziewać.
Oczywiście, znajdując się w tym środowisku, brałem pod uwagę tylko te przypadki - być może
najtrudniejsze - w których zaistniała wątpliwość czy osoba jest chora psychicznie, czy też
znajduje się pod wpływem złego ducha. Jest wiele innych przypadków, gdy nie ma tego typu
wątpliwości i o nich nie mówiłem.
Pragnę również podkreślić, że psychiatra niekoniecznie musi być człowiekiem wierzącym, aby
mógł współpracować z egzorcystą. Nie musi nawet wierzyć w istnienie złego ducha i w
oddziaływanie jego mocy. Wystarczy, że potrafi uznać ograniczenia swej wiedzy, jak np. prof.
Servadio; że nie rości sobie pretensji, iż wie wszystko i jest w stanie rozwiązać każdy problem.
Spotkałem się z psychiatrami, którzy, mając do czynienia z przypadkami całkowicie
anormalnymi, przypięli im etykietkę z nazwą choroby i łudzili się, że w ten sposób właściwie
rozwiązali problem. Tymczasem niczego nie rozwiązali i niczego nie zrozumieli.
Jeszcze jedna uwaga: aby choroba została zakwalifikowana jako pochodząca od złego ducha,
nie wystarczy zaistnienie samej trudności czy wręcz niemożliwości postawienia pewnej
diagnozy. Konieczne są specyficzne objawy, które wiążą się z wpływem złego ducha. Dodam
jeszcze, że jest również i taka możliwość, iż ma się do czynienia z dwoma rodzajami zła; to
znaczy, że choroba naturalna i choroba pochodząca od złego ducha nakładają się na siebie.
Tego typu przypadki są najtrudniejsze. Tutaj potrzeba współdziałania egzorcysty i psychiatry.
Gdy chory człowiek przychodzi do egzorcysty, zazwyczaj pierwszą rzeczą, o którą pyta
egzorcysta, jest diagnoza lekarzy. Najczęściej osoby, które udają się do egzorcysty, wcześniej
przeszły już przez cały szereg badań i wizyt lekarskich. Gdy zastosowane kuracje nie przynoszą
pożądanych rezultatów, najczęściej ludzie uciekają się po pomoc do uzdrawiaczy, magów i tym
podobnych. Szukanie pomocy u egzorcysty jest więc ostatnią deską ratunku. Lecz egzorcysta
przechodzi do działania tylko wtedy, gdy istnieją wystarczająco podejrzane objawy, czyli
specyficzne symptomy, o których jeszcze będę mówił i na temat których można dyskutować.
Jeżeli egzorcysta uważa, że zaistniał wystarczający powód, dokonuje krótkiego egzorcyzmu,
który ma za cel przede wszystkim postawienie diagnozy, ponieważ tylko przy pomocy
egzorcyzmu można upewnić się czy rzeczywiście ma się do czynienia z przypadkiem choroby
diabelskiej, czy też nie. Ogólnie rzecz biorąc, pojedyncze zaburzenia, nawet jeśli wydaje się, że
48
są trudne do wyjaśnienia, w rzeczywistości mogą mieć wytłumaczenie naturalne. Właśnie ze
względu na cel diagnostyczny dość często uciekam się do stosowania egzorcyzmów i nigdy
tego nie żałowałem. Wystarczy, że istnieją dostateczne motywy, które wzbudzają moje
podejrzenie. W większości przypadków, z jakimi miałem do czynienia, wystarczyło
zastosowanie tylko jednego egzorcyzmu, aby wykluczyć chorobę pochodzącą od złego ducha.
Także w posłudze egzorcystów dużą wagę przypisuje się doświadczeniu. Im ktoś więcej
praktykuje, tym łatwiej rozpoznaje, które symptomy są naprawdę ważne, a jakie nie mają
znaczenia; oczywiście, zdając sobie sprawę również z tego, że zły duch uczyni wszystko, aby
nie został odkryty. Tutaj mamy do czynienia z podobną sytuacją, jak w przypadku samych
lekarzy, mówiąc ich językiem, którzy poprzez nabyte doświadczenie wyrabiają sobie kliniczne
spojrzenie na człowieka. Np. psychiatrzy bardzo często w oka mgnieniu potrafią wyczuć, z
jakim przypadkiem mają do czynienia, aby potem zweryfikować pierwsze wrażenie poprzez
przeprowadzenie odpowiednich badań. Jeżeli chodzi o egzorcystów, to – ponieważ
środowiskiem ich działalności jest modlitwa i łaska -mogą się u nich pojawić szczególne dary
łaski, nazywane charyzmatami. Sam otrzymałem wielką łaskę możliwości kształcenia się przez
sześć lat w szkole doświadczonego egzorcysty o. Candido Amantini, pasjonisty, pełniącego
swoją posługę w Rzymie przy Scala Santa (Święte Schody). Zawsze dziwiłem się, widząc jak
szybko i pewnie stawiał diagnozę, przyjmując nieraz do południa od 60 do 80 osób! Jeszcze
bardziej dziwiłem się, gdy spoglądał na fotografię i stwierdzał z całą pewnością: "Nic mu nie
jest" albo "Jest chory, powinien być leczony" lub też: "Ten potrzebuje egzorcyzmów". Lecz
muszę zaznaczyć, że dla wykonywania posługi egzorcysty nie jest wcale konieczne posiadanie
nadzwyczajnych darów.
Wreszcie, zanim przejdę do omawiania symptomów chorób pochodzenia diabelskiego,
chciałbym wspomnieć o jeszcze jednej osobie, która ma dla mnie wielkie znaczenie, gdyż czuję
się z nią osobiście związany i staram się kontynuować jej dzieło. Chodzi o hiszpańskiego
karmelitę Francesco Palau. Przypomnę, o czym wspomniałem dokładniej kilka rozdziałów
wcześniej. Jeszcze trzysta lat temu wszystkie katolickie diecezje miały odpowiednią ilość
egzorcystów. Potem nastąpiła reakcja na szaleństwo "polowań na czarownice"; zaczęły szerzyć
się wpływy racjonalizmu, oświecenia, ateistycznego materializmu i egzorcyści prawie zniknęli.
O. Francesco Palau, beatyfikowany przez Jana Pawła II 24 kwietnia 1988 roku, zdał sobie
sprawę z tego braku i starał się temu zaradzić. W domu, który został mu podarowany, gromadził
umysłowo chorych. Egzorcyzmował ich wszystkich bez wyjątku. W każdym przypadku, nawet
jeśli w rzeczywistości otrzymał szczególny dar rozpoznawania natury choroby, opętani
odzyskiwali zdrowie i wracali do normalnego życia. Umysłowo chorzy byli leczeni przy
pomocy metod medycznych.
Oczywiście jest to przypadek, którego nie da się naukowo wyjaśnić; tym, który uzdrawia z
chorób pochodzących od złego ducha i wysłuchuje modlitw jest Pan, a nie ludzka umiejętność.
Typowy jest przypadek św. Katarzyny ze Sieny. Gdy egzorcyści nie potrafili uzdrowić
opętanego, posyłali go do świętej; gdy ona pomodliła się nad nim, to i zły duch uciekał. Cały
ten długi wstęp miał służyć psychiatrom, aby mogli zapoznać się z punktem widzenia
egzorcystów. Sądzę, że w czasach obecnych to, co powiedziałem wyżej, powinno przydać
również wielu ludziom odpowiedzialnym za Kościół.
Przechodzę wreszcie do omówienia podstawowych objawów wzbudzających podejrzenia, na
których opieram się w mojej praktyce egzorcysty. W tym miejscu biorę pod uwagę tylko te
49
przypadki, w których powstaje wątpliwość, czy znajdujemy się pod wpływem choroby
psychicznej, czy też choroby pochodzącej od złego ducha. Nie biorę pod uwagę przypadków, w
których takiej wątpliwości nie ma. Podkreślam fakt, że diabeł może spowodować opętanie
diabelskie (które jest najcięższą formą, choć może charakteryzować się różną intensywnością) i
może wywoływać złośliwe choroby, niekiedy trudne do zidentyfikowania i wymagające
długiego leczenia.
Podejrzane objawy
1. Najpierw proszę o opinię lekarzy i zapoznaję się z kartą chorobową pacjenta. Bywają
sytuacje, że nie ma pewności co do postawionej diagnozy: "podejrzewa się, że chodzi o formę
takiej czy innej choroby ...; albo: "pacjent ma nietypowe objawy". Trzeba tutaj zachować dużą
ostrożność, gdyż sama osoba zainteresowana lub jej bliscy są gotowi powiedzieć, że lekarze nas
nie rozumieją i nie są w stanie postawić diagnozy. Nie wolno zapominać, że także psychiatrzy
wywodzą się z różnych szkół i mogą wyrażać się na różne sposoby. Niekiedy, aby zrozumieć,
czy można było pogodzić różniące się między sobą diagnozy choroby tego samego pacjenta,
potrzebowałem pomocy psychiatry. Niektóre, często spotykane diagnozy ogólne, jak na
przykład: wyczerpanie, stan depresyjny, mogą niekiedy ukrywać brak rozpoznania prawdziwej
choroby, na którą dana osoba cierpi.
Zapoznaję się także ze skutkami działania lekarstw: czy są całkowicie nieskuteczne lub
powodują efekt wprost przeciwny do zamierzonego; np. gdy środek uspakajający jeszcze
bardziej pobudza. Ale także tutaj możemy mieć do czynienia z przyczynami naturalnymi,
dlatego też objaw ten brany sam w sobie, nic jeszcze nie oznacza, o ile nie połączy się go z
innymi szczegółami. Pamiętam pewnego młodzieńca, któremu przepisano leczenie bezsenności;
przez osiem dni był leczony w klinice, ale nigdy nie spał ani w dzień, ani w nocy, pomimo
stosowania coraz to większej ilości leków; albo leżał na łóżku z otwartymi szeroko oczyma,
albo snuł się po korytarzach jak obłąkany. Gdy wyszedł z kliniki, zwyczajne błogosławieństwo
proboszcza pomogło mu spokojnie zasnąć.
2. Najbardziej charakterystycznym objawem jest awersja wobec rzeczy świętych, która może
ujawniać się stopniowo i na wiele różnych sposobów, dlatego trzeba być bardzo uważnym, aby
nie popełnić tutaj błędu. Wymieniam awersję na to, co jest święte, jako jeden z najcięższych
objawów, co nie znaczy, że jest ona łatwa do wychwycenia.
Sama awersja może ukrywać się i eksplodować nagle, i to w sposób najmniej spodziewany.
a) Porzucenie modlitwy przez osobę, która zawsze się modliła. Jest możliwe, że na początku
chodzi tylko o ziewanie, którego nie można powstrzymać w czasie modlitwy lub też o
zaśnięcia. Innym razem, gdy ktoś zaczyna modlić się, dostaje nagle czkawki lub ciągłego kaszlu
albo odruchu wymiotnego. Mogą myśli ulatywać gdzieś w bok, do tego stopnia, że człowiek nie
jest w stanie nawet minimalnie skoncentrować się na modlitwie lub celebracji liturgicznej.
Może dojść wreszcie do tego, że człowiek nie może się modlić, bo blokują mu się usta i nie jest
w stanie wymówić nawet pierwszego słowa modlitwy, np. Zdrowaś Maryjo. Z podobną
sytuacją mamy do czynienia, gdy usta i zęby pozostają zaciśnięte, jakby zostały sparaliżowane,
gdy osoba chce przyjąć Komunię św. Może dojść do tego, że dana osoba nie
50
potrafi w ogóle przebywać w kościele, bo nie jest w stanie nawet do niego wejść. Można sobie
wyobrazić, na co wtedy jest narażony człowiek, szczególnie w tych przypadkach, gdy żyje w
środowisku religijnym, jak np. zakonnica.
b) Wrażliwość na wodę święconą. Wypita woda święcona, nawet jeśli została zmieszana z
innym napojem bądź tymi z pokarmem, zostaje natychmiast wypluta. Człowiek staje się
nadwrażliwy i odrzuca to wszystko, co zostało poświęcone i pobłogosławione: pokarmy,
ubrania. Przedmioty święte (obrazy święte, koronki różańca. relikwie...). Oczywiście
zakładamy, że sama osoba dotknięta nie wie, że woda, ubranie lub pokarmy zostały
pobłogosławione. Przy niezdolności wejścia do kościoła, ale też niezależnie od niej, mogą
występować mocne reakcje w miejscach szczególnych: w sanktuariach maryjnych, w kontakcie
z relikwiami niektórych świętych, w grocie-sanktuarium św. Archanioła Michała. Osoba może
doświadczyć takich i to przeszkód lub złego samopoczucia, które doprowadzają ją do omdlenia.
c) Gwałtowne reakcje. Osoba wpada w furię i staje się agresywna, nawet jeśli ze swej natury
jest zupełnie inna, lub może przeklinać, tłuc różne przedmioty, rzucać się na obecnych... i to
wszystko dzieje się tylko wtedy, gdy ktoś się modli, niekiedy tylko w myśli. Często w tych
przypadkach osoba ta, gdy odzyska spokój, nie pamięta swego zachowania.
d) Symptom kulminacyjny. Osoba wpada w szał, gdy inni modlą się za nią i nad nią, i gdy
udziela się jej błogosławieństwa. Nierzadko tarza się po ziemi, przeklina, staje się agresywna
wobec obecnych, może zmienić głos i wypowiadać słowa. które w jej przypadku byłyby nie do
pomyślenia. Ks. bp Andrea Gemma z Isernia-Venafro, powołując do istnienia grupy
modlitewne prowadzone przez kapłanów i poświęcające się modlitwom o uwolnienie od złego
ducha, w swoim liście pasterskim z 29 czerwca 1992 roku napisał: „..Tylko wtedy. gdy obficie
wykorzystano te środki (modlitwy o uwolnienie), można uciekać się do prawdziwego i
właściwego egzorcyzmu... W wielu przypadkach reakcje na powtarzane modlitwy
o uwolnienie są decydujące dla rozeznania, czy zachodzi potrzeba zastosowania egzorcyzmów.
Uogólniając: jeśli nie ma reakcji na te modlitwy, nie powinno być także reakcji na egzorcyzmy.
3. Zawsze pytam, czy dana osoba odczuwa jakieś dziwne dolegliwości: np. czy słyszy głosy
niewiadomego pochodzenia i czy te głosy są słyszane tylko przez nią, czy odnosi wrażenie, że
jest obserwowana, nawet wtedy, gdy przebywa sama w pokoju; czy ma wrażenie, że jest
dotykana przez kogoś lub widzi osoby, których nie ma, bądź doświadcza momentów paraliżu
jakiejś części ciała. Tutaj z pewnością lekarze mieliby wiele do powiedzenia na temat sugestii i
rozdwojenia osobowości, ale duże znaczenie ma sposób, w jaki te fakty się weryfikują.
Egzorcyzmowałem pewną kobietę, której - gdy kładła się spać - wydawało się, że jej nogi
"elektryzują się". Chodziło mianowicie o silne i gwałtowne ruchy nóg, trwające przez wiele
godzin (praktycznie całą noc), powodujące trzęsienie się całego łóżka. Lekarze nie byli w stanie
postawić diagnozy, a przepisywane lekarstwa okazywały się nieskuteczne. Jej mąż,
posłuchawszy rady egzorcysty, czynił znak krzyża wodą święconą na nogach żony, gdy tylko
dochodziło do wystąpienia drgawek. Zaraz jej ruchy uspokajały się i ustawały, po jakimś czasie
zjawisko ustąpiło. Spotkałem się też z przypadkiem mężczyzny, który w okresie, kiedy był
egzorcyzmowany, doznawał na pewien czas paraliżu nóg (warto zauważyć, że w czasie samych
51
egzorcyzmów poruszał nimi jak nowo narodzony). Gdy żona kłuła go w nogi gwoździem lub
szpilką, nawet tego nie zauważał; natomiast, gdy dotykała go palcem zamoczonym wodą
święconą, odczuwał coś, jak ukłucia.
4. Pytam również, czy mają miejsce dziwne zjawiska w domu. Istnieje taka możliwość, że
został zakażony dom, ale częściej jest tak, że mieszka w nim osoba pozostająca pod wpływem
złego ducha i cały dom to odczuwa. Gdy zostaje uzdrowiona osoba, ustają dziwne fenomeny.
Do tych dziwnych zjawisk można zaliczyć: skrzypienia, uderzenia, kroki, niewytłumaczalne
hałasy słyszane przez wszystkich obecnych, okna i drzwi, które same zamykają się i otwierają,
poruszające się albo znikające przedmioty. Mogą też być zakażenia insektami lub pyłami, które
nie wiadomo skąd się biorą. Można odczuwać nieprzyjemną woń: zazwyczaj spalenizny lub
łajna, siarki albo psującego się mięsa bądź też zapach kadzidła. Ktoś może powiedzieć, że tego
typu fenomeny są badane przez parapsychologię, ale są ważne sposób i okoliczności, w jakich
one występują.
5. Wspomniałem kilka razy o tym, że ważny jest sposób i kontekst, które towarzyszą
występowaniu tych nieprzyjemnych zjawisk. Dlatego też nie zapominam nigdy zapytać o to,
czy zaistniał jakiś szczególny fakt lub jakaś początkowa okoliczność, po których nastąpiły tego
typu objawy. Czasami może budzić podejrzenie fakt zupełnie nieznaczący, ale także źródłem
tego typu zaburzeń może być jakieś poważne zdarzenie, którego ignorancja nie pozwoliła
dostrzec. Na przykład: niekorzystne zjawiska rozpoczęły się wtedy, gdy dana osoba
uczestniczyła w seansie spirytystycznym albo po tym, jak zaczęła uczęszczać
do wróżbitów, magów, sekt satanistycznych lub zaczęła interesować się praktykowaniem
okultyzmu, magii, itp. Mogła być takim faktem poważna kłótnia wraz z zapowiedzią zemsty. Są
to fakty, które trzeba dobrze poznać, aby je należycie ocenić.
Wyliczyłem tylko te najczęściej stawiane pytania. Często one wystarczają, a niekiedy nie
potrzeba nawet uciekać się do nich wszystkich. Gdy sądzę, że mam wystarczające motywy, aby
podejrzewać wpływ złego ducha (może wystarczyć jeden fakt, ale znaczący), przechodzę do
egzorcyzmu. Tylko w ten sposób dochodzi się do uzyskania pewności, czy naprawdę mamy do
czynienia z działaniem złego ducha. Efekt egzorcyzmu jest oceniany: po zachowaniu się osoby
w czasie trwania samego egzorcyzmu, jak również po objawach, które występują w następnych
dniach; również po zmianach zachowania się i objawów, z którymi spotykamy się w trakcie
wykonywania całej serii egzorcyzmów. To ostatnie postępowanie ma miejsce w tym przypadku,
gdy kontynuowanie egzorcyzmów przez dłuższy czas okazuje się konieczne. Egzorcyzm może
trwać kilka minut lub kilka godzin; nie istnieją tutaj stałe reguły. Każdy egzorcysta nabywa
osobistego doświadczenia i uczy się stosowania własnych metod. Oczywiście jeżeli chodzi o
czas trwania egzorcyzmu, należy brać pod uwagę reakcje osoby egzorcyzmowanej, lecz mogą
mieć tutaj wpływ także inne czynniki: duża ilość osób oczekujących na wizytę; zmęczenie
egzorcyzmowanego czy też zmęczenie samego egzorcysty. Ogólnie rzecz biorąc, można
powiedzieć, że jeżeli egzorcysta zauważa, że egzorcyzm nie wywołuje żadnej reakcji, a przez
jakiś czas po jego zakończeniu nie widać żadnych efektów, przyjmuje się, iż nie mamy do
czynienia z wpływami złego ducha.
Nie chcę opowiadać o wielkiej różnorodności tego wszystkiego, co może wydarzyć się w
czasie dokonywania egzorcyzmu. Nie ma dwóch jednakowych przypadków.
52
Gdy jakaś osoba jest zakażona złem, pochodzącym od złego ducha, to niekiedy objawia się to
od razu gwałtownymi reakcjami; czasami reakcje nasilają się stopniowo, przechodząc od formy
łagodniejszej do gwałtownej w czasie trwania kilku egzorcyzmów. Odnosi się wrażenie, że
najpierw zło musi objawić się w całej pełni, a potem zacznie ono ustępować, aż do zupełnego
zniknięcia. Niewiele jest przypadków, w których wystarczy tylko jeden egzorcyzm;
najczęściej potrzebna jest ich cała seria, czasami egzorcyzmuje się chorą osobę nawet przez
kilka lat. Dużo zależy od współpracy zainteresowanej osoby i od pomocy jej bliskich.
Oczywiście chodzi tutaj o współpracę o charakterze duchowym: chora osoba powinna dążyć do
tego, aby żyć w łasce Bożej, dużo modlić się, przystępować często do sakramentów, kroczyć
drogą religijnej przemiany.
Kończę, odpowiadając na dwa podstawowe pytania.
1. Czy zawsze osiąga się pewność stwierdzenia, że mamy do czynienia z opętaniem
diabelskim? Ogólnie mówiąc: tak. Do rzadkości należą te przypadki, w których pozostaje
wątpliwość, że chodzi tylko o chorobę psychiczną. Lecz jest faktem, że egzorcyzm jest
modlitwą i nigdy nikomu on nie zaszkodził. Nie mogę natomiast tego samego powiedzieć o
leczeniu medycznym. Niejednokrotnie miałem do czynienia z osobami, które były leczone
przez lekarzy, a jedynym rezultatem było zatrucie organizmu środkami fannaceutycznymi i
ogólne otępienie.
2. Czy zawsze osiąga się uzdrowienie? Prawie zawsze, i choć nieraz trzeba na to dużo czasu.
Nawet w przypadkach, gdy nie osiąga się całkowitego uzdrowienia, modlitwa egzorcysty
przynosi ulgę pacjentom. Nieraz słyszałem, że jakaś osoba tylko dzięki egzorcyzmom znalazła
siłę, aby stawić czoło życiowym problemom. Mój mistrz, o. Candido, często mi powtarzał, gdy
zniechęcałem się, widząc że niektóre uzdrowienia dokonują się bardzo powoli, że my -
egzorcyści - ratujemy wiele osób.
Pytania psychiatrów i odpowiedzi ks. Amortha
Pytanie: Czy według księdza, istnieją ślady zapowiadające chorobę; czy wśród osób, które
przez księdza zostały uznane za opętane, pojawiały się takie zachowania, iż stwierdzić można
było, że osoby te były podatniejsze na zranienia? Czy opętanie uderza tylko w przypadkowe
osoby?
Chciałbym zapytać także o to, czy zjawiska opętania mają miejsce również w przypadku
agnostyków albo zdeklarowanych ateistów. I jeszcze na zakończenie pytanie pochodzące z
ciekawości: czytałem o szczególnych zjawiskach związanych z opętaniem, chodzi w nich o
występowanie glosolalii (zdolności mówienia nieznanymi językami) bądź zjawiska lewitacji.
Czy ksiądz się spotkał z tymi fenomenami?
Odpowiedź: Postawione pytania bardzo różnią się w treści, niemniej są bardzo interesujące.
Zacznę od ostatniego - tego postawionego z ciekawości. Tak, spotkałem się z osobami, które w
czasie egzorcyzmów mówiły obcymi albo dziwnymi językami. Obserwowałem też zjawiska
lewitacji i herkulesowej siły. Lecz te fenomeny same z siebie nie są wystarczającym dowodem,
aby móc powiedzieć, że mamy do czynienia z opętaniem diabelskim. Aby dokonać właściwej
oceny, należy zbadać dokładnie sposób i okoliczności, w jakich te zjawiska występują, ponadto
53
trzeba dostrzec ich związki z innymi objawami, charakterystycznymi dla opętania. Egzorcysta
spotyka się z wieloma dziwnymi zjawiskami i mogę zapewnić, iż nigdy nie uwierzyłby w nie,
gdyby ich sam nie zobaczył. Są np. osoby, które w czasie egzorcyzmu wypluwają gwoździe,
szkło, pukle włosów i inne przedmioty. Niekiedy znajdujemy w materacach lub w poduszkach
poskręcane pręty, sznury pełne węzłów, ciasne sploty w formie korony, figurki
prehistorycznych zwierząt wykonane z materiału podobnego do tworzywa sztucznego.
Najpoważniejszy przypadek, którym obecnie zajmuję się, jest związany z osobą, której demon
zapowiedział, iż każe jej zwymiotować radioodbiornik; w ciągu kilku spotkań zwymiotowała
już ok. 2 kg różnych przedmiotów. Muszę zaznaczyć, że przedmioty, które są wymiotowane,
materializują się dosłownie w jednej chwili; w momencie, kiedy wychodzą z ust. Dostrzegłem
to wyraźnie u młodzieńca, który wypluł mi na rękę gwoździe, choć do ostatniej chwili miałem
wrażenie, że pluje tylko śliną. W ten sposób można wyjaśnić, dlaczego osoba nigdy nie ponosi
szkód fizycznych, także wtedy, gdy wypluwa duże i ostre kawałki szkła. Czy są to tylko
fenomeny paranormalne? Trzeba również brać pod uwagę okoliczności i sposób występowania
tych dziwnych zjawisk. Niektóre przedmioty, które znajdujemy w poduszkach, są na pewno
znakiem rzucenia uroku, czyli są owocem czarów.
Odpowiadam teraz na pierwsze pytanie: wszyscy mogą doświadczyć diabelskiego opętania;
tym bardziej agnostycy, ateiści, niepraktykujący, ponieważ są bardziej bezbronni. Egzorcysta
może egzorcyzmować kogokolwiek. Szukali u mnie pomocy mahometanie, buddyści oraz
osoby nie wyznające żadnej wiary. Oczywiście w stawianiu wymagań, dotyczących koniecznej
współpracy, zachowuję regułę dostosowaną do osoby, którą mam przed sobą: wzywam
każdego, aby szedł wiernie za wskazaniami swojej wiary lub przekonań moralnych.
Nie istnieją znaki ostrzegające lub predyspozycje uzależniające, np. słabość systemu
nerwowego lub predyspozycje dziedziczne. Istnieje natomiast niebezpieczeństwo, że sama
osoba naraża się na opętanie, np. uczęszczając na seanse spirytystyczne bądź nawiązując
kontakt z sektami satanistycznymi. Należy jednak zdawać sobie sprawę, że opętanie diabelskie
nie jest zaraźliwą chorobą. Nie stwarza ono bezpośredniego zagrożenia dla rodziny ani dla
miejsc, w których przebywa osoba opętana. Taka osoba może zawrzeć małżeństwo, mieć dzieci,
nie stwarzając zagrożenia zarażeniem chorobą diabelską. Możemy powiedzieć, oczywiście
uogólniając, że diabeł nic nie może nam zrobić bez naszego przyzwolenia. Podam przykład:
przyszła do mnie kiedyś dziewczyna, która, kierując się ciekawością, asystowała przy
odprawianiu czarnej mszy. Nie potrafiła potem skoncentrować się i nie mogła się uczyć, stała
się gwałtowna i impulsywna, choć wcześniej taka nigdy nie była. W tym przypadku przyczyna
była jasna, i była to przyczyna zawiniona. Z przyczyną nie zawinioną - w przypadku osoby
dotkniętej - spotykamy się wtedy, gdy mamy do czynienia z wywieraniem złych wpływów
przez osoby trzecie (rzucanie uroków, zaczarowanie). Wina leży wtedy po stronie tego, kto
rzuca uroki lub uprawia czary na szkodę innych osób. Tego zagadnienia tutaj nie poruszam,
gdyż nie wchodzi ono w zakres głównego tematu naszego spotkania. Proszę mi powiedzieć,
czy podałem wystarczającą odpowiedź na zadane mi pytanie?
Pytający: Tak, dziękuję, odpowiedź była wyczerpująca. (W tak uprzejmy sposób odpowiadano
zawsze na moje odpowiedzi, dlatego nie będę już tych słów przytaczał. Powiem tylko jeszcze,
otwarcie i wprost - jak to zwykle czynię - że spotkałem się z większym zainteresowaniem i
54
zaufaniem, gdy przemawiałem do tej grupy psychiatrów, w której było wielu niewierzących i
niepraktykujących, niż wtedy, gdy przemawiałem do kapłanów.)
Pytanie: Muszę przyznać, że w niektórych punktach zgadzam się z ks. Amorthem. Nie
zgadzam się natomiast, jeśli przypisuje się takie samo znaczenie, w pewnym sensie, Kościołowi
i zakładowi psychiatrycznemu: gdzie jeden jest miejscem egzorcyzmu skierowanego przeciwko
złemu duchowi, drugi miejscem uzdrawiania z obłąkania. Zgadzam się natomiast, że zarówno
jedni, jak i drudzy oddziałujemy na człowieka. Sam wywodzę się z pozytywizmu medycznego;
jestem niewierzący. Ale wierzę w człowieka, dlatego w jakiś sposób działamy razem; ksiądz
przez egzorcyzmy, a my w inny sposób. Czasami psychiatrzy byli oskarżani, że nie potrafią
dostrzec różnicy między halucynacją, efektem paranormalnym a stanem ekstazy. Dobrze, że
dyskutujemy na ten temat, ponieważ nikt nie ma monopolu na posiadanie wiedzy. Przychodzi
mi na myśl zdanie z Hamleta: "Jest więcej rzeczy pomiędzy niebem i ziemią niż przyśniło się o
nich filozofom". Dlatego potrzeba nam zawsze pokory.
Przyznaję, że doceniam roztropność ks. Amortha. Leczę pacjentkę, która wcześniej zgłosiła się
do niego, gdyż przypuszczała, że jest opętana. Przyglądając się jej historii, która zaprowadziła
ją do egzorcysty, trudno było mi zrozumieć, dlaczego ks. Amorth nie dokonał egzorcyzmu, lecz
skierował tę kobietę do psychiatry. Potem, powoli zacząłem rozumieć, że są dwie drogi do
przebycia. Jego zadaniem jest wyrzucanie złych duchów, moim zintegrowanie na nowo chorej
osoby. Kobieta ta, która nie jest ani psychopatyczką, ani osobą znerwicowaną, potrzebowała
jego porady, aby przyjść do mnie. Rozumiem także znaczenie wiary. Wszyscy możemy
stwierdzić, że o wiele łatwiej leczyć nam te osoby, które mają wiarę. Do najtrudniejszych
przypadków, którymi się zajmowałem, zaliczam księży, którzy znajdowali się w depresji.
Chciałbym zakończyć to rozważanie stwierdzeniem, iż istnieją z pewnością punkty styczne nie
tylko pomiędzy działaniem egzorcysty i psychiatry, lecz także pomiędzy psychiatrą a
tradycyjnym lekarzem.
Odpowiedź: Dziękuję panu. Rzeczywiście istnieje potrzeba wzajemnego zrozumienia, aby móc
odkryć nowy świat i w ten sposób skuteczniej pomagać ludziom chorym. Są rzeczy, w które
trudno uwierzyć. Pewnego dnia o. Candido egzorcyzmował dziewczynę, studentkę, która miała
typowe objawy diabelskiego opętania, ale także wykazywała oznaki braku psychicznej
równowagi. O. Candido poprosił, o pomoc znajomego psychiatrę. Opowiedział mu
szczegółowo o wszystkim i zorganizował spotkanie. Psychiatra zasiadał za dość szerokim
biurkiem, stąd siedząca naprzeciw dziewczyna znajdowała się w sporej odległości od niego. Na
zakończenie rozmowy, psychiatra powiedział: "powinna pani zażywać lekarstwa, które pani
przepiszę", i zaczął wypisywać receptę. W tym momencie stała się rzecz przedziwna. Nie
podnosząc się z krzesła, dziewczyna wyciągnęła rękę, a jej ramię na oczach osłupiałego
psychiatry stało się bardzo długie (powiedział później, że miało prawie 2 metry). Dziewczyna
pochwyciła receptę, na której lekarz pisał, zmięła ją, rzuciła do kosza i powiedziała zduszonym
głosem: "Te rzeczy nie są mi potrzebne". O. Candido śmiał się, gdy opowiadał mi o
przestraszonym przyjacielu, który nie chciał więcej słyszeć o tej dziewczynie i o żadnym innym
pacjencie przysłanym przez egzorcystę.
Egzorcysta nie dziwi się tego typu przypadkom, ponieważ ma z nimi do czynienia niemalże na
co dzień; spotyka je nieustannie. Byłoby dobrze, gdyby mieli okazję zapoznać się z nimi
55
psychiatrzy, aby mogli lepiej rozpoznawać choroby, które mieszczą się w zakresie ich
kompetencji.
Pytanie: Najpierw dziękuję ks. Amorthowi za to wszystko, o czym nam opowiedział. Moje
pytanie jest natury ściśle technicznej i dotyczy roli oddziaływania psychiatry w tych
szczególnych przypadkach. Chciałbym wiedzieć, jak wygląda sprawa odpowiedzialności danej
osoby; jaki cel stawia sobie zły duch; z jakich przyczyn może ona popaść w diabelskie
opętanie?
Odpowiedź: Są to trzy interesujące pytania i jest mi przykro, że muszę streścić swoją
wypowiedź ze względu na krótki czas, który mamy do dyspozycji. Zacznę od odpowiedzi na
ostatnie pytanie, gdyż dotyczy ona również pytania pierwszego. Są cztery przyczyny, które
mogą spowodować diabelskie opętanie lub też zaburzenia pochodzące od złego ducha. Dwie
przyczyny są niezawinione i w tym przypadku osoba nie ponosi za nie odpowiedzialności;
natomiast dwie przyczyny są zawinione, czyli dana osoba ponosi sama odpowiedzialność za to,
że znalazła się pod wpływem złego ducha.
1. Może chodzić po prostu o dopust Boży, podobnie jak Bóg może dopuścić chorobę fizyczną
czy psychiczną. Jej celem jest danie określonej osobie możliwości oczyszczenia i zdobycia
zasług. Mógłbym wyliczyć wielu świętych, którzy doświadczyli w swym życiu długiego okresu
diabelskiego opętania (św. Gemma Galgani, bł. Aniela z Foligno, bł. ks. Calabria...). Może
chodzić także tylko o zaburzenia pochodzące od złego ducha, jak np. uderzenia, upadki, itp.;
mamy tego sławne przykłady u Proboszcza z Ars i bł o. Pio.
2. Przyczyną opętania może być również rzucenie uroku i wina wówczas nie leży po stronie
ofiary, ale po stronie tego, który "korzysta z usług" złego ducha. Ofiarą rzuconego uroku czy
zaczarowania może być także osoba najbardziej niewinna (np. dziecko w łonie matki). Rzucenie
uroku polega na czynieniu zła przy pomocy złego ducha. Rzucenie uroku może być
praktykowane na wiele sposobów: zranienie, związanie, przekleństwo, złe spojrzenie,
macumba... Wchodzimy tutaj w sferę magii i czarów, i omawianie tych zagadnień znów
odciągnęłoby nas od naszego tematu. Przypomnę więc tylko, że Bóg stworzył człowieka jako
istotę wolną, także w czynieniu zła innym. Tak jak mogą opłacić zabójcę, aby kogoś zabił, tak
samo mogą opłacić osobę związaną ze złym duchem, aby rzuciła urok na inną osobę.
3. Kontakt z osobami i przebywanie w miejscach stanowiących zagrożenie. Kto uczęszcza do
magów, wróżbitów, czarowników; uczestniczy w seansach spirytystycznych, spotkaniach
satanistycznych lub oddaje się praktykom okultystycznym albo nekromancji (także w formie
automatycznego pisania, tak dziś popularnej), ten naraża się na ryzyko (nawet jeśli często nie
ponosi sam tego konsekwencji) dostania się pod wpływ złego ducha lub nawet samego
opętania. W tych przypadkach mamy ewidentnie do czynienia z pełną odpowiedzialnością
osoby, czasami sprowokowanej zamąceniem woli: np. w przypadku zawarcia przymierza krwi z
szatanem.
56
4. Także czwarta przyczyna zakłada pełną odpowiedzialność jednostki. Można popaść w
choroby pochodzące od złego ducha z powodu trwania w ciężkich i licznych grzechach. Myślę,
że taki przypadek zdarzył się ewangelicznemu Judaszowi, o którym zostało napisane na końcu:
"szatan wszedł w niego". Miałem przypadki młodych ludzi, którzy narkotyzowali się, popełniali
różne przestępstwa i oddawali się seksualnym perwersjom. Były to grzechy ciężkie i ciągłe,
które uczyniły ich niewolnikami złego ducha. Napotkałem także wielką trudność w uwalnianiu
kobiet, które oprócz innych motywów, prowokujących opętanie, dopuściły się aborcji.
Odpowiadam wreszcie na drugie pytanie: Jaką korzyść ma z tego zły duch? Nie ma żadnej
korzyści, on kieruje się tylko czystą perfidią. Jest to prawdziwa demoniczna perfidia, chcąca zła
dla samego zła, a także na własną zgubę. Pewnego dnia powiedziałem złemu duchowi: "Za
każde cierpienie sprawiane tej osobie płacisz w ten sposób, że zwiększa się twoja wieczna
męka. W twoim interesie jest, aby jak najszybciej wyjść z tej osoby". Usłyszałem wtedy
odpowiedź: "Nie zwracam żadnej uwagi na moje męki; wystarczy, że sprawię jej ból i zniszczę
ją". Możemy zrozumieć - ale nigdy nie zaakceptować - złoczyńcę, który zabija człowieka, aby
go ograbić. Ale nigdy nie potrafimy zrozumieć perfidii złego ducha, który , wiedząc iż działa na
własną zgubę, walczy zawzięcie przeciwko człowiekowi, być może łudząc się, że w ten sposób
przynosi szkodę i ujmę samemu Bogu, stawiając przeszkody Jego planom wiecznej
szczęśliwości i dobra.
Pytanie: W trakcie mojej wieloletniej praktyki, zawsze zachowywałem dużą powściągliwość i
nigdy nie szukałem sensacji, lecz starałem się dokształcać i być na bieżąco w stosunku do
zaistniałych problemów. Znalazłem się tutaj, zaproszony przez przyjaciela, drogiego doktora
Tamino. Zrobiłem wiele notatek i pojawiło się we mnie wiele pytań. Przytoczę tylko niektóre z
nich. Nie ma żadnej wątpliwości, że psychiatra musi posiadać, większą od innych, świadomość
dotyczącą ograniczeń swojej wiedzy. Wspominam wielkiego francuskiego naukowca, który
mówił o korzyściach płynących ze świadomości własnej ignorancji, bo gdy ktoś uważa, że
wszystko już wie, to wtedy niczego nie jest w stanie się już nauczyć. Chciałbym usłyszeć choć
kilka słów więcej na temat opętania diabelskiego i czarów. Następne pytanie odnosi się do
koniecznej współpracy ze strony opętanego; co ma ksiądz na myśli? Spotkałem się z opętaniami
i chciałbym usłyszeć ich zdanie innych na ten temat, ponieważ pomiędzy formami, które ja
spotkałem i tymi, o których tutaj słyszałem, niewiele jest wspólnego.
Odpowiedź: Dziękuję panu, choć z pewnością czas, który mamy do dyspozycji, nie pozwala
mi, abym udzielił całościowej odpowiedzi na tak głębokie pytania. To, o czym wcześniej
powiedziałem, nie kłóci się z pańskim doświadczeniem. Konfrontacja byłaby niewątpliwie
interesująca, ale ograniczę się do pewnej, istotnej uwagi: w przypadku i faktów naturalnych
zauważamy pewne powtarzanie się zjawisk i dlatego łatwo sformułować prawa i kryteria,
którym one podlegają, także na polu medycznym. W ten sposób z doświadczenia powstaje
wiedza i nauka, lecz tutaj tak nie jest. Nie ma dwóch takich samych przypadków. Także wśród
egzorcystów spotykamy nieraz tak różne doświadczenia, że czasami trudno nam się zrozumieć.
Powiem teraz choć parę słów na temat opętania, które jest najcięższym przypadkiem
wywoływanym przez złego ducha. Demon jest duchem; w rzeczywistości to demoniczna moc
opanowuje osobę; mówi i działa, posługując się ciałem tej osoby, lecz wykorzystując wiedzę i
57
siłę, którą posiada demon. Dlatego też może wyjawiać rzeczy ukryte; może mówić wszystkimi
językami lub językami nam nie znanymi; może ujawniać nadzwyczajną siłę, w naszym,
mniemaniu wręcz niemożliwą. Mój przyjaciel z dawnych czasów, egzorcysta pochodzący z
Rzymu, egzorcyzmował w kościele młodego człowieka. W pewnym momencie człowiek ten
uniósł się i zaczął powoli wznosić się coraz wyżej, aż jego głowa dotknęła sufitu kościoła.
Możemy sobie wyobrazić, co czuli obecni, lękając się, że ich krewny spadnie i roztrzaska się na
posadzce. Egzorcysta uspokoił ich jednym gestem i kontynuował dalej egzorcyzmy, tak jakby
nic się nie stało. Pod koniec modlitw młodzieniec zaczął opadać i spoczął spokojnie na swoim
miejscu. On sam nie zdawał sobie sprawy z tego, co zaszło. Są to fenomeny, które szczególnie
wtedy, gdy wydarzają się w określonym kontekście, nie dają się wyjaśnić racjonalnie.
Jeszcze trudniej jest dostrzec to powiązanie ze złym duchem w przypadku czarów. Czytamy o
nich w Biblii, w Księdze Wyjścia. Te same cuda, jakie wykonywał Mojżesz - który wobec
faraona działał mocą Bożą i z Jego rozkazu - uczynili również magowie egipscy, ale mocą złego
ducha: przemiana wody w krew, laski w węża, inwazja żab... Zły duch ma moc wywoływania
także różnych chorób. Jezus uzdrawiał wielu głuchoniemych. Pewnego razu uzdrowił
głuchoniemego, wyrzucając z niego złego ducha. W tym przypadku choroba była wywołana
obecnością demona. Ojciec Candido, wykonując egzorcyzmy, leczył ludzi z wielu chorób, w
tym także z raka mózgu. Mnie zdarzało się już kilka razy, że po zastosowaniu egzorcyzmów
zniknęły guzy z jajników w przeddzień operacji. Oczywiście są to fakty, które przydarzają się
tylko osobom, które były już zarażone wpływami złego ducha. Ewangelia podaje nam
kryterium: po owocach poznaje się drzewo. Także lekarze nierzadko wypróbowują lekarstwo i
jeżeli widzą, że jest ono skuteczne, kontynuują terapię, a jeśli nie skutkuje, zmieniają je. Także
ja w miarę, często stosuję egzorcyzmy, a potem po efektach widzę, czy należy je kontynuować.
Jeszcze powiem parę słów na temat współpracy, której oczekujemy ze strony opętanego.
Poruszamy się w terenie, gdzie leczy się za pomocą modlitwy i Boskiej interwencji. Stąd też
prosimy tych, którzy znajdują się pod wpływem złego ducha, aby uregulowali swoje życie i
postępowali zawsze zgodnie z prawem Bożym (często punktem wyjścia jest - dobra spowiedź) ,
prosimy też o odmawianie intensywnej modlitwy i przystępowanie do sakramentów, o
pogłębianie kultury religijnej. Te środki łaski stanowią nie tylko pomoc, lecz czasami
wystarczają, aby niekorzystne zjawiska ustały.
Pytanie: Czy istnieją opętania lżejsze i cięższe? Czy demon może obdarzać innych
szczególnymi mocami i dobrodziejstwami?
Odpowiedź: Istnieje cała gama diabelskich opętań, różnych zarówno co do intensywności, jak i
widocznych objawów. Jest różnica w intensywności, czyli w mocy oddziaływania. Przysłano
kiedyś do mnie piętnastoletnią dziewczynę, która kilka dni wcześniej, kierując się ciekawością,
asystowała w satanistycznym obrzędzie. Wróciwszy do domu wpadła w szał, kopiąc, drapiąc i
plując na członków swojej rodziny, którzy próbowali ją uspokoić. Wystarczył krótki, bo
trwający zaledwie kilka minut, egzorcyzm, aby ją całkowicie uwolnić. W niektórych
przypadkach łączy się wiele przyczyn, które pochodzą z różnych okresów życia. Bywa czasami
tak, że osoby, które przychodzą do egzorcysty, trzeba uzdrowić z całej serii zranień i potrzeba
wielu miesięcy bądź wielu lat, zanim dojdzie do całkowitego uwolnienia.
58
Istnieją również wielkie różnice dotyczące zewnętrznych objawów. Wspomnę tylko o dwóch
ekstremalnych przypadkach. Są osoby, które wpadają w szał i ujawniają herkulesową siłę,
krzyczą oraz próbują atakować obecnych; lecz miałem też do czynienia z dwoma przypadkami
absolutnego znieruchomienia i milczenia, połączonymi z całkowitym brakiem zewnętrznych
reakcji, stąd też konieczne było tutaj duże doświadczenie i analiza wielu innych zbieżnych
elementów, aby zrozumieć, że chodziło o prawdziwe diabelskie opętanie. Między tymi
przypadkami ekstremalnymi istnieje wielka różnorodność objawów. Zawsze mamy do
czynienia z cierpieniem; ale w innej sytuacji są ci, którzy mogą wypełniać swoje obowiązki
zawodowe i rodzinne oraz zachowywać się w ten sposób, żeby nikt nie rozpoznał ich choroby,
od tych, którzy nie są już w stanie pracować i normalnie żyć oraz potrzebują nieustannej opieki,
czując śmiertelną niechęć do życia.
Odpowiadając na następne pytanie, mogę stwierdzić, że faktycznie zły duch może obdarzyć
kogoś mocą i różnymi "dobrodziejstwami". Czyni to na przykład w przypadku wszystkich
magów i czarowników, udzielając im daru wróżenia lub mocy szkodzenia innym. Może także
dawać korzyści materialne: bogactwo, sukces, przyjemność. Lecz biorąc pod uwagę, że zły
duch może czynić tylko tyle ile i chce zła, dary te zawsze łączą się z wielkimi cierpieniami.
Stąd też ci, którzy proszą szatana o dary , robią zły interes: przeżywają piekło na tej ziemi i jeśli
się nie nawrócą, to czeka ich piekło również po śmierci
Pytanie: Zastanówmy się nad takim przypadkiem, że osoba opętana zostaje dotknięta chorobą
fizyczną, której leczenie domaga się chirurgicznej operacji; jakie są wtedy tego konsekwencje?
Czy może zachodzić sprzeczność w działaniu egzorcysty i lekarza, z ewidentną szkodą dla
pacjenta, jeśli egzorcysta uważa, że ma on do czynienia z chorobą pochodzącą od złego ducha,
którą należy leczyć przy pomocy egzorcyzmów, a lekarz uważa natomiast, że chodzi o chorobę
naturalną, którą należy leczyć na drodze medycznej?
Odpowiedź: Możliwe są niespodzianki, ale nie powinno dochodzić do sprzeczności między
działaniem lekarzy i działaniem egzorcystów. Przynajmniej takie jest moje osobiste
doświadczenie wraz tych egzorcystów, których dobrze znam.
Istnieją niespodzianki - i spotkałem się z wieloma przypadkami, gdy chirurg w czasie operacji
stwierdzał, że nie ma u pacjenta nic z tego, na co wskazywały analizy i badania: ultrasonografia,
topografia, rezonans magnetyczny. W kilku przypadkach faktycznie znajdowano u pacjenta
guzy, które niestety, bezpośrednio po wykonaniu operacji formowały się na nowo. Są to jednak
bardzo rzadkie przypadki.
Jeżeli chodzi o możliwość zaistnienia sprzeczności między lekarzami a egzorcystami, to nigdy
się z nią nie spotkałem, choćby z tego podstawowego powodu, że działają oni na dwóch
różnych płaszczyznach. Nigdy nie pozwoliłem sobie na to, aby mówić lekarzowi, jakie jest
moje zdanie lub też ingerować w jego decyzje. Czasem miałem do czynienia z przypadkami, w
których podejrzewałem istnienie choroby pochodzącej od złego ducha i miałem nadzieję, że da
się uniknąć interwencji chirurgicznej. Wkrótce faktycznie zachodziły zmiany w wynikach
analiz i chirurdzy decydowali się, aby nie przeprowadzać operacji. Mogę powiedzieć, że wiele
razy współpracowałem pośrednio z samymi lekarzami. Nie spotykałem się z nimi, oni nie
wiedzieli o moim istnieniu ani też o tym, że pacjent przyjmował egzorcyzmy. Sądzę, że również
i na tej płaszczyźnie, powiedziałbym nieuświadomionej, dochodzi do spotkania między
59
egzorcystą i lekarzem. Ważne jest to, aby się nawzajem respektować. Każdy z nich działa na
swoim terenie, a spotkanie między nimi ma służyć dobru chorej osoby, która może korzystać z
pomocy zarówno jednego, jak i drugiego, jeśli zachodzi taka potrzeba.
Pytanie: Kieruje mną również osobista ciekawość. Chciałbym wiedzieć, jakimi kryteriami
wyboru ksiądz się kierował, podejmując się tego typu działalności i czy doznał ksiądz z tego
powodu jakichś osobistych szkód? Ale najpierw chciałbym zapytać, czy na osoby, które
doświadczają diabelskich chorób, mają wpływ kultura i środowisko, w którym one żyją. Np.
czy jest tutaj różnica między ludźmi mieszkającymi w Londynie a członkami społeczności
plemiennych, którzy żyją gdzieś w Afryce?
Odpowiedź: Uważam, że konieczne jest dokonanie pewnych uściśleń. Kultura osobista i
środowisko, bardziej nowoczesne lub mniej, nie mają żadnego wpływu ani na rozwój tych
zjawisk, ani też na dobór środków zaradczych, których osoby szukają u egzorcystów albo u
magów i czarowników. Zarówno do nas, jak i do nich, przychodzą różni ludzie: robotnicy,
rolnicy, gospodynie domowe, przemysłowcy i politycy ...Kiedyś przyszedł do mnie inżynier
elektronik, który zapłacił czterdzieści dwa miliony lirów za amulet (woreczek ze sznurkiem
pełnym węzłów), który miał go uwolnić od wszystkich problemów. Postęp techniczny i kultura
nie mają na to żadnego wpływu. Spotykamy się z tym zjawiskiem wszędzie: zarówno w Anglii,
jak i we Włoszech, w Stanach Zjednoczonych, jak i w Afryce lub w Indiach.
Także religijność ma niewielki wpływ na tego typu zjawiska i współistnieje spokojnie z
różnymi formami zabobonu, choć sama religia zwalcza je, traktując jako grzechy
bałwochwalstwa. Ludzie chodzą do kościoła, a potem udają się do czarowników, jak gdyby to
była najnormalniejsza rzecz pod słońcem. Poniekąd wiadomo, że nawet w krajach najbardziej
uprzemysłowionych najczęściej czytaną stroną gazet jest horoskop; istnieją co do tego
precyzyjne dane statystyczne. Nie zapominajmy, że walka przeciw szatanowi i złym duchom
była prowadzona zawsze u wszystkich ludów, także zanim ukonstytuował się naród hebrajski.
Oczywiście każdy z tych ludów podążał zgodnie z własnymi wierzeniami i posługiwał się
metodami właściwymi środowisku kulturalnemu. Nadejście chrześcijaństwa i innych wielkich
religii miało niewielki wpływ na zmianę tej mentalności.
Teraz odpowiadam na pytanie, w jaki sposób zostałem egzorcystą. Stało się tak przypadkiem.
To nie był mój wybór. W trakcie kurtuazyjnej wizyty u kard. Ugo Poletti, podczas rozmowy,
wyszło na jaw, że znam ojca Candido Arnantini. Kardynał powiedział wtedy: "Zna ksiądz ojca
Candido? Jest tak schorowany, że przydałby mu się pomocnik". I zaczął pisać coś na kartce
(wypisał mi upoważnienie na przeprowadzanie egzorcyzmów), nie zwracając uwagi na moje
protesty. Dodam tylko, że nie poniosłem osobiście żadnej szkody z tego powodu. Do złego
ducha podchodzę jako ten, który otrzymał nad nim władzę, ponieważ to on boi się mnie i każdej
osoby, stworzonej na obraz Boży. Tym bardziej boi się chrześcijanina, który przez chrzest
został naznaczony pieczęcią Trójcy Przenajświętszej.
Pytanie: Wszyscy mówią o demonach. Dlaczego mówi się o duchach dobrych? Przecież i także
istnieją.
60
Odpowiedź: Ma pan rację. Zły duch zawsze wzbudza dużą sensację; anioł natomiast niewielką.
Przychodzi mi na myśl chińskie przysłowie, które stało się modne także u nas: "Większy hałas
robi to drzewo, które upada niż cały las, który rośnie". Istnieją aniołowie i są o wiele
aktywniejsi niż złe duchy. Dopiero w przyszłym życiu zobaczymy od ilu niebezpieczeństw nas
obronili; w tym także od niebezpieczeństw fizycznych. Kiedy myślę np. o moim braku
roztropności i ryzyku, na jakie się narażałem, prowadząc samochód, nie zawsze w sposób
zgodny z przepisami, mam powód, aby podziękować mojemu Aniołowi Stróżowi. Lecz
zdawanie sobie sprawy z dobra jest o wiele trudniejsze niż uświadamianie sobie zła. Pomyślmy
choćby o naszym zdrowiu fizycznym: lamentujemy, gdy nas coś boli, np. zęby, wtedy raczej nie
myślimy o wszystkich innych narządach, które dobrze funkcjonują.
Dziękuję za to pytanie, ponieważ jest ono dla mnie okazją, aby przypomnieć sobie, że istnieją
aniołowie, którzy bronią nas od niebezpieczeństw i podsuwają nam dobre natchnienia,
pomagają w trudach, podtrzymują w przeciwnościach. Naprawdę niesprawiedliwe byłoby,
gdybyśmy o ich istnieniu nie wspomnieli.
Pytanie: Chciałbym zadać jeszcze jedno pytanie dotyczące działania złego ducha. Z pewnością
zły duch nie chce spotkać się z egzorcystą. Chciałbym wiedzieć, czy opętani przychodzą do
księdza spontanicznie, czy też są przyprowadzani siła?
Odpowiedź: Osoba opętana cierpi i pragnie udać się do egzorcysty, aby ją uzdrowił, czyli
uwolnił. Lecz napotyka ona na trudności, szczególnie w ostatniej chwili, gdy już się decyduje
na spotkanie. Stąd też w wielu przypadkach osoby opętane, jeżeli się im nie pomoże, same nie
przyjdą. W czasie trwania egzorcyzmu zły duch staje się aktywniejszy niż w innych
momentach. Tak więc niekiedy już wcześniej, zanim zacznie się egzorcyzmowanie, pojawiają
się wyraźniejsze objawy jego obecności. Są tacy, którzy przychodzą spokojnie i nie ujawniają
początkowo żadnych trudności, natomiast inni w ostatnim momencie muszą być zaciągani siła,
będąc już w szale opętania; a jeszcze inni, czekając na egzorcystę, chcieliby uciec i na pewno
uciekliby, gdyby ich nie powstrzymano. Są też i tacy, którzy wychodzą z domu, aby spotkać się
z egzorcystą, a później zmieniają kierunek i nie przychodzą na spotkanie.
Prawie zawsze po zakończeniu egzorcyzmu osoby odchodzą spokojne i zadowolone z tego, że
mimo wszystko przyszły. Są też rzadsze przypadki, gdy opętani, chociaż zdają sobie sprawę z
tego, że egzorcyzmy okazują się dla nich korzystne, doznają takiego bólu w czasie ich trwania,
iż odchodzą z zapewnieniem: "Ja tu już nie powrócę". Jednak właśnie te osoby charakteryzują
się dużą wiernością w przychodzeniu na spotkania z egzorcystą.
Dodam, że bardzo ważna jest pomoc, której potem opętany udziela samemu sobie (przez
modlitwę, korzystanie z sakramentów ...) i którą otrzymuje od innych: błogosławieństwa,
modlitwy o uwolnienie, itd.
Pytanie: Lecz czy naprawdę jest tak ważna współpraca ze strony osoby opętanej? Jeżeli
obecność złego ducha nie zależy od niej, ale ma charakter zewnętrzny, to powinna ona, zostać
bez przeszkód uwolniona.
Odpowiedź: Tak, ta współpraca jest bardzo ważna. Zazwyczaj mówię - biorąc pod uwagę, że
wszyscy mają choć trochę doświadczenia w tej dziedzinie - że jest z tym trochę tak, jak w
61
przypadku leczenia narkomana: jeżeli współpracuje z terapeutą, to może wyzdrowieć, w
przeciwnym wypadku - nie. Osobie zainteresowanej zwykle mówię: walkę przeciwko
demonowi prowadzisz ty; ty sam się uwalniasz od niego, a ja mogę ci tylko pomóc. Ponieważ
tutaj potrzebna jest pomoc Boga: to On uwalnia. A otrzymujemy Jego pomoc, jeśli o nią
prosimy i usuwamy ewentualne przeszkody dla działania łaski. Z takimi przeszkodami mamy
do czynienia wtedy, gdy ktoś żyje w grzechu lub też nosi w sobie jakieś urazy i nie chce
przebaczyć bądź też dopuścił się ciężkiej niesprawiedliwości, która domaga się wynagrodzenia.
Aby otrzymać Bożą pomoc, konieczna jest modlitwa. Mówię często, że największą przeszkodą,
na jaką natrafiamy, my egzorcyści, jest bierność osób i żądanie, aby zostały uwolnione bez
zadania sobie żadnego, osobistego trudu.
Pytanie: Chciałbym powrócić do tych fenomenów, o kt6rych już była mowa, jak głosolalia,
lewitacja, itp. Są to fakty, które mnie nie dziwią, gdyż zetknąłem się z nimi w zupełnie innym
kontekście niż diabelskie opętanie. Znajdujemy ich opis w literaturze psychoanalitycznej.
Mówi o nich i wyjaśnia je lung, stawiając hipotezę energii i mocy, które uwalniają się w
człowieku. Wydaje mi się, że ksiądz wprowadza rozróżnienie pomiędzy fenomenami
pochodzącymi od złego ducha, a zjawiskami paranaturalnymi i fenomenami psychiatrycznymi.
Czy rozróżnienie to bazuje na różnorodności fenomenologicznej, ale przy takiej samej istocie
energii, czy też chodzi w nim o istotną różnicę, z jaką uwalnia się energia całkowicie inna,
mająca inną naturę?
Odpowiedź: Różnica dotyczy istoty, gdyż występuje istotna odmienność przyczyny. W
fenomenach pochodzących od złego ducha przyczyną jest jego obecność i ewentualna energia,
która się uwalnia, pochodzi od samego demona. Dlatego tylko modlitwa i egzorcyzmy mogą
doprowadzić do uzdrowienia z tych niekorzystnych zjawisk. Jeżeli egzorcyzmy nie są skuteczne
i choroby pozostają nadal, to oznacza, że przyczyna jej jest zupełnie inna: -psychiczna lub
parapsychologiczna. Dlatego nie chodzi tutaj o energie mające różne natężenie, ale o energie
posiadające różną naturę; różne pochodzenie.
Pytanie: Na podstawie przypadku zacytowanego przez księdza, gdzie chodziło o podnoszenie
wielkiego ciężaru, rozumiem, że według księdza nie mamy do czynienia z odmiennym
natężeniem siły, ale ze zjawiskiem odmiennej natury?
Odpowiedź: Dokładnie tak. Dotykamy tutaj bezpośrednio samego sedna trudności
zaklasyfikowania pewnych fenomenów. Choć fenomenologia może wykazywać różne
podobieństwa, przyczyna może być istotowo różna. Dlatego powoływałem się na biblijny
przykład Mojżesza, który mocą Bożą czynił te same cuda, które potem magowie uczynili mocą
diabła. Możemy stanąć wobec dwóch identycznych zjawisk: jedno będzie pochodziło od złego
ducha, a drugie będzie miało charakter parapsychologiczny. Jak rozpoznać przyczynę? Przede
wszystkim analizujemy sposób i okoliczności występowania tego typu zjawisk. Na przykład:
osoba ujawnia nadnaturalną siłę tylko w czasie trwania egzorcyzmu. Co więcej: pojawiają się
także inne zjawiska wzbudzające podejrzenie. Na przykład ta sama osoba w trakcie trwania
egzorcyzmu zostaje pokropiona wodą święconą i reaguje jak oparzona. Z pewnością, w
przypadku osób ujawniających fenomeny parapsychologiczne, taka reakcja nie byłaby
62
uzasadniona. Dodam jeszcze parę słów na temat skuteczności środków leczniczych. Jeżeli
osoba działa pod wpływem złego ducha, egzorcyzmy mają na nią wpływ, ale nie wywierają na
nią żadnego wpływu inne metody lecznicze, które mają charakter naturalny. Medycyna i
zdolności parapsychologiczne (jak np. pranoterapia) mają wpływ na choroby pochodzenia
naturalnego, ale nie mają żadnego wpływu na choroby, które wywodzą się od złego ducha.
Także po tym poznajemy, że ta różnica jest natury istotowej, a nie tylko fenomenologicznej .
KIEDY NALEŻY UDAĆ SIĘ DO EGZORCYSTY?
Uważa się, że zły duch okazuje zadowolenie, kiedy o nim wcale się nie mówi, ponieważ wtedy
nikt mu nie przeszkadza w jego działalności. Odczuwa również satysfakcję, gdy mówi się o nim
w sposób niewłaściwy, przedstawiając go niekiedy jako bohatera historii. Sądzę, że należy o
nim mówić, gdyż naprawdę istnieje i działa bardzo aktywnie. Ale w mówieniu o nim należy
zachować należytą równowagę. Trzeba mieć jasne wyobrażenie na jego temat, to znaczy takie,
o jakim poucza nas Biblia. Gdy wyrażamy się o nim w sposób niewłaściwy, np. ośmieszając go
albo też budząc grozę, jak to często ma miejsce w mass mediach (szczególnie w ostatnich
latach, gdy zauważono, że mówienie o szatanie zawsze wzbudza jakąś sensację), to na pewno
nie przyniesie mu szkody.
Egzorcysta- ostatnia deska ratunku
Faktem jest, że dziś poszukuje się egzorcystów, choć przed kilkoma laty tego zjawiska nie było
wcale. Jeżeli nie będziemy ostrożni i nie przejmiemy się wskazaniami Kościoła, to owo
poszukiwanie egzorcystów może stać się taką samą formą zabobonu, jak np. zwracanie się o
pomoc do magów. U korzeni tego zjawiska tkwi zawsze brak wiary, połączony z całkowitą
ignorancją religijną. Na zakończenie sympozjum egzorcystów Puglii w Martina Franca w 1995
roku rozdano broszury zawierające między innymi interesujące informacje. A mianowicie:
mniej, niż 4 miliony katolików włoskich posiada taką świadomość kościelną, jakiej wymaga się
od przynależących do Kościoła (por. F. Garelli: Religione e Modernita [Religia i nowoczesność,
w AA.VV. La religione degli Europei [Religia Europejczyków], Torino 1992). Profesor Cecilii
Gatto Trocchi, opierając się na powszechnie znanych wynikach badań, stwierdził, że ponad 12
milionów Włochów korzysta z usług magów i wróżbitów oraz im podobnych. Na podstawie
tych danych (4 miliony i 12 milionów) trudno powiedzieć, że posługa egzorcysty może być
uważana jedynie za duszpasterstwo mniejszości.
Jest prawdą, że podstawowe nauczanie, odnoszące się do tej materii, nie może być domeną
tylko egzorcystów, ale powinno wchodzić w zakres obowiązków wszystkich katechetów i
kapłanów. Być może właśnie braki w nauczaniu podstawowym są przyczyną, że wielu ludzi
zwraca się do egzorcystów gdy nie zachodzi taka potrzeba. Często muszę przypominać, że w
różnych problemach i w życiowych zawirowaniach należałoby pomyśleć o egzorcyście dopiero
wtedy, gdy wszystkie inne godziwe środki, a przede wszystkim zwyczajne środki łaski, nie
przynoszą pożądanych rezultatów.
Jakie przypadki i jakie błędy występują najczęściej u osób, które gorączkowo poszukują
egzorcysty, jako tej ostatniej deski ratunku, przyczyniającej się do rozwiązania ich problemów?
Wymienię tylko najważniejsze:
63
- Kłopoty zdrowotne, np. gdy pewna osoba lub ktoś z jej bliskich cierpi na nieuleczalną
chorobę.
- Problemy uczuciowe, np. gdy mąż porzuca żonę, albo na odwrót i rozpoczyna życie z inną
osobą. Słyszymy wtedy stwierdzenie: "Tak bardzo kochaliśmy się, z pewnością ktoś rzucił na
nas urok". Zdarza się też, że syn lub córka zakochują się w nieodpowiedniej, według opinii
swoich rodziców, osobie. Także w tym przypadku można usłyszeć takie samo stwierdzenie: "Z
pewnością, ktoś rzucił urok na moje dziecko".
- Jeszcze częściej mamy do czynienia z przypadkami, gdy komuś jakiś mag bądź wróżbita albo
osoba przepowiadająca przyszłość powiedzieli, że został zaczarowany lub też rzucono na niego
urok. Te przypadki zdarzają się najczęściej.
- Dołączę jeszcze te sytuacje, gdy ktoś z rodziny ma trudny charakter, np. mąż lub żona bądź
dziecko. Słyszy się wówczas sformułowanie: "Z pewnością ma w sobie diabła".
- Bywa i tak, że ekonomiczna sytuacja rodziny zaczyna się gwałtownie pogarszać i jej
członkowie dopatrują się w tym wpływu złego ducha.
Co należy robić w takich sytuacjach? Jakiej porady trzeba udzielić? Z pewnością błędem jest
gorączkowe poszukiwanie egzorcysty. Pierwszym krokiem, który należy uczynić, to na pewno
oddanie się pod opiekę kochającego Boga, czyli: modlitwa, złożenie ufności w Nim i w Jego
Opatrzności, dyspozycyjność na przyjęcie Bożej woli, w taki sposób, w jaki objawia się ona w
danych okolicznościach.
Jeśli ktoś jest przekonany, że został zaatakowany przez złego ducha, to niech ma zawsze na
uwadze wypowiedź Pawła VI: " Wszystko to, co broni przed grzechem, broni także przed
Złym". Należy korzystać z normalnych środków łaski i o tej konieczności przypomina list
Kongregacji Doktryny Wiary, przesłany do biskupów w 1985 roku: "Pasterze mogą korzystać z
tej okazji, która jest im dana, aby przypomnieć o tym, czego tradycja Kościoła naucza na temat
roli sakramentów, wstawiennictwa Najświętszej Maryi Panny, aniołów i świętych, także w
duchowej walce prowadzonej przez chrześcijan przeciwko złym duchom". W każdym
przypadku konieczna jest droga nawrócenia i modlitwy.
Droga, którą należy iść.
Także na tej drodze potrzebujemy kogoś, kto nam będzie towarzyszył. Potrzebujemy pomocy
ze strony kapłana, którym może być stały spowiednik lub kierownik duchowy. Niezwykle
pożyteczna jest również pomoc, której może udzielić cała wspólnota. Sądzę, że
niewybaczalnym zaniedbaniem jest taka sytuacja, gdy wspólnota parafialna nie potrafi
zaofiarować takiej pomocy. Zazwyczaj mówią, że w porządku skuteczności i jeżeli chodzi o
kolejność stosowanych środków egzorcyzmy znajdują się na ostatnim miejscu.
1. Przede wszystkim konieczne jest życie w stanie łaski uświęcającej i skuteczne oddalanie od
siebie przeszkód uniemożliwiających działanie łaski. Dlatego pierwszym krokiem, jaki należy
uczynić, jest odbycie dobrej spowiedzi. Gdy ktoś żyje w stanie grzechu, powinien jak
najszybciej zaradzić takiej sytuacji. Jeżeli ktoś stawia przeszkody łasce, to musi je natychmiast
usunąć (taką najczęstszą przeszkodą jest nieumiejętność przebaczenia wypływającego z serca).
64
2. Trzeba żyć Eucharystią we wszystkich jej wymiarach: Msza św., Komunia św ., adoracja
eucharystyczna. Muszę jasno stwierdzić, że zarówno te wymienione wyżej środki, na, jak i te, o
których powiem w dalszej części, mają o wiele większą wartość i moc oddziaływania niż
egzorcyzmy. Jednak ludzie zazwyczaj są leniwi i chcą, aby inni wszystko za nich zrobili,
wyzwalając ich z własnych problemów. Najczęściej właśnie brakuje im w tej dziedzinie
osobistego nią zaangażowania.
3. Modlitwa. Jest rzeczą logiczną, że należy korzystać z wszystkich, wymienionych tutaj
środków; nie w sposób sukcesywny, ale zgodnie z naturą właściwą każdemu z nich. Modlitwa
więc musi być codzienna. Trzeba zawsze modlić się z wiarą. Należy też poświęcić na modlitwę
odpowiednią ilość czasu. Wszystkie modlitwy są dobre, również te własnymi słowami.
Szczególną i ewidentną skuteczność mają modlitwy biblijne, to jest psalmy i kantyki, a także
różaniec, który ma naprawdę ogromną moc.
Można uwolnić się od wpływu złego ducha, a nawet od samego opętania przy pomocy trzech
wyżej wymienionych środków i bez pomocy egzorcyzmów. Natomiast niemożliwe jest
uwolnienie się od zła tylko przez dokonanie samego egzorcyzmu, jeśli świadomie rezygnuje się
ze wspomnianych środków łaski. Można uczynić wyjątek tylko wtedy, gdy osoba, która
chciałaby skorzystać z tych środków, próbuje je zastosować, ale zły duch jej w tym
przeszkadza. Wtedy koniecznie trzeba jej pomóc i zachodzi potrzeba zastosowania dwóch
środk6w ostatecznych, o których niżej.
4. Modlitwy o uwolnienie. Odnoszą podwójny skutek, dlatego niekiedy są one skuteczniejsze
od egzorcyzmów. Ogólnie stosuje się modlitwy o uzdrowienie i modlitwę o uwolnienie.
Dlatego w przypadkach, w których zachodzi konieczność uzdrowienia, te modlitwy są bardziej
stosowne. Wreszcie po przeprowadzeniu całej serii modlitw o uwolnienie, na podstawie analizy
reakcji i odniesionych rezultatów, rozpoznajemy czy potrzebne jest zastosowanie
egzorcyzmów. Zazwyczaj, gdy nie ma odpowiedniej reakcji na modlitwę o uwolnienie, nie
będzie jej także w przypadku egzorcyzmu. Wówczas można przypuszczać, że nie mamy do
czynienia z chorobami pochodzącymi od złego ducha, ale z naturalnymi dolegliwościami,
którymi zajmuje się medycyna. Przypomnę jeszcze, że w przypadku tak zwanych "mniejszych
dolegliwości", mogą wystarczyć same modlitwy o uwolnienie, natomiast egzorcyzmy są
zarezerwowane dla przypadków najcięższych.
5. Egzorcyzmy. Prawdą jest, że egzorcyzm ma na celu nie tylko wyrzucanie złych duchów z
opętanych, lecz także pomaga skutecznie przeciwko wpływom Złego. Dlatego też stosuje się go
zarówno w przypadku opętania, jak również w tych okolicznościach, gdy mamy do czynienia z
diabelskimi wpływami. Zostało to wyraziście ukazane w Katechizmie Kościoła Katolickiego
(por. nr 1673). Lecz jest także prawdą, że aby móc zastosować egzorcyzmy, trzeba mieć do
czynienia z ciężkim przypadkiem, z wystarczającymi objawami, które pozwalają sądzić, iż
mamy do czynienia z obecnością lub wpływem złego ducha. Chociaż pewność można mieć
dopiero po przeprowadzeniu samego egzorcyzmu, który posiada również efektywność trafnej
diagnozy. Można ją postawić na podstawie reakcji, które mają miejsce podczas trwania
egzorcyzmu, po skutkach przeprowadzonego egzorcyzmu oraz po ewolucji objawów w trakcie
trwania całej serii modlitw egzorcystycznych. Biorąc pod uwagę fakt, że żądania stawiane
65
egzorcystom - jak to już zaznaczyłem - są dziś często przesadne i niestosowne, każdy
egzorcysta ma swoją metodę selekcji przed wyznaczeniem terminu spotkania, a i tym bardziej
przed przeprowadzeniem egzorcyzmu. Ze swej strony wymagam, aby osoba szukająca pomocy
powróciła najpierw do codziennej modlitwy i korzystania z sakramentów świętych. Ponadto
osoba ta powinna być do mnie skierowana przez kapłana lub przez grupę modlitewną, po
uprzednim zastosowaniu modlitw o uwolnienie. Czasami mogą wystarczyć same objawy, o
których zostałem wcześniej poinformowany, choć liczy się także z występowaniem skłonności
do przesady u osób, które szukają ze mną kontaktu. Często wystarcza opinia doświadczonego
kapłana. Sądzę, że wszyscy kapłani powinni mieć to minimum doświadczenia, aby mogli
zbadać dany przypadek i ocenić, czy są faktyczne przesłanki pozwalające podejrzewać, iż
mamy do czynienia z wpływem złego ducha. Znam kilku kapłanów, którzy towarzyszą osobom
w ich problemach przez jakiś czas, udzielają im błogosławieństwa, a następnie potrafią dokonać
rozpoznania podejrzanych objawów. Dlatego, gdy oni przysyłają do mnie ludzi, mam pewność,
że dany przypadek zasługuje na rozpatrzenie.
Szatan jest przebiegły, nie możemy więc być naiwni i musimy postępować bardzo rozważnie,
zanim stwierdzimy, że odkryliśmy jego demoniczną obecność. Prawdziwe jest także
spostrzeżenie, że zły duch uczyni wszystko, aby ukryć się i może on ujawniać się w przeróżny
sposób. Wystarczy przypomnieć sobie zachowanie się opętanych z Ewangelii: opętany z Gerazy
wpada w szał i charakteryzuje go herkulesowa siła, kiedy napada na ludzi; młodzieńcowi
spotkanemu pod górą Tabor wydaje się, że ma padaczkę, ale nie jest on agresywny wobec
innych, tylko niszczy sam siebie; natomiast zgarbiona kobieta lub głuchoniemy mogli wydawać
się po prostu ludźmi chorymi i tak też określił ich Jezus, ale przyczyną ich choroby była
obecność złego ducha. Miałem także do czynienia z przypadkami opętania, którym nie
towarzyszyły żadne zewnętrzne objawy, także podczas wykonywania egzorcyzmu.
Myślę, że w tym miejscu nie jest trudno dać odpowiedź na postawione pytanie: kiedy należy
udać się do egzorcysty? Gdy nie znajdujemy ludzkich wyjaśnień wobec zła, które dotyka daną
osobę; gdy droga nawrócenia i modlitwy oraz modlitwy o uwolnienie nie przyniosły
oczekiwanej poprawy, ale ujawniły negatywne reakcje, które nie dają wyjaśnić się przyczynami
naturalnymi; gdy mamy do czynienia z podejrzanymi objawami, o których mówiłem w
rozdziale - dialogu z psychiatrami; gdy spotykamy się z dziwnymi i niewytłumaczalnymi
zjawiskami - wtedy należy zwrócić się o pomoc do egzorcysty.
Lecz zawsze, także podczas odprawiania egzorcyzmów i po uzdrowieniu lub uwolnieniu, dana
osoba musi żyć pełnią życia chrześcijańskiego: powinna regularnie uczestniczyć we Mszy św .,
praktykować codzienną modlitwę, przystępować do sakramentów, systematycznie dokształcać
się w dziedzinie wiary i religii. My, egzorcyści, często doświadczamy, że gdy tego wszystkiego
zabraknie, mamy do czynienia z uwolnieniami prowizorycznymi albo też następują bolesne
nawroty chorób diabelskich.
ŚWIĘCI I DIABŁY
W trakcie wywiadów telewizyjnych lub prasowych pytano mnie często, jakie szczególne dary
powinien mieć egzorcysta i jakie stosuje środki, aby uwolnić opętanych. Być może
rozczarowałem pytających, odpowiadając im, że egzorcysta nie posiada żadnych wyjątkowych
zdolności ani nadzwyczajnych środków, a cała jego siła tkwi w imieniu Jezus. Jakże piękna jest
66
deklaracja, którą złożył Piotr przed Sanhedrynem, gdy został aresztowany, ponieważ dopuścił
się wielkiego przestępstwa! - uzdrowił chorego człowieka. Jakiej mocy użył? Skąd płynęła jego
tajemnicza władza? Piotr głośno oznajmia: "W imię Jezusa Chrystusa ten człowiek stanął przed
wami zdrowy. Nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy
być zbawieni" (por. Dz 4,10-12).
" W moje imię będziecie wyrzucać złe duchy"
My, egzorcyści, dostrzegamy również moc, jaka płynie z odwoływania się do tych aspektów
Męki Chrystusa, na których zbawczy wymiar kładzie nacisk Biblia. Dlatego doświadczamy, jak
skuteczne jest przyzywanie Krwi Jezusa wysłanej podczas Jego męki, powoływanie się na Jego
rany, na Jego krzyż, śmierć i zmartwychwstanie, na Jego przebity bok. Przyzywamy przede
wszystkim Ducha Świętego, ponieważ nic nie dzieje się bez Jego udziału. Wzywamy także
Najświętszą Maryję Pannę, która miażdży głowę szatana i wyprasza dla nas wszelkie łaski. Jeśli
jest jeszcze jakiś teolog, który nie wierzy w uniwersalne pośrednictwo Maryi, wypraszającej od
Boga wszystkie łaski, to niech spróbuje przeprowadzić egzorcyzmy, a sam bezpośrednio
doświadczy tej prawdy. Korzystamy także z pośrednictwa aniołów i archaniołów, a w
szczególności z pomocy św. Michała Archanioła, który jest księciem wojska niebieskiego.
Doświadczamy także pomocy świętych; często jest ona wręcz zaskakująca. Spotkałem się z
przypadkami diabelskich opętań, które zostały pokonane dzięki wstawiennictwu jakiegoś
świętego, którego nigdy nie przyzywałem i do którego nikt z obecnych nie odwoływał się w
swoich modlitwach. W pewnej chwili, podczas odprawiania egzorcyzmu, święty dawał nam
odczuć swoją obecność; i od tego momentu był wzywany, aby dopomóc w uwolnieniu
opętanego.
Chciałbym podkreślić jeszcze jeden aspekt wiążący się z pośrednictwem świętych. Może się
mylę, ale chciałbym skłonić zainteresowanych teologów do przeprowadzenia historycznych
studiów, którym jeszcze nikt nie poświęcił szczególnej uwagi. W pierwszym rozdziale
zwróciłem uwagę na brak historycznego opracowania na temat stosowania egzorcyzmów w
Kościele katolickim od czasów Chrystusa aż po współczesność.
Chciałbym także, aby napisano inną historię na temat świętych i diabła, czyli na temat
nieustannej walki, jaką toczyli święci przeciwko szatanowi. Można wyróżnić w niej dwa bardzo
interesujące aspekty. Z jednej strony walka ta ukazuje cierpienia świętych, których przyczyną
były złe duchy, prześladowania i męki, niekiedy nawet krwawe. Z drugiej strony mamy
zwycięstwa, które odnosili święci nad złym duchem. Mnie samego, jako egzorcysty, uderza w
częstotliwość i łatwość, z jaką święci uwalniali osoby opętane. Opisów takich wydarzeń,
udowodnionych historycznie, zachowało się bardzo wiele, są charakterystyczne dla ich życia
wielu świętych wszystkich czasów.
Także w ciągu trzech ostatnich wieków, w których Kościół katolicki prawie zlikwidował
praktykę egzorcyzmów, co doprowadziło do tego, że dziś brakuje egzorcystów i słabe jest ich
przygotowanie, istnieli święci, którzy uwalniali opętanych. Gdy próbują spojrzeć w przeszłość,
to przypominam sobie postawę św. Benedykta, który chociaż nie był egzorcystą i może nawet
nie był kapłanem, to jednak skutecznie walczył ze złym duchem. Dlatego papież
Honoriusz III ogłosił go patronem egzorcystów. Po dzień dzisiejszy jest rozpowszechniony jego
medalik, mający chronić przed wpływami złego ducha. Gdy patrzę na czasy u najbliższej
67
przeszłości, to przypominam sobie postać św. Jana Bosko. Jest to postać wyjątkowa, zarówno z
powodu strasznych ataków szatana, które musiał znosić, jak również dzięki niezwykłej
skuteczności jaką osiągał w uwalnianiu osób, także przez samą swoją obecność. Przypomnę
wydarzenie, które miało miejsce 4 czerwca 1885 roku, pod koniec jego życia. Przełożony
wspólnoty zakonnej z Caen wysłał do ks. Bosko kobietę opętaną przez złego ducha. W tym
czasie nie można było być pewnym, że ks. Bosko zejdzie na Mszę św. ze względu na zły stan
jego zdrowia. Tamtego ranka zszedł jednak. Już na samym początku Mszy św. kobieta poczuła,
że zły duch ją opuścił.
Nawiązując do moich osobistych doświadczeń, pragnę zatrzymać się nieco dłużej przy postaci
bł. ojca Pio.
Ojciec Pio, wielki wojownik
Ojciec Pio dopomaga mi nieustannie w sprawowaniu trudnej posługi egzorcysty, wiemy starej
obietnicy, złożonej mi ponad czterdzieści lat temu.
Kto zna jego biografię, ten również wie, iż życie ojca Pio naznaczone było nieustanną walką
przeciwko złemu duchowi. Ojciec Pio doświadczył wielu cierpień i diabelskiej zemsty za
sprawowanie posługi, która miała na celu wyrwanie diabłu ludzkich dusz i przywrócenie ich
Bogu. Jego walkę można podzielić na różne etapy. Ojciec Pio w liście, który wysłał do swego
kierownika duchowego, ojca Agostino z San Marco in Lamis, zwierzał się, że "diabelskie
objawienia rozpoczęły się już w wieku dziecięcym i trwały przez prawie dwadzieścia lat,
przybierając formy obsesyjne i nieludzkie, ale przede wszystkim zwierzęce".
Pierwsza wielka walka miała miejsce wówczas, gdy ojciec Pio miał ok. 5 lat. Dokładną datę
trudno jest ustalić, ale mniej więcej o ten okres chodzi. Doświadczył on wówczas szczególnej
wizji i poczuł się powołanym do walki przeciwko okropnemu człowiekowi, który był
"ogromnych rozmiarów i dotykał głową chmur".
Świetlista postać, która stała u jego boku (może był to św. Michał), zachęcała go, aby walczył
przeciwko temu potwornemu gigantowi, zapewniając, że udzieli mu pomocy. Zderzenie z
gigantem było potworne, lecz mały Franciszek (tak na imię miał ojciec Pio) zwyciężył w tej
bitwie, dzięki pomocy tajemniczej osoby, która nakłoniła go do prowadzenia walki. Potworny
gigant został zmuszony do ucieczki, ciągnąc za sobą "całe mnóstwo osób o strasznych
obliczach, pośród wyzwisk, przekleństw i krzyków, od których można było ogłuchnąć".
Taki był początek profetycznej wizji dotyczącej jego życia. Zdania podane w cudzysłowu są
cytatami z tekstów ojca Pio. Ten epizod, do którego ojciec Pio przywiązywał zawsze duże
znaczenie, zakończył się słowami, które skierowała do niego świetlista osoba: "Ten, przeciwko
któremu walczyłeś, będzie wciąż powracał z zaskoczenia. Walcz dzielnie; ja będę ci pomagał
zawsze, abyś mógł za każdym razem go pokonać".
Choć diabelskie ataki, w postaci niezywkłych wizji, nigdy nie przestały go nękać, to wydaje
się, że kolejny ważny etap tej walki rozpoczął się w październiku 1911 roku, gdy ojciec Pio
został wysłany do miejscowości Venafro. Był wtedy młodym kapłanem. Został wyświęcony 10
sierpnia 1910 roku i przygotowywał się wraz z innymi kapłanami do posługi przepowiadania
Słowa Bożego. Lecz tak często chorował, że niekiedy nie mógł nawet celebrować Mszy św. Zły
duch ukazywał mu się "pod postacią czarnego, brzydkiego kota albo pod postacią obnażonych,
tańczących zmysłowo, dziewcząt, albo też pod postacią kata, który go biczował".
68
Innym razem wcielał się w postać jego przełożonego albo przybierał wygląd samego papieża
św. Piusa X. Ukrywał się też pod postaciami innych świętych, a także przybierał postać Anioła
Stróża lub Najświętszej Maryi Panny, albo św. Franciszka. Kto poznał te diabelskie sztuczki,
ten wie, jak bardzo są one niebezpieczne dla duszy, szczególnie wtedy, gdy szatan maskuje się,
przywdziewając święte szaty. Ojciec Pio ofiarowywał wszystkie cierpienia za zbawienie dusz.
Przebywając w Venafro, zrozumiał, że walka z szatanem i towarzyszące jej wielkie cierpienie
mają być jego kapłańską misją, którą Bóg mu wyznaczył.
Trzeci etap tej walki przypada na okres jego pobytu w San Giovanni Rotondo. To właśnie tam,
wylewając przez pięćdziesiąt lat krew z powodu stygmatów, ojciec Pio wyrwał szatanowi wiele
dusz. W San Giovanni Rotondo powstała grupa jego duchowych dzieci, których wciąż
przybywało. Wkrótce zaczęli oni tworzyć grupy modlitewne.
Zbudowano szpital dla ludzi cierpiących nazwany Domem Ulgi w Cierpieniu. Ojciec Pio toczył
w ukryciu nieustanne walki. Oprócz tego często przyprowadzano do niego ludzi opętanych, za
których modlił się, cierpiał oraz był wielokrotnie przez złego ducha biczowany. Znane jest
zdjęcie opuchniętego i posiniaczonego oblicza ojca Pio. Dzień wcześniej, zanim zrobiono to
zdjęcie, przyjął osobę opętaną, i w nocy zły duch mścił się, uderzając kilka razy jego głowę o
podłogę. Bracia, którzy usłyszeli hałas w jego celi, przybiegli mu na pomoc. Ojciec Pio
potrzebował pomocy lekarskiej; na łuku brwiowym założono mu aż pięć szwów.
Gdy udałem się po raz pierwszy do ojca Pio w 1942 roku, nie sądziłem, że Go odwiedzał przez
26 lat. Byłem wtedy licealistą, zamierzałem skończyć studia prawnicze i wstąpić do
Towarzystwa Świętego Pawła. Gdy zostałem kapłanem, nie wystarczało mi już, że byłem
duchowym synem ojca Pio. Sam miałem wówczas swoich duchowych synów i nosiłem się z
zamiarem, aby zorganizować dla nich spotkanie z ojcem Pio, a tymczasem polecałem ich jego
modlitwom.
Oto w jaki sposób otrzymałem od niego piękną obietnicę. Pewnego dnia powiedziałem do
niego: "Drogi ojcze, mam do ojca wielką prośbę". Skłaniając się w moim kierunku, uśmiechnął
się szeroko, co dodało mi odwagi. Wtedy wyrzuciłem z siebie prośbę, która leżała mi na sercu:
"Chciałbym, aby wszystkie moje duchowe dzieci, ci, którzy są teraz i ci, którzy będą później,
stali się jednocześnie także twoimi duchowymi dziećmi; jeśli ojciec przyjmie ich jako swoje
dzieci, to mogę być spokojny". Uśmiechnął się jeszcze bardziej i zamknął oczy, pogrążając się
w krótkiej refleksji. A potem powiedział: "Dobrze, mój synu, niech tak będzie". Wtedy
odrzekłem: "Ale w takim razie oni wszyscy nie będą ojca nazywać ojcem Pio, lecz dziadkiem
Pio". Roześmiał się radośnie; naprawdę go to rozbawiło. Lecz mimo wszystko pozostał na
zawsze dla wszystkich swoich duchowych dzieci ojcem Pio.
Od tego wydarzenia upłynęło już wiele lat. Pamiętam
ostatnie nasze spotkanie, które miało miejsce w lecie 1968 roku (umarł 23 września tegoż roku).
Z wielkim bólem uczestniczyłem w celebrowanej przez niego Mszy św. Siedział na wózku, a
każde poruszanie kosztowało go wiele wysiłku. Nie był to tylko wysiłek mistyczny kogoś, kto
przeżywał boleśnie mękę Pańska. Był to również wysiłek osoby, którą opuściły już siły
fizyczne. Jego duchowe dzieci, dziś rozproszone po całym świecie, wzrastają wciąż w liczbę.
Ten, kto dziś odwiedza San Giovanni Rotondo, dziwi się, gdy widzi napływające grupy
pielgrzymów, których jest teraz o wiele więcej niż za życia ojca Pio.
Ze swej strony liczyłem na jego pomoc i zawsze odczuwałem jego bliskość, wykonując
powierzone mi zadania i obowiązki. Odkąd zostałem egzorcystą, to nie mam wątpliwości, że ci
69
wszyscy, którzy powierzają się moim modlitwom, są brani także pod opiekę przez ojca Pio,
chociaż sami o tym nie wiedzą.
Niekiedy jednak obecność ojca Pio była wyraźnie odczuwana. Zdarzało się, że moi "pacjenci"
śnili o nim, widzieli go blisko siebie, jak podtrzymywał ich w cierpieniu.
Zdarzało się, że w trakcie egzorcyzmu zły duch krzyczał wystraszony: "Niech odejdzie ten
zakonnik! Tego zakonnika nie chcę widzieć". Potem, zmuszony moimi pytaniami, odpowiadał,
że przy egzorcyzmie asystował ojciec Pio.
Powinienem dodać, że po tym, jak Pan powołał po wieczną nagrodę mojego mistrza ojca
Candido, 22 września 1992 roku (dzień śmierci o. Candido jest wigilią dnia śmierci o. Pio),
także i on pomaga mi teraz w pełnieniu posługi egzorcysty i jego obecność wiele razy była
zauważona przez złe duchy. Ojciec Candido szanował ojca Pio jako wielkiego świętego, a
ojciec Pio powiedział kiedyś o ojcu Candido: "To kapłan według Bożego serca".
MODLITWA O UWOLNIENIE W ODNOWIE
Czytamy w Biblii, że życie człowieka na ziemi jest nieustanną walką (por. Hi 7, 1). Przeciwko
komu się ją prowadzi? Św. Paweł mówi wyraźnie: przeciwko złym duchom (por. Ef 6, 12). Jak
długo będzie trwać owa walka? Sobór Watykański II mówi o tym dokładnie, streszczając
nauczanie Jezusa: "Cała ludzka historia przeniknięta jest straszną walką przeciwko potęgom
ciemności; rozpoczęła się ona na początku świata i będzie trwać, jak mówi Pan, aż do dnia
ostatecznego" (Gaudium et spes, 37).
Dzisiejszy chrześcijanin zapomniał o sensie i znaczeniu tej walki. W taki sam sposób ludzie
zatracili poczucie grzeszności i doszli do totalnej niemoralności życia, którą dziś kardynałowie
zdefiniowali jako "etyczną noc".
Współczesny człowiek stał się ignorantem i utracił wiarę w tak wielkim stopniu, że potrzebuje
nowej ewangelizacji. Już sam nie wie, z której strony ma rozpocząć swoją przemianę.
Przychodzi nam z pomocą papież Paweł VI, który w sławnym przemówieniu o złym duchu, z
15 listopada 1972 roku, na pytanie: Jaką obronę zastosować przed działaniem szatana?", daje
następującą odpowiedź: "To wszystko, co chroni nas przed popełnieniem grzechu, broni nas
również przed działalnością niewidzialnego wroga. Łaska jest decydującą obroną".
Kontynuując swoje przemówienie, podkreślił znaczenie zwyczajnych środk6w łaski.
Lecz wiemy, że istnieje nie tylko zwyczajna działalność złego ducha, czyli pokusa, którą
zwyciężamy poprzez zachowanie czujności i praktykowanie modlitwy. Wiemy też, że istnieje
także nadzwyczajne działanie złych duchów, które atakują nie tylko pojedynczego człowieka,
ale także całe rodziny oraz społeczności, wywołując różnorodne zło
i prowadząc często do prawdziwego opętania. Przeciwko tej działalności nie wystarczy
zastosowanie tylko zwyczajnych środków łaski, chociaż one mają zawsze fundamentalne
znaczenie. Dlatego też Pan udzielił władzy wypędzania złych duchów: najpierw apostołom,
potem uczniom, aż wreszcie tym wszystkim, którzy wierzą w Niego. Jeżeli od mojego biskupa
nieoczekiwanie otrzymałem władzę egzorcyzmowania, to nie mogę zamykać oczu na ten nowy
świat, który odkryłem i na braki duszpasterskie, z powodu których, także ja w przeszłości nic na
ten temat nie wiedziałem.
O jednym z tych braków już mówiliśmy, mam tu na myśli zaniechanie praktyki
egzorcyzmowania. Podziwiam naszych biskupów, którzy starają się temu zaradzić, pomimo
70
tego, że stają wobec problemu, do którego rozwiązania również oni nie zostali przygotowani.
Wiemy, że znajdują się w trudnej sytuacji, ponieważ sami nigdy nie dokonywali egzorcyzmów
ani w nich nie uczestniczyli. Nieraz pozostawali pod wpływem modnych prądów i nie bardzo
wierzyli w skuteczne oddziaływanie egzorcyzmów. Zdarzają się wyjątki, ale właśnie są to tylko
wyjątki. A przecież to wyłącznie do biskupów należy nominacja egzorcystów. Powiedziałbym,
że posiadają oni absolutny monopol w materii, której sami nie znają. Pomimo wszystko, w
ostatnich trzech latach mianowali we Włoszech ok. 150 egzorcystów, także w tych diecezjach,
w których nigdy o egzorcystach nie słyszano, i to ci biskupi, którzy do nie tak dawna
deklarowali się otwarcie jako przeciwnicy takich nominacji. Za to właśnie ich podziwiam. Mam
jednak nadzieję, że za nominacjami rozwiną się powoli takie możliwości adekwatnej formacji.
Tymczasem egzorcyści starają się pomagać sobie nawzajem, dzieląc się swoim
doświadczeniem, organizując spotkania regionalne, krajowe, międzynarodowe.
Sami egzorcyści nie są w stanie sprostać potrzebom formacyjnym i duszpasterskim. Gdy
Kościół łaciński ustanawiał posługę egzorcyzmowania, nie zamierzał odebrać reszcie wiernych
tych możliwości, których Pan udzielił wszystkim wiernym, działającym mocą Jego imienia.
Dlatego widzę drugą lukę, która musi zostać wypełniona: cała wspólnota wiernych powinna
zaangażować się w prowadzenie walki przeciwko szatanowi. Zapoczątkował ją sam Jezus,
ucząc wiernych modlitwy: Ojcze nasz.
W ostatnim wezwaniu Modlitwy Pańskiej została zawarta prawdziwa i właściwa prośba o
uwolnienie wyrażona słowami: "zbaw nas od Złego" - to jest uwolnij nas od Złego. Chodzi tu o
zło osobowe, dlatego słuszna jest zasada, że w Katechizmie słowo Zły pisze się z dużą literą.
Zostało to wyjaśnione następująco: "W tej prośbie zło lub zły nie jest abstrakcją, wskazuje
bowiem na osobę: czyli szatana –złego anioła, który przeciwstawia się Bogu" (KKK nr 2851).
Modlitwy o uwolnienie mają więc olbrzymie znaczenie. Są skuteczne, bo prowadzą do
uwolnienia od tak zwanych "słabszych" wpływów złego ducha, w takich przypadkach, w
których nie zachodzi potrzeba stosowania egzorcyzmów. Często okazują się one niezwykle
użyteczne, bo umożliwiają rozpoznanie czy mamy do czynienia ze złem pochodzącym
bezpośrednio od złego ducha, czyli pomagają w postawieniu pierwszej diagnozy. Także, gdy
stan danej osoby domaga się zastosowania egzorcyzmów, modlitwy o uwolnienie pomagają
samym egzorcyzmom, wzmacniając ich skuteczność i sprawiają, że owoce egzorcyzmu są
trwałe. Nie możemy zaprzeczyć, że katolicy zrezygnowali z tej formy modlitewnej i powrócili
do niej, widząc że jest ona praktykowana skutecznie przez inne chrześcijańskie wyznania.
Osoby inteligentne potrafią nauczyć się od innych tego wszystkiego, co jest dobre, choćby tylko
zostało to przez nich przypomniane.
Żeby uściślić, dodam, iż modlitwa o uwolnienie jest modlitwą prywatną (egzorcyzm jest
modlitwą publiczną, która angażuje władzę Kościoła) i może być odmawiana przez wszystkich;
zarówno przez pojedyncze osoby, jak i przez grupy osób nad wszystkimi potrzebującymi. Nie
wymaga ona żadnej autoryzacji, podczas gdy egzorcyzmy (i mam nadzieję, że z czasem to
ulegnie zmianie) mogą być przeprowadzane tylko przez biskupów i kapłanów, którzy zostali
upoważnieni przez biskupów. Także modlitwa o uwolnienie musi być zawsze dobrze
odprawiona, nawet jeśli nie posiada ona stałych formuł i schematów. Dlatego należy zachować
w tym przypadku ogólne normy, które dotyczą modlitwy (jest to modlitwa wstawiennicza,
zwana modlitwą prośby. Katechizm Kościoła Katolickiego poświęca dużą część tej modlitwie,
71
udzielając bardzo cennych uwag). Należy unikać wszelkich dewiacji. Przed niektórymi z nich
przestrzega Kongregacja Doktryny Wiary w liście do biskupów z 29 października 1985 roku.
Nie ma wątpliwości, że modlitwa o uwolnienie została rozpowszechniona przez jeden z
największych kościelnych ruchów posoborowych, mianowicie przez Ruch Odnowy (mówi się o
ok. 85 milionach zaangażowanych katolików) i wielu egzorcystów, widząc jak cenna jest
pomoc pochodząca z tego Ruchu, opiera się w swej działalności na grupach Odnowy. Nie
waham się przed stwierdzeniem, że jest
to jedyny wielki Ruch, który pozostaje wrażliwy na te problemy i jest gotów przyjmować i
pomagać tym wszystkim, którzy znaleźli się pod wpływem złego ducha. Dlatego też, mówiąc
na ten temat, korzystam z doświadczenia jednego z największych ekspertów, ojca Matteo La
Grua. Ten najbardziej znany egzorcysta Sycylii już od dłuższego czasu przynależy do Ruchu
Odnowy, jest także członkiem Komitetu Krajowego tegoż Ruchu. Ojciec La Grua opublikował
już wiele instrukcji dotyczących sposobu, w jaki należy prowadzić modlitwy o uwolnienie i
uzdrowienie, a przede wszystkimi, jak należy odprawiać modlitwy wstawiennicze za ludzi
cierpiących.
Za to wszystko zasługuje na szczególne podziękowanie. Godne polecenia są także dwie
książki jego autorstwa; bogate w treść i ukazujące jego wielkie doświadczenie: Lapreghiera di
liberazione [Modlitwa o uwolnienie] i Lapreghiera di guarigione [Modlitwa o uzdrowienie] (Ed.
Herbita, Palermo). Były one dla mnie zawsze wielką pomocą także w pisaniu dwóch
poprzednich moich książek. Oczywiście ojciec La Grua nie sądzi, że opracował ten temat w
sposób wyczerpujący i że ukazał w pełni różnorodność tego zagadnienia. Ogranicza się on do
przedstawienia i wyjaśnienia sposobu, w jaki prowadzona jest modlitwa o uwolnienie w
grupach Odnowy. Są także możliwe do zastosowania inne formy, o których tutaj nie
wspominał. To, o czym będę teraz pisał, było tematem konferencji, którą ojciec La Grua
wygłosił podczas Krajowego Sympozjum Egzorcystów w Rzymie we wrześniu 1993 roku.
Oddaję zatem głos ojcu La Grua.
Jak rozpoczęliśmy działalność?
Myślę, że to właśnie dzięki ruchom charyzmatycznym, które powstały po Soborze, a wśród
nich, szczególnie we Włoszech, dzięki Ruchowi Odnowy w Duchu Świętym, zwrócono uwagę
na aktywną obecność diabła w świecie współczesnym. Niewielu wiernych bierze na serio
przejawy jego obecności. Często mamy bowiem do czynienia z teologią racjonalistyczną i
redukcyjną, która sprowadza działanie demona i świata duchów do stanu pewnej etykietki,
określającej to wszystko, co zagraża dziś człowiekowi w jego subiektywnym odczuciu. Są to
słowa kardynała Suenensa zawarte we wstępie do książki Rinnovamento potenze delle tenebre
[Odnowa i moce ciemności] (Edizioni Paoline, 1982).
Po upływie ponad dziesięciu lat sytuacja nie tylko że nie polepszyła się, ale jeszcze się
pogorszyła. Takie zjawiska, jak: szerzenie się okultyzmu i ezoteryzmu, powstawanie sekt
satanistycznych, mnożenie się magów i czarowników świadczą, że w świecie nadal panuje
wielki nieprzyjaciel człowieka. Historia ta trwa już kilkadziesiąt lat. Świadomość
niebezpiecznej działalnosci szatana dała początek na łonie Odnowy praktykom modlitwy o
uwolnienie. Modlitwa ta była i jest nadal praktykowana przez wiele chrześcijańskich kościołów.
Było zresztą oczywiste, że wraz z ożywieniem się innych charyzmatów (to jest: proroctwa, daru
72
języków, uzdrawiania), ponownie odkryto również charyzmat uwalniania. "Tym zaś, którzy
uwierzą, te znaki towarzyszyć będą: w imię moje złe duchy będą wyrzucać, nowymi językami
m6wic będą (...) Na chorych ręce kłaść będą, i ci odzyskają zdrowie" (Mk 16, 17 -18).
To sam Duch Święty, przez charyzmat uzdrawiania i modlitwę o wylanie darów Ducha
Świętego, doprowadził nas do odkrycia modlitwy o uwolnienie. Stało się to na samym początku
sprawowania posługi uzdrawiania. Modląc się nad chorymi o uzdrowienie, zarówno duchowe
jak i fizyczne, zauważono, że w wielu przypadkach istniała jakaś przeszkoda uniemożliwiająca
uleczenie; sytuacja wyglądała tak, jakby zaistnienie danej choroby było z czymś związane.
Pomyślano wtedy o wprowadzeniu modlitwy o uwolnienie, co przyniosło pozytywne rezultaty:
chorzy, nad którymi odmawiano tę modlitwę okazywali się bardziej dyspozycyjni, bardziej
otwarci na przyjęcie łaski uzdrowienia.
Pamiętam dobrze to pierwsze doświadczenie. Mógłbym opowiadać o naprawdę, bardzo wielu
przypadkach uzdrowień, także tych fizycznych, przede wszystkim z nowotworów, które miały
miejsce po odprawieniu modlitwy o uwolnienie. Zdarzały się także cuda. Dla przykładu
przypomnę dwa wydarzenia. Pierwszym z nich było natychmiastowe uzdrowienie kobiety
chorej na raka pluć. Zarówno w Palermo, jak i w Paryżu, po przeprowadzeniu stosownych
badań, stwierdzono w ciele kobiety guz wielkości cytryny. Poddała się, ona modlitwie o
uzdrowienie, którą prowadziła cała grupa. Spostrzegliśmy, iż istniało coś, co sprawiało, że
nasza modlitwa okazywała się bezskuteczna. Odmówiłem więc bardzo krótką modlitwę o
uwolnienie, a następnie, gdy kobieta została uwolniona od przeszkody, kazałem nowotworowi
zniknąć. I zniknął w jednym momencie.
Podobne wydarzenie miało miejsce w przypadku uwolnienia pewnego mężczyzny, który
przyjechał na dzień skupienia do Perugii. Miał w sobie ducha sodomii. Był grubym
człowiekiem i cierpiał na raka odbytnicy. Trzeba było dwóch godzin egzorcyzmu: przeżyliśmy
straszną walkę prowadzoną twarzą w twarz ze złymi duchami, które nie chciały z niego wyjść.
Człowiek ten po zakończeniu egzorcyzmu nie tylko, że został uwolniony od wielu złych
duchów, ale również bardzo schudł. W pierwszych chwilach nawet nie potrafił utrzymać się na
nogach. Pocieszałem go mówiąc, że diabeł już sobie poszedł. A ponieważ nadszedł czas
przeznaczony na celebrację Mszy św., zaproponowałem, że później odmówimy modlitwę o
uzdrowienie. Lecz w czasie sprawowania Mszy św. Otrzymałem przesłanie: "rozpocznij teraz
modlitwę". Zacząłem więc modlitwę i od razu nakazałem uzdrowienie. I faktycznie człowiek
ten w jednej chwili został uzdrowiony z nowotworu. Dlaczego tak stało się? Dlatego, że
przeszkoda była sprowokowana obecnością złego ducha.
Na podstawie zdobytego doświadczenia twierdzę, że nowotwory, które dziś tak często atakują
ludzi, są przeważnie związane z działaniem złego ducha. Oczywiście wpływa na rozwój tych
chorób także zanieczyszczenie środowiska, ale możemy tak powiedzieć - zły duch krąży w
powietrzu, bo jest on księciem sfer niebieskich, który posługuje się tym, co znajduje na swej
drodze i rozsiewa chorobotwórcze nasiona.
Co więcej, to on rozkłada życie rodzinne i życie społeczne. Powoduje wśród ludzi rozłam i
wzbudza nienawiść, skłania do odrzucenia pozytywnych wartości, doprowadzając najpierw do
popełnienia grzechu. Jak utrzymują również niektórzy amerykańscy lekarze, te wszystkie
czynniki sprzyjają powstawaniu nowotworów. Dlatego też, gdy mam do czynienia z osobami
chorymi na nowotwór, pierwszą rzeczą nie jest modlitwa o uzdrowienie, ale o uwolnienie ich
73
spod wpływów złego ducha. W wielu przypadkach istnieje związek zachodzący pomiędzy
dwoma tymi chorobami: między obecnością i działaniem złego ducha a chorobą fizyczną.
Tak więc pierwszym faktem prowadzącym nas do praktykowania modlitwy o uwolnienie było
to, że w czasie modlitw o uzdrowienie spostrzegliśmy, że niektóre choroby stawiały nam opór,
który ustępował natychmiast po odprawieniu modlitwy o uwolnienie.
Ponadto do odkrycia modlitwy o uwolnienie doprowadziło nas także praktykowanie modlitwy
o chrzest w Duchu Świętym, który my nazywamy wylaniem Ducha Świętego, aby odróżnić go
od sakramentu chrztu, nawet jeśli ta praktyka jest ściśle z nim powiązana. Jest już niemal
pewne, że ten ryt był praktykowany w Kościele do VIII w., lecz później został zarzucony.
Najnowsze studia teologiczne ukazują, że aż do VIII w. praktykowano modlitwę o wylanie
Ducha Świętego, będącą uzupełnieniem trzech sakramentów chrześcijańskiej inicjacji (chrztu,
bierzmowania, Eucharystii). Teraz próbuje się przywrócić tą praktykę, aby umocnić
chrześcijanina w prowadzeniu duchowej walki i wszczepić go mocno we wspólnotę kościelną
dla posługi budowania Mistycznego Ciała Chrystusa.
Zauważaliśmy, że wiele osób prosiło nas o wylanie Ducha Świętego, ale nie były one jeszcze
osobami wolnymi. Za pomocą introspekcji można było dostrzec, że moce ducha pozostawały
jakby zablokowane, były zahamowane i niezdolne do przyjęcia poruszeń i oświeceń Ducha
Świętego. A bez tych oświeceń i poruszeń Ducha chrześcijanin nie może żyć pełnią wiary,
nadziei, miłości; czyli pełnią życia dziecka Bożego. Ponadto zauważyliśmy, że wiele z tych
osób wcześniej uczęszczało do magów i czarowników oraz uczestniczyło w seansach
spirytystycznych i brało udział w innych praktykach zabobonnych, jak np. mantra. Jednym
słowem, nawiązali oni już więź ze złym duchem. Dlatego zauważaliśmy u nich istnienie
przeszkód; czyli aktywność Złego była w nich wciąż aktualna. Aktywność złego ducha to nie
tylko ta, którą zauważamy u opętanych. Sprowadza się ona również do wiele subtelniejszej
działalności, którą nieprzyjaciel prowadzi w naszym wnętrzu i w naszych władzach duchowych,
rządzących naszym życiem duchowym. Dlatego też przed modlitwą o wylanie Ducha Świętego,
rozpoczęliśmy odmawiać modlitwy o uwolnienie. Takie były nasze motywy początkowe:
potrzeba poprzedzenia modlitw o uzdrowienie i wylanie Ducha Świętego modlitwą o
uwolnienie.
Progresywny rozwój
Z czasem przychodziło do nas coraz więcej osób, które były daleko od Boga i potrzebowały
modlitwy o uwolnienie. Wtedy pomyśleliśmy o tym, aby stworzyć grupy, które modliłyby się o
uwolnienie. W większych grupach, np. w takiej, którą ja dziś prowadzę, pomyśleliśmy o
ustanowieniu stałych szafarzy, sprawujących posługę uwalniania. Dziś modlitwy o uwolnienie
są już bardzo rozpowszechnione. Wiele grup Odnowy ustanowiło posługę uwalniania, która jest
sprawowana niezależnie od grupy, a ma na celu uwalnianie od złego ducha w tak zwanych
"przypadkach słabszych" oraz pomoc kapłanom egzorcystom w sprawowaniu ich posługi.
Ponadto prowadzimy wspólnotową posługę uwalniania.
Jak wygląda modlitwa, która prowadzi do uwolnienia? Przede wszystkim jest to modlitwa
wspólnotowa. Dzieje się tak z dwóch powodów: teologicznego i pastoralnego. Nie skłaniamy
się ku modlitwie pojedynczej osoby, tak, jak to ma miejsce w wykonywaniu egzorcyzmu.
Egzorcyzm przeprowadza sam egzorcysta, a w modlitwie o uwolnienie jest aktywna cała
74
wspólnota. Przywiązujemy wielkie znaczenie do całej rzeczywistości Kościoła, żyjącego w
każdej wspólnocie wiernych, którzy gromadzą się wokół samego Chrystusa i przyzywają
pomocy Ducha Świętego. We wspólnocie wiernych obecny jest sam Chrystus, który działa i nie
przestaje uwalniać swych braci od działania wroga.
Ponadto uważamy, że posługa uwalniania jest jedną z funkcji Mistycznego Ciała Chrystusa,
które powinno eliminować ze swego łona wszelkie próby infiltracji ze strony Złego. Obecność
złego ducha w jakiejkolwiek części Kościoła stanowi obciążenie i przynosi szkodę całemu
Mistycznemu Ciału Chrystusa. Stąd bierze się idea, że sam Kościół, cała wspólnota musi
uwalniać się od wpływów Złego. To stwierdzenie prowadzi nas do rozwijania wspólnotowego
stylu życia: cała wspólnota angażuje się w wyrzucaniu z własnego łona wrogich infiltracji, które
szkodzą samej wspólnocie i całemu Kościołowi.
Jest jeszcze jeden motyw pastoralny lub raczej teologiczny: modlitwa wspólnotowa pozwala
współdziałać różnym charyzmatom, które powodują, iż modlitwa jest wówczas bardziej
oświecona i skuteczniejsza. Co więcej, modlitwa wspólnotowa zachowuje nas od
niebezpieczeństwa, że będziemy traktowani jako uzdrawiacze lub magowie, którzy działają
zawsze w pojedynkę. Współdziałanie charyzmatów podyktowane jest motywami
duszpasterskimi: we wspólnocie istnieją różne charyzmaty; grupa modlitewna, która posiada
dobre charyzmaty, osiąga lepsze rezultaty w procesie uwalniania.
Jak wygląda skład idealnej grupy? Staramy się przede wszystkim znaleźć kogoś, kto posiada
autentyczny charyzmat uzdrawiania. W pierwszych wiekach Kościoła, zanim egzorcyzm stał się
sakramentalium, posługą uwalniania pełnili charyzmatycy, czyli wszyscy chrześcijanie, którzy
wykorzystywali charyzmaty, jakie otrzymali od Pana. Także dziś są osoby, które otrzymały ten
specyficzny charyzmat; mają władzę nad złem, lecz pozostają w ukryciu.
Potrafimy ich rozpoznać, ponieważ w ich obecności, nawet wtedy, gdy modlą się cicho i na
osobności, to osoba potrzebująca pomocy nagle zaczyna odczuwać niepokój, co ujawnia się na
zewnątrz. Wystarczy tylko sama ich obecność. Są to osoby, obdarzone charyzmatem
uzdrawiania, które zapewniają grupie charyzmatyczny autorytet. Takie jest nasze
doświadczenie.
Korzystamy także często z posługi proroka. Kim jest prorok, czy jego funkcja jest taka sama,
jak proroka biblijnego? Jest on darem Bożym, który jest obecny także w naszych grupach.
Prorok to ten Boży wybraniec, który otrzymuje oświecenie od Ducha Świętego i przekazuje
nam biblijne wskazania. Podczas modlitwy on staje się nauczycielem udzielającym wskazań,
które doprowadzają nas do samej istoty problemu; w rezultacie modlitwa staje się modlitwą
prowadzoną. Odkrywamy na przykład przyczynę choroby, gdyż podczas modlitwy interweniuje
sam Pan, sugerując rozważenie tekstów biblijnych, które są odpowiednie do danego przypadku.
Na przykład prorok zachęca nas: "Przeczytajmy uważnie fragment z Księgi Izajasza (Iz 4, 4b,) i
połączmy go z fragmentem z Księgi Ezechiela Ez 8, 2c". Treść tych tekstów wskazu je nam
kierunek i sposób naszego dalszego działania. Obecność proroka w grupie jest bardzo ważna..
Niekiedy podczas modlitwy sam Pan nas pociesza i umacnia oraz wzywa, abyśmy nie
poddawali się, wskazu je nam również na przyczynę zła.
Kiedy istnieje taka możliwość, obecny jest kapłan, który reprezentuje autorytet hierarchii
kościelnej, sprawując władzę urzędowego szafarza. W grupie są również osoby posiadające
szczególny charyzmat wstawienniczy; to one kierują w imieniu grupy prośbę skierowaną do
Pana. Gdy grupa jest zróżnicowana i obecne są w niej różne charyzmaty, to jest ona właśnie
75
grupą idealną, zdolną dokonać właściwego rozeznania i poprowadzić modlitwę. Oddziaływanie
takiej grupy jest bardzo skuteczne i mamy tego namacalne dowody, widząc radość oraz spokój
towarzyszące uwolnieniu.
Jest oczywiste, że w rozeznawaniu zawsze bierzemy pod uwagę stopień "zarażenia" wpływami
złego ducha i tożsamość złych duchów, które działają w danym przypadku.
Staramy się rozpoznać, na jakim poziomie one działają i jaki mają cel. Jaką moc posiada
modlitwa o uwolnienie? Pytano mnie często. Ta modlitwa zastępuje egzorcyzmy. Co więcej, W
niektórych sytuacjach nie ma potrzeby dokonywania egzorcyzmów, które są zarezerwowane
tylko dla najcięższych przypadków. Natomiast w lżejszych przypadkach należy preferować
modlitwę o uwolnienie.
W trakcie sprawowania mej posługi zauważyłem nadzwyczajną moc modlitwy uwielbienia:
wyzwala ona wielką siłę.
-Zauważyłem także, jak wielka jest moc oddziaływania Słowa Bożego, szczególnie samych
słów Jezusa. Kładziemy więc duży nacisk na obecność tych dwóch elementów: modlitwy i
Bożego Słowa. W oficjalnym egzorcyzmie występują zawsze trzy elementy: modlitwa, Słowo
Boże, wypędzenie. Często samo wypędzenie, czyli bezpośredni rozkaz skierowany do złego
ducha, jest ostatecznym rozwiązaniem. W poważniejszych przypadkach nie można się bez
niego obejść, bowiem w tym momencie dochodzi do interwencji autorytetu całego Kościoła.
W modlitwie o uwolnienie decydującą siłę ma modlitwa uwielbienia. Spójrzmy tylko na
niektóre wybrane przykłady biblijne. W czasie walki toczonej przeciwko Amalekitom,
Mojżesz modlił się na górze, a jego wzniesione w modlitewnym geście ramiona wyprosiły
zwycięstwo. Jerycho było miastem warownym, a jednak wystarczyła modlitwa chwały na cześć
Boga wyśpiewana pod murami oblężonego miasta, aby mury runęły. W Drugiej Księdze Kronik
czytamy o Izraelitach, którzy wyszli na pustynię Tekoa: Jozafat kazał stanąć na czele wojska
kantorom Pańskim, ubranym w stroje liturgiczne, aby chwalili Boga, śpiewając: " Wysławiajcie
Pana, ponieważ na wieki trwa Jego łaska". Zaledwie rozpoczęto śpiew uwielbienia i chwały, a
Pan wpędził w zasadzkę nieprzyjaciół Izraela i zostali oni pokonani.
Potrzeba modlitwy uwielbienia została szczególnie podkreślona w Nowym Testamencie.
Chrystus odniósł decydujące zwycięstwo nad Złym, a modlitwa chwały połączona z tym
zwycięstwem na nowo zaprowadza porządek w świecie zdruzgotanym przez grzech. Zły duch
próbował zniszczyć chwałę, jaką głoszą niebiosa, wlokąc za sobą do piekła zbuntowanych
aniołów. Próbował również zniszczyć pieśń chwały, którą śpiewał Bogu Adam, czyli człowiek,
który miał zebrać razem głosy całego wszechświata i chwalić jego Stwórcę. Za każdym razem,
gdy nieprzyjaciel słyszy modlitwę uwielbienia, boleśnie odczuwa na sobie zwycięstwo
Chrystusa, którego mocą został pokonany. Chwalą Boga jest teraz pieśń Chrystusa
zwyciężającego śmierć, grzech i złe duchy. W szatanie wyzwala się wtedy największa zazdrość,
ponieważ teraz człowiek jest tym, który zamiast niego chwali swego Boga. Teraz człowiek
jednoczy się z aniołami i chwali Pana. Zły czuje się sfrustrowany, doświadcza osobistej klęski i
niepowodzenia swojego dzieła, dlatego reaguje z taką gwałtownością na modlitwę uwielbienia.
Także potężna jest moc modlitwy prośby. Znajdujemy opis jej mocy w Dziejach Apostolskich:
gdy apostołowie zostali uwięzieni, a cały Kościół modlił się za nich, zostali oni uwolnieni.
Podobne zdarzenie miało miejsce, gdy Piotr przebywał w więzieniu, a cały Kościół modlił się
za niego. Bóg wysłał wtedy anioła, aby uwolnił Apostoła z niewoli.
76
Także na podstawie naszej modlitewnej praktyki wiemy, że zły duch gwałtownie reaguje gdy
człowiek się modli, przede wszystkim gdy modli się modlitwą uwielbienia. Często zły duch
ucieka podczas jej trwania.
Dwa pouczające fakty
Istnieje również pewna szczególna modlitwa, przywrócona do użytku przez Odnowę (lecz jej
początki sięgają starożytności!). Modlitwa ta ma nadzwyczajną moc oddziaływania na
nieprzyjaciela, a jest to modlitwa językami. Pamiętam o wielu przypadkach uwolnień, które
związane są z modlitwą uwielbienia i modlitwą językami. Przypominam sobie bardzo dobrze
przypadek, który opisałem także w książce La preghiera di liberazione [Modlitwa o uwolnienie]
(Ed. Herbita, Palermo).
Pewna siedemnastoletnia dziewczyna była opętana przez wiele złych duchów. Wśród nich był
jak zawsze obecny ich przywódca. Gdy odmówiłem pierwszy egzorcyzm, diabeł powiedział:
"Albo przestaniesz, albo ją zabiję" Musiałem zaprzestać egzorcyzmowania, gdyż usta
dziewczyny obficie broczyły krwią. Spróbowałem raz jeszcze i po raz drugi usłyszałem jego
słowa: "Uważaj! Zabiję ją na twoich oczach. Przecinam jej płuca". Musiałem ponownie
zaprzestać egzorcyzmowania. Po raz trzeci za zgodą rodziny spróbowałem dokonać
egzorcyzmu w domu jej siostry. W odległości ok. 5 km od tego miejsca zgromadziłem grupę
modlitewną, a kilka osób z tej grupy przyprowadziłem ze sobą. Rozpoczęła się intensywna
modlitwa. Złe duchy uciekały jeden po drugim, lecz pozostał jeden z nich, to jest szatan, który
powiedział wprost: "Ja nigdzie nie pójdę". Telefonicznie powiadomiłem o tym zdarzeniu drugą
grupę: "Módlcie się jeszcze więcej, zacznijcie modlić się językami!" Gdy ci zaczęli śpiewać, zły
duch denerwował się coraz bardziej: "Kim są ci, którzy śpiewają w oddali? Biczują mnie! Kim
oni są? Kim są?" Następnie przewrócił dziewczynę, uderzył nią mocno o podłogę i uciekł.
Dziewczyna została uwolniona. Myślałem, że już nie żyje, ale po minucie odzyskała
przytomność; wyglądała ślicznie, a jej oblicze promieniało uśmiechem. To śpiew językami
wyrzucił z niej szatana.
Pamiętam dobrze również inne wydarzenie. Przyszła do mnie z mężem bardzo młoda kobieta
w ciąży. Zły duch chełpił się, że on i ta kobieta stanowią jedno. Mówił do mnie: "Czy wiesz?
To dziecko jest moje. Czy widziałeś kiedykolwiek narodziny demona? To dziecko jest moje".
Poprosiłem kobietę, aby zaczęła chwalić Boga. "Ja jestem jej bogiem", mówił zły duch, a
kobieta rzekła: "On jest moim bogiem; moim bogiem jest szatan". W pewnym momencie
zaczęła mówić po aramejsku, a potem po hebrajsku. Rozpoznałem te języki na podstawie kilku
znanych mi słów. Byli podczas tego zdarzenia obecni także członkowie grupy modlitewnej,
więc poprosiłem ich: "Zacznijcie śpiewać hebrajską pieśń Qal-Rinnaht". Kiedy zły duch
usłyszał śpiew w języku hebrajskim, który sobie wybrał, aby wyśmiewać się ze mnie, poczuł się
chyba całkowicie zdesperowany i zaraz uciekł. Kobieta, upadłszy na podłogę, zaczęła
recytować modlitwę: Wierzę w jednego Boga, Ojca Wszechmogącego... Wszyscy płakali ze
wzruszenia, bo nikt nie oczekiwał tak szybkiego i tak skutecznego uwolnienia. To śpiew
językami, a potem modlitwa w języku hebrajskim wyrzuciła z niej szatana.
Był to kolejny przypadek, w którym doświadczyłem mocy modlitwy uwielbienia i śpiewu
językami. W śpiewie w językach obecny jest Duch Święty, który modli się i walczy
bezpośrednio "w błaganiach, których nie sposób wyrazić słowami", jak nas poucza św. Paweł
77
(Rz 8, 26), przeciwko duchowym pierwiastkom zła. Jest to walka, jaką prowadzi Duch Święty
ze złym duchem.
Zwróciłem już uwagę na moc Bożego Słowa. My sami nie dokonujemy wypędzenia, chyba że
jest obecny upoważniony kapłan, lecz oddziałujemy za pomocą wielkiej siły Słowa Bożego.
Doświadczyliśmy tej mocy siły i korzystamy z niej obficie. Szczególną skuteczność mają słowa
Jezusa oraz inne cytaty biblijne, które zostają nam zasugerowane. Słowo Jezusa proklamowane
z mocą, pokonuje nieprzyjaciela. Gdy modlimy się o uwolnienie, wypowiadamy powoli słowa
Jezusa, wybierając jeden z epizodów, który dotyczy wyrzucania złych duchów. Dokonuje się
wtedy uobecnienie Jezusa, scena z Ewangelii odżywa na nowo, Chrystus pojawia się ponownie
jako Zbawiciel. Słowa Jezusa wypowiedziane w tym momencie mocą Ducha, pokonują
nieprzyjaciela, który krzyczy i odchodzi. Odchodzi także wtedy, gdy zostanie zdemaskowany
przy pomocy biblijnego cytatu. Jak śpiew uwielbienia, tak i Słowo Boże pociesza smutnych,
uzdrawia rozdarte serca, goi rany, wlewa nadzieję, pozwala doświadczyć choremu obecności
Wyzwoliciela.
Mówiliśmy o modlitwie uwielbienia, o modlitwie językami, o słowach Jezusa. Chciałbym
powiedzieć choć parę słów na temat sposobu, w jaki przeprowadzamy modlitwę. Istnieje
uwolnienie "od" (od Złego i wtedy patrzymy na niego) oraz uwolnienie "dla" (na korzyść danej
osoby i wtedy patrzymy na osobę). Nie tyle jest ważne samo uwolnienie "od", co uwolnienie
"dla". Czynimy uprzywilejowanym uwolnienie "dla" (dla dobra osoby), podczas gdy pracujemy
nad uwolnieniem "od" (od złego ducha). Znaczy to, że nie tyle interesuje nas sam wróg, lecz
przede wszystkim bliźni, który cierpi. Nasza uwaga jest zawsze skierowana na niego.
Dlatego staramy się pobudzić go do współpracy, czyli zwracamy się do niego z prośbą, aby z
nami współdziałał. Zamiast wyrzucać z niego nieprzyjaciela, staramy się wyrwać
nieprzyjacielowi jego zdobycz, to jest "pacjenta". Uwolnienia można dokonać na dwa sposoby.
Wyobraźmy sobie pokój, w którym obecny jest zły duch i człowiek chory , czyli pacjent. Jedna
z metod jest następująca: próbuje się schwytać złego ducha i wyrzucić go na zewnątrz i jeśli się
to powiedzie, to jest to dobra metoda. Lecz spostrzegliśmy, że łatwiejsze jest zastosowanie
drugiej metody: zabieramy chorego i wyprowadzamy go z tego pokoju do innego. bezpiecznego
miejsca. Wolimy ten drugi sposób. Interesując się bardziej samym pacjentem niż
nieprzyjacielem.
Zainteresowanie się człowiekiem polega na zachęcaniu go do modlitwy, wypraszaniu dla
niego łaski Bożej i umacnianiu go przez sakramenty oraz uświadomieniu mu jego sytuacji, aby
z niej się wyzwolił. Zauważyliśmy już, że ten sposób uwalniania jest łatwiejszy, ponieważ
umożliwia
Człowiekowi, który znalazł się pod wpływem złego ducha, życie życiem dziecka Bożego.
Albowiem jaki jest cel działania złego ducha? Celem jest zniszczenie w człowieku-
chrześcijaninie jego tożsamości dziecka Bożego. W takim razie, musimy przywrócić
człowiekowi zdolność do prowadzenia życia dziecka Bożego w Duchu Świętym. Dlatego tez
zaraz po tym wzywamy Ducha Świętego nad uleczonym. aby wypełnił to puste miejsca i
wzmocnił go w taki sposób, że Jego mocą będzie mógł odzyskać siebie i prowadzić w pełni
życie chrześcijańskie oparte na wierze, nadziei i miłości.
Wielkie znaczenie odgrywa w tym przypadku wiara oraz miłość tych, którzy pełnią tę posługę.
Zawsze prosimy Pana o wielką wiarę; nasza posługa wymaga od nas wielkiej wiary. a przykład
78
Ewangelii w tym względzie nie pozostawia niedomówień. Kładziemy więc nacisk na wiarę
modlących się i na ich miłość ku Bogu i bliźniemu.
Wiara i miłość pomagają sobie nawzajem. Św. Grzegorz Wielki, mówiąc o przepowiadaniu,
twierdził, iż nikt nie może sprawować tej posługi, jeśli nie ma miłości do bliźnich. Te same
słowa możemy odnieść do samej posługi uwalniania. Zły duch nie może znieść miłości; on;
który jest ogniem, boi się płomiennej, Bożej miłości. Dlatego staramy się zawsze kochać
chorego oraz tego człowieka potrzebującego, który znalazł się pod wpływem złego ducha.
oprócz tego musimy miłować się nawzajem. Jeśli nie ma w nas miłości, to wówczas nie można
niczego dokonać, ponieważ miłość pokonuje nieprzyjaciela.
Schemat modlitwy
W książce autorstwa Salvucci, pt. Indicazioni pastoralni di un esorcista [Duszpasterskie
wskazania dla egzorcysty], (Ed. Ancora), znajduje się dobry schemat modlitwy o uwolnienie.
Posługujemy się nim już od dłuższego czasu.
a) Pierwszą i najważniejszą rzeczą jest wezwanie Ducha Świętego: Veni, Creator Spiritus.
b) Potem przechodzimy do rozeznania duchów. Jest to również bardzo ważny punkt naszej
modlitwy i nigdy nie o wolno nam go opuścić. Być może najtrudniejszym zadaniem egzorcysty,
trudniejszym od samego egzorcyzmu, jest postawienie właściwej diagnozy. Należy wyodrębnić
sposoby działania złych duchów także w przypadkach lżejszych, takich jak: pokusa, dręczenie,
zawładnięcie, urok, nękanie, itp.
Te sposoby działania mają swoje stałe elementy, jak i elementy zmienne w zależności od osoby,
środowiska, kultury , stanu.
Punktem stałym jest również zjawisko grupowania i wzajemnego przywoływania się złych
duchów. Gdy jest obecny duch nienawiści, to łatwo pojawi się duch gniewu i zemsty.
Duch łakomstwa przyzywa zawsze ducha rozwiązłości i lenistwa, a za duchem zazdrości
podąża duch pychy. Te duchy mogą ukrywać się pod postaciami obecności osobowej, które są
tylko projekcją samej osoby czy osobowości urojonych, powstających pod wpływem złego
ducha.
Innym, stałym elementem jest zmienianie się duchów. Na miejsce ducha, który prowadzi do
grzechu, wchodzi duch rozpaczy, depresji, samobójstwa. Na miejsce ducha gnozy, który
pojawia się często i dotyczy poznania rzeczy tajemnych i okultystycznych, wchodzi duch
umysłowego zamieszania i obłędu, który doprowadza do niszczenia idei i przekonań.
Podsumowując: trzeba dokonać rozeznania aby poznać, jakie duchy są zaangażowane w danym
przypadku. Ich działanie ujawnia się także w prostych pokusach, dręczeniach, zaczarowaniach.
Są to najczęściej spotykane przypadki i są one bardzo niebezpieczne, gdyż przeszkadzają
rozwojowi życia prawdziwie chrześcijańskiego.
c) Po takim rozeznaniu i po stwierdzeniu, jaki cel przyświeca duchom lub w jakich kierunkach
zmierza ich działalność, podążamy dalej zgodnie z naszym schematem. Zajmujemy się chorym:
modlimy się i rozpoczynamy śpiew językami, aby wstrząsnąć nieprzyjacielem. Następnie ma
miejsce bardzo krótka ewangelizacja: przedstawiamy Jezusa jako Wyzwoliciela. Jej celem jest
79
doprowadzenie do nawiązania kontaktu pacjenta z Tym, który go wyzwala. W tym momencie
angażują się wszyscy, pogrążając się w osobistej modlitwie i nie posługują się oni żadnymi
schematami. Jest dobrą rzeczą, że w tej części procesu uwalniania nie posługujemy się żadnym
schematem, gdyż przypadki te są bardzo zróżnicowane. Wypowiada się sam prorok i jest
czytane Słowo Boże, które zostało nam podane do rozważania. Gdy spostrzegamy, że w osobie
nad którą modlimy się, następują jakieś zmiany, wówczas staramy się nadać naszej modlitwie
większą siłę, uciekając się do modlitwy wstawienniczej.
Ważną rzeczą jest, aby przed przystąpieniem do modlitwy o uwolnienie, zapewnić sobie
obecność Chrystusa pośród nas, ponieważ to On sam nas wyzwala. Nie stanowi dla nas
trudności, od kiedy On sam powiedział: "Gdzie są dwaj albo trzej zebrani w imię moje, tam
jestem pośród nich" (Mt 18,20). To od nas zależy, czy czujemy się zebranymi w Jego imię,
czyli czy chcemy zgromadzić się w Jego imię. Doświadczamy wówczas uczucia miłości,
radości i pokoju. Wydaje się nam, że niemalże odczuwamy działającą w nas obecność Pana i
wtedy modlimy się z naprawdę większą wiarą. Kładziemy wielki nacisk na Słowo Boże, tak jak
to jest nam przypominane przez proroka.
I tak kontynuujemy naszą modlitwę aż do samego końca, nie troszcząc się już o nic innego.
d) Po tym, jak nastąpiło uwolnienie, zostaje jeszcze coś do zrobienia. Byłoby błędem zostawić
uwolnionego samemu sobie. Uwolnienie nie przychodzi łatwo, ale jeszcze trudniejsze jest
zachowanie tej osoby wolną. Każdy egzorcysta spotkał się z wieloma przypadkami powrotów
opętania. Najczęstszą przyczyną tego jest pozostawienie osoby samej sobie po dokonaniu
uwolnienia. Dlatego też po modlitwie o uwolnienie, powinien następować okres
rekonwalescencji. Potrzebna jest jakby terapia pomagająca w odzyskaniu sił. Jest to absolutnie
konieczne. W Ewangelii czytamy o złym duchu, który wyszedłszy z człowieka, przez jakiś czas
błąka się po miejscach pustynnych, a potem znajduje innych siedem duchów gorszych od niego
i wraca z nimi do tego człowieka, a jego stan staje się jeszcze gorszy niż wcześniej (por. Mt
12,43-45). Ta przypowieść daje nam wiele do myślenia: lepiej w ogóle nie dokonywać
uwolnienia, jeśli nie jesteśmy w stanie zapewnić odpowiedniego okresu rekonwalescencji
uwolnionemu. Trzeba być w stanie nie tylko uleczyć chorego, ale także trzeba zapewnić mu
uwolnienie kompletne i trwałe.
Rozumiemy więc, dlaczego jest dla nas tak ważny ten drugi okres. W tym celu powołaliśmy
służbę wspólnotowego uzdrawiania i uwalniania. Spotkania odbywają się trzy razy w tygodniu,
trwają one od dwóch do trzech godzin, a uczestniczy w nich wiele osób. Staramy się, aby
wszystkie osoby uwolnione lub uzdrowione uczestniczyły w tych spotkaniach. Sposób
postępowania jest następujący: na początku przede wszystkim chodzi o umożliwienie przeżycia
sakramentalnego spotkania z Jezusem; przygotowujemy osoby do spowiedzi przed Mszą św.,
ponieważ oczyszczenie sakramentalne ma wielkie znaczenie. Gdy rozpoczyna się Msza św.,
następuje pokropienie wodą, czyli ponownie stosujemy ryt oczyszczenia, który nawiązuje do
sakramentu chrztu. W homilii ponownie podkreślamy, że spotykamy się z Jezusem, który jest
obecny w swoim Słowie. Modlitwa błagalna Liberami (Uwolnij mnie) ma uroczysty charakter:
jest to liturgiczny moment uwolnienia. W tym tak szczególnym momencie prosimy na nowo
Ojca, przez Jezusa obecnego w Eucharystii, aby dokonał moralnego i psychologicznego
uwolnienia od złego ducha, jeśliby ten był jeszcze obecny.
80
Następuje Komunia święta, a potem chorzy w uroczystej procesji udają się do dużej sali, gdzie
ma miejsce półgodzinna adoracja. Po niej następuje kolejna ewangelizacja, w której na nowo
przedstawiamy Jezusa jako Wyzwoliciela. Ryty oczyszczenia, przyzywanie Ducha Świętego,
śpiewy, oto środki, przy pomocy których staramy się stymulować duchowy wzrost chorego, tak
aby nie został on pozostawiony sam sobie. Na tej drodze wspólnota musi mu towarzyszyć także
po uwolnieniu lub uzdrowieniu.
W ten sposób tworzymy wspólnotę terapeutyczną, to jest wspólnotę uzdrawiania, w
spotkaniach której wszyscy uzdrowieni lub uwolnieni uczestniczą i która stanowi dla nich
środowisko odpowiednie do umocnienia i utrwalenia dokonanego uwolnienia lub uzdrowienia.
NIESPODZIANKI DLA EGZORCYSTÓW - DUSZE ZMARŁYCH
Egzorcysta wypełnia szczególną posługę, która nieraz stawia go wobec najbardziej
nieprawdopodobnych wydarzeń, wobec faktów absurdalnych z ludzkiego punktu widzenia,
wobec rzeczy dziwnych lub niewyobrażalnych. Pośredni kontakt ze światem nadprzyrodzonym
stawia go również wobec interesujących problemów, których egzorcysta nie jest w stanie
rozwiązać, chyba że chodzi o jakiś pojedynczy przypadek. Rzecz dotyczy zawsze pośredniego
kontaktu z nadprzyrodzonością: poprzez zachowanie się osób opętanych, wypowiadane przez
nie słowa i przez najdziwniejsze fakty, które się im przydarzają albo mają miejsce w ich
domach. Dlatego potrzeba wielkiej roztropności i właściwego rozeznania, aby odróżnić je od
tego wszystkiego, co da się naturalnie wyjaśnić.
Istnieją jednakże problemy, które domagałyby się pogłębionych badań biblijno-teologicznych i
ewentualnego zajęcia stanowiska przez władze kościelne. Egzorcysta tylko może ograniczyć się
do próby rozwiązania przypadku, którym się zajmuje i może podzielić się tym doświadczeniem,
które dane mu było przeżyć, nie roszcząc sobie prawa do wyciągania wniosków o charakterze
ogólnym.
Te ograniczenia, w ramach których działa egzorcysta, są ewidentne przez sam fakt, że każdy
egzorcysta posiada swoje doświadczenia osobiste, które niekiedy pokrywają się z
doświadczeniami innych egzorcystów, lecz nie zawsze. Niekiedy jakieś doświadczenie
powtarza się z pewną częstotliwością i jednorodnością u danego, konkretnego egzorcysty.
Aby przybliżyć ten typ problemów, które powstają na bazie doświadczenia, opiszę jeden z
nich, odwołując się także do przemyśleń, czasami zgodnych, a czasami sprzecznych między
sobą innych egzorcystów. Każdy z nich referuje bądź zaświadcza o tym, co osobiście przeżył i
widział. W tym też tkwi przyczyna zgodności lub niezgodności różnych opinii, pochodzących z
różnorodnych doświadczeń każdego egzorcysty.
Problem obecności
Temat, nad którym zatrzymam się w tym rozdziale, budzi - przynajmniej we Włoszech – duże
zainteresowanie. Przyczyniły się do tego różne programy telewizyjne i publikacje prasowe.
Chodzi o tak zwany "problem obecności", czyli pytamy o to, czy istnieje możliwość, że zły
duch może dręczyć jakąś osobę, posługując się duszą potępionego. Można postawić również
pytanie: czy istnieje jakakolwiek możliwość zetknięcia się w osobach, które egzorcyzmujemy, z
obecnością dusz zmarłych?
81
Oczywiście temat ten nie ma nic wspólnego ze spirytyzmem: w tym przypadku nie mamy do
czynienia z wzywaniem zmarłych lub duchów, lecz mówimy o ewentualnej ich obecności, która
ujawnia się podczas przeprowadzania egzorcyzmów. Trzeba mieć to na uwadze, że oprócz faktu
różnorodności doświadczeń, które wymieniają pomiędzy sobą różni egzorcyści, ci, którzy
stanęli wobec takich przypadków, nie mają zamiaru przypisywać sobie zdolności wyjaśnienia
tego zjawiska. Mogą to być zjawiska naturalne i dlatego trzeba zapoznać się także z wynikami
badań z dziedziny psychiatrii, szczególnie z ostatnich lat, dotyczących zjawisk rozdwojenia
osobowości lub istnienia osobowości wielokrotnych. Lecz możliwe są również inne
wyjaśnienia.
Opierając się na wiedzy pochodzącej z Objawienia, powiedzieliśmy już o tym, co wiemy na
temat stanu i możliwości działania dusz zmarłych. Bierzemy pod uwagę również naukę
soborów z Lionu i Florencji, które określiły, że dusze zmarłych, zaraz po śmierci, udają się albo
do raju, albo do czyśćca, albo do piekła. Z tych określeń wynika jasno, że wraz ze śmiercią
okres próby się skończył, lecz definicje te pozostawiają jeszcze wiele wolnej przestrzeni dla
przeprowadzenia badań i właściwej ich interpretacji. Nie zostało przy tym jasno stwierdzone, że
dzieje się tak we wszystkich przypadkach. Ponadto dla studiów i hipotez pozostaje kwestią
otwartą to wszystko, co dotyczy rzeczywistej kondycji dusz, a mianowicie, co mogą one robić
w tym okresie jeszcze nie do końca zdefiniowanym, który rozciąga się od śmierci do Paruzji,
czyli do momentu, w którym nastąpi zmartwychwstanie ciał i zostanie przeprowadzony
sąd ostateczny.
Podkreślam więc, że różne doświadczenia egzorcystów mogą być analizowane z
zainteresowaniem i ciekawością. Mogą być i powinny one stanowić okazję dla pogłębienia
studiów biblijno-teo1ogicznych. Egzorcyści nigdy nie zamierzają udzielać wyjaśnień lub
uogólniać faktów, które powinny być z uwagą rozważone i mogą być zinterpretowane na różny
sposób. Na przykład wystarczy pomyśleć o istotnej różnicy, jaka zachodzi między obecnością
prawdziwą i właściwą a więzią okultystyczną, choć objawy zarówno jednej jak i drugiej są
prawie identyczne. Doświadczony egzorcysta gallikański, o. Rene Crozet, na podstawie,
licznych przypadków, które przebadał, uważa, że dusza może być dręczona nie tylko przez
dusze zmarłych, lecz także żywych: przez maga, który sprowokował diabelskie opętanie lub
przez osobę, która korzystała z usług maga.
Przytaczam także opinie niektórych autentycznych charyzmatyków, którym przedstawiłem ten
problem. Ich opinie są różne, w zależności od przeżywanego doświadczenia. Niektórzy
twierdzą, że zły duch może posłużyć się duszą potępionego, aby dręczyć jakąś osobę. Inni
natomiast uważają, że osoba może być dręczona także przez dusze jeszcze nie potępione. Bez
wątpienia musimy mieć na uwadze upomnienie zawarte w Rytuale rzymskim: mam na myśli
normę wprowadzającą nr 14. Przestrzega się egzorcystę przed możliwym zamaskowaniem się
złego ducha, czyli stwierdza się, że nie można wierzyć złemu duchowi, gdy chce udawać duszę
świętego lub anioła. Jest to bardzo cenne ostrzeżenie, ponieważ zły duch stara się często
oszukać egzorcystę. Nie jest to jednak regułą absolutną.
Odpowiedzi egzorcystów
82
Przechodzimy wreszcie do odpowiedzi, których udzielili egzorcyści na postawione im pytanie:
jakie jest ich doświadczenie związane z "problemem obecności" dusz zmarłych w osobach
opętanych.
Egzorcysta z Lazio. Spotkałem róże przypadki tego typu. Najczęściej sprawdzała się przestroga
zawarta w Rytuale. Po długich naleganiach z mojej strony, ujawniała się obecność złego ducha,
który próbował udawać konkretną osobę zmarłą, dokładnie określiwszy jej imię i nazwisko.
Jednak kilka razy miałem wrażenie, że rzeczywiście znalazłem się w obecności zmarłego:
mówił o sobie, że jest potępiony, skłaniałem go, aby odszedł w miejsce wyznaczone mu przez
Chrystusa, najwyższego Sędziego. W przypadku gdyby nie był potępiony, obiecywałem mu
modlitwę i ofiarę w jego intencji. Starałem się wzbudzić w nim żal za jego grzechy i
powierzałem tę duszę miłosierdziu Bożemu, czyniąc wspomniane zastrzeżenie. Spotkałem się z
przypadkami, gdy te domniemane dusze zmarłych więcej już nie dawały o sobie znać, choć ja
nadal musiałem kontynuować egzorcyzmy. Miałem też przypadki, w których wydawało się, ze
dusza wciąż powraca, aby w końcu zniknąć całkowicie. Opisuję to doświadczenie tak, jak ono
przebiegało, nie mając zamiaru wyciągać z niego wniosków. Nasze egzorcyzmy ukierunkowane
są na uwolnienie dusz od opętania diabelskiego lub od chorób, które zostały spowodowane
przez złego ducha. Jeżeli podczas trwania egzorcyzmów przeżywamy coś szczególnego, to
wydaje mi się, że dobrze jest podzielić się tym doświadczeniem. Nie do nas jednak należy
wyciąganie wniosków - to wykracza już poza naszą posługę.
Egzorcysta sycylijski. Gdy rozmawiamy o problemie obecności dusz zmarłych, możemy
zawyżyć nasze rozważanie do obecności rzeczywistych, wyłączając te pozorne, które chory pod
wpływem złego ducha albo po prostu pod wpływem choroby psychicznej może sam sobie
wytworzyć w sposób naturalny.
Na podstawie moich osobistych doświadczeń skłaniałbym się ku opinii, że diabeł w celu
dręczenia żyjących, może posługiwać się także potępionymi, szczególnie tymi, którzy byli
opętani już za życia. Sądzę, że ta opinia nie kłóci się z definicjami soborów w Lionie i we
Florencji, gdzie stwierdza się, że dusze zaraz po śmierci zostają przez Boga osądzone i wchodzą
do raju albo do czyśćca, albo do piekła. Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby Bóg zezwolił
diabłowi używać potępionych, którzy w piekle znajdują się pod jego władzą i którzy w pewnym
sensie zostają zdemonizowani, aby dręczyć żyjących na ziemi.
Nie podzielam natomiast opinii tych, którzy mówią o duszach błądzących lub o duszach osób
zmarłych gwałtowną śmiercią, które miałyby oczekiwać na swoje ostateczne przeznaczenie, a w
międzyczasie mogłyby wchodzić w osoby żyjące: za sprawą czarowników albo diabła,
ewentualnie za zgodą Boga lub też z własnej inicjatywy, aby uczestniczyć jeszcze, choćby w
sposób iluzoryczny, w życiu żyjących tutaj na ziemi, do których są przywiązani. Ten pogląd
zupełnie się nie zgadza z orzeczeniami wspomnianych soborów. Mimo wszystko ta opinia także
zasługuje na głębsze rozważenie, zarówno przez teologów, aby lepiej poznać, jaka była
mentalność ojców soboru i jaki jest zasięg tych orzeczeń, jak i ze strony innych naukowców,
aby dowiedzieć się czegoś więcej na temat rzeczywistej trwałości tak zwanych pozostałości
psychicznych, dotyczących domniemanego istnienia praducha lub ciała astralnego bądź też
funkcjonowania podwójnej osobowości.
83
Jeżeli chodzi o dusze zmarłych, które są w czyśćcu, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby mogły
za Bożym pozwoleniem doświadczać czyśćca w duszach żyjących, to znaczy w osobach jeszcze
chodzących po ziemi. Lecz także ta opinia, nie obca teologom średniowiecznym, a w moim
przypadku poparta moim doświadczeniem, powinna być dogłębnie zbadana przez teologów,
aby mogła zostać przyjęta.
Jeżeli chodzi o inwazję, najczęściej czasową, osób żyjących, to moje doświadczenie skłania
mnie do uwierzenia w tego typu zjawiska. Kilka razy zdarzyło mi się podczas egzorcyzmów
odczuć obecność ducha maga. Wywołał on niekorzystne zjawiska w leczonej przeze mnie
osobie i wciąż działa na niekorzyść tej osoby, którą z sobą związał. Można wtedy powiedzieć,
że człowiek przy pomocy diabelskich mocy popełnia plagiat, naśladując diabła.
Zagadnienie obecności zmarłych domaga się również analizy ewentualnej obecności aniołów.
Te obecności pojawiają się często w pismach Starego Testamentu (Ezechiel, Daniel, Zachariasz,
itd.) i w Nowym Testamencie (Ewangelie, Dzieje Apostolskie, Apokalipsa). Pojawiają się
często w hagiografii i w doświadczeniu świętych. Są natomiast bardzo rzadkie i budzą
podejrzenia w doświadczeniu egzorcystów. Może ma to związek z normą nr 14 Rytuału, która
bądź co bądź ma swoje uzasadnienie i znaczenie. Diabeł może łatwo udać anioła światłości i
sprowadzić na manowce egzorcystę. Mimo wszystko i to zagadnienie powinno być lepiej
zbadane, gdyż Bóg może wykorzystywać aniołów do pomocy osobom dręczonym przez złego
ducha.
Egzorcysta z Marche. Dotykamy tutaj bardzo poważnego i bardzo trudnego tematu, który stał
się też niezmiernie popularny w ostatnich czasach. Przypuszczenie, że w wielu przypadkach
mamy do czynienia nie tyle z autentycznym złym duchem, co z duchami błądzącymi,
znajdującymi się w trudnościach, rodzi się z bardzo wyraźnej różnicy, która zachodzi pomiędzy
opętanym a człowiekiem odczuwającym obecność dusz zmarłych. W przypadkach opętania
demony okazują przemoc, nienawiść i złość, posługują się językiem i gestami o niezwykłej sile
i negatywnym potencjale. Natomiast w przypadku domniemanej obecności dusz zmarłych
zachodzące relacje nigdy nie są gwałtowne, nawet jeśli często są uciążliwe. Bywa, że relacje te
charakteryzują się wielkim pokojem, a ich celem jest uzyskanie on i udzielanie sobie obopólnej
pomocy.
Przed około dziesięciu laty odwiedziła mnie (trzy lub cztery razy) dziewczyna, która
nieustannie doświadczała obecności ducha, lecz duch okazywał jej szacunek i nastawiony był
pozytywnie, ofiarując jej pomoc i oświecenie. Gdy przyszła ostatnim razem, powiedziała mi:
"Nie będę już do ciebie przychodziła, gdyż duch prosi mnie usilnie, aby go nie wyrzucać i prosi
mnie również, abym nie wychodziła za mąż, gdyż chce żyć w spokoju ze mną". Faktycznie
dotąd pozostaje niezamężna. Czy mamy do czynienia z demonem? Czy tylko demony i tylko
one starają się przez oszustwo zbliżyć do człowieka ? Czy może także
i błądzące dusze zmarłych, które nie znajdując pokoju po śmierci, szukają towarzystwa
człowieka, czasami w celach pozytywnych, a czasami w celu zniszczenia go?
Ta kwestia jest bardzo ważna ze względów duszpasterskich. Być może egzorcyzm, który
zazwyczaj stosujemy, także w tych przypadkach, nie jest odpowiednim środkiem, ponieważ jest
on skierowany bezpośrednio przeciwko zbuntowanym aniołom. Jak więc należałoby postąpić?
Moje doświadczenie podpowiada mi, że stosowanie w tych wypadkach egzorcyzmu może być
pozbawione sensu. Jakie ma znaczenie i jakiemu celowi służy wypowiadanie formuły: "Idź
84
precz szatanie", jeśli w danym przypadku nie ma się do czynienia z prawdziwym demonem?
Pewnego razu wraz z moim przyjacielem egzorcystą próbowaliśmy pomóc dziewczynie
dręczonej dziwną obecnością. Egzorcyzm nie przyniósł żadnych rezultatów. Rok później
zadzwonił do mnie pewien biskup, mówiąc że przyprowadzono do niego dziewczynę, aby
dokonał egzorcyzmu. Pragnął go przeprowadzić wspólnie ze mną. Była to ta sama dziewczyna.
Także i tym razem egzorcyzm nie dał żadnych, pozytywnych rezultatów i dziewczyna wciąż
jest niepokojona tak, jak poprzednio. Dlatego uważam, że musimy poszukiwać także innych
rozwiązań. Niewątpliwie dużo dają celebracja Mszy św., i modlitwy w intencji zmarłych.
Ponadto powinniśmy dzielić się analogicznymi doświadczeniami.
Sądzę, że teologowie powinni jeszcze raz przestudiować i pogłębić znaczenie i zakres
orzeczeń, które zostały sformułowane na dwóch soborach w Lionie i we Florencji (ten drugi
(sobór powtarza identyczne słowa, które zostały sformułowane na pierwszym soborze), według
których duszom zmarłych od razu (mox) wyznaczone zostało ich wieczne przeznaczenie:
zbawienie albo potępienie. Przydałaby się dokładna i dobra interpretacja tych tekstów, tak
samo, jak użyteczne byłoby sprawdzenie nowych form uwalniania, które różnią się od
egzorcyzmu i poinformowanie o ich rezultatach.
Egzorcysta Z Veneto. (Pisze o konkretnym przypadku.) Amelię spotkałem przypadkiem po
Mszy św., którą celebrował bp Milingo. Ma czterdzieści dwa lata i jest gospodynią domową,
posiada dwójkę kilkunastoletnich dzieci (Marco i Marzia), jej mąż jest robotnikiem. Dziś
wszyscy są praktykującymi katolikami, lecz kiedyś zupełnie nie praktykowali. Bardziej
niepokojona jest matka, mniej dzieci, a mąż wcale.
Dokonali remontu starego domu, zakupionego od osoby, która cieszyła się złą opinią. Marco i
Marzia są niepokojeni tajemniczą obecnością, ponadto dziewczyna choruje. Zauważyłem, że
Amelia, zatroskana o dzieci i o dom, została najbardziej dotknięta: słyszy dźwięki
niewiadomego pochodzenia, odczuwa czyjąś obecność oraz nieprzyjemne zapachy. W czasie
pierwszego egzorcyzmu, który przeprowadziłem telefonicznie, upadła na podłogę. Poszedłem
do ich domu, aby odprawić Mszę św., przed Mszą egzorcyzmowałem każde pomieszczenie.
Potem zaprosiłem Amelię do mojego biura, aby spokojnie z nią porozmawiać.
Pytanie: "W imieniu i mocą władzy Chrystusa, pytam, kim jesteś, ty, który mówisz?"
Odpowiedź: "Rinaldo".
Pytanie: "Czy jesteście tylko samymi mężczyznami, czy też są pośród was kobiety?"
Odpowiedź: "Jedno i drugie".
Pytanie: "Czy wielu jest z tobą przyjaciół?"
Odpowiedź: "Niektórzy odeszli, my natomiast zostajemy, bo byliśmy już w tym domu, zanim
przybyła do niego Amelia".
Pytanie: "A w Amelii ilu was jest?"
Nie usłyszałem żadnej odpowiedzi. Dalsze pytanie brzmiało:
"Przez zwycięstwo Królestwa Bożego, nakazuję ci, powiedz imię następnego, który jest tutaj z
tobą".
Odpowiedź: "Mauro".
Pytanie: "Kto stoi na czele kobiet, które są tutaj?"
Odpowiedź: "Anna".
85
Pytanie: "Kiedy weszliście w Amelię?"
Odpowiedź: "Kiedy była w czwartym miesiącu ciąży".
Pytanie: "Kiedy weszliście w Marzię?"
Odpowiedź: "Gdy była dzieckiem".
Pytanie: "Lecz dokładnie kiedy weszliście w nią, jak była mała?"
Odpowiedź: "To kwestia dziedziczności".
Pytanie: "Dziedziczności po rodzicach czy po dziadkach ze strony ojca?"
Nie otrzymałem żadnej odpowiedzi.
Pytanie: "Przez chwałę imienia Bożego, nie przez moją ciekawość, powiedz mi czy ten, który tu
rozkazuje, jest demonem?"
Odpowiedź: "Nie powiem ci".
Powtórzyłem pytanie i nie usłyszałem żadnej odpowiedzi.
Kolejne pytanie: „Z czym weszliście w Amelię?"
Odpowiedź: "Ja jestem zazdrosny".
Pytanie: "A czy inni twoi przyjaciele są również zazdrośni?"
Odpowiedź: " Tak".
Pytanie: "Jednak niewiele możesz zdziałać przeciwko niej, ponieważ jest mocna w wierze".
Odpowiedź: "Zniszczyłbym ją razem z jej rodziną, ale nie było to możliwe, gdyż chodziła
zawsze do Kościoła i dużo modliła się".
Zauważmy, że Rinaldo był bratem Maura i ojcem Anny; wszyscy już nie żyli i byli dawnymi
właścicielami domu zakupionego i odnowionego przez Amelię oraz jej rodzinę.
Mieszkańcy owej peryferyjnej dzielnicy, w której stał ich dom, zachowali złe wspomnienia o
nich wszystkich. Mówiono, że praktykowali magię lub coś w tym rodzaju, a jedno z nich
sypiało ze zwierzętami. Także ich potomkowie patrzyli z zazdrością i nienawiścią na Amelię i
na jej dzieci, niejednokrotnie nie przebierając w przezwiskach. Dom został sprzedany. Amelia
wraz z mężem i dziećmi mieszkają teraz w nowym mieszkaniu w centrum miasteczka. Nowy
dom nie jest niepokojony już przez złe duchy, a "chorzy" mają się coraz lepiej.
Egzorcysta angielski. Mam zasadę, aby interpretować dane, które pochodzą z doświadczenia na
podstawie ich związków z Bożym Objawieniem, zamiast interpretować Objawienie tylko
według tego, co wynika z doświadczenia egzorcyzmowania. Tak, jak to już wcześniej zostało
przypomniane, wszyscy zmarli znajdują się w raju albo w piekle lub też przebywają w czyśćcu.
1. Dusze czyśćcowe modlą się za nas i okazują wdzięczność za nasze modlitwy, więc wydaje
mi się, że mogą one niekiedy objawiać się żyjącym na ziemi, aby prosić ich o modlitwę lub im
pomóc albo też podziękować. Lecz gdy myślimy, że te dusze mogą być również przyczyną
pokus albo prowokować szkody lub dokuczać żyjącym, to znaczy, iż nie bierzemy pod uwagę
ich szczególnego stanu, a więc się mylimy. Są to przecież dusze święte!
2. W czasie egzorcyzmów wszystkie duchy, które są przyczyną pokus, szkód lub dręczenia,
traktują raczej z założenia jako złe duchy, a nie dusze potępionych. Czynię to z następujących
powodów:
a) wydaje się, ze Nowy Testament za takie właśnie je uważa.
86
b) norma wprowadzająca Rytuału Rzymskiego nr 14, zawiera takie właśnie zalecenie.
c) dusze potępionych stają się podobne do złych duchów i prawdopodobnie nie ma między nimi
wielkiej różnicy, która uzasadniałaby inne ich traktowanie. Choć ta interpretacja nie jest pewna
i może zostać skorygowana.
d) To spirytualiści skłaniają się ku temu, aby interpretować tego rodzaju zjawiska jako
objawianie się duchów osób zmarłych. W ten sposób z pewnością nie sądzę, że dusze zmarłych
znajdują się w raju lub w czyśćcu, bądź też w piekle.
3. W swoim doświadczeniu egzorcysty spotkałem także przypadki, które na początku mogły
budzić wątpliwości, ale w końcu prawda zawsze zwyciężała. Na przykład, gdy wypowiedzi
ducha ujawniają nadzwyczajną znajomość osoby zmarłej, zakładam, że nie mam wtedy do
czynienia z obecnością tego zmarłego, ale z obecnością złego ducha, który opętał wcześniej
zmarłego. Wtedy zwracam się do niego, jako do złego ducha złączonego z osobą NN a nie jako
do ducha osoby NN.
To, co napisałem, z pewnością nie jest jedyną możliwością widzenia tych rzeczy w duchu
wiary, stąd też z zainteresowaniem wysłucham opinii innych egzorcystów.
Egzorcysta z Puglii. Odnośnie do problemu obecności dusz zmarłych, to sądzę, że można mieć
pewność co do następujących stwierdzeń:
1. Zaprzeczam twierdzeniu, że demon może posługiwać się duszą potępionego, aby opętać inną
osobę lub zawładnąć jakimś miejscem, gdyż sprowokowałoby to olbrzymi ból żywym
członkom rodziny zmarłego, którzy wiedzieliby, że ich krewny przebywa wśród złych duchów.
Traktowałbym to jako oszustwo przygotowane przez złego ducha, aby pogrążyć w rozpaczy
żyjących. Przypomnę, co powiedział mi na temat tego problemu ojciec Pio, gdy przedstawiłem
mu mój pierwszy przypadek egzorcyzmu, kiedy zły duch powiedział mi, iż w opętanym jest ich
czterech i że oni wszyscy są osobami potępionymi, wyjawił również, skąd pochodzili i w jaki
sposób zmarli. Ojciec Pio odpowiedział mi surowo i zdecydowanie: "Nie pozwól się oszukiwać,
nie ma ich czterech, jest tylko jeden; a jest to prawdziwy diabeł, który przemawia czterema
różnymi głosami i zachowuje się w różny sposób". Kiedy wyrzuciłem demonowi to oszustwo,
odpowiedział mi: "Czyż nie wiesz, że z natury jestem kłamcą?" Ta postawa złego ducha
nieustannego trwania w kłamstwie, została dobrze ukazana w filmie Egzorcysta, gdy diabeł
ukrywa się pod postacią matki egzorcysty, aby przestraszyć tego biednego księdza.
2. Jeżeli chodzi o doświadczenia charyzmatyków, to osobiście odnoszę się do nich z pewną
rezerwą. Jest mi trudno oprzeć się wrażeniu, że tkwi w nich jakiś egoistyczny cel oraz ze ich
doświadczenia są często przepełnione fantazją.
3. Zaprzeczam twierdzeniu, że dusze czyśćcowe mogą negatywnie wpływać na osoby lub na
rzeczy. Są to przecież dusze święte. Wydaje mi się, że przypisywanie ewentualnych zaburzeń
osobowych duszom czyśćcowym jest nielogiczne i niepokojące.
4. Jeżeli chodzi o działanie maga lub czarownika, który sprowokował opętanie, jestem zdania,
ze mag może utrzymywać tę niszczącą więź z osobą, która jest zresztą niczym innym, jak tylko
87
dręczącym działaniem diabelskim. Specyficznym zadaniem naszych modlitw jest zerwanie tej
więzi.
Egzorcysta z Piemontu. Transmisje telewizyjne przyczyniają się do większego zamieszania w
tej dziedzinie. Przyczyną jest ignorancja albo złe intencje prowadzących programy. Nie zdają
sobie oni sprawy, że przez swoje programy sprowadzają wielu ludzi na manowce i narażają ich
na poważne niebezpieczeństwa.
Jeżeli chodzi o dusze zmarłych, to pragnę zauważyć, że nie potrafimy określić czasu trwania
czyśćca (o ile można w ich przypadku mówić o czasie!). Kościół nie stawia żadnych ograniczeń
w zanoszeniu do Boga modlitw za zmarłych. Św. Paweł, w Pierwszym liście do Koryntian (1
Kor. 15, 29) stwierdza: "Jeżeli umarli w ogóle nie zmartwychwstają, to czemuż za nich chrzest
przyjmują?" Pierwsi chrześcijanie wierzyli więc, że modlitwy za zmarłych są tak bardzo
skuteczne, że można nawet za nich przyjąć chrzest.
Ten, kto przeszedł przez inicjację w jakiejś grupie okultystycznej, mógł nawet usłyszeć
postawione wprost żądanie, aby oddał swoją duszę, wolą albo pamięć lub też władze, którymi
został obdarzony, niewidzialnym mocom czy duchom. Mógł nawet potwierdzić to oddanie
siebie przymierzem krwi, własnoręcznym podpisem albo też przy pomocy jakiegoś innego
rytuału, jak np. wypicie krwi lub spermy albo innej substancji organicznej pochodzącej od
człowieka żywego czy zmarłego, lub zwierzęcia złożonego w ofierze. Te wszystkie ryty
zmierzają ku temu, aby biorący w nich udział nawiązał nierozerwalny kontakt lub trwałą więź z
mocami ciemności, popadając w całkowitą od nich zależność. Pewien psychiatra w taki sposób
wyjaśniał to zagadnienie: "Mag albo ktoś, kto posiada okultystyczne moce, ma dysocjacyjną
osobowość, co umożliwia mu nawiązanie transferowej więzi z osobą, która mu się powierza.
Osoba uzależniona przejmuje wtedy osobowość maga: jego gesty, pamięć, pasje, upodobania
oraz jest gotowa wypełniać jego wszystkie rozkazy. Mag może posługiwać się nią także nocą
przy pomocy telepatii, zmuszając ją do wykonywania różnych dziwnych rzeczy, o których
potem dana osoba sądzi, że były tylko snem".
Kiedy modlę się nad taką osobą, to z jej wnętrza wydobywa się odpowiedź samego maga,
który został zmuszony, aby ujawnił to wszystko, co jej uczynił. Zmuszamy go mocą imienia
Jezusa, aby wyrzekł się wszelkiej władzy nad tą osobą, która ze swej strony powinna
współpracować w wyzwoleniu się z tej niewoli. Być może ojciec Crozet powiedziałby, że w
tym przypadku mamy do czynienia z obecnością duszy maga; z obecnością, która jest podobna
do obecności demona w przypadku opętania.
Sądzę, że mag uobecnia się w danej osobie, korzystając tylko z sobie dostępnych technik
naturalnych i okultystycznych. Czasami te pozorne obecności maga są tylko maską, pod którą
ukrywa się zły duch. W niektórych przypadkach poświęciliśmy aż kilka miesięcy, aby odkryć
wszystkie ryty magiczne, zerwać powiązania i wreszcie ujawnić obecność szatana, który się
ukrywał.
Dlatego moim zdaniem nie należy podejrzewać możliwości opanowania danej osoby przez
dusze zmarłych, lecz trzeba szukać innych wyjaśnień. Na przykład przy egzorcyzmowaniu
pewnej osoby okazało się, że nie mamy do czynienia z obecnością zmarłej babci, która
przeklęła małżeństwo, lecz z obecnością ducha przekleństwa i nienawiści, z którego pomocy
babcia skorzystała albo przez którego była opętana, będąc osobą praktykującą okultyzm.
88
Prawda wyszła na jaw dopiero po jakimś czasie, bo na początku zapytywana osoba zawsze
odpowiadała: "jestem babcią".
Potem należałoby zająć się także problemem istnienia podwójnej osobowości. Jednakże sądzę,
że jest to domena lekarzy psychiatrów i psychologów. Zasługuje również na uwagę zjawisko
tak zwanych duchów przewodników czy duchów prowadzących, które często mówią, iż są
duszami zmarłych. W Turynie znany jest Nello Ricco, który twierdzi, że ma w sobie
samobójczego ducha przewodnika Elvisa Presleya. Myślę, że co najwyżej możemy mieć do
czynienia ze złym duchem, który przebywał u boku Presleya. Innym przykładem ducha
przewodnika, który okazał się bardzo niebezpiecznym, był przypadek czterdziestoletniego
artysty, który popełnił samobójstwo. Rodzina pewnej dziewczyny traktowała go jako idola. W
tej atmosferze bałwochwalczego podziwu, dziewczyna pewnego dnia odkryła, ku ogromnej
radości rodziców, ze ma w sobie ducha artysty. Lecz radość zniknęła, gdy córka zaczęła
odczuwać mocne i gwałtowne pokusy popełnienia samobójstwa. Modlitwy o jej uwolnienie
okazały się całkowicie skuteczne. Zakończyło się w tym domu bałwochwalstwo śpiewaka,
samobójcy, a dziewczyna powróciła do równowagi i spokoju, bez pomocy ducha przewodnika.
Mieliśmy również do czynienia z przypadkami uzdrowicieli, którzy - zgodnie z tym co mówili
- przekazywali sobie ten dar z pokolenia na pokolenie. Twierdzili, że posiadali świętego
przodka (mężczyznę lub kobietę), którego duch pozostaje w rodzinie. Sądzę, że chodzi w tym
przypadku o złe duchy, które były czczone w tej rodzinie, a teraz mają możliwość pozostawania
w niej i opanowywania jej członków.
Egzorcysta francuski. Opętanie, czyli wcielenie się złego ducha w istotę ludzką, już samo w
sobie jest prawdziwą tajemnicą, do tego stopnia, że wystawia ona na próbę egzorcystę, który
staje twarzą w twarz z przeklętym przeciwnikiem. Lecz do tej tajemnicy dołączona jest jeszcze
inna, gdy zły na duch przedstawia się jako dusza potępiona albo inna istota ludzka, podobna do
nas, ale skazana na potępienie. Zwłaszcza wtedy jest to zjawisko skomplikowane, gdy ten
potępiony zanim umarł był dobrze znany przez współczesnych.
Osobiście znajduję się bardzo często w takich sytuacjach i myślę, że chodzi tutaj o podstęp
złego ducha. Lecz muszę powiedzieć, że podstęp ten jest bardzo wyrafinowany, gdyż
egzorcysta nie zostaje oszołomiony tym, że znalazł się twarzą w twarz z diabłem, ale jego
uwaga zostaje odwrócona. Przede wszystkim zostaje on poddany próbie, kiedy duch
powodujący opętanie stwierdza, iż sam jest duszą potępioną, czyli istotą ludzką, która ma taką
samą naturę jak egzorcysta. Co więcej, zły duch mówi swoje imię (znane albo nieznane),
informuje, kim był na ziemi (może nawet kapłanem lub zakonnikiem), gdzie mieszkał, jaki
popełnił grzech, za który nie żałował, a który stał się przyczyną jego upadku. Ponadto niekiedy
udaje, próbując zachowywać się tak, jak zachowywała się na ziemi osoba, za którą się podaje
(np. zakonnik, kapłan albo świecki). Czasami, kiedy wspomina swoje grzechy, krzyczy z
rozpaczy i ze strachu.
Tego typu sceny zawierają w sobie olbrzymi ładunek uczuciowy, do tego stopnia, że
wystawiają na próbę samego egzorcystę. Lecz wątpliwość nadal pozostaje. Czy rzeczywiście
chodzi w tym przypadku tylko o duszę potępioną lub raczej o działanie złego ducha,
komedianta i udawacza? Przypuszczam, że spotkałem się przynajmniej z dwoma precyzyjnymi
i bolesnymi przypadkami oddziaływania szatana przez duszę potępioną. Opowiem o jednym z
nich, zaznaczając, że w tym przypadku, o którym opowiadam, nie chodzi o zawładnięcie przez
89
potępioną duszę ciałem żyjącego (rzecz, która wydaje mi się niemożliwa), lecz raczej o pewną
charakterystyczną agresję, która zazwyczaj bywa nazywana obsesją. Oto ten przypadek:
Helena, matka bardzo pobożnej i konsekrowanej Najświętszej Maryi Pannie rodziny,
niesprawiedliwie straciła pracę, z której się utrzymywała. W tym samym czasie dowiedziała się,
że pewna kobieta, której bliżej nie znała, zapadła ciężko na zdrowiu. Mieszkała sama i miała
bardzo trudny charakter, a rodzina, nie mogąc jej ścierpieć, opuściła ją w chorobie, która była
nieuleczalna i śmiertelna. Ponadto Eugenia (tak nazywała się ta kobieta) nie wierzyła w Boga i
nie chciała uwierzyć. Helena dostrzegła w tym przypadku okazję, aby służyć Panu, poświęcając
się tej chorej osobie, która była tak wrogo nastawiona do wiary. Pragnęła ofiarować jej pomoc
na ciele i na duszy, zdając sobie sprawę, że zbliża się decydująca walka. Ta sytuacja trwała
przez wiele miesięcy, wymagała często długiego towarzyszenia chorej dniem i nocą.
Wreszcie w sposób nagły nadeszła ostatnia godzina. Chora jęczała z bólu na swoim łóżku,
odnosząc się z wrogością do wszelkich propozycji modlitwy, podczas gdy Helena odmawiała
różaniec. I nagle, ku zdziwieniu Heleny, umierająca Eugenia podniosła się na łożu boleści,
utkwiła wzrok w jednym punkcie, jakby tam kogoś zobaczyła. Jednocześnie wyciągnęła prawą
rękę w kierunku tego objawienia i zdecydowanym oraz stanowczym gestem odrzuciła je.
Helena zrozumiała od razu, że chodzi tutaj o odrzucenie. Ale kogo? Czy chodziło o odrzucenie
Chrystusa bądź Matki Bożej, co było bardziej prawdopodobne. A może złego ducha? W tej
samej chwili głowa Eugenii nieco się uniosła, a jej oczy wywróciły się i martwa upadła na
łóżko. Zaraz rozszedł się nieprzyjemny zapach po pokoju, tak intensywny, że Helena poczuła
się nim przeniknięta, co wywoływało w niej wielki, nie do zniesienia ból.
Natychmiast Helena zawiadomiła rodzinę zmarłej i zatroszczyła się o przygotowanie do
pochowku jej ciała. Czuwała przy niej aż do momentu, w którym odbył się świecki pogrzeb.
Rodzina interesowała się wyłącznie spadkiem po zmarłej. W następstwie tych wydarzeń Helena
często była nękana, dniem i nocą, a szczególnie w godzinie śmierci Eugenii, przez bardzo silne
ataki złego ducha, którym towarzyszyły ostre bóle. Musiałem wiele razy dokonywać
egzorcyzmu i odprawić wiele Mszy św. za zmarłą.
Takie są fakty. Można je zinterpretować na dwa różne sposoby:
1. Eugenia w decydującej chwili odrzuciła zbawienie, przepełniona piekielną nienawiścią.
Obcym jej było uczucie wdzięczności wobec swojej dobrodziejki i także ją pragnęłaby
pociągnąć za sobą do wiecznych ciemności.
W tym przypadku chodziłoby o duszę potępioną, która zaatakowała osobę świętą.
2. Dzięki modlitwom, ofiarom i poświęceniu się Heleny, Eugenia niezależnie od wszelkich
znaków zewnętrznych (gest odrzucenia, wywrócone oczy, nieprzyjemny zapach, i ostre bóle
Heleny), w ostatniej chwili życia, czego po ludzku nie można sprawdzić, zwróciła się z pokorą
do Zbawiciela. To sprowokowałoby oczywiście złość szatana, który spodziewał się, iż
zawładnął nią na zawsze i za to też próbuje mścić się na Helenie.
Egzorcysta z Campanii. Na podstawie doświadczenia i osobistych refleksji, nabyłem
przekonanie, że ten, kto doprowadza do opętania i podobnych mu zjawisk, jest zawsze złym
duchem, ale nigdy nie jest duszą potępioną. Wiadomo już z samej definicji, że zły duch jest
zawsze kłamcą i oszustem.
Zdarzyło mi się parę razy, że zły duch podawał się za osobę zmarłą, ale zawsze okazywało się
to kłamstwem. Podczas jednego z egzorcyzmów osoba egzorcyzmowana nagle zaczęła płakać,
90
prosząc o modlitwy i Mszę św. w intencji zmarłej. Nie uwierzyłem jej i kontynuowałem dalej
egzorcyzm. Okazało się, że te prośby były udawaniem, zmierzającym do tego, aby odwieść
mnie od kontynuowania egzorcyzmu. Szybko zły duch zareagował wybuchem wściekłości,
wykrzykując całą listą wyzwisk i wulgaryzmów.
Zły duch nie ma żadnej władzy. Może tylko tyle, na ile mu Bóg zezwoli. A jeśli Bóg mu
zezwala, to tylko po to, aby okazała się większa chwała Boża i Jego miłość do ludzi, którym
ofiaruje zbawienie. Demon chciałby sobie przywłaszczyć tę władzę, której nie ma, to znaczy
chciałby manipulować i wykorzystywać dusze potępionych według swego upodobania. Lecz
nie może zrealizować tego pragnienia. On jest zależny, jedynie i zawsze, nawet jeśli nie chce
tego, od woli samego Boga.
Moim zdaniem, w pewnych fenomenach, o których mówiłem, mamy do czynienia z
obecnością złego ducha, który działa jedynie i zawsze w granicach ustalonych przez
sprawiedliwość i dobroć Boga.
Egzorcysta amerykański. W wielu przypadkach, którymi się zajmowałem, nabyłem pewności,
że miałem do czynienia z duszami zmarłych, które mogły być przywołane i że to one same,
przede wszystkim za sprawą opętania diabelskiego, zdecydowały się na pozostawanie w jakimś
miejscu, aby dręczyć ludzi, którzy tam mieszkali.
Miałem kiedyś do czynienia z duszą mężczyzny i z duszami dwóch kobiet, które umarły w
jednym domu. Przez jakiś czas dręczyły one rodzinę, która tam zamieszkiwała. Nasze modlitwy
egzorcyzmujące, które choć są nieocenione, w niektórych przypadkach nie oddziałują
skutecznie na takie dusze. Powinno się w takim razie przystosować i wykorzystywać niektóre
modlitwy, które mamy zwyczaj odmawiać za zmarłych. Jednocześnie trzeba mówić do tych
dusz udręczonych, odesłać je do miejsca im wyznaczonego i spróbować im wyjaśnić, że
rodzina, którą dręczą, nie odczuwa wobec nich nienawiści i udziela im przebaczenia. W czasie
modlitwy zawsze staram się, aby doprowadzić te dusze do światła Chrystusa, aby odeszły tam,
gdzie Bóg zechce wyznaczyć im miejsce według Swojej woli.
Liczne doświadczenia egzorcystów, świadectwa historyczne, badania antropologiczne i
doświadczenia innych religii pozwalają sądzić, że nie wszystkie dusze po śmierci idą od razu do
raju lub czyśćca bądź piekła. Niektóre pozostają "zablokowane" za przyczyną swoich
przywiązań materialnych i resentymentów lub nienawiści wobec innych, względnie dlatego, że
same ofiarowały się szatanowi. Czasami, mając do czynienia z duszami udręczonymi, ktoś
może odkryć, że spotyka złego ducha. W tych sytuacjach trzeba zawsze postępować z
maksymalną roztropnością, gdyż istnieje możliwość skutecznego uwolnienia tej duszy, w
przeciwnym razie może ona powrócić w objęcia złego ducha. Diabeł jest mistrzem kłamstwa i
stara się oszukać nas, jak tylko może. Z naszej strony zawsze powinniśmy mieć na uwadze, że
Pan dopuszcza z powodów specyficznych takie sytuacje i my możemy się wiele z tego nauczyć
z pożytkiem dla innych.
W ostatnich latach większość tego typu przypadków dotyczyła dusz osób, które zostały
opętane i były manipulowane lub wykorzystywane przez demona, aby dręczyć pojedyncze
osoby czy nawet całe rodziny. Czasami przyczyną podobnych sytuacji było jakieś stare
przekleństwo, które zostało rzucone na rodzinę.
Dodam, że w przypadkach wzbudzających wątpliwość tylko egzorcysta, przeprowadzając
egzorcyzmy, może rozpoznać, czy chodzi o wpływ złego ducha, czy też o chorobę umysłową.
91
Zawsze musimy opierać się na fenomenach i znakach zauważalnych, niekiedy stosujemy
milczące prowokacje, np. przynosimy ze sobą Eucharystię, gdy nikt o tym nie wie. Trzeba
postępować ostrożnie, gdyż żyjemy i pracujemy w świecie, w którym zły duch stara się
zniszczyć władzę Kościoła, niszcząc Chrystusowe kapłaństwo. Powinniśmy także nauczyć się
współpracy z naszymi kolegami lekarzami, okazując sobie wzajemnie zaufanie.
Egzorcysta z Lazio. Jeżeli chodzi o problem obecności dusz zmarłych, to na podstawie moich
ubogich doświadczeń mogę powiedzieć, że zawsze przekonywałem się, iż miałem do czynienia
ze złym duchem, zarówno w niewielu przypadkach opętania, jak i w liczniejszych przypadkach
diabelskiego zarażenia osoby lub miejsca. Tylko raz duch przekazał informację, że jest duszą
potępioną, ujawniając imię i nazwisko, okoliczności śmierci i motywy swojej obecności w tym
człowieku. Lecz po przeprowadzeniu egzorcyzmu, który przyniósł definitywne uwolnienie,
niczego więcej od niego już nie usłyszałem. Jak zinterpretować ten przypadek? Demon może
także udawać duszę potępioną, tak jak zostało to stwierdzone w Rytuale. Jeżeli natomiast
chodzi o dusze czyśćcowe, to są to dusze święte i nie
mogą czynić zła.
Egzorcysta z Campanii. Stawia się pytanie, czy ci, którzy sprawiają duszy cierpienia, są zawsze
złymi duchami; czy też może być tak, iż mamy do czynienia z duszami potępionymi?
Niezależnie od oszustw, którymi demon stara się nas zwieść, sądzę, że istnieje również
możliwość działania dusz potępionych. Wiemy, że także diabły mają swoją hierarchię; dlaczego
więc jakiś przywódca - diabeł, nie mógłby rozkazać potępionemu duchowi, aby dręczył on
jakąś duszę? Do takiego wniosku dochodzę także na podstawie tych przypadków, w których
widziałem oddziaływanie mocy znacznie słabszej od tej, z którą spotykam się w przypadku
obecności demona.
Moim zdaniem, istnieją błądzące dusze, które jeszcze nie znalazły swojego ostatecznego
miejsca przeznaczenia. Opowiem o wyjątkowym wydarzeniu, z którego zachowałem nagrania
magnetofonowe. Pewnego dnia przyszła do mnie kobieta, która uskarżała się na silne i dziwne
bóle. Gdy zacząłem się modlić, wpadła jakby w trans. Zapytałem ją, czy ma w sobie złego
ducha: "Powiedz mi, w imię Boga, kim jesteś?" Odpowiadała na moje pytania bez trudu.
Powiedziała, że jest Albańczykiem, który urodził się na Kalabrii. Po latach odwiedził Kalabrię z
okazji uroczystości Wszystkich Świętych. We wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych
prowadził po pijanemu samochód; miał wypadek i poniósł śmierć, zabijając przy tym jeszcze
jedną osobę. Spostrzegłem, że gdy wspominałem o złych duchach, odczuwał strach. Zapytałem
go więc: "Czy przebywasz w piekle?" Odpowiedział stanowczo: "Nie". " W takim razie,
powiedz mi, gdzie jesteś?" "W ciemności".
Byłem zdezorientowany. Zapytałem go, w jaki sposób wszedł w tę kobietę, a on opowiedział
mi wyjątkową historię, którą potem potwierdziła sama kobieta, gdy wyszła już z transu.
Powiedział, że to stróż cmentarza zmusił go do wejścia w kobietę. Posłużył się częściami jego
ciała, aby rzucić na nią urok. Zapytałem go, czy pragnie ujrzeć oblicze Boga. Odpowiedział
długim "tak". Nie dostrzegłem w tym ani śladu desperacji, odczułem natomiast głębokie
pragnienie spotkania się z Bogiem. Pewnego dnia mówiłem mu o Najświętszej Maryi Pannie.
Nigdy o Niej nie słyszał; powiedział mi wtedy, że jego matka nazywała się Carmelina.
Zacząłem go więc pouczać. Słuchał z zainteresowaniem. Pojawiła się we mnie wątpliwość, czy
92
rzeczywiście przebywał on w ciemności (w hebrajskim szeolu)? Na zadane pytanie, czy jest
gotów prosić Boga o przebaczenie grzechów, odpowiedział twierdząco. Zrobiłem mu spowiedź,
trochę generalną, na zasadzie warunkowej i udzieliłem mu warunkowego rozgrzeszenia. Potem
zapytałem go, kiedy odejdzie. Odpowiedział, że za około dwadzieścia dni. "A dokąd
pójdziesz?" - zapytałem. Usłyszałem odpowiedź: "Pokutować". Może właśnie do czyśćca? Tego
wieczoru, gdy kobieta powróciła do domu, duch powiedział jej: "Przysporzyłem ci wiele
cierpienia, ale to nie była moja wina. Gdy będę w niebie, będę się wiele za ciebie modlił". Ten
przypadek stanowi poważny problem teologiczny. Myślę tutaj o św. Franciszku, który wyprosił
zmartwychwstanie dla kobiety, która zmarła w stanie grzechu śmiertelnego: po
zmartwychwstaniu wyspowiadała się i zasnęła na nowo w pokoju.
Egzorcysta Z Piemontu. Nasza grupa modlitewna, ukierunkowana na uwalnianie oraz
uzdrawianie rodzin w tym także drzewa genealogicznego, ma wiele bardzo pozytywnych
doświadczeń. Na przykład, gdy przypuszczamy, że jakiś przodek rodziny bardzo cierpiał i nie
poświęcono należytej uwagi jego cierpieniu lub rozpaczy albo gwałtownej i bolesnej śmierci
(zazwyczaj w nienawiści, w strachu, w przekleństwie albo w stanie upojenia alkoholowego;
niekiedy w zakładzie psychiatrycznym, będąc jakoby żywcem pogrzebany i zapomniany przez
wszystkich), wtedy podczas prostej modlitwy dowiadujemy się o tym, pytamy wprost daną
osobę i sądzimy, że to wszystko, co jest potrzebne tej osobie do uzdrowienia, zostanie jej dane
w imię Jezusa.
Czasami takie osoby ujawniają swoją kondycję, w jakimś przebłysku pamięci lub przepływie
obrazów. My modlimy się za nie, wypraszając pojednanie. Posługujemy się następującym
schematem: najpierw prosimy je o przebaczenie w imię rodziny lub tych, którzy je opuścili lub
zignorowali albo też doprowadzili do ich śmierci. Wzywamy je, aby oddaliły od siebie wszelką
nienawiść i ze swej strony prosiły o przebaczenie tych, których obrazili; aby wraz
z nami prosili Boga o przebaczenie grzechów. Pouczamy te osoby o życiu wiecznym, które ich
oczekuje i wzywamy, aby złożyły u stóp krzyża Chrystusowego wszystkie swoje winy,
wyrzekłszy się wszelkich więzi, które łączyły je ze światem okultystycznym. Innymi słowy
zachowujemy się tak, jakbyśmy mogli powrócić do momentu śmierci, aby mogli ją oni przeżyć
w sposób właściwy, to znaczy, aby otrzymali to wszystko, co rodzina bądź osoby bliskie i
Kościół powinny ofiarować w danych okolicznościach osobie umierającej. Odpowiedź jest
wyraźna i niemalże natychmiastowa: uwolnienie i ulga w danej rodzinie lub w jej członku
najbardziej odczuwającym starą, rodzinną tragedię. Zdarza się też, że przodek, któremu w ten
sposób udzielono pomocy, bardzo skutecznie wstawia się potem u Pana za swoją rodzinę.
To wszystko jest bardzo piękne, ale także bardzo delikatne. Jeżeli te modlitwy nie będą
sprawowane we właściwy sposób, wówczas można ulec zjawisku nekromancji, które nie ma nic
wspólnego z okazywaniem solidarności zmarłym. My sami jesteśmy bardzo ostrożni i do takich
negatywnych dwuznaczności nigdy w naszej grupie nie dochodzi.
Inny przypadek zachodzi wówczas, gdy hipotetyczna dusza prosi o pomoc za pośrednictwem
osoby cierpiącej, która nie należy do jej rodziny. W dwóch takich przypadkach zachowaliśmy
się w następujący sposób. W pierwszym przypadku zapytaliśmy ducha, dlaczego prosi nas o
pomoc. Odpowiedział, że nosił to samo nazwisko, co osoba cierpiąca; poprosił, aby zatroszczyć
się o jego pogrzeb, mówiąc równocześnie, iż nie chce umierać, ponieważ czekają na niego jego
bliscy. Ponadto podał swój wiek: dwadzieścia lat i przeklinał Hitlera, który wywołał wojnę, itd.
93
Odpowiedzieliśmy: "Tylko Jezus jest naszym sędzią i my jesteśmy Jemu posłuszni. Jeżeli jest
tak, jak mówisz, ofiarujemy ci naszą pomoc, będziemy się za ciebie modlić i sprawimy ci
pogrzeb. Jeżeli mówisz nieprawdę, ofiarujemy to wszystko tym, którzy faktycznie potrzebują
pomocy i w ich intencji odprawimy Mszę św. Poczuliśmy wtedy powiew zimnego wiatru i w
tym momencie osoba cierpiąca została uwolniona.
Drugi przypadek przydarzył się kobiecie opętanej i nękanej. Przez długi czas była ona
uzależniona od pewnej wróżki. Także w tym przypadku mieliśmy do czynienia z obecnością
złego ducha. Pewnego dnia opętana ujrzała kozaka lub galopującego na koniu i ściganego z
nienawiścią przez swych nieprzyjaciół. Jego zdrada kosztowała życie wielu ludzi. Został
dogoniony i zabity. Prosił o przebaczenie i pomoc, które przyniosłyby pokój jego duszy.
Twierdził, że wszedł w tę kobietę, gdyż przypominała mu jego jedyną ukochaną. Pragnął mieć
jakiś znak religijny na swoim opuszczonym i przeklętym grobie. Postąpiliśmy podobnie jak w
poprzednim przypadku, a wizja i dręczenie ustały.
Podsumowanie. Nie chcemy wyciągać żadnych pochopnych wniosków. Wystarczy, że
przedstawiliśmy jeden z wielu problemów, z którymi się spotykamy i o których możemy
zaświadczyć, mając nadzieję, że inni (bibliści, teologowie, lekarze...) spróbują to zagadnienie
wyjaśnić albo przynajmniej lepiej zbadać tego typu przypadki.
POMOCE DLA EGZORCYSTY
"W imię moje złe duchy wyrzucać będą" (Mk 16, 17). Wystarczyły te proste słowa Jezusa, aby
udzielić władzy wyrzucają złych duch6w tym wszystkim, którzy w Niego wierzą. Tajemnicą
egzorcysty jest moc imienia Jezusa. Z pewnością nie chodzi tu o jakąś osobistą moc
przynależącą do kapłana wyznaczonego do pełnienia tej posługi. W Ewangelii zostało jasno
powiedziane, że potrzebna jest wiara i że pewien rodzaj złych duchów można wyrzucić tylko
modlitwą i postem: są więc przypadki, gdy nie wystarczą i nie przynoszą rezultatów same
egzorcyzmy.
Jakich innych przymiotów wymaga się od kapłana egzorcysty? W Kodeksie Prawa
Kanonicznego (kan. 1172), wylicza się następujące cnoty: pobożność, roztropność,
nieskazitelność życia. Rytuał Rzymski w pierwszej normie dodaje: "Egzorcysta niech nie
pokłada ufności w swojej władzy, ale we władzy i mocy Bożej j niech zachowuje dystans od
wszelkiej pożądliwości dóbr ziemskich". Jednym słowem, także patrząc na historię Kościoła, a
w szczególności czytając biografie świętych, widać, że fundamentalnym rekwizytem jest
świętość. My egzorcyści wiemy bardzo dobrze, że nie jesteśmy święci, nawet jeśli staramy się o
to, aby stawać się lepszymi, aby nieustannie się oczyszczać. Mój nieodżałowany przyjaciel i
rówieśnik, z zakonu benedyktynów, o. Pellegrino Emetti, sprawujący przez czterdzieści lat
posługę egzorcysty w Wenecji, obdarzony wyjątkowymi darami, zwierzył mi się pewnego razu,
że przystępował do spowiedzi co drugi dzień, a w pewnych okresach nawet codziennie.
Już od samych początków w praktyce egzorcyzmowania, jak o tym zaświadczają pierwsi
Ojcowie Kościoła, były używane formuły i przedmioty święte. Przybyło ich w IV wieku, gdy
Kościół ustanowił sakramentalium egzorcyzmowania. Korzystanie z niektórych z nich jest
zalecane przez Rytuał Rzymski.
Oprócz tego każdy egzorcysta, w oparciu o własne praktyki pobożnościowe i doświadczenie,
korzysta z własnych pomocy. Do tych środków pomocniczych możemy zaliczyć (porządek
94
wyliczania jest przypadkowy): nakładanie rąk na głowę, użycie fioletowej stuły, którą nakłada
się na plecy osoby egzorcyzmowanej, obecność krucyfiksu, robienie znaku krzyża i
błogosławieństwo wodą święconą. Dodam jeszcze, że wykorzystujemy relikwie, medaliki
i inne przedmioty święte, namaszczamy olejem. Czasami użyteczne okazywało się chuchanie w
twarz (pisał o tym już Tertulian: " Wyrzucamy złe duchy tchnieniem naszych ust" .Niekiedy
odwołujemy się do świętych przedmiotów, które wcześniej wiele razy okazywały się być
skuteczną pomocą w walce ze złym duchem, jak np. tzw. "koloratka" św. Vicinio z Sarsina.
Należy zaznaczyć, że aby móc skutecznie stosować te przedmioty, potrzebna jest wiara i
dyskrecja: z pewnością to, nie same przedmioty mają w sobie moc, nawet jeśli takie odnosimy
wrażenie (np. agresywne reakcje niektórych na wodę święconą). Wiemy dobrze, że
sakramentalia odziaływują ex opere operantis, czyli za sprawą skuteczności wiary.
Moim obowiązkiem jest również wspomnieć o bolesnych wypaczeniach dotyczących tej
dziedziny. Poszukiwanie najszybszych dróg i środków materialnych, które okazałyby się
najpożyteczniejsze, niekiedy doprowadzało do tego, że egzorcysta wpadał w prawdziwą
"zasadzkę diabła". Spotyka to np. tych, którzy używają wahadełka (nawet jeśli wieszają na nim
krucyfiks!), aby postawić diagnozę czy mają do czynienia z obecnością diabelską czy też nie.
Praktyka ta została wyraźnie zakazana przez Kongregację Doktryny
Wiary. Są tacy, którzy sądzą, że przy pomocy kropli oliwy
i talerza pełnego wody można odczytać odpowiedzi na stawiane pytania. Mógłbym mnożyć
tego typu przykłady. W ten sposób zainteresowany angażuje się w prawdziwą i właściwą
magię, a następuje to prawie że niezauważalnie. Niestety spotkałem się już z przypadkiem
egzorcysty, który właśnie z tego powodu sam stał się magiem.
Wspomniałem o przedmiotach, którymi może posłużyć się egzorcysta i które okazują się
nieraz bardzo skuteczną pomocą w wyrzucaniu złych duchów. W kolejnym rozdziale chciałbym
zatrzymać się na ludzkiej pomocy, czyli chciałbym opowiedzieć o tych osobach, które mogą
pomagać egzorcyście, jeśli on pragnie takiej pomocy (bowiem to on jest odpowiedzialny za
właściwe dokonanie wyboru).
Pomoce czy uzależnienie?
Chciałbym podać tylko niektóre, stałe punkty, aby zachować jasność w tym wszystkim, o
czym będę mówił. Tym bardziej, że korzystam z mojego osobistego doświadczenia i z pewnych
sugestii, które zaczerpnąłem z różnych lektur. Poruszam temat, którego bezpośrednio jeszcze
nikt nie opracował.
I. Pomoce, o których zamierzam mówić, mogą być użyteczne, lecz nigdy nie są niezbędne. W
opisach egzorcyzmów, które znajdujemy w Biblii, w życiorysach świętych lub w świadectwach
najsławniejszych egzorcystów, także z czasów współczesnych, nigdy nie ma wzmianki o
zastosowaniu pomocy. Egzorcysta działa sam, nawet jeśli przy nim jest obecna jakaś osoba,
towarzysząca opętanemu i pozostająca zawsze do dyspozycji egzorcysty, gdy potrzebna jest
pomoc fizyczna, tak aby egzorcyzmowany nie uczynił sobie krzywdy. Stąd działanie egzorcysty
w pojedynkę jest czymś zupełnie normalnym. Sądzę, że jest to najczęstszy przypadek, z jakim
się spotykamy. Może to być osobisty wybór egzorcysty lub może na tą sytuację mieć wpływ
brak odpowiednich osób, zdolnych udzielić pomocy.
95
2. Odpowiedzialny za postawienie diagnozy i przebieg egzorcyzmu jest tylko i wyłącznie sam
egzorcysta, nawet jeśli może się pomylić. Do tego zagadnienia jeszcze powrócimy, gdyż jest
ono bardzo ważne. Egzorcysta nie może dopuścić do tego, żeby w sprawowaniu swej posługi
uzależnił się czy uwarunkował od asystującego mu charyzmatyka lub lekarza. Taka sytuacja
doprowadziłaby do radykalnego wypaczenia sprawowania jego posługi, która za pośrednictwem
biskupa została mu powierzona przez Kościół. Należy więc ona do egzorcysty i tylko on jest
odpowiedzialny za dokonanie właściwego rozeznania, stając wobec różnych sugestii i porad,
których udzielają mu charyzmatycy lub lekarze. To on decyduje o tym, czy powinien brać je
pod uwagę, czy też nie i w jakiej mierze. Tak samo również od niego zależy decyzja, czy
powinien prosić o pomoc innych, czy też nie.
Niektórzy egzorcyści przedstawiają poszczególne przypadki charyzmatykom lub lekarzom,
chcąc wysłuchać ich opinii, lecz wykluczają ich obecność podczas wykonywania samych
egzorcyzmów. Także takie postępowanie jest zawsze prawomocne.
3. Naszym celem jest niesienie pomocy osobom cierpiącym i trzeba mieć na uwadze również
pragnienia i oczekiwania tych, którzy do nas się zwracają. Niekiedy trzeba udzielić danej osobie
niezbędnych informacji, aby przygotować ją na spotkanie z egzorcystą i dać jej możliwość
ewentualnego odwołania spotkania. Mówię o tym, gdyż nie wszyscy są przygotowani na
spotkanie z całą grupą, nawet jeśli jest ona nieliczna, gdyż spodziewają się spotkać tylko z
samym egzorcystą. Czasami ci, którzy już przechodzili przez leczenie psychiatryczne,
denerwują się, widząc ponownie lekarza. Są to te okoliczności, które trzeba mieć na uwadze.
Modlący się i charyzmatycy
Mianem modlących się określam tutaj te osoby, które poprzez modlitwę towarzyszą w
procesie uwolnienia i w ten sposób skutecznie pomagają egzorcyście. Charyzmatycy to ci,
którzy oprócz tego, że się modlą, posiadają szczególny charyzmat, użyteczny dla naszych
przypadków, np. charyzmat rozeznawania, charyzmat wstawienniczy, charyzmat uwalniania...
Muszę zaznaczyć, że istnieje wyraźna różnica między charyzmatykami a osobami, które
przejawiają szczególną wrażliwość okultystami - różnica ta jest fundamentalna! Osoby, które
asystują, powinny być starannie dobrane, sprawdzone, kierujące się prawdziwą miłością i
posługujące bezinteresownie. Podam kilka sugestii.
1. Liczba osób powinna być ograniczona, tak aby była zagwarantowana owa powściągliwa
dyskrecja, o której wspomina się w normie nr II Rytuału Rzymskiego. Ponadto liczba osób
powinna odpowiadać wymaganiom, nie tylko tym związanym z pragnieniami samych
egzorcyzmowanych, lecz również z samą naturą egzorcyzmu, w czasie którego, mogą zdarzyć
się rzeczy domagające się absolutnej dyskrecji. Z pewnością jest rzeczą pożądaną, aby
egzorcyście pomagały również inne osoby modlące się o dobre sprawowanie jego posługi.
Jeszcze lepiej, jeśli modli się o to cała grupa w pobliskim kościele lub gdzie indziej, w tym
samym czasie, w którym jest przeprowadzany egzorcyzm.
2. Osoby biorące udział w modlitwie i charyzmatycy powinni być świadomi obowiązku
dochowania całkowitej tajemnicy, jeżeli chodzi o tożsamość osoby, dolegliwości, reakcje w
96
czasie trwania egzorcyzmu. To zalecenie jest oczywiste dla lekarzy, przyzwyczajonych już do
tajemnicy zawodowej, ale nie dla innych. Także jeśli obecność pomocników w wielu
przypadkach jest bardzo cenna (to oni trzymają opętanego, gdy jest to konieczne, czyszczą go,
gdy wymiotuje, itd.), zdecydowanie trzeba odrzucić te osoby, które nie potrafią dochować
tajemnicy.
3. Czasami ci, którzy pomagają, mieli już wcześniej okazję prowadzić modlitwy o uwolnienie.
Asystując egzorcyście, muszą zrozumieć różnicę i odmienną rolę, jaka teraz im przypadła w
udziale i nie mogą wykraczać poza swoje uprawnienia. To egzorcysta jest tym posługującym,
który sam działa, a do jego modlitw mogą dołączyć się obecni kapłani, nawet
jeśli nie są egzorcystami. Inni powinni modlić się na głos, tylko wtedy, gdy egzorcysta
rozpoczyna znane modlitwy, które wykraczają poza formularz egzorcyzmu; ale podczas
egzorcyzmu powinni oni modlić się w milczeniu.
4. Od wszystkich posługujących wymagana jest wielka pokora i wiara, połączona z
przekonaniem, że tylko Pan może sprawić, że egzorcyzm odniesie pozytywny skutek.
Opinia niektórych lekarzy
Jeżeli chodzi o obecność lekarzy, a przede wszystkim psychiatrów, to dobrze jest wysłuchać
ich opinii. Niektórym spośród tych, którzy pomagali egzorcystom, zadałem dwa pytania:
-Jakiej pomocy może udzielić lekarz egzorcyście?
-Czym powinien charakteryzować się lekarz, aby mógł udzielić pomocy egzorcyście?
Zaznaczyłem, że udzielając odpowiedzi, mogę wykroczyć poza temat tych pytań, jeśli sądzą,
że warto to uczynić. Zapytani nadesłali mi swoje odpowiedzi, nie skrywając trudności
związanych z ograniczeniami, jakie im narzuciłem - prosiłem o krótkie wypowiedzi. Stąd sądzę,
że dobrze byłoby ich wysłuchać przy okazji jakiegoś sympozjum na ten temat, nie stawiając już
żadnych ograniczeń (wynikających z konieczności ujęcia tematu w jednym rozdziale).
Przepisuję niektóre z nadesłanych odpowiedzi.
DOKTOR GIORGIO GAGLIARDI
psychoterapeuta, Asso (Como)
W czasie różnych sympozjów niektórzy egzorcyści wyrażali pragnienia nawiązania
współpracy z lekarzami specjalistami, podczas gdy inni utrzymywali, że dla sprawowania
egzorcyzmu lub modlitwy o uwolnienie nie ma takiej potrzeby. W książce Lewisa Przepraszam,
jaki jest twój Bóg? czytamy, że diabeł wprowadza błędy parami: wysyła najpierw jeden błąd,
potem jego przeciwieństwo, które także jest błędem. W ten sposób błądzimy przez zbytnią
pewność siebie i brak pokory w stawianiu diagnozy i rozeznawaniu. Zarówno egzorcyści, jak i
lekarze, posiadają swoją mentalność, swoje ja, swoją podświadomość, swoje przekonania. W
ten sposób wszyscy mogą mieć bardzo niejasne idee, zwłaszcza wtedy, gdy wchodzą oni na
pole innych profesjonalistów. Oto przykład podwójnego błędu, który Berlicche przysyła nam z
Francji, gdzie wszystko wydaje się być zredukowane tylko do uzdrowienia
psychosomatycznego. W niektórych częściach naszego kontynentu nie ma już egzorcystów. We
97
Włoszech diabeł jest bardzo aktywny. Jego działanie często bywa przedstawiane karykaturalnie
w filmach i innych programach telewizyjnych.
Każdy powinien mieć pokorę w uznawaniu własnych ograniczeń: lekarz w rozeznaniu
duchowym; egzorcysta w stawianiu diagnozy psychologiczno-psychiatrycznej, tym bardziej w
stanach świadomości trans-kulturowej, które naprawdę istnieją i wprowadzają w błąd samych
lekarzy stawiających diagnozy. W tej sytuacji można mówić o powierzchowności i
dyletantyzmie wielu osób.
Obecnie nauka, pozostająca w służbie władzy, próbuje zaprogramować pilotów środków
niszczących, przy pomocy umysłowych uwarunkowań, zastosowania transu hipnotycznego lub
też przez pewne przeprogramowanie pamięci emocjonalnej. Te wyrafinowane i przerażająco
niebezpieczne dla naszej umysłowej równowagi metody stawiają nas wobec pytania, czy
egzorcyści znają stany transów i stany świadomości, których nawet wielu lekarzy i psychiatrów
nie potrafi rozpoznać i które od razu określają mianem chorób czy zaburzeń umysłowych, aby
nie modyfikować własnych przekonań.
Zakres egzorcyzmów jest zbyt szeroki i pełen interferencji: diagnoza i rozeznanie mogą
doprowadzić do odkrycia nawet kilku zaburzeń występujących równocześnie, na poziomie
biologicznym, umysłowym i duchowym.
Jaką rolę może tu odegrać lekarz, psychiatra, psycholog albo też psychofizjolog? Rolę
związaną z jego kompetencjami: rozpoznanie stanu zdrowia fizycznego danej osoby przez
przeprowadzenie odpowiednich badań; ocena, na ile osoba odpowiada różnym kryteriom
normalności lub nienormalności, w powiązaniu z kulturą przynależności, kontekstem
społecznym, wiekiem, płcią, pozycją społeczną i tzw. rytami przejścia (praca, małżeństwo,
emerytura, żałoba). Lekarz może stwierdzić, czy choroba organiczna wywołuje zaburzenia
umysłowe (narkomania, choroby metaboliczne, takie jak np. cukrzyca i niektóre choroby
organiczne umysłowe). Przeprowadza analizy zachowań frustracyjnych, postaw danej osoby, jej
tolerancji na wykonywanie własnej pracy i akceptację wartości społecznych lub religii, do
której przynależy. Bada utraty spójności myślenia, stosunek do własnego bólu i cierpienia,
zanik woli, niezdolność planowania. Ważne miejsce zajmuje też analiza modyfikacji relacji w
odniesieniu do pożywienia, higieny osobistej; wreszcie badanie dysocjacji i spontanicznych lub
też prowokowanych przez różne czynniki transów.
Czym powinien charakteryzować się lekarz, który współpracuje z egzorcystą? Powiedziałbym
prosto: prawdą naukową i uznaniem własnych ograniczeń. Konieczne jest, aby wyrzec się
własnego ja i ukierunkować swoje badania na udzielenie pomocy egzorcyście, nie w
egzorcyzmowaniu, lecz w przeprowadzeniu rozeznania.
DOKTOR SIMONE MORABITO
psychiatra, Bergamo
(W książce Psychiatra all'inferno [Psychiatra do piekła], Ed. Segno, dokumentuje liczne
przypadki, które zostały opowiedziane przez samych zainteresowanych).
Aby psychiatra mógł pomóc egzorcyście, powinien posiadać żywą, głęboko zakorzenioną
wiarę; powinien oprócz tego żyć cnotliwie, praktykować cnoty główne i teologalne, jako że zły
duch atakuje człowieka, uderzając właśnie w jego duchowy kręgosłup. Zresztą w jaki sposób
mógłby zdiagnozować patologię cnót lekarz, który sam z pomocą Ducha Świętego by ich nie
98
praktykował? Cnoty kardynalne są nie tylko wyrazem równowagi moralnej, lecz chciałbym
zaznaczyć, że są one także wyrazem dobrego funkcjonowania kory mózgowej. Każdy lekarz
jest powołany, aby postawić diagnozę, nawet gdyby miała ona być błędna. Niestety, z włoskich
uniwersytetów wywodzą się psychiatrzy pozytywiści, którzy w większości są ateistami,
zwalczającymi religię albo też ludźmi niewierzącymi. Jak może taki lekarz rozpoznać, że u
danego pacjenta mamy do czynienia z "patologią duszy", jeśli jako pierwszy sam w nią nie
wierzy ani też nie chce uwierzyć?
Na włoskich uniwersytetach łatwo jest zrobić karierę, będąc ateistą, a tym trudniej jest tam się
utrzymać, im bardziej jest się człowiekiem wierzącym. Psychiatra, aby mógł pomóc
egzorcyście, musi oczywiście modlić się za siebie i za innych. I niech mi będzie wolno
powiedzieć jeszcze jedną prawdę: powinien żywić synowskie uczucia wobec Matki Bożej,
pokładając ufność w pokornej modlitwie do Niej. Wyjaśnię to lepiej - na samym początku, gdy
zainteresowałem się patologią opętanych przez diabła, opiekowałem się chorą studentką z
Como. Wykazywała ona tendencje samobójcze, choć nie była w depresji, ponadto stwierdziłem
objawy polifagii, czyli tzw. Wilczego głodu (do tego stopnia, że zjadała naraz to wszystko, co
znalazła w lodówce, potem wymiotowała, wkładając sobie palce do ust). Szatan jest mistrzem
maskowania. Choć odwiedzałem ją często i odbyłem z nią kilka sesji psychoanalitycznych, to z
medycznego punktu widzenia nic nie wskazywało na poważne diabelskie opętanie, którego
istnienia sama nie była świadoma. Ta moja pacjentka była potem egzorcyzmowana przez
doświadczonego egzorcystę jeszcze przez ponad rok. Podczas trwania egzorcyzmów okazywała
gwałtowność i siłę nie do opisania. Pewnego dnia, gdy prowadziłem z nią rozmowę
psychoanalityczną, jako że jestem człowiekiem modlitwy i miałem już wcześniej do czynienia z
przypadkami diabelskiego opętania, skłoniłem ją, aby modliła się ze mną. Reakcja była tak
gwałtowana, że gdybym nie wierzył w obecność Jezusa i Maryi, dostałbym pewnie zawału.
Zniszczyła mi cały gabinet.
Myślę, że zapoznanie się z przypadkami, z którymi mają dziś do czynienia doświadczeni
egzorcyści, może przynieść obopólne korzyści zarówno psychiatrom jak i egzorcystom.
Diabelski spryt i wyrafinowanie, które zaśmiewają umysły psychiatrom ateistom, może być
rozpoznane bardziej przez wiarę niż przez naukę. W takim przypadku jest tak, jakbym był
lekarzem wiary, podczas gdy nauka potwierdza te prawdy, które wiara pozwoliła mi odkryć.
Odwrócenie tego procesu jest praktycznie niemożliwe.
Twierdzę, że psychiatra ateista nie jest w stanie udzielić skutecznej pomocy egzorcyście, a
przynosi tylko szkody. O ile jest prawdą, iż w patologii umysłowej lub psychosomatycznej
opętanego występują niewyraźne objawy różnych syndromów umysłowych, to one są tak
delikatne, że nawet najlepsze badania kliniczne ich nie wykażą. Jednak zasługują na nagany ci
egzorcyści, którzy za wszelką cenę chcą być psychiatrami, gdyż jest to zbyt trudna i zbyt
złożona nauka. Oczywiście ideałem byłaby bardzo ścisła współpraca pomiędzy egzorcystą i
psychiatrą, ponieważ ten pierwszy potrafi łatwiej rozpoznać niektóre moce siejące zniszczenie.
Dodam jeszcze, że wtedy taka procedura naukowo-religijna pozwoliłaby poddać biednego
chorego działaniu Ducha Świętego.
Równie ważna jest pomoc psychiatry po zakończeniu egzorcyzmu, zmierzająca do odnowy w
chorym tych sił i zdolności psycho-somatycznych, które zostały osłabione lub zniszczone przez
nieprzyjaciela rodzaju ludzkiego.
99
DOKTOR SALVATORE DISALVO
psychiatra, Turyn
Szeroki zakres zagadnienia i konieczność dokonania syntezy na jednej stronie maszynopisu
czyni moją pracę w pewnym sensie jałową, także dlatego, że dysponuję olbrzymią ilością
materiałów (chodzi mi o napisane artykuły i prace na temat relacji między demonologią a
psychiatrią). Z powodów, o których wyżej wzmiankowałem, jak też i dlatego, że nie jestem w
stanie wypracować swoistego dekalogu relacji zachodzących pomiędzy lekarzem a egzorcystą,
spróbuję podzielić się refleksją opartą na przykładzie mojej aktualnej współpracy z grupą
egzorcystów diecezji turyńskiej. Pragnę zaznaczyć, że na to, co powiem, wpływa fakt, iż jestem
psychiatrą, który od około dziesięciu lat odbywa praktykę w klinice psychiatrycznej i posiadam
formację analityczną (jestem analitykiem wywodzącym się ze szkoły Junga; członkiem
Międzynarodowego Stowarzyszenia Psychologii Analitycznej).
Oto streszczenie czy raczej podsumowanie moich refleksji:
1. Krytyczne podejście do pewności siebie i arogancji ze strony "nauki", że jest ona w
posiadaniu prawdy absolutnej.
2. Nauka musi przyznać, że istnieją zjawiska, dla których jako taka nie jest w stanie dostarczyć
"obiektywnych" wyjaśnień, gdyż należą te zjawiska: do sfery, której obiektywnie nie da się
udowodnić.
3. Przekonanie o istnieniu Zła, nie tyle jako bytu abstrakcyjnego, ale w jego konkretnej
rzeczywistości i wywieraniu wpływu na sprawy ludzkie.
Te uwagi wydają mi się posiadać wyjątkowe znaczenie, jeżeli chodzi o określenie lekarza,
który może nawiązać współpracę z egzorcystą, przyjmując za oczywiste, że każdy z nich działa
ściśle w zakresie własnych kompetencji. Do psychiatry należy leczenie psycho-farmakologiczne
i psychoterapia, do egzorcysty zaś "walka" przeciw Złemu. To założenie dotyczy oczywiście
bardzo wielu sytuacji, w których mamy do czynienia z obecnością w tej samej osobie zaburzeń
psychicznych i wpływów diabelskich.
Podkreślam jeszcze jak ważne jest to, aby psychiatra i egzorcysta zawsze działali w ramach
swoich ściśle określonych kompetencji, nie wchodząc sobie w drogę, opierając się bodźcom,
które pochodzą z różnych stron, a które są dostrzegane równocześnie przez psychiatrę i
egzorcystę, mogąc wprowadzić czasem zamieszanie i dezorientację (np. pytając psychiatrę, czy
naprawdę w danym przypadku
mamy do czynienia z opętaniem albo zapytując egzorcystę, czy należy w takim przypadku
podać środki psycho-farmakologiczne). Następnie równie ważne jest to, aby dwaj "specjaliści"
w duchu współpracy konfrontowali się i rozmawiali na temat osoby, którą badają.
Należy więc właściwie rozróżnić i rozdzielić interwencje jednego i drugiego, następnie
powinno dojść do wymiany opinii, komentarzy i wrażeń. Na koniec muszę stwierdzić, że
ogromne znaczenia ma zarówno dla egzorcysty, jak i dla psychiatry, odpowiednia informacja.
Jestem przekonany, że psychiatra powinien znać podstawowe teksty na temat demonologii, a
egzorcysta powinien posiadać wiedzę dotyczącą podstawowych symptomów najczęściej
100
spotykanych zaburzeń psychicznych. To ułatwia obojgu przeprowadzenie właściwego
rozeznania (także jeśli nie ogranicza się to jedynie do faktu posiadania pewnej wiedzy), a
przede wszystkim umożliwia trafne skierowanie pacjenta do odpowiedniego specjalisty: od
egzorcysty do psychiatry lub od psychiatry do egzorcysty.
DOKTOR ALESSANDRO TAMINO
psychiatra. Rzym
Czym są dla mnie jako psychiatry, diabeł i diabelskie opętanie? Są to niektóre z wielu
możliwych metafor, przy pomocy których opisujemy niektóre aspekty naszego doświadczenia.
Inną z możliwych metafor jest np. wyrażenie psyche. Te dwie różne metafory nie są wcale, jak
to się mówi niewinne. Każda z nich przynależy do szczególnego świata symboli, do określonej
kultury. Dlatego wybór każdego z tych wzorców wywołuje w miarę dokładnie określone efekty
w chwili, w której zostają one zastosowane. Na przykład odniesienie się do określonego modelu
zakłada, że w pewnych, określonych problemach, odwołamy się do egzorcysty, a odniesienie
się do drugiego modelu może natomiast skłonić, aby zwrócić się o pomoc do psychoterapeuty.
Moglibyśmy powiedzieć, że w takim razie jakiś problem zostanie sprowadzony albo do logiki
typu nadprzyrodzonego, albo też do logiki naturalistycznej, jako że nie ma możliwego związku
zachodzącego pomiędzy dwoma tak różnymi symbolami. W rzeczywistości nie jest to takie
proste, a granice tych dwóch światów nie są tak łatwe do wytyczenia. Elementem, który bardzo
wzbogaca ten obraz i równocześnie bardzo go komplikuje, jest odkrycie, że świadomość, nie
będąc jakąś konstrukcją jednopoziomową, w rzeczywistości jawi się jako wytwór, nakładanie
się na siebie wielu poziomów, z których dużą część stanowią poziomy ukryte, bezpośrednio w
swej aktywności nieprzystępne, a więc dające się ocenić tylko pośrednio. To zakłada, że w
każdym z nas mogą współistnieć pomiędzy sobą różnie połączone i ułożone na różnych
poziomach świadomości, odmienne modele kulturowe, także te, które potencjalnie są sprzeczne
między sobą.
Osoba, deklarująca się jako niewierząca, która jednak została kulturowo ukształtowana w
takim jak nasze środowisku społecznym, gdzie wartości religijne są bardzo zakorzenione, w
swojej głębi zachowa wzorce kulturowe obowiązujące w danej społeczności. Szczególne
wydarzenia życiowe, takie jak: ciężka choroba lub utrata drogiej osoby mogą reaktywować
systemy wartości, po których, jak to się mówi, pozostały tylko ślady. Nie trzeba jednak uciekać
się do tak bardzo ekstremalnych przypadków czy dramatycznych kontekstów, aby dostrzec, że
naszym wspólnym doświadczeniem jest współistnienie aspektów ekstremalnie racjonalnych i
naturalistycznych z elementami przynależącymi do wierzeń religijnych jak i magicznych.
Dzieje się tak także dlatego, że nowe modele są konstruowane, przynajmniej w części, na
osnowie poprzednich. Ktokolwiek by uczestniczył w pewnych manifestacjach na pozór
świeckich, które miały miejsce w krajach, tzw. "realnego socjalizmu", odczułby prawie że
religijną atmosferę. Słowa takie jak ryt i liturgia są powszechnie wykorzystywane także do
opisu wydarzeń, które nie dają sprowadzić się do wymiaru nadprzyrodzonego. Możemy nawet
powiedzieć, że nikt z nas nie może być całkowicie niewierzący; nikt z nas nie może być także
człowiekiem całkowicie wierzącym.
Wątpliwość towarzyszy każdemu systemowi wartości, szczególnie w takim społeczeństwie jak
nasze, które posiada wiele różnorodnych, nakładających się na siebie warstw kulturowych. Lecz
101
wątpliwość stanowi nie tylko jakaś nieprzyjemną udrękę, jest także tym elementem, który
pozwala systemom wierzeń na dokonanie pewnych modyfikacji, aby zaakceptować elementy
początkowo im obce. Prawie tak, jak jakiś żywy gatunek, który potrafi przeżyć dzięki swojej
giętkości genetycznej, tak różne kultury modyfikują się nieustannie, tworząc nowe aranżacje.
Można by więc sądzić, że każde współistnienie, każde przenikanie się kultur jest możliwe; co
więcej - wprost pożyteczne, wprowadzając do systemów wierzeń te wartości, które mogą
wzbogacić osoby, która je podziela.
Lecz w rzeczywistości nie zawsze tak się dzieje, a często jest wręcz przeciwnie. Ponieważ dla
każdego z nas podstawową kwestią jest kwestia tożsamości, a ta bazuje, wśród wielu
elementów, na własnych wartościach kulturowych. Z tym, że tożsamość nie jest czymś
statycznym i zawsze jednakowym. Przeciwnie, towarzyszymy jej ciągłemu kształtowaniu się i
każda angażująca nas sytuacja życiowa wystawia ją na ryzyko, a reorganizacja tożsamości leży
u podstaw przezwyciężania jakiegoś krytycznego okresu. Dlatego każdy terapeuta winien
posiadać w miarę określoną i relatywnie stabilną tożsamość; zarówno dlatego, aby być
odpornym na zarażenie się kryzysem tożsamości osoby, której próbuje pomóc, jak też i po to,
aby mógł dostarczyć innej osobie to odniesienie, które zapewni jej ochronę.
Kiedy stajemy wobec bolesnej i niebezpiecznej drogi, prowadzącej do interwencji, aby ulżyć
komuś w cierpieniu, to nie wolno nam wprowadzać zamieszania. Któż z nas powierzyłby się w
czasie burzy na morzu równocześnie dwóm kapitanom, którzy kierują się dwoma różnymi
metodami obliczeń albo na jakie zaufanie zasługiwałby taki kapitan, który nie potrafi
zdecydować, do jakiego południka powinien się odnieść w swoich obliczeniach, a jeszcze do
tego zmieniałby w najniebezpieczniejszym momencie sekstans?
Z tej racji osoba cierpiąca, która zwraca się z tym samym problemem do wielu terapeutów
pochodzących z różnych obszarów kulturowych, zamiast sumować dobrodziejstwa z tego
płynące, częściej ogranicza ich wiarygodność i skuteczność interwencji. Mogą ci różni
terapeuci współdziałać ze sobą i zachowywać ze sobą dobre relacje, lecz na końcu, aby terapia
mogła okazać się skuteczna, chora osoba będzie musiała wybrać jednego z nich i jemu
powierzyć się całkowicie. Nie można a priori wykluczyć skuteczności wielu interwencji,
przynależących do różnych obszarów kulturowych, lecz byłoby przynajmniej pożądane, aby nie
dokonywały się one w tym samym czasie. To oczywiście jest teoria, ponieważ w praktyce,
szczególnie w społeczeństwie kulturowo skomplikowanym, takim jak nasze, prawie zawsze
cierpiący puka do wielu drzwi równocześnie.
Prawdą jest, że doszliśmy do założenia, iż osoba cierpiąca jest w stanie sama odpowiednio
skorzystać z usługi tych, którzy mogą odegrać jakąś rolę w procesie terapeutycznym, tak jakby
istniała jakaś część relatywnie zdrowa i racjonalnie myśląca, będąca w stanie, często
nieświadomie, nadzorować proces terapeutyczny, czasami bardzo skutecznie. Jakkolwiek nie
może istnieć, dla nas terapeutów, jakaś ogólna reguła uspokajająca, której można by było
spokojnie się powierzyć, to jednak trzeba nam oceniać, choć jest to trudne, przypadek po
przypadku, na ile interwencja na wielu poziomach stanowi konieczną opcję, a na
ile natomiast taka interwencja byłaby rozpraszająca i wprowadzałaby zamęt. Dla powyższych
racji mówię o "współobecności" egzorcysty i psychiatry, a nie o współpracy. Te dwie postacie
mogą współistnieć i faktycznie pomagać sobie w niektórych przypadkach, ale nie
współpracować tak, jakby byli dwoma różnymi lekarzami specjalistami lub dwoma
duchownymi. Do nauki nie należy ocenianie wiary, a do wiary nie należy wyznaczanie zakresu
102
interwencji metodzie naukowej. Osoba cierpiąca może otrzymać pomoc tylko przy jasnym
określeniu ról, ale nigdy nie odniesie ona pożytku z powodu ich pomieszania.
Od około trzech lat, razem z innymi kolegami psychiatrami i antropologiem, prowadzę
badania fenomenów z dziedziny egzorcyzmów. Instytut, do którego należymy, czyli katedra
psychiatrii Uniwersytetu Rzymskiego "Tor Vergata", prowadzona przez prof. Nicola Ciani,
cieszy się bowiem długą tradycją badań, które dotyczą relacji zachodzących pomiędzy
psychiatrią a kulturą.
Prowadzenie tych badań wymagało od nas konieczności przedyskutowania i ponownego
zdefiniowania naszych ról. W każdym badaniu medycznym, czego łatwo się domyślić, racje
etyczne przeszkadzają rygorystycznemu podziałowi na pracę badawczą i działalność
terapeutyczną. Jest zrozumiałe więc, że przy wielu okazjach poczułem się w obowiązku "być
lekarzem", a nie tylko badaczem, w jakiś sposób wypełniając funkcję, przynajmniej
uzupełniającą (pozornie) działalność egzorcysty.
I na odwrót, w niektórych przypadkach sami zaproponowaliśmy naszym pacjentom, aby
spotykali się z egzorcystą, nawet jeśli chodziło nam o zbadanie psychologiczne funkcji, jaką
sprawuje kapłan. Ale zawsze respektowaliśmy rozróżnienie ról, które powinno być wyjaśnione
w jasny sposób pacjentowi.
W tym syntetycznym wykładzie, dotyczącym relacji między egzorcystą a psychiatrą, punktem
centralnym jest stwierdzenie, że możliwa jest współobecność tych dwóch postaci i ich ścisłe
współdziałanie; ale pod warunkiem, że każdy będzie wypełniał swoją rolę w sposób jasny, nie
stwarzając sytuacji, które niosą zamęt. Niestety, nie zawsze tak się dzieje. Analizując drogę
tych, którzy udają się do egzorcysty, szczególnie te etapy poprzedzające spotkanie z ks.
Amorthem (któremu asystowałem podczas egzorcyzmów), odkryłem świat pełen niepewności;
całą konstelację egzorcystów, którzy uważają siebie trochę za psychologów;
psychiatrów, którzy odwołują się do nadprzyrodzoności; świeckich, którzy ogłaszają się
uzdrawiaczami, itd.
Można tolerować to, co się różni od nas tylko wtedy, gdy granice naszej tożsamości są w
miarę dobrze określone. Egzorcysta i psychiatra mogą współistnieć, pod warunkiem, że uznają
oni swoje odrębności i zaakceptują istnienie odpowiednich obszarów niepewności.
DOKTOR GIOV ANNI GUARIGLIA
neurofizjopatolog, La Spezia
Odpowiadając na pytanie księdza, czym powinien charakteryzować się lekarz, aby mógł
skutecznie współpracować z egzorcystą, mogę tylko mówić o moim doświadczeniu, gdyż nie
istnieje żadna dyscyplina naukowa dająca profesjonalne przygotowanie do wypełnienia tego
zadania.
Przypuszczam, że to, czego się wymaga od kapłana, aby był dobrym egzorcystą (modlitwy,
miłości, pokory, wiary ...) ma takie swoje znaczenie dla lekarza. Nie dlatego, że dzięki tego
typu cnotom moglibyśmy sobie zasłużyć u Boga na dar rozeznania, gdyż zawsze pozostajemy
grzesznikami, ale gdy trwamy w łasce, łatwiej jest korzystać z darów, którymi On nas obdarza.
A oto jak wygląda współpraca z egzorcystą: jeżeli kapłan sądzi, że osoba, która się do niego
zwraca, może cierpieć na zaburzenia psychiczne lub inne patologie, kieruje ją do mnie. Po
uważnym wysłuchaniu chorej osoby, piszę odpowiednią relację. Większość skierowanych do
103
mnie chorych cierpi na zaburzenia umysłowe lub psychiczne, a wyjątkiem są te osoby, u
których występują zaburzenia niedające się zakwalifikować do zwyczajnych przypadków
patologicznych. Egzorcysta jest już w stanie rozpoznać, kto wykazuje objawy opętania lub
zaburzeń diabelskich i kieruje do mnie zazwyczaj te osoby, które podejrzewa o chorobę
kliniczną. W tych przypadkach nie przeprowadza on egzorcyzmów; ogranicza się do modlitwy i
rozmowy duchowej.
Do współpracy z egzorcystą, który korzysta także z pomocy pewnej pani psycholog, doszło za
sprawą naszego biskupa. Kilka lat temu, stając przed problemem opętań i wpływów złego
ducha, zechciał stworzyć komisję, która analizowałaby problemy, z jakimi spotyka się kapłan,
w celu lepszego określenia i zbadania tego typu zjawisk i zdawania okresowych relacji w tym
temacie. Tak więc wykorzystuję moje lekarskie doświadczenie i proszę dobrego Boga, aby
pomagał mi w rozpoznawaniu. Mimo wszystko, nie jestem w stanie, stwierdzić z całą
pewnością, czy jakaś osoba jest opętana lub czy znajduje się pod wpływem złego ducha: to
zadanie należy tylko do kapłana. Mogę tylko powiedzieć, czy w określonym przypadku mamy
do czynienia z patologią psychiatryczną lub psychologiczną i dostarczyć kapłanowi pewnych
wskazówek, ułatwiających mu wypełnienie jego zadania.
Tajemnica egzorcyzmu
Egzorcyzm jest tajemnicą łaski. Tylko po części może zostać zaliczony do modlitw
wstawienniczych. Wiąże się z władzą, której Jezus udzielił wierzącym w Niego, dlatego ma on
swoje cechy wyjątkowe. Na przykład, gdy zaklinamy złego ducha: " W imię Chrystusa, idź
precz", to z pewnością nie jest to modlitwa wstawiennicza, lecz autorytatywny rozkaz
wypowiedziany w duchu posłuszeństwa Boskiemu Mistrzowi, który posiada swą moc tylko
dzięki interwencji Ducha Świętego.
Nawet jeśli egzorcyzm jest tylko sakramentalium, ma on swoją szczególną charakterystykę.
Na przykład sakramentalia winny być sprawowane według specjalnego rytu ustanowionego
przez Kościół. Egzorcyzm natomiast przebiega w sposób zróżnicowany, w zależności od
zachowania się osoby egzorcyzmowanej i w zależności od różnych doświadczeń egzorcystów.
Sam czas trwania, który może zmieniać się od kilku minut do kilku godzin, pozwala nam
zrozumieć, ze niemożliwa jest tutaj jakaś ścisła reglamentacja. Kto sądzi, że może
przeprowadzić egzorcyzm tak, jak ryt liturgiczny, ten z pewnością nigdy nie sprawował ani nie
widział egzorcyzmów.
Dziś egzorcysta często jest pozbawiony odpowiednich instrukcji; jest nierozumiany przez
współbraci kapłanów z powodów, które próbowałem ukazać w pierwszym rozdziale; bywa ile
widziany w tych miejscach, w których sprawuje posługę i jest często stamtąd "wypraszany".
Uważam, że sympozja egzorcystów są opatrznościową okazją umożliwiającą wymianę
doświadczeń i poszerzenie swej wiedzy. Dlatego też starałem się wskazać pomoce, z których
egzorcysta może korzystać. Nie wolno wszakże zapominać, że u podstaw skuteczności
egzorcyzmu leży łaska Boża.
Korzystanie z pomocy przedmiotów, które wskazałem na początku tego rozdziału, stało się
czymś powszechnym, przede wszystkim jeżeli chodzi o korzystanie z przedmiotów wskazanych
w Rytuale. Jednak trzeba jasno powiedzieć, że ich stosowanie nie jest wcale konieczne.
104
Znalazłem się w okolicznościach, kiedy musiałem dokonywać egzorcyzmów, nie mając niczego
(ani stuły, ani krucyfiksu, ani wody święconej...), i wcale nie odczułem ich braku.
Tak samo jest z pomocą innych osób: w pewnych przypadkach może być bardzo użyteczna,
lecz nigdy nie jest niezbędna. Nigdy nie jest tak, że jakaś ekipa specjalistów określa czy mamy
do czynienia z opętaniem, czy wpływem złego ducha; tego rodzaju fenomeny nie poddają się
ludzkiej analizie.
Zgodna opinia psychiatrów, którzy wyraźnie rozgraniczają zakresy kompetencji, jest tutaj
bardzo wymowna.
Egzorcysta musi działać w sposób odpowiadający jego możliwościom i potrzebom. Gdy ktoś
przyjmuje do południa od 60 do 80 osób, tak jak to czynił o. Candido albo: przyjmuje od 400 do
500 osób na tydzień, jak ks. Emetti, to jest oczywiste, że musi prosić o wielką łaskę i światło od
Boga, aby mógł coraz lepiej rozpoznawać przypadki, z którymi ma do czynienia. Dokonując
niekiedy całej serii egzorcyzmów, lecz tylko wtedy, gdy uważa, iż istnieje uzasadnienie dla
przeprowadzenia egzorcyzmu, taki egzorcysta nie ma możliwości przeprowadzania długich
badań początkowych, które zresztą w większości przypadków okazałyby się niepotrzebne.
Egzorcysta może także pomylić się i może mieć wątpliwości. Może mylić się, stąd tez pacjenci
mogą zwrócić się, do innych. Może mieć również wątpliwości; sam miałem je wiele razy. I
mówiąc o pomocy pochodzącej od modlących się, od charyzmatyków i od lekarzy, nie
powiedziałbym wszystkiego, gdybym nie wspomniał o pomocy pochodzącej od innych
egzorcystów. Niejednokrotnie uciekałem się do tego rodzaju pomocy (naturalnie w
porozumieniu z zainteresowanymi), a opinie, których udzielali mi współbracia egzorcyści,
okazywały się dla mnie niezwykle pożyteczne.
DODATEK
RYTUAŁ RZYMSKI
[obowiązujący do stycznia 1999 roku]
Rytuał Rzymski, będący do niedawna oficjalnym tekstem dla egzorcystów, w zasadzie jest
tym samym tekstem, który został wydany 17 czerwca 1614 roku. Został opracowany z
inicjatywy Pawła V, który polecił redagującym, aby wykorzystali w nim najstarsze teksty
egzorcyzmów. W owym czasie formuł egzorcyzmów było wiele i trudno było dokonać ich
wyboru. Stosując się do papieskiego zalecenia, sięgnięto przede wszystkim do formuł Alcuina
(zm. 840 r.). Jak z tego widać, formuły, którymi posługiwali się dotąd egzorcyści, były
odmawiane już od dwunastu wieków.
Rytuał, w odróżnieniu od innych oficjalnych tekstów liturgicznych, nie został nakazany, lecz
tylko zalecony. Faktycznie jednak bardzo szybko się rozpowszechnił w całym katolickim
świecie. Nie będę podawał listy różnych poprawek wprowadzanych na przestrzeni wieków.
Tłumaczenie, które tutaj przytaczam, zostało dokonane na podstawie i ostatniej edycji Poliglotta
Vaticana, z 1954 roku.
W Rytuale część dotycząca egzorcyzmów zawarta została w Tytule XII i jest podzielona na
dwa rozdziały:
-Normy do zachowania przy egzorcyzmowaniu opętanego.
-Ryt egzorcyzmowania opętanych przez złego ducha.
105
Kierując się względami praktycznymi, podzielę ten rozdział na dwie części: Modlitwy
wstępne; Trzy wielkie egzorcyzmy. W nawiasach i kursywą przytaczam niektóre teksty
dodatkowe, których używał o. Candido i z których ja także korzystam; inspiracją d1a tych
dodatków była treść tak zwanego Egzorcyzmu Leona XIII. Został on zawarty w trzecim
rozdziale pt.: "Egzorcyzm przeciwko szatanowi i aniołom odstępcom". Nie poświęcam mu
wiele miejsca, gdyż wymagałoby to także dłuższego komentarza dotyczącego okoliczności, w
których został napisany, i zmian, jakie potem nastąpiły w relacji do oryginału.
Krótkie dodatki o. Candido wydają się być bardzo stosowne i usprawiedliwione, bowiem w
trzech wielkich egzorcyzmach, ze względu na ich starożytność, brakowało wezwania do Matki
Bożej.
Moim zamiarem jest umożliwienie poznania tego tak cennego tekstu, dziś rzadko spotykanego
i dlatego wolę podać go w tłumaczeniu z łaciny (które nie ma żadnej oficjalnej wartości) z tego
względu, że dziś niewielu zna łacinę, nawet nie znają jej wszyscy kapłani i egzorcyści.
Szczególnie początkowe normy są bardzo cenne, także i dziś. Wszystkie.
NORMY DO ZACHOWANIA PRZY EGZORCYZMÓW A NIE OSOBY OPĘTANEJ PRZEZ
SZATANA
1. Kaplan, który egzorcyzmuje osoby dręczone przez złego ducha, musi posiadać specjalne i
wyraźne zezwolenie Ordynariusza i powinna cechować go: pobożność, roztropność i
nieskazitelność życia; powinien pokładać zaufanie nie w swojej mocy, lecz w mocy Bożej.
Powinien on zachowywać dystans od wszelkiego pożądania dóbr ludzkich, aby mógł pełnić
swoje religijne zadanie natchniony nieustanną miłością i pokorą. Powinien oprócz tego być w
wieku dojrzałym, cieszyć się szacunkiem innych, nie tylko ze względu na wykonywane
zadanie, lecz ze względu na powagę obyczajów.
2. Aby móc wykonywać w sposób prawy swój urząd, powinien zatroszczyć się o poznawanie
innych dokumentów użytecznych dla tego zadania, które zostały napisane, przez wiarygodnych
autorów, a których tutaj z powodu braku miejsca nie wymieniamy; powinien korzystać z ich
doświadczenia, oprócz tego musi pilnie przestrzegać tych niewielu norm, które są szczególnie
konieczne.
3. Przede wszystkim niech nie wierzy zbyt łatwo, że ktoś jest opętany przez złego ducha. W
tym celu powinien dobrze znać symptomy, po których można odróżnić opętanego od osoby
zarażonej inną chorobą, przede wszystkim psychiczną. Na obecność złego ducha mogą
wskazywać następujące znaki: mówienie równocześnie wieloma nieznanymi językami lub
rozumienie tych osób, które nimi mówią; znajomość faktów odległych lub ukrytych;
okazywanie większej siły niż wynikałoby to z wieku lub naturalnych predyspozycji; oraz inne
podobne zjawiska, które tym bardziej wskazują na opętanie, im są liczniejsze.
4. Aby lepiej poznać stan osoby opętanej, kapłan, po przeprowadzeniu jednego lub dwóch
egzorcyzmów, powinien wypytać opętanego na temat tego, co odczuwał, w umyśle i w ciele;
również celem rozpoznania, jakie słowa najbardziej przeszkadzały złym duchom, aby potem z
większym naciskiem i z większą częstotliwością je powtarzać.
106
5. Należy zdawać sobie sprawę, jakimi sztuczkami i kłamstwami posługują się złe duchy, aby
sprowadzić egzorcystę na manowce: mają zwyczaj odpowiadać kłamliwie, niechętnie ujawniają
swoją obecność, aby egzorcysta, ulegając zmęczeniu, zrezygnował z posługi; bywa też, że
osoba zaatakowana udaje chorą, nie przyznając się do opętania przez złego ducha.
6. Czasami złe duchy, po ujawnieniu się, kryją się na nowo, zostawiając ciało wolne od
wszelkiej udręki, tak że, zaatakowany wierzy, iż został całkowicie uwolniony.
Lecz egzorcysta nie powinien zaprzestać działania, dopóki nie zobaczy znaków uwolnienia.
7. Czasami złe duchy przeszkadzają na wszelki możliwy im sposób, aby chory nie poddał się
egzorcyzmom albo starają się wzbudzić przekonanie, że chodzi o chorobę naturalną. Niekiedy
podczas trwania egzorcyzmu usypiają chorego i przedstawiają mu jakąś wizję, ukrywając swoją
obecność, aby wydawało się, że chory został już uwolniony.
8. Niektórzy deklarują, że zostali zaczarowani lub rzucono na nich urok, mówią także, kto
uczynił im zło i w jaki sposób można się tego pozbyć. Należy zachować ostrożność, aby w tym
celu nie zwracać się do magów, wróżących lub innych, zamiast udać się do szafarzy Kościoła.
Nie wolno sięgać do żadnej formy zabobonu lub też do innych niedozwolonych środków.
9. Innymi razy zły duch pozwala, aby chory mógł odpocząć i osoba przyjmuje nawet
Najświętszą Eucharystię, aby wydawało się, że zły duch odszedł. Ponadto istnieją bardzo liczne,
inne sztuczki i zasadzki złego ducha, aby okłamać człowieka. Aby nie dać się oszukać,
egzorcysta musi być bardzo roztropny.
10. Dlatego egzorcysta, pamiętając o słowach Pana, że pewien rodzaj złych duchów nie można
wypędzić inaczej jak tylko modlitwą i postem (Mt 17, 21) powinien używać z tych dwóch
potężnych środków, na ile tylko potrafi osobiście lub korzystając z pomocy innych, aby
wybłagać Bożą pomoc i wyrzucać złe duchy za przykładem świętych Ojców.
11. Opętani powinni być egzorcyzmowani, jeśli istnieje taka możliwość, w kościele albo w
innym odpowiednim miejscu o charakterze religijnym i stosownym, z dala od tłumu, lecz jeśli
opętany jest chory albo też z innego, słusznego powodu, można dokonać egzorcyzmu także w
domu.
12. Opętanemu należy przypomnieć, że jeżeli jego stan fizyczny i umysłowy na to pozwala,
powinien modlić się za siebie, pościć, przystępować często do spowiedzi i Komunii św., aby
uzyskać pomoc, zgodnie ze wskazaniami kapłana. A podczas egzorcyzmu powinien starać się o
należyte skupienie, powinien zwrócić się do Boga z mocną wiarą, prosząc go o zdrowie z całą
pokorą. Gdy dręczony jest z większą siłą, niech znosi to z cierpliwością, nigdy nie wątpiąc w
pomoc Bożą.
13. Powinien trzymać krucyfiks w ręce albo mieć go przed oczyma. Także odpowiednio
zabezpieczone relikwie świętych, kiedy jest taka możliwość, mogąc być z szacunkiem
107
kładzione na piersi lub głowie opętanego. Należy jednak zachować ostrożność, aby przedmioty
święte nie były traktowane w sposób niegodny i nie zostały zniszczone przez złego ducha. Nie
należy kłaść Najświętszej Eucharystii na głowę opętanego czy na jakąkolwiek część jego ciała,
aby nie narazić Eucharystii na zbezczeszczenie.
14. Egzorcysta nie powinien zatracać się w wielu słowach ani w powierzchownych lub w
zadanych z ciekawości pytaniach, przede wszystkim w odniesieniu do przyszłych lub ukrytych
faktów, które nie są związane z jego posługą. Powinien nakazać nieczystemu duchowi
zachowanie milczenia i odpowiadanie tylko na jego pytania. Nie powinien mu wierzyć, nawet,
jeśli zły duch udaje duszę jakiegoś świętego lub zmarłego albo dobrego anioła.
15. Pytania, które należy zadać, dotyczą np. liczby i imion złych duchów obecnych, czasu, w
którym weszli w człowieka, przyczyny opętania, itp. Jeżeli chodzi o inne występki ducha, jak
śmiech lub wypowiadane brednie, egzorcysta powinien je przerwać albo zignorować i
upomnieć obecnych, których nie powinno być wielu, aby nie zwracali na nie uwagi i nie pytali
o nic opętanego, lecz by modlili się do Boga za niego, wytrwale i z pokorą.
16. Egzorcyzmy mają być wymawiane lub odczytywane z mocą, z wielką wiarą, z pokorą i z
gorliwością. Gdy dostrzega się, iż zły duch większą odczuwa udrękę, wtedy należy zaatakować
go z większą siłą. Gdy spostrzega się, że opętany cierpi w jakiejś części swojego ciała albo
zostaje uderzony, lub też pojawia się na jego ciele dymienica, należy uczynić tam znak krzyża i
pokropić wodą święconą, którą zawsze powinno się mieć przygotowaną.
17. Egzorcysta powinien także zaobserwować, na jakie słowa złe duchy najmocniej reagują, np.
drżeniem; i powinien powtarzać je wiele razy, zwiększając częstotliwość w momencie
wypędzenia, potęgując nieustannie ich karę. Jeżeli zauważa się postęp, należy kontynuować
egzorcyzmy przez dwie, trzy, cztery godziny albo i więcej, aż do pełnego sukcesu.
18. Egzorcysta winien powstrzymać się od podawania lub przepisywania jakichkolwiek
lekarstw i pozostawić to zadanie lekarzom.
19. Przy egzorcyzmowaniu kobiety zawsze powinna być obecna jakaś zaufana osoba, która
mocno trzyma opętaną, gdy rzuca nią zły duch. Jeśli jest to możliwe, ta osoba powinna
pochodzić z rodziny opętanej. Ponadto egzorcysta, kierując się delikatnością, powinien uważać,
aby nie, powiedzieć lub uczynić czegokolwiek, co mogłoby być okazją do złych myśli u niego
lub u innych.
20. W czasie egzorcyzmu należy posługiwać się słowami Pisma św., które winny być
uprzywilejowane bardziej niż słowa własne lub innych. Egzorcysta powinien nakazać złemu
duchowi, aby powiedział, czy wszedł on w ciało za sprawą magii lub rzuconych uroków, bądź
za sprawą rzeczy zaczarowanych, które opętany zjadł, a w tym przypadku niech je zwymiotuje;
jeżeli natomiast posłużono się rzeczami zewnętrznymi w stosunku do osoby, niech powie, gdzie
one się znajdują; po ich znalezieniu, należy je spalić. Należy poprosić opętanego, aby ujawnił
egzorcyście pokusy, które często odczuwa.
108
21. Gdy opętany zostanie uwolniony, należy go troskliwie upomnieć, aby wystrzegał się
grzechu, nie dając diabłu okazji powrotu, w tym przypadku jego stan mógłby stać się gorszy od
poprzedniego.
RYT EGZORCYZMOWANIA OPĘTANYCH PRZEZ ZŁEGO DUCHA
Modlitwy wstępne
Rytuał zaleca egzorcyście, aby wyspowiadał się albo przynajmniej wzbudził żal za grzechy.
Jeśli jest to możliwe, dobrze byłoby, gdyby odprawił Mszę św., a potem rozpoczął modlitwę
znakiem krzyża, pokropieniem wodą święconą i litanią. Ojciec Candido i ja, idąc za jego
przykładem, odmawialiśmy pierwsze dwa wezwania egzorcyzmu Leona XIII: In nomine Jesu
Christi Dei i modlitwę do św. Michała Archanioła. Innymi razy, i wielu tak czyni, odmawia się
hymn albo przynajmniej jakieś wezwanie do Ducha Świętego. Potem postępuje się zgodnie z
Rytuałem.
Antyfona
Nie pamiętaj, Panie
win naszych ani win naszych rodziców
i nie karz nas za nasze grzechy
Ojcze nasz...
I nie wódź nas na pokuszenie,
Ale nas zbaw od Złego.
Psalm 54 (53 )
Boże, zbaw mnie, w imię swoje,
swoją mocą broń mojej sprawy!
Boże słuchaj mojej modlitwy,
nakłoń ucha na słowa ust moich!
Bo powstają przeciwko mnie pyszni,
a gwałtownicy czyhają na moje życie;
nie mają Boga przed swymi oczyma.
Oto Bóg mi dopomaga,
Pan podtrzymuje me życie.
Niechaj zło spadnie na moich przeciwników
i przez wzgląd na swą wierność zniwecz ich!
Będę Ci chętnie składać ofiarę,
sławić Twe imię, bo ono jest dobre,
bo wybawi mnie z wszelkiej udręki,
a moje oko ogląda hańbę moich wrogów.
Chwała Ojcu...
109
-Zbaw swego sługę (swoją służebnicę)
-Boże mój, ponieważ nadzieję pokłada w Tobie.
-Bądź dla niego (niej), Panie, wieżą warowną.
-Wobec nieprzyjaciela.
-Niech nieprzyjaciel nie będzie mógł nic mu (jej) uczynić.
-A syn nikczemności niech nie będzie mógł mu (jej)
zaszkodzić.
-Wyślij, Panie, Twoją pomoc, ze świętego miejsca.
-I z Syjonu przyślij mu (jej) obronę.
-Panie, wysłuchaj moją modlitwę.
-A moje wołanie niech do Ciebie przyjdzie.
-Pan z wami
-I z duchem twoim.
Módlmy się.
Boże, u którego jest zawsze miłosierdzie i przebaczenie: Wysłuchaj naszą modlitwę; ażeby ten
Twój sługa (Twoja służebnica), związany łańcuchem grzechów, otrzymała łaskawe
przebaczenie Twojej miłosiernej miłości. Święty Panie, Ojcze wszechmogący, Boże
przedwieczny, Ojcze naszego Pana Jezusa Chrystusa, który skazałeś tego tyrana odstępcę na
wieczną gehennę i przysłałeś na ten świat Twojego Jednorodzonego Syna, aby pokonał tą
ryczącą istotę: przybądź szybko, przyśpiesz swoje nadejście, aby wyrwać mu człowieka,
którego stworzyłeś na swój obraz i podobieństwo, ocalając go od zniszczenia i od złego ducha.
O Panie, napełnij strachem przed Tobą tą bestię, która sieje zniszczenie w Twojej winnicy.
Udziel Twoim sługom ufności, aby mogli z całych sił walczyć przeciwko najgorszemu
smokowi, tak aby on nie gardził tymi, którzy ufają Tobie i nie mógł powiedzieć tego, Co już
kiedyś faraon powiedział Mojżeszowi: "Nie znam Boga i nie uwolnię Izraela i nie pozwolę mu
odejść". Niech zmusi go Twoja potężna prawica do wyjścia z twojego sługi (twojej służebnicy)
ażeby nie sądził, że może trzymać jako więźnia, tego (tą), którego (którą) Ty raczyłeś Stworzyć
na Twój obraz i którego (którą) Ty odkupiłeś przez Twojego Syna. Który z Tobą żyje i króluje
w jedności Ducha Świętego, na wieki wieków.
-Amen.
Uwaga! W tym miejscu Rytuał zamieszcza modlitwę, która zaczyna się od słów Praecipio tibi.
Z doświadczenia o. Candido i jego uczniów wynika, iż jest to bardzo skuteczna modlitwa;
zawiera ona pytania, dlatego może trwać bardzo długo; niekiedy jest to modlitwa, która
prowadzi do rozwiązania. Ja mam w zwyczaju, idąc za przykładem o. Candido, odmawiać ją na
końcu, kiedy zły duch jest już osłabiony egzorcyzmami.
Módlmy się.
Rozkazuję tobie, kimkolwiek jesteś, duchu nieczysty i wszystkim twoim towarzyszom obecnym
w tym słudze (w tej służebnicy) Boga, abyś przez tajemnicę wcielenia, męki, (śmierci),
110
zmartwychwstania i wniebowstąpienia Pana naszego, Jezusa Chrystusa; przez misję Ducha
Świętego; (przez niepokalane poczęcie Najświętszej Maryi Panny i przez jej Boże
macierzyństwo); przez powtórne przyjście samego naszego Pana na sąd; powiedział mi twoje
imię, dzień i godzinę twojego wyjścia i jaki będzie tego znak; i rozkazuję ci być we wszystkim
posłusznym mnie, szafarzowi Bożemu, choć niegodnemu, i rozkazuję ci nie sprawić w żaden
sposób szkody temu Bożemu stworzeniu czy tutaj obecnym, bądź temu, co do nich należy.
Słowa Ewangelii według św. Jana (J 11-14)
Na początku było Słowo,
a Słowo było u Boga,
i Bogiem było Słowo.
Ono było na początku u Boga.
Wszystko przez Nie się stało,
a bez Niego nic się nie stało, co się stało.
W Nim było życie,
a życie było światłością ludzi,
a światłość w ciemności świeci
i ciemność jej nie ogarnęła.
Pojawił się człowiek posłany przez Boga
- Jan mu było na imię.
Przyszedł on na świadectwo,
i aby zaświadczyć o światłości,
by wszyscy uwierzyli przez niego.
Nie był on światłością, lecz posłanym ,
aby zaświadczyć o światłości.
Była światłość prawdziwa,
która oświeca każdego człowieka,
gdy na świat przychodzi.
Na świecie było Słowo,
a świat stał się przez Nie,
lecz świat Go nie poznał.
Przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli.
Wszystkim tym jednak, którzy Je przyjęli,
dało moc, aby się stali dziećmi Bożymi,
tym, którzy wierzą w imię Jego -
którzy ani z krwi, ani z żądzy ciała, ani z woli męża,
ale z Boga się narodzili.
A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas.
I oglądaliśmy Jego chwałę,
chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca,
pełen łaski i prawdy.
Słowa Ewangelii według św. Marka (Mk 16,15-18)
111
Jezus rzekł do swoich uczniów: "Idźcie na cały świat i głoście Ewangelię wszelkiemu
stworzeniu! Kto uwierzy i przyjmie chrzest, ten będzie zbawiony; a kto nie uwierzy, ten będzie
potępiony. Tym zaś, którzy uwierzą, te znaki towarzyszyć będą: w imię moje złe duchy będą
wyrzucać, nowymi językami mówić będą; węże brać będą do rąk, i jeśliby co zatrutego wypili,
nic nie będzie im szkodzić. Na chorych ręce kłaść będą, i ci odzyskają zdrowie".
Słowa Ewangelii według św. Łukasza (Łk 10,17-20)
Wróciło siedemdziesięciu dwóch z radością mówiąc: "Panie, przez wzgląd na Twoje imię,
nawet złe duchy nam się poddają”. Wtedy rzekł do nich: "Widziałem szatana, spadającego z
nieba jak błyskawica. Oto dałem wam władzę stąpania po wężach i skorpionach, i po całej
potędze przeciwnika, a nic wam nie zaszkodzi. Jednak nie z tego się cieszcie, że duchy się wam
poddają, lecz cieszcie się, że wasze imiona zapisane są w niebie".
Słowa Ewangelii według św. Łukasza (Łk 11,14-22)
[Jezus] raz wyrzucał złego ducha u tego, który był niemy. A gdy zły duch wyszedł, niemy
zaczął mówić i tłumy były zdumione. Lecz niektórzy z nich rzekli: "Przez Belzebuba, władcę
złych duchów, wyrzuca złe duchy". Inni zaś, chcąc Go wystawić na próbę, domagali się od
Niego znaku z nieba. On jednak, znając ich myśli, rzekł do nich: "Każde królestwo wewnętrznie
skłócone pustoszeje i dom na dom się wali. Jeśli więc i szatan z sobą jest skłócony, jakże się
ostoi jego królestwo? Mówicie bowiem, że Ja przez Belzebuba wyrzucam złe duchy. Lecz jeśli
Ja przez Belzebuba wyrzucam złe duchy, to przez kogo wyrzucają je wasi synowie? Dlatego oni
będą waszymi sędziami. A jeśli ja palcem Bożym wyrzucam złe duchy, to istotnie przyszło już
do was królestwo Boże. Gdy mocarz uzbrojony strzeże swojego domu, bezpieczne jest jego
mienie. Lecz gdy mocniejszy od niego nadejdzie i pokona go, zabierze całą broń jego, na której
polegał, i łupy jego rozda".
-Panie, wysłuchaj modlitwę moją.
-A wołanie moje niech do Ciebie przyjdzie.
-Pan z wami.
- z duchem twoim.
Módlmy się.
Panie Wszechmogący, Słowo Boga Ojca, Jezu Chryste, Boże i Stwórco każdego stworzenia:
Ty, który dałeś świętym Apostołom władzę stąpania po wężach i skorpionach; Ty, który wśród
wielu Twoich nadzwyczajnych przykazań raczyłeś powiedzieć: "Wyrzucajcie złe duchy", dzięki
czemu szatan, zwyciężony Twoją mocą, został strącony z nieba jak błyskawica; oto z lękiem i
drżeniem wzywam, błagając, Twojego świętego imienia, abyś, po udzieleniu mi przebaczenia
wszystkich moich grzechów, raczył dać mi, Twojemu niegodnemu słudze, niewzruszoną wiarę i
siłę do zaatakowania, z pewnością i wiernością Twojemu poleceniu, tego okrutnego złego
ducha i abyś pozwolił mi odczuć wspierającą mnie siłę Twojego ramienia. Proszę o to w Twoje
112
imię, Jezu Chryste, nasz Panie i Boże, który przyjdziesz sądzić ogniem żywych i umarłych i
wszystkie czasy.
-Amen.
TRZY WIELKIE EGZORCYZMY
Po uczynieniu znaku krzyża na sobie i na opętanym, egzorcysta zakłada stułę na szyję i
kontynuuje, trzymając prawą rękę na głowie chorego.
-Oto Krzyż Pański, uciekajcie nieprzyjacielskie zastępy.
-Zwycięża Lew z pokolenia Judy, ze szczepu Dawida.
-Panie,wysłuchaj modlitwę moją.
-A wołanie moje niech do Ciebie przyjdzie.
-Pan z wami.
-I z duchem twoim.
Módlmy się.
Boże i Ojcze naszego Pana Jezusa Chrystusa wzywam Twego świętego imienia i proszę
pokornie o okazanie Twojego miłosierdzia, abyś raczył udzielić mi pomocy przeciwko temu
złemu duchowi i przeciwko każdemu duchowi nieczystemu, który dręczy to Twoje stworzenie.
Przez Naszego Pana Jezusa Chrystusa.
-Amen.
Pierwszy egzorcyzm
Egzorcyzmuję ciebie duchu nieczysty, każde wtargnięcie nieprzyjaciela, każdą zjawę, każdy
legion diabelski, w imię naszego Pana Jezusa Chrystusa: nakazuję ci odstąpić i wyjść z tego
stworzenia Boga. On sam tobie to nakazuje. On, który nakazał ci spaść z wysokości niebios do
najniższych warstw ziemi. On ci to rozkazuje; Ten, który rozkazuje morzu, wiatrom i burzom.
Słuchaj i drżyj, o szatanie, nieprzyjacielu wiary, przeciwniku ludzi, przyczyno śmierci,
złodzieju życia, przeciwniku sprawiedliwości, korzeniu zła, zarzewiu wad, zwodzicielu ludzi,
kłamco narodów, podszepcie zazdrości, początku skąpstwa, przyczyno niezgody, przyczyno
cierpienia. Dlaczego tam przebywasz i stawiasz opór, podczas gdy wiesz, że Chrystus Pan
zniweczył twoje plany? Lękasz się Tego, który został ofiarowany w Izaaku, został sprzedany w
osobie Józefa, został zabity w figurze baranka, został ukrzyżowany jako człowiek i potem
zatriumfował nad piekłem. Odejdź w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego. (Za przyczyną
Najświętszej Maryi Panny, Matki Bożej), ustąp miejsca Duchowi Świętemu, na mocy tego
znaku świętego Krzyża naszego Pana Jezusa Chrystusa, który z Ojcem i Duchem Świętym żyje
i króluje, Bóg przez wszystkie wieki wieków.
-Amen.
-Panie, wysłuchaj mojej modlitwy.
-A Wolanie moje niech do Ciebie przyjdzie.
-Pan z wami.
113
-I z duchem twoim.
Módlmy się.
O Boże, Stwórco i obrońco ludzkości; Ty, który ukształtowałeś człowieka na Twoje
podobieństwo, wejrzyj na Twojego sługę (Twoją służebnicę), który(a) został(a) pochwycony(a)
podstępem ducha nieczystego; którego (którą) starożytny wróg, dawny nieprzyjaciel ludzkości,
otacza strasznym strachem, napełnia lękiem jego (jej) umysł, atakuje terrorem i trwogą, czyniąc
go (ją) drżącym (drżącą) ze strachu. Zniszcz, o Panie, siłę złego ducha, oddal jego podstępne
zasadzki; niech ucieknie daleko próżny kusiciel. Niech znak Twojego imienia chroni Twojego
sługę (Twoją służebnicę) i niech doświadczy on (ona) bezpieczeństwa na ciele i duszy. Strzeż
tego, co jest w jego (jej) sercu (duszy), ochraniaj jego (jej) wnętrzności, umocnij jego (jej)
serce. Niech ucieknie z jego (jej) duszy strach przed mocą nieprzyjaciela. Udziel łaski, Panie, na
mocy tego wezwania Twojego najświętszego imienia, aby ten, który dotąd napełniał terrorem,
sam uciekł sterroryzowany i pokonany, ażeby ten Twój sługa (ta Twoja służebnica) mógł
(mogła) należycie ci służyć, umocniony(a) w sercu i umyśle.
-Amen.
Drugi egzorcyzm
Nakazuję tobie, starożytny wężu, w imię Sędziego żywych i umarłych, twojego Stwórcy,
Stwórcy świata, w imię Tego, który ma moc stracić cię do piekła, ażebyś wyszedł natychmiast,
ze strachem i z twoim wściekłym wojskiem, z tego sługi Bożego (z tej służebnicy Bożej),
który(a) odwołał(a) się do Kościoła. Nakazuję ci ponownie, nie mocą mojej słabości, lecz mocą
Ducha Świętego, wyjść z tego sługi (tej służebnicy) Boga, którego (którą) Bóg wszechmogący
stworzył na swoje podobieństwo.
Ustąp więc, ustąp nie mnie, lecz szafarzowi Chrystusa. Nakazuje ci to władza Tego, który cię
ujarzmił swoim Krzyżem. Drżyj wobec mocy Tego, który zwyciężywszy piekielne cierpienia,
wyprowadził dusze do światła. Niech wejdzie w ciebie strach przed ciałem człowieka, lęk
wobec obrazu Boga. Nie możesz stawiać oporu ani zwlekać ze swoim odejściem z tej osoby po
tym, jak Chrystus upodobał sobie zamieszkać w ludzkim ciele.
I abyś nie uważał mnie za godnego pogardy, od kiedy znasz mnie jako wielkiego grzesznika,
niech rozkazuje ci Bóg *. Niech ci to nakaże majestat Chrystusa * Niech ci to nakaże Bóg
Ojciec * Niech ci to nakaże Bóg Syn * Niech ci to nakaże Bóg Duch Święty * Niech ci to
nakaże tajemnica Krzyża (Niech ci to nakaże Najświętsza Maryja Panna, Matka Boża * która
od pierwszej chwili swojego Niepokalanego Poczęcia, swoją pokorą zmiażdżyła twoją pyszną
głowę. Niech ci to rozkaże wiara świętych apostołów Piotra i Pawła * i wszystkich Świętych
Niech ci to nakaże krew Męczenników * Niech ci to nakaże czystość serc Wyznawców * Niech
ci to nakaże pobożne wstawiennictwo wszystkich Świętych mężczyzn i kobiet * Niech ci to
nakaże moc tajemnic wiary chrześcijańskiej * Wyjdź więc, buntowniku. Wyjdź podżegaczu,
pełny wszelkiego podstępu i fałszu, nieprzyjacielu cnót, prześladowco niewinnych. Odejdź,
nieszczęsny; odejdź próżny. Zrób miejsce Chrystusowi, w którym nie ma niczego z twoich
dzieł: On cię obnażył, zniszczył twoje królestwo, związał cię i zwyciężył i zniweczył twoje
kłamstwa; wrzucił cię w nieprzeniknione ciemności, gdzie tobie i twoim naśladowcom
114
wyznaczył koniec. Dlaczego stawiasz zuchwały opór? Dlaczego ośmielasz się odmawiać?
Zawiniłeś wobec Boga Wszechmogącego, którego rozkazów nie posłuchałeś. Zawiniłeś wobec
Jego Syna, naszego Pana, Jezusa Chrystusa, którego ośmieliłeś się kusić i postanowiłeś
ukrzyżować. Zawiniłeś wobec ludzkości, której dałeś do picia śmiertelną truciznę, nakłaniając
ją do zła.
Nakazuję ci więc, smoku najgorszy, w imię Baranka * nieskalanego, który przeszedł, stąpając
po wężach i pokonał lwa i smoka, abyś wyszedł z tego mężczyzny (z tej kobiety) * abyś odszedł
z Kościoła Bożego * Drżyj i uciekaj, ponieważ wezwaliśmy imienia tego Pana, którego boi się
straszliwie piekło; Tego, któremu są poddane Moce niebieskie, Władze, Panowania; Tego,
którego wysławiają Cherubiny i Serafiny nieprzerwanie śpiewając: "Święty, święty, święty jest
Pan, Bóg zastępów". Nakazuje ci Słowo * które stało się Ciałem. Nakazuje ci to Ten, który
zrodził się z Dziewicy (Maryi). Nakazuje ci to Jezus * Nazarejczyk, który wtedy, gdy ty
walczyłeś z Jego uczniami, nakazał ci wyjść z tego człowieka, kiedy już byłeś pokonany i
rozciągnięty; którego nie wahałeś się prosić, gdy kazał ci wyjść z tego człowieka, aby pozwolił
ci wejść w stado świn. Dlatego wyjdź z tego mężczyzny (z tej kobiety) * zmuszony w imię
Tego, który go (ją) stworzył.
Daremny dla ciebie jest ten opór * Trudno jest ci wierzgać przeciwko ościeniowi * Ponieważ
im bardziej opóźniasz swoje wyjście, tym bardziej powiększasz swoją karę wieczną, gdyż nie
gardzisz ludźmi, lecz Tym, który panuje nad żywymi i umarłymi; Tym, który przyjdzie sądzić
ogniem żywych i umarłych i wszystkie czasy.
-Amen.
-Panie, wysłuchaj mojej modlitwy.
-A wołanie moje niech do Ciebie przyjdzie.
-Pan z wami.
-I z duchem twoim .
Módlmy się.
Boże nieba i ziemi, Boże Aniołów, Boże Archaniołów, (Boże Patriarchów), Boże Proroków,
Boże Aposotołów, Boże Męczenników, (Boże Wyznawców), Boże dziewic; Boże, który masz
moc dać życie po śmierci, odpoczynek po trudzie; gdyż nie istnieje inny Bóg oprócz Ciebie ani
nic prawdziwego nie może istnieć, jeżeli nie Ty, Stwórca nieba i ziemi, który jesteś
prawdziwym Królem, którego królestwo nie zna końca: pokornie błagam majestat Twojej
chwały, abyś raczył uwolnić tego Twojego sługę (Twoją służebnicę) od duchów nieczystych.
Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa.
-Amen .
Trzeci egzorcyzm
Rozkazuję tobie, wszelki duchu nieczysty, każda zjawo, każdy podstępie szatana, w imię
Jezusa Chrystusa Nazarejczyka, który po chrzcie Janowym został zaprowadzony na pustynię i
pokonał cię w twoim własnym domu, abyś przestał dręczyć tego człowieka, którego Bóg z
prochu ziemi uczynił ku chwale swojego majestatu. Drżyj, widząc w człowieku godnym
współczucia nie ludzką kruchość, lecz obraz Boga wszechmogącego. Dlatego ustąp Bogu, który
115
cię pogrążył w czeluści, ciebie i twoją złość, w osobie faraona i jego wojska, przez swojego
sługę Mojżesza. Ustąp Bogu, który zmusił cię do ucieczki, wyrzucając cię przy pomocy
duchowych śpiewów z króla Saula, przez swojego wiernego sługę Dawida. Ustąp Bogu, który
potępił cię w osobie zdrajcy, Judasza Iskarioty. Bowiem uderza cię Boskimi razami * Ten,
przed którego obliczem ty z twoimi legionami powiedziałeś drżąc i błagając: "Co jest między
nami a Tobą, Jezusie, Synu Boga najwyższego? Przyszedłeś przed czasem dręczyć nas?". Pali
cię ogniem wiecznym Ten, który na końcu czasów powie złym: "Odejdźcie ode mnie, przeklęci;
odejdźcie w ogień wieczny, który został przygotowany diabłu i jego aniołom". Bowiem dla
ciebie, o próżny, i dla twoich aniołów będą, przygotowane robaki, które nigdy nie umierają. Dla
ciebie i dla twoich aniołów jest przygotowany piec niewygasający. Ponieważ jesteś księciem
przeklętej zbrodni; ty jesteś autorem kazirodztwa; ty jesteś głową, świętokradztwa; ty jesteś
mistrzem najgorszych uczynków; ty jesteś nauczycielem heretyków; ty jesteś wynalazcą,
wszelkiej nieprzyzwoitości.
Wyjdź * więc, o próżny; wyjdź * nikczemniku; wyjdź * z całym twym podstępem.
Ponieważ Bóg chce, aby człowiek był Jego świątynią. Dlaczego więc upierasz się, aby tutaj
pozostać? Oddaj chwałę Bogu * Ojcu wszechmogącemu, przed którego obliczem każde kolano
się zgina. Zrób miejsce Panu naszemu Jezusowi * Chrystusowi, który dla zbawienia człowieka
wylał swoją, Przenajświętszą, Krew. Pozwól wejść Duchowi * Świętemu, który przez swojego
błogosławionego apostoła Piotra pokonał cię wyraźnie w osobie Szymona maga; który
potępił twoje kłamstwa w małżonkach Ananiaszu i Safirze; który cię zabił w osobie króla
Heroda, odmawiającego oddania czci Bogu. On wyrzucił cię na zatracenie za pośrednictwem
swojego apostoła Pawła, czyniąc ślepym maga Elimasa; za pośrednictwem tego samego
apostoła kazał ci wyjść z Pitonessy, rozkazując ci swoim słowem.
Dlatego, (przez wstawiennictwo Najświętszej Maryi Panny, Matki Bożej), odejdź teraz *
odejdź sobie * o kłamco. Twoją, siedzibą, jest pustynia; twoim mieszkaniem jest wąż; upokorz
się i upadnij na twarz. Nie masz już czasu, aby czekać. Oto bowiem zbliża się szybko Pan
mający władzę: przed Nim płonie ogień, poprzedza Go i pali wokół wszystkich Jego wrogów.
Podczas gdy możesz okłamywać człowieka, nie możesz wyśmiewać się z Boga. To wyrzuca cię
Ten, przed którego wzrokiem nie ma nic ukrytego. Wyrzuca cię Ten, którego mocy są poddane
wszystkie rzeczy. Wyrzuca cię Ten, który przygotował dla
ciebie i twoich aniołów ogień wieczny. Z Jego ust wychodzi miecz (obosieczny): to Ten, który
przyjdzie sądzić ogniem żywych i umarłych i wszystkie czasy.
-Amen.
Dlaczego tak trudno znaleźć egzorcystę? Aby odpowiedzieć na to pyta nie, wystarczy krótkie
spojrzenie na historię egzorcyzmów, od czasów Chrystusa aż po dzień dzisiejszy. Dzięki temu
będziemy mogli zrozumieć, dlaczego duchowieństwo jest tak bardzo nie przygotowane i nie
dowierzające.
Zły duch znajduje się w dobrej sytuacji, ponieważ gdy upada wiara wtedy rozwija się zabobon i
różne jego formy (magia, satanizm, sekty nowa religijność, spirytyzm), które mają swoje
korzenie w okultyzmie
116
W swojej kolejnej książce autor podejmuje te tematy i stara się wypełnić lukę informacyjną: bez
konkretnej informacji nie można wiedzieć, gdzie kryje się niebezpieczeństwo. Kapłani,
wychowawcy i rodzice powinni znać rzeczywistość, tak mocno rozreklamowaną przez media.
Jednym z najpoważniejszych problemów jest rozróżnienie między chorobami psychicznymi a
chorobami pochodzącymi od złego ducha. Ten właśnie temat zostaje pogłębiony wraz z grupą
psychiatrów. "Odwołanie się o pomoc do egzorcysty jest ostatnią rzeczą, o jakiej należy
pomyśleć stwierdza autor, który odsyła do zwyczajnych środków łaski i do modlitwy o
uwolnienie.
W książce nie brakuje i innych interesujących zagadnień, np. czy możliwa jest obecność w
danej osobie duszy zmarłego. Ponadto załączone tłumaczenie formuły egzorcyzmu z
obowiązującego do stycznia 1999 rok Rytuału Rzymskiego.
* * *
Ks. Gabriele Amorth urodził się w Modeni (Włochy) w 1925 roku. Jest doktorem prawa,
kapłanem Towarzystwa Świętego Pawła, dziennikarzem znanym z licznych artykułów
publikowanych na tematach tygodnika Famiglia Cristiana; zasłynął także jako redaktor
naczelny miesięcznika Madre di Dil autor artykułów z dziedziny mariologii; napisał też wiele
książek o tematyce maryjnej. Jest członkiem Papieskiej Międzynarodowej Akademii Maryjnej
egzorcystą diecezji rzymskiej oraz przewodniczącym
Międzynarodowego Stowarzyszenia Egzorcystów.
Ksiądz Gabriele Amorth urodził się w Moden w 1925 roku. Jest doktorem prawa, kapłanem
Towarzystwa Świętego Pawła; dziennikarzem, znany z licznych artykułów ogłaszanych W
Famiglia Cristj na (Rodlina GhrleSGijanska); zasłynął także jako redaktor naczelny
miesięcznika Madre di Dio (Mat Bola) i autor artykułów z dziedziny mariologii. Napisał wiele
książek, z których cztery poświęcił Matce Bożej. Jest członkiem Papieskiej Międzynarodowej
Akademii Maryjnej i egzorcystą diecezji rzymskiej. Stał się także znany dzięki swej ostatniej
książce pt. „Nuovi racconti di un esorcista” (Nowe wyznania egzorcysty).
117