Tfloje Ŝycie z psem 
iwiemem. 
Cudowny i okropny pies w zabawnej i wzruszającej opowieści dla wszystkich, którym 
podobał się Marley i ja 
Judith Summers 
 
Tfioje Ŝycie z psem imieniem fyeorfie 
Т

(\о\е Ŝycie z psem wkńem Сіеогср 

Judith Summers 
Przekład ALINA SIEWIOR-KUŚ 
AMBER 
Korekta 
Magdalena Kwiatkowska 
Małgorzata Lazurek 
Ilustracja na okładce Diana Miller 
Opracowanie graficzne okładki Wydawnictwo Amber 
Skład Wydawnictwo Amber 
Druk 
Łódzka Drukarnia Dziełowa SA. 
Tytuł oryginału 
My Life With George 
Copyright © Judith Summers, 2007. Ali rights reserved. 
For the Polish edition 
Copyright © 2007 by Wydawnictwo Amber Sp. z 
ISBN 978-83-241-2985-0 
Warszawa 2007. Wydanie I 
Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o. 00-060 Warszawa, ul. Królewska 27 tel. 620 40 13, 620 81 
62 
www.wydawnictwoamber.pl 
1 
(jrłos budzika wyrywa mnie ze snu dokładnie o wpół do siódmej. Nie jest to budzik na 
nocnym stoliku, który nastawiłam na siódmą piętnaście, ale przeraźliwe szczekanie z holu. 
Naciągam poduszkę na głowę i próbuję zasnąć. Marną mam na to szansę, bo ujadający budzik 
nie jest wyposaŜony w wyłącznik. Szczekanie powtarza się w odstępach półminutowych, aŜ 
wreszcie zalewają mnie wyrzuty sumienia. W końcu budzik od północy siedzi zamknięty w 
domu i pewnie pęcherz mu pęka. 
Staczam się z łóŜka, chwiejnym krokiem wlokę do holu i otwieram drzwi gabinetu. 
Jedenastokilogramowy spaniel rasy cavalier king charles waruje w gotowości koło swojego 
kosza z tylkiem przyklejonym do podłogi i ogonem szorującym po niej jak flaga startera. W 
ułamku sekundy zrywa się na cztery łapy i wpycha między moje nogi, nie obdarzając mnie 
nawet przelotnym spojrzeniem. Zamiast skierować się ku klapce w drzwiach, pędem biegnie 
po schodach do kuchni, nie przestając szczekać. W jego oczach płonie zwycięski ogień. 
Ha, moŜe i George'owi pęcherz za chwilę eksploduje, ale jeszcze większą ochotę ma na 
ś

niadanie. 

7 
Wściekła na siebie, Ŝe dałam się nabrać na tę samą sztuczkę, którą George zastosował 
wczoraj, przedwczoraj i przedprzedwczoraj, wracam do łóŜka. Minutę później koło mojej 
poduszki pojawia się wilgotny czarny nos, któremu towarzyszą dwie białe puszyste łapy i 
obłok psiego oddechu. 

- Idź sobie! - mruczę mało uprzejmie. Ale George nie naleŜy do tych, co łatwo się poddają, i 
uparcie prowadzi jednostronną konwersację przy moim łóŜku. O tej porze dnia istnieje tylko 
jeden sposób na pozbycie się go, a polega on na poddaniu się jego woli. 
 
Na piętrze, w otwartym pomieszczeniu składającym się z salonu i kuchni, George siada tak 
blisko lodówki, jak tylko moŜe, nie blokując przy tym drzwi, i wpatruje się we mnie 
nieruchomym wzrokiem. Odmierzam szczodrą porcję suchej karmy do miski i stawiam ją na 
kamiennym obmurowaniu kominka, ale George nie rusza się z miejsca. Wie, co jest w misce - 
stos suchych jak Ŝwir, okrągłych, twardych herbatników, które pociągają go mniej niŜ 
identyczne z wyglądu królicze odchody zaśmiecające Hampstead Heath. Znacząco patrzy na 
lodówkę, potem na mnie. Obiektem poŜądania George'a jest znajdująca się w środku wielka 
puszka. Aby zyskać pewność, Ŝe wiadomość do mnie dotarła, kilka razy wywraca oczami i 
zamaszyście oblizuje wargi. 
Muszę przyznać, Ŝe jak na zwierzę, którego mózg jest wielkości i konsystencji grzyba, 
George rozwinął niezwykle skuteczną umiejętność komunikowania się. 
Ustępując -w końcu ja teŜ nie miałabym ochoty najedzenie króliczych odchodów - otwieram 
lodówkę i wyjmuję upieczonego wieczorem kurczaka. George z podnieceniem tańczy salsę 
przy moich nogach, ja tymczasem odrywam kilka kawałków mięsa i wrzucam do miski. 
Kiedy z powrotem zanoszę ją na kominek, George sunie przede mną, ani na chwilę nie 
spuszczając naczynia z oka. Nim miska dotyka podłogi, on juŜ zanurza w niej pysk. Jeszcze 
się nie zdąŜyłam odwrócić, juŜ wybiera resztki kurczaka i szczekaniem domaga się repety. 
8 
-  Przykro mi, mały - mówię stanowczym głosem oznaczającym „więcej nie dostaniesz". 
Mimo iŜ George właściwie nie jest otyły, z całą pewnością trudno nazwać go szczupłym. Jest 
na diecie odchudzającej od czasu, gdy wyleczył się z anoreksji, a ja mam dopilnować, by się 
jej trzymał. 
George wraca do lodówki i obszczekuje zamknięte drzwi. Staram się go ignorować i zabieram 
się do porządkowania bałaganu, który wczoraj w nocy zostawił mój siedemnastoletni syn: 
porzucona bluza zgnieciona w kulę między poduchami sofy, komórka na suszarce, chipsy na 
kominku, otwarty karton mleka kwaśniejącego na stoliku do kawy, trzy sportowe buty 
(dlaczego trzy?) rozsypane zdradziecko na dywanie, dokładnie tam, gdzie z największym 
prawdopodobieństwem mogę się o nie potknąć. W końcu George milknie, skacze na fotel i 
wpatruje się we mnie z urazą. Wolno, acz zdecydowanie opuszcza łeb. Pogodził się z faktem, 
Ŝ

e w najbliŜszej przyszłości nie dostanie nic do jedzenia, i zamierza oddać się swojej 

ulubionej rozrywce: zapaść w głęboki sen. 
O ósmej piętnaście, kiedy zdołałam wyrwać syna z przypominającego śpiączkę snu i 
wyprawić go do szkoły, budzę George'a. PoniewaŜ wie, jaka jest następna pozycja w 
rozkładzie dnia, z ociąganiem podnosi łeb i wpatruje się we mnie z przeraŜeniem. Mam 
zamiar zrewanŜować mu się za pobudkę bladym świtem, dlatego najbardziej entuzjastycznym 
tonem wołam: 
-  Spacerek! 
Przypinam smycz do obroŜy, ściągam George'a z fotela i wlokę do drzwi. Rzucając na dom 
tęskne spojrzenie, drepcze koło mnie i macha ogonem na kaŜdy zaparkowany samochód w 
nadziei, Ŝe do niego wsiądziemy. Spacerki w samochodzie, gdzie siedzi wyprostowany na 
przednim siedzeniu i podziwia mijane krajobrazy, to jego ulubiona forma aktywności 
fizycznej, co zresztą jest powodem problemów z wagą. 
Zdecydowanym krokiem mijam samochody, podczas gdy mój krnąbrny George wlecze się 
coraz wolniej na rozciąganej smyczy. 
9 

Д

 to dopiero początek. Kiedy widzi przed sobą Heath, zapiera się łapami i nieruchomieje. 

Łagodnie szarpię pięciometrową smycz, która jias teraz dzieli, ale on nawet nie drgnie. 
Próbuję go przekonać łagodnym „Idziemy, kochanie", a gdy to nie odnosi to skutku, w moim 
dotąd słodkim tonie pojawia się desperacja: 
-  Idziemy! George! Do nogi! Do nogi, powiedziałam! Rób, co ci kaŜę! 
George sadowi swój tłusty tyłek na chodniku. Niczym rewolwerowcy w czasie pojedynku 
obrzucamy się płonącym wzrokiem £ obu stron smyczy. Pamiętam, co radził mi specjalista od 
zachowania Zwierząt, z którym się konsultowałam: muszę pokazać George'owi, kto jest 
przewodnikiem stada, i w Ŝadnym razie nie mogę mu ustępować. 
-  Okay - mówię z całym spokojem, na jaki mnie stać. - Dość t^go! 
Odwracam się i ruszam dalej, a poniewaŜ George odmawia przerwania swojego protestu, 
wlokę go na tyłku. ObroŜa przesunęła się mu na ucho i niczym król dramatu, którym zresztą 
jest, zaczyna kaszleć i dławić się, jakby go duszono. 
-  Och, popatrz na tego biednego pieska! 
Grupka dzieci idących do szkoły rozczula się nad nim, więc jestem zmuszona stanąć. Dzieci 
otaczają George'a i wołają: 
4)eJ>jaki on słodki! Jaki śliczny! Chciałbym mieć takiego psa! 
Trzepocząc rzęsami, George podrywa się i łasi do nich, jakby był prawdziwym 
niewiniątkiem. Kiedy jednak zbliŜają się matki, odchodzi na bok, wygina grzbiet i... 
- Uch! Er! 
George umieszcza na chodniku idealną rozetę. Kiedy pochylam siC> by ją zebrać w 
higieniczną plastikową torebkę, matki doganiają swoje piszczące pociechy. Wszyscy wpatrują 
się w rozetę, w George'a i we mnie z wyraźną odrazą, jakbym pozwalając mojemu psu 
załatwiać się na ulicy, obniŜała rangę okolicy. Tak szybko jak potrafię, 
10 
wiąŜę rączki torebki, Ŝeby smród się nie rozszedł, ale nie jestem dostatecznie szybka. 
Rozdymając upudrowane nozdrza, kobiety mimowolnie drŜą i odciągają dzieci. Jedna 
obrzuca mnie tak nieprzyjemnym spojrzeniem, jakbym molestowała dzieci albo sama narobiła 
tego bałaganu. 
Kiedy tam stoję upokorzona, z plastikową torebką wypełnioną ciepłą i miękką zawartością, 
ogarnia mnie niewytłumaczalna irytacja na George'a. Dostatecznie fatalne jest to, Ŝe naleŜę do 
nielicznych właścicieli psów, którzy sami wyprowadzają swoich podopiecznych zamiast 
zatrudnić profesjonalistę, sprzątanie jego odchodów tylko pogarsza sprawę. Poza tym 
podobne incydenty zdarzają się z taką regularnością, Ŝe zaczynam podejrzewać, iŜ George 
specjalnie je powoduje, Ŝeby wpędzić mnie w zakłopotanie przed przedstawicielami mojego 
gatunku. Innymi słowy odgrywa się za to, Ŝe wbrewjego woli zabieram go na spacer. Czy to 
moŜe być prawda? Czy mój pies z Ŝądzy zemsty załatwia się na Ŝyczenie - albo ja całkiem 
oszalałam? 
Teraz trzeba uporać się z wrzuceniem torebki do pojemnika z psimi odchodami na końcu 
naszej ulicy. Stoi tam, pochlapany błotem, czerwony, rojący się od bakterii E. coli i 
toksokarozy. Wstrzymując oddech, by nie zwymiotować, unoszę pokrywę koniuszkiem 
jednego palca, wrzucam worek i oddalam się biegiem, nim otoczy mnie chmura toksycznych 
oparów. To, mówię sobie, jest minus posiadania psa. 
Czasami, takjak dzisiaj, trudno sobie przypomnieć, na czym polegają plusy. 
George robi skręt o sto osiemdziesiąt stopni i rusza w kierunku domu - w końcu załatwił juŜ 
swoją sprawę i nie rozumie, jakim celom miałoby słuŜyć kontynuowanie spaceru - ale ja nie 
zamierzam na to pozwolić. NapręŜam smycz i ciągnę go w kierunku drogi oddzielającej część 
mieszkalną Hampstead Village od otwartej przestrzeni parku. Po drugiej stronie ulicy 
gratuluję sobie odniesienia powaŜnego zwycięstwa: udało mi się przywlec George'a aŜ tutaj, a 
jest dopiero za piętnaście dziewiąta. George, który pojął, Ŝe tym 

11 
razem próba oporu na nic się nie zda, drepcze za mną ze zwieszoną głową. MoŜe i idzie na 
spacer, ale prędzej trupem padnie, niŜ okaŜe radość z tego faktu. 
Spuszczam go ze smyczy, gdy skręcamy na porośniętą drzewami ścieŜkę prowadzącą na 
rozległe łąki, które schodzą w dół ku stawom na South End Green. Wokół nas retrievery, 
labradory, owczarki alzackie, dalmatyńczyki, dachshundy, terriery i najróŜniejsze mieszańce 
skaczą wśród wysokich traw, goniąc piłki, aportując patyki albo po prostu hasając beztrosko 
koło swoich panów. W przeciwieństwie do nich George stoi jak wmurowany, chociaŜ się od 
niego oddalam. W połowie łąki ukradkiem zerkam przez ramię, by sprawdzić, czy za mną 
idzie. Nie, tkwi dokładnie w tym samym miejscu, w którym zdjęłam mu smycz. Jak zwykle 
George bezruchem wyraŜa protest przeciwko chodzeniu. 
Wołam go. Krzyczę. GwiŜdŜę. Wrzeszczę. George jest nieruchomy jak słodki pluszak, 
którego tak bardzo przypomina. Dopiero kiedy kryję się za drzewem i znikam mu z oczu, 
wraca do Ŝycia. W obawie przed całkowitą utratą mięsnych posiłków robi kilka ostroŜnych 
kroków w moim kierunku, później zaczyna szybko kłusować, by wreszcie przejść w 
gorączkowy galop. 
A kiedy biegnie, ulega cudownej metamorfozie: z jego pyska znika Ŝałosny wyraz. 
Mogłabym przysiąc, Ŝe w połowie łąki juŜ się uśmiecha, moŜe nawet szczerzy wesoło zęby. 
Nawet pies tak unikający ćwiczeń jak on nie jest w stanie oprzeć się biegowi po Heath w 
słoneczny wiosenny poranek, kiedy powietrze jest rześkie i świeŜe, słońce rozpoczyna 
wędrówkę po nieboskłonie, a na drzewach pojawiają się pierwsze pąki. 
Nagle George jest innym zwierzęciem - czy raczej teraz jest zwierzęciem. Z nosem przy ziemi 
jak psy myśliwskie, od których jego rasa się wywodzi, podąŜa za zapachem tysięcy królików, 
wiewiórek i lisów, biegnąc zygzakiem przez łąkę. Straszy straszące piórka dzięcioły i atakuje 
sroki. Goni wiewiórki na drzewa i pije wodę z błotnistych kału- 
12 
Ŝ

y. Przestaje węszyć, pada na grzbiet i przewraca się zmysłowo z boku na bok, wesoło 

wierzgając łapami. 
Siadam na ławce i przyglądam mu się czując, jak moje zdenerwowanie ustępuje. Okay, 
George jest trudny, kapryśny i uparty, nie lubi przebywać na świeŜym powietrzu. Nie goni za 
piłkami jak normalne psy, nie słucha poleceń, nie aportuje patyczków, nie podaje łapy i nie 
wykonuje innych sztuczek. W gruncie rzeczy Ŝaden z niego poŜytek. Nadaje się wyłącznie do 
poŜerania kurczaków, ujadania, darcia na strzępy chusteczek, bycia obsługiwanym i 
przyjmowania względów. Czasami jednak przestaje być rozpuszczonym jak dziadowski bicz 
królewiczem i staje się zwykłym kundlem, tryskającym czystą, zaraźliwą, zwierzęcą radością. 
Kiedy oglądam go w takim wcieleniu, humor zawsze mi się poprawia. 
Usatysfakcjonowany tarzaniem się po trawie i wyglądający na nadzwyczajnie, euforycznie 
zadowolonego z siebie, George zrywa się, dostrzega mnie, pędem biegnie i ładuje mi się na 
kolana. Owładnięta uczuciem do Najlepszego Przyjaciela Kobiety, przytulam go i całuję białe 
puszyste futro na jego cudownym łbie. 
- Grzeczny piesek- mówię śpiewnie niczym zwariowana na punkcie psów pańcia, którą w 
głębi serca jestem. - Śliczny piesek. Kocham cię, Georgie-Porgie! 
I kiedy tak razem siedzimy na ławce, pani i jej pies w szczęśliwej harmonii, ostry, piŜmowy i 
niewątpliwie obrzydliwy zapach wolno unosi się z jego rozgrzanego ciała ku moim 
nozdrzom. Spoglądam na niego i uświadamiam sobie, Ŝe George nie tarzał się po trawie dla 
sarnej tylko przyjemności. Nie, on się tarzał w czymś - i to coś jest lepkie, brązowe i 
odraŜające. Cokolwiek to jest (a wolę nie dociekać pochodzenia tej substancji), znajduje się 
teraz na jego grzbiecie, pysku, przednich i tylnych łapach. Nie tylko on jest cały tym 
ś

wiństwem pokryty, ja teŜ. 

Spycham brudnego, lepkiego potwora z kolan i wycieram brudne, lepkie ręce w kępę trawy. 
Przypinam smycz do brudnej, lepkiej 
13 
obroŜy i ruszam w stronę domu. George prowadzi, brudny, lepki ogon uniesiony ma wysoko i 
macha nim jak poszarpaną zwycięską chorągwią. I chyba się nje туц wbrew wszelkim 
oczekiwaniom zdołał odwrócić sytuację na swoją korzyść i wygrać bitwę: poranny spacer, 
który według moich planów miał potrwać co najmniej czterdzieści minut, zakończy} się 
jedwo po dziesięciu. 
Po przekroczeniu progu domu, zrzucam brudne ubranie i wpycham George'a do wanny, 
wcześniej jednak on zdąŜył wytarzać się po dywanie w holu І rozsmarować na nim 
obrzydliwą maź. Myję ^eorge a szamponem, potem suszę go własną suszarką. Czyszczę 
dywan w holu, szoruję wannę. Szoruję siebie, wkładam czyste ubranie i wrzucam moje dŜinsy 
do pralki razem z brudnymi ręcznikami George'a. 
Na koniec wkladam poplamioną kurtkę w plastikowy worek i zanoszę do pralni chemicznej w 
Hampstead Village. Tym razem nie biorę George'a ze sobą. Кейу idę ścieŜką przez ogród, 
George skacze na oparcie sofy i patr2y na тше z wyrzutem przez wykuszowe okno, jakby 
pytał, dlaczego go opuszczam. 
Po powrocie do domu znajduję George'a leŜącego na mojej białej narzucie, która w przeciągu 
ostatniej pół godziny zyskała motyw ze 101 dalmatyńczyków w postaci śladów szarych łap. 
George smacznie chrapie, opierając Pomarszczony nos na pościeli pomiędzy łapami. Mimo Ŝe 
nie wolno mu wcnodzić na łóŜko, wygląda tak spokojnie, ze nie mam serca go niepokoić. 
Zamiast zabrać się do pracy, padam obok niego. 
ChociaŜ dopiero minę}a dziesiąta trzydzieści rano, czuję się wyczerpana. Jestem na nogach 
od czterech godzin, z których kaŜdą w taki czy inny sposób całkowicie zdominował George. 
Czemu, pytam sigmie, och czemu sprawiłam sobie psa? 
2 
rok 1998, pierwszy tydzień listopada. Niedawno cofnięto zegary, co znaczyło oficjalny 
początek zimy. Piąta po południu przedtem była teraz zaledwie czwartą i kiedy 
przyprowadzałam mojego dziewięcioletniego syna Joshuę ze szkoły, zapadał juŜ zmrok. 
W latach minionych w takie listopadowe popołudnia wracalibyśmy do oświetlonego domu. 
Otwierając drzwi, słyszelibyśmy głośny jazz lub muzykę flamenco z odtwarzacza CD, zwykle 
zmieszane z głosem prezentera Radio 4, a często takŜe ze ścieŜką dźwiękową filmu 
odtwarzanego na wideo. Ponad tą kakafonią wznosiłby się oŜywiony i często rozgniewany 
męski głos. Udi Eichler, mój mąŜ i ojciec Joshui, siedząc na swoim ulubionym krześle u 
szczytu kuchennego stołu, rozmawiał przez telefon. 
Udi nieodmiennie otoczony był morzem dzienników, politycznych i literackich czasopism, 
magazynów o łodziach motorowych, do połowy przeczytanych ksiąŜek kandytatów do 
nagrody Bookera, zapełnionych gryzmołami notatników, pozbawionych nakrętek piór i 
otwartych woreczków tytoniu gauloises z niebieskiego plastiku. A tak, był tam teŜ jego 
ukochany organizator Psion, urządzenie, z którym nigdy z własnej woli się nie rozstawał. 
Często prowadził dwie 
Był 
15 
rozmowy telefoniczne równocześnie, jedną z telefonu stacjonarnego, drugą z komórki 
wetkniętej niewygodnie między ramienic a ucho. W palcach prawej dłoni trzymał cienki, 
wilgotny rulonik, wyglądający raczej jak źle zrolowany joint niŜ zwykły papieros, którym w 
istocie był. Kiedy Udi regularnie zaciągał się, strzepując popiół wszędzie, tylko nie do 
nieskazitelnie czystej popielniczki przed nim, smuŜki dymu unosiły się w powietrze i 
tworzyły upiorną aureolę nad jego głową. 

Idąc tego roku z Joshuą, miałam wraŜenie, Ŝe w środku ciąŜy mi ołów. Nasz dom był ciemny 
i cichy. W kuchni nie paliło się światło, przez okno nie dobiegała muzyka Johna Сокгапе'а 
ani Gypsy Kings. Kiedy szliśmy ścieŜką, paplałam wesoło do Joshui w nadziei, Ŝe nie 
zauwaŜy, jak bardzo wszystko się zmieniło, choć nie sądzę, by dał się oszukać. 
- Jak było na WF-ie, kochanie? 
-  To nie WF, tylko piłka noŜna. Padał deszcz. 
-  Och, co za szkoda! Co robiliście w zamian? 
-  Nic. 
-  Zupełnie nic? Panna Sandra niczego wam nie zaproponowała? 
-  Była zajęta. Wygłupialiśmy się w klasie. 
-  Musieliście świetnie się bawić. DuŜo masz lekcji do odrobienia? 
-  Tylko trochę z matematyki. Dlaczego mnie o to wszystko pytasz? 
-  Bo mnie to interesuje. 
-  Dlaczego? To tylko szkoła, mamo. A poza tym codziennie mnie o to pytasz. 
Z cięŜkim sercem przekręciłam klucz we frontowych drzwiach. Mało jest rzeczy, których nie 
znoszę bardziej od wracania do pustego domu. Z Udim nasz dom był wypełniony do punktu 
groŜącego przelaniem. Teraz zamiast tornada aktywności, który Udi wytwarzał wokół siebie, 
w pokojach panował nieprzyjemny spokój. Paplając o tym, co robiłam w ciągu dnia, 
włączyłam wszystkie światła, zamknęłam 
16 
drewniane okiennice na czerniejących szybach i zapaliłam gazowe palenisko w kominku. 
Nastawiłam w radiu program nadający muzykę rockową i dla kompletu włączyłam telewizor. 
Celem wszystkich tych poczynań było zamaskowanie dotykalnej nieobecności Udiego, 
symbolizowanej przez puste krzesło u szczytu kuchennego stołu, które niegdyś było jego 
tronem. 
Udi umarł pięć miesięcy wcześniej w wieku pięćdziesięciu sześciu lat. Wpadł szturmem w 
moje Ŝycie trzynaście lat wcześniej, ubrany w płaszcz z futrzanym kołnierzem zakupiony w 
sklepie Oxfam i czarny kapelusz, prezent od amerykańskiego pisarza Saula Bellowa. Eks-
trowertyczny, tryskający joie de vivre mieszkaniec Europy Środkowej, był cenionym twórcą 
telewizyjnych dokumentów i wnikliwych reportaŜy, poza tym zdobył uprawnienia 
psychoterapeuty, którą to profesję uprawiał na pół etatu. Błyskotliwy, uroczy, prowokujący, 
urodzony krasomówca, Udi miał wiele zainteresowań, począwszy od sztuki, skończywszy na 
windsurfingu; potrafił godzinami rozmawiać na wszelkie tematy, niezaleŜnie od tego, czy 
były to motocykle, schizofrenia czy literatura postmodernistyczna. Przy opisie Udiego tylko 
jeden ze wszystkich istniejących przymiotników nie miał zastosowania: „nudny". 
Udi od pierwszej chwili potrafił zdominować kaŜdą przestrzeń, w której się znalazł, 
niezaleŜnie od tego, czy była to kuchnia, biuro, czy salon. Zwłaszcza na przyjęciach z 
upodobaniem kwestionował -lub raczej rozbijał w proch - poglądy wygłaszane z nadmierną 
pewnością siebie przez gości. Nie naleŜał do typu intelektualnego snoba, wręcz przeciwnie, 
wszystkich traktował z jednakowym szacunkiem: i sławnych pisarzy, jak Saul Bellów, 
którego poznał w trakcie pracy nad dokumentem, i taksówkarzy, jak zaprzyjaźnionego z nim 
Etiopczyka Josepha. Udi godzinami, a czasem miesiącami, pomagał znajomym i przyjaciołom 
rozwiązywać problemy osobiste. Szczerze fascynował go kaŜdy człowiek, z którym wszedł w 
kontakt osobisty. 
Być moŜe tak szczodrze siebie dawał i przeŜywał Ŝycie z takim zapamiętaniem, poniewaŜ 
miał trudne dzieciństwo. Urodził się ze 
2-Moje Ŝycie z... 
17 

szpotawa stopą w roku 1942 w okupowanej przez nazistów Austrii. Jego matka, narcystyczna 
siedemnastolatka imieniem Gertie, zdołała później zmieścić sześciu męŜów w niemal takim 
samym przedziale lat. Biologiczny ojciec Udiego niewiele miał wspólnego z synem. 
Kiedy Udi był niespokojnym trzynastolatkiem, Gertie wysłała go na dwutygodniowe wakacje 
do Anglii w towarzystwie Gusa, właściciela ulubionego przez cyganerię klubu jazzowego 
niedaleko Fulham Road w Londynie i jedynego z jej byłych męŜów, który okazywał 
jakiekolwiek zainteresowanie chłopcem. Ku przeraŜeniu Gusa, na koniec wakacji Udi 
odmówił powrotu do domu. Kiedy Gus wyrzucił go z pięciofuntowym banknotem w kieszeni, 
Udi zdał się na łaskę Home Office- Oznajmił urzędnikom, Ŝe czuje się Anglikiem, nie 
Austriakiem, i pragnie pozostać w Anglii. 
Home Office w połowie lat pięćdziesiątych róŜnił się diametralnie od trzymającej się sztywno 
przepisów, zbiurokratyzowanej instytucji, jaką jest dzisiaj. Zdumieni i przypuszczalnie 
rozbawieni determinacją trzynastoletniego Austriaka urzędnicy ministerialni nie tylko 
udzielili mu pozwolenia na pobyt, ale teŜ wzięli go pod swoje skrzydła. Wysławszy Udiego 
na pół roku do czegoś w rodzaju domu poprawczego (nie mieli pojęcia, co z nim zrobić), 
znaleźli mu potem miejsce w jedynej państwowej szkole z internatem prowadzonej przez 
Inner London Education Authority, cudownej placówce niedaleko Ipswich o nazwie 
Woolverstone Hall. Po ukończeniu jej studiował ekonomię, a po studiach rozpoczął staŜ w 
BBC Television. 
Początkowo Udi nie przypadł do gustu moim rodzicom, którzy w Ŝadnym razie nie wybraliby 
go na partnera ukochanej młodszej córki. Problem w tym, Ŝe nigdy nie spotkali człowieka 
takiego jak on - niewielu miało taką okazję - i nie mieli pojęcia, co o nim sądzić. Udi, który 
niedawno rozstał się z Dianą po dwudziestu czterech latach małŜeństwa, był ode mnie o 
jedenaście lat starszy. Jako Ŝe oŜenił się w wieku dziewiętnastu lat, miał dwie dorosłe córki, 
Tabby i Hannah, wychowane w wyjątkowej psychoterapeutycznej społeczności 
18 
w Kew w zachodnim Londynie. Jeździł starym motocyklem, w poobijanym kasku, kwiecistej 
koszuli i obcisłych spodniach z czarnej skóry, które mój ojciec pogardliwie nazywał 
Lederhosen. Nosił buty w kolorze jaskrawej zieleni. Odpalał jeden od drugiego zwijane 
papierosy i sypał popiół wszędzie, na dywany, stoliki i ubrania, jakby odprawiał coś w 
rodzaju błogosławieństwa. W rozmowie poruszał cały wachlarz tematów, od Nietzschego i 
libertanizmu począwszy, na najbardziej intymnych pytaniach skończywszy (typowym 
gambitem na otwarcie było zwrócenie się do kompletnego nieznajomego ze słowami: 
„Opowiedz mi o swoim pierwszym seksualnym doświadczeniu", a najdziwniejsze, Ŝe 
nieznajomy zwykle spełniał jego prośbę). Tego rodzaju pytania bez problemu przełykała 
londyńska cyganeria, ale w konwencjonalnej Ŝydowskiej społeczności z klasy średniej takie 
niezwykle osobiste przesłuchania przyjmowano podejrzliwie, by nie powiedzieć, Ŝe odbierano 
jako skandal. 
PoniewaŜ jednak mimo skończonej trzydziestki wciąŜ byłam sama, rodzice zaakceptowali 
Udiego. A od chwili, gdy na świat przyszedł ich pierwszy wnuk Joshua, Udi w ich oczach 
pozbawiony był wad. Z czasem pokochali mojego starego i niezwykle gościnnego męŜa, a on 
tę miłość odwzajemniał. 
Mimo iŜ miał nadwagę, palił jak komin i wypijał litry mocnej czarnej kawy, Udi zawsze 
wydawał się cieszyć dobrym zdrowiem, tak więc moje ciągłe ostrzeŜenia dotyczące otyłości, 
zawału i raka płuc puszczał mimo uszu. JednakŜe w maju 1997 roku wyglądał i czuł się 
okropnie. Jego skóra przybrała szary odcień, dokuczały mu bóle w piersiach, których 
powodem, jak twierdził, była niestrawność, i często po powrocie z pracy zasypiał na sofie. To 
było nietypowe zachowanie dla ludzkiego dynamitu, który zwykłe nie kładł się przed trzecią 
nad ranem, a wstawał cztery godziny później, świeŜy i gotów do działania. 

Musiałam się nieźle nazrzędzić, by wreszcie poszedł do lekarza. Jako psychoterapeuta Udi 
godzinami diagnozował medyczne lub psychiczne problemy innych ludzi, jednak był 
przekonany, Ŝe sam 
19 
takiej pomocy nigdy nie będzie potrzebował. Ale na początku czerwca nagle zaczął mieć 
trudności z przełykaniem i wizyty u lekarza nie dało się dłuŜej odwlekać. 
Lekarka zaleciła przeprowadzenie endoskopii w naszym szpitalu, Royal Free w Hampstead. 
Udi zaraz po badaniu miał waŜne spotkanie, dlatego uparł się, by zrobiono je bez 
znieczulenia, odmówił nawet przyjęcia środka przeciwbólowego. Wyszedł z gabinetu 
roztrzęsiony, czując mdłości. Nie ulegało wątpliwości, Ŝe coś jest z nim nie w porządku, i bał 
się, Ŝe sprawa jest powaŜna. 
Kilka minut później konsultant zaprosił nas do gabinetu, gdzie powitał nas budzącymi zimny 
dreszcz słowami: „Bardzo mi przykro". Powiedział, Ŝe Udi ma raka przełyku, a prognozy nie 
są optymistyczne. Krótko mówiąc, musi poddać się niebezpiecznej operacji usunięcia 
wielkiego fragmentu krtani, mimo to szanse na całkowity powrót do zdrowia są nikłe. 
Jak to bywa, diagnoza - choć tragicznym zbiegiem okoliczności nie prognoza - okazała się 
błędna. Mały guzek, który specjalista dostrzegł u podstawy przełyku, był zaledwie czubkiem 
góry lodowej: potęŜny guz rozrastał się na ścianie Ŝołądka od nie wiadomo jak dawna. Kiedy 
go odkryto, zdąŜył przebić się przez ścianki Ŝołądka i osiągnąć rozmiar cegły. Po rezonansie 
magnetycznym profesor Marc Win-slett, wspaniały chirurg, stwierdził, Ŝe Udi cierpi na 
stadium czwarte linitis piąstka, rzadko występującej formy raka Ŝołądka. Prognozy nie mogły 
być gorsze. 
Pod koniec sierpnia podczas zagraŜającej Ŝyciu sześciogodzinnej operacji Winslett usunął 
olbrzymi złośliwy guz razem z całym Ŝołądkiem Udiego, a następnie zbudował maleńki 
fałszywy „Ŝołądek" z kawałka jelita. Pozostając na drakońskiej diecie po zaszyciu Ŝołądka, 
Udi mógł jeść tylko maleńkie porcje i bardzo schudł. 
- Zawsze chciałaś szczupłego męŜa - Ŝartował, gdy odprowadzałam go do sali operacyjnej. - 
Teraz będziesz takiego miała. 
20 
Mój libertyński mąŜ, który nigdy nie był łatwym pacjentem, zaczął rozrabiać od chwili, gdy 
odzyskał przytomność na oddziale intensywnej terapii, Ŝądając w imię wolności osobistej, by 
pozwolono mu zapalić papierosa. Pielęgniarki na próŜno protestowały: po pierwsze papieros 
to ostatnia rzecz, jakiej potrzebuje, po drugie w szpitalu obowiązuje całkowity zakaz palenia, 
po trzecie dym moŜe zabić innych pacjentów na oddziale, po czwarte palenie w czasie, gdy 
przez nozdrza do płuc tłoczą mu czysty tlen, moŜe skończyć się tak, Ŝe Udi eksploduje. Mimo 
iŜ po długim znieczuleniu nie myślał całkiem trzeźwo i był przypięty do niezliczonych 
monitorów i rurek, nie przestawał zrzędzić i narzekać, aŜ wreszcie dwanaście godzin później 
personel intensywnej terapii, nie mogąc dłuŜej tego znieść, przeniósł go na oddział gastryczny 
o całą dobę wcześniej, niŜ naleŜało. 
Kilka dni później wieczorem, zaraz po tym, jak się z nim poŜegnałam, pod wpływem impulsu 
Udi opuścił oddział, niezauwaŜony przez pielęgniarki. Ogarnięty euforią po udanej operacji, 
zdecydowany był nie marnować na gapienie się na ponure szpitalne ściany ani jednej godziny 
z tych, które jeszcze mu pozostały. Trzymany w całości od mostka do pępka przez rząd 
metalowych spinaczy i ubrany jedynie w piŜamę i szlafrok, na szpitalnym parkingu poprosił 
kogoś o podwiezienie i bez kluczy zjawił się przed domem, w którym nikogo nie było. W 
nadziei, Ŝe Joshua i jajesteśmy u mojej siostry mieszkającej za rogiem (rzeczywiście tam 
byliśmy), przyszedł pieszo, zaskakując nas wszystkich. Ze szklanką soku pomarańczowego w 
ręce, z nonszalancko załoŜonymi nogami, otoczony rodziną, śmiał się i Ŝartował, jakby był na 
szczycie. Wydawał się niezwycięŜony. 

A mimo to dziesięć miesięcy później juŜ nie Ŝył. To, co onkolog określił mianem 
„agresywnego reŜimu" chemioterapii (sam przyznawał, Ŝe nie ma pojęcia, czy terapia okaŜe 
się skuteczna), ani nie było cudownym lekiem, na który Udi miał nadzieję, ani nie 
podarowało mu kolejnych dwóch, trzech lat Ŝycia, na co w najgorszym razie liczył. Wręcz 
przeciwnie, fatalnie zniósł chemioterapię, która tylko na 
21 
krótko powstrzymała rozrost maleńkich komórek rakowych, juŜ usadowionych w całym 
organizmie. 
Niewidzialne, niemoŜliwe do wykrycia, a mimo to równie groźne jak zarodniki śmiertelnie 
trujących grzybów, czekały na okazję, by się rozwinąć - a okazja taka pojawiła się w chwili, 
gdy Udi zakończył trzymiesięczną chemioterapię. W styczniu, kiedy zabrał całą rodzinę na 
narty do Austrii, wydawało się, Ŝe niemal całkowicie wrócił do zdrowia. Pod koniec marca 
przeszedł nagłą operację usunięcia drobnego zatoru z jelit i wtedy powiedziano nam, Ŝe ma 
przed sobą nie więcej niŜ pół roku Ŝycia. Na początku maja po trzeciej operacji ten i tak za 
krótki okres skurczył się do miniaturowych trzech tygodni. 
Trzytygodniowy wyrok śmierci był nie tylko głębokim wstrząsem, ale kwestią dosłownie nie 
do przyjęcia, zwłaszcza Ŝe Udi wciąŜ sprawiał wraŜenie tryskającego Ŝyciem. Podkręcany 
samodzielnie aplikowaną kroplówką z morfiny, którą dostarczały do domu pielęgniarki z 
oddziału opieki paliatywnej, nazywanego przez niego „Szwadronem Śmierci", wychodził na 
kawę z przyjaciółmi, dopóki wystarczało mu sił. Kiedy osłabł, przyjmował gości na sofie w 
salonie, a później w hospicjum, gdzie przyjaciele, krewni i znajomi przychodzili się z nim 
poŜegnać. Przybywało tak wielu (niektórzy przyjechali aŜ z Ameryki), Ŝe na wzór asystenta 
ministra musiałam zapisywać terminy w diariuszu i ograniczać czas wizyt, Ŝeby wszyscy nie 
zaskoczyli nas jednocześnie. 
Szczerze mówiąc, parzenie trzydziestu filiŜanek kawy na dzień oraz oferowanie słów 
pociechy i chusteczek higienicznych roztrzęsionym ludziom, którzy opuszczali nasz dom we 
łzach, nie było najlepszym sposobem na spędzenie ostatnich dni z męŜem. Co gorsza, mój 
mieszkający we Francji ojciec umierał na rab dokładnie w tym samym czasie i nie mogłam się 
wyrwać, Ŝeby do niego pojechać. Z drugiej wszak strony, to Udi kończył Ŝycie, nie ja, i miał 
pełne prawo odejść tak, jak uwaŜał za stosowne, trzymałam więc język za zębami. Jego 
otwartą, stoicką postawę wobec bliskiej śmierci i bujne Ŝycie towarzyskie 
22 
otoczenie uwaŜało niemal za przejaw świętości. Ja odbierałam to inaczej. W Udim 
perspektywa odejścia budziła przeraŜenie i unikał pozostawania sam na sam z najbliŜszymi: 
ze mną, która była jego partnerką i Ŝoną przez ostatnie trzynaście lat, z Tabbym i Hannah, 
ukochanymi dorosłymi córkami, które wprowadziły się do nas, by pomóc w opiece nad nim, z 
Nathanielem, uwielbianym czteroletnim wnukiem, a przede wszystkim z ośmioletnim Joshuą, 
który siedział na szpitalnym łóŜku i malował ojcu paznokcie u nóg na jaskrawy róŜ. Udi z 
dumą pokazywał je wszystkim gościom, a chociaŜ śmiał się, była w tym śmiechu nuta 
goryczy. Kochał Joshuę głęboko i myśl, Ŝe nie będzie widział, jak syn dorasta, sprawiała mu 
ból nie do zniesienia. 
Od samego początku Joshua wiedział, Ŝe stan ojca jest powaŜny. Trudno było utrzymać w 
sekrecie i pierwszą wielką operację, po której Udiemu pozostała na brzuchu blizna jak u 
potwora doktora Frankensteina, i wielomiesięczną chemioterapię, która wyssała z Udiego 
siły, a takŜe sprawiła, Ŝe wypadły mu włosy, łatwo się irytował i był zmęczony. Poza tym Udi 
jako psychoterapeuta nie wierzył w ukrywanie prawdy przed kimkolwiek, nawet dziećmi. 
Twierdził z przekonaniem, Ŝe zawsze lepszym wyjściem jest stawić czoło prawdzie, takŜe tej, 
której człowiek wolałby nie słyszeć. 
-  Czy tatuś poczuje się lepiej? - To pytanie Joshua często zadawał mi na początku. 

-  Mam taką nadzieję! - odpowiadałam z oburzeniem, dzięki któremu brzmiało to jak pewnik. 
Nie kłamałam. Pomimo przeraŜających prognoz szczerze wierzyłam, Ŝe Udi wyjdzie z tego 
cało. Był szczęśliwcem, który Ŝeglował po burzliwych wodach zarówno w Ŝyciu osobistym, 
jak i zawodowym. Prowokował niebezpieczeństwo, a mimo to zawsze jakoś w ostatniej 
chwili udawało mu się go uniknąć. 
Nie tym razem, niestety. 
Miesiące mijały i wbrew moim wysiłkom, by w domu zachowywać wesoły i sztucznie 
normalny nastrój, Joshua był blady i tak samo zmęczony jak ojciec. Teraz najczęściej pytał: 
„Czy tatuś umrze?" 
23 
Najpierw odpowiadałam: „Mam nadzieję, Ŝe nie", później: „Nie sądzę". Joshua kazał mi 
przysiąc, Ŝe nie będę go okłamywała. Jeśli Udi ma umrzeć, chce wcześniej o tym wiedzieć. 
Kiedy więc nie mogłam dłuŜej unikać szczerej odpowiedzi, mówiłam: „To niewykluczone", a 
potem: „Tak, chyba tak." 
Pewnego dnia Joshua zapytał mnie niewinnie: „Jeśli umrze, czy będę miał wolny dzień w 
szkole?" Dopiero wtedy uświadomiłam sobie, jak niewiele rozumie z ogromu wydarzenia, 
które nas czeka, i wpływu, jaki będzie miało ono na nasze Ŝycie. 
Kiedy profesor Winslett dał Udiemu trzytygodniowe wypowiedzenie, zmieniłam taktykę 
wobec syna. Wiedziałam, Ŝe Udi będzie rozmawiał otwarcie o swojej bliskiej śmierci 
zarówno z odwiedzającymi go przyjaciółmi, jak i przez telefon. Jeśli nie powiemy nic Jo-shui, 
z całą pewnością trafi na którąś z tych rozmów, a to będzie dla niego gorsze, niŜ gdyby 
usłyszał to od nas. 
W końcu zdecydowaliśmy, Ŝe powiemy mu: Tak, Udi umrze i stanie się to dość szybko. Tej 
decyzji od razu zaczęłam Ŝałować. Czym była śmierć dla ośmiolatka? Myśl, Ŝe ojciec w 
kaŜdej chwili moŜe umrzeć, cokolwiek to oznaczało, przeraŜała go. Przy Udim nie krył 
zdenerwowania, dopiero potem zaczął się odpręŜać, tak Ŝe pod koniec tych trzech tygodni 
projektował dla ojca grób w kształcie piramidy i opiekował się z nim razem ze swoją siostrą 
Hannah. Pamiętam, jak w ostatni dzień Ŝycia Udiego powiedział: „Jestem z ciebie bardzo 
dumny, tatusiu". 
Pozornie spokojny i zrezygnowany, w duchu szalejący z wściekłości, Ŝe pozbawiono go 
przyszłości i znosić musi upokarzającą słabość ciała, Udi umarł o świcie trzeciego czerwca 
1998 roku. „Tak cholernie duŜo jeszcze nie przeŜyłem", napisał do profesora Winsletta kilka 
tygodni wcześniej. „ChociaŜ zdołałem upakować przynajmniej dwa Ŝycia w dany mi czas, to i 
tak było za mało!" W kremacji jego ciała tydzień później udział wzięło ponad dwieście 
pięćdziesiąt osób. Była to świecka uroczystość czcząca jego charyzmatyczną osobowość, 
podwój- 
24 
ną karierę producenta telewizyjnego i psychoterapeuty oraz wyjątkowy talent rozumienia 
innych i nawiązywania przyjaźni. Niepowtarzalny, altruistyczny, wymagający, egzotyczny, 
pomagający innym się rozwijać, niezwykle wścibski, lojalny, dziwaczny, inspirujący, 
nieugięcie uczciwy, Ŝywiołowy, zaangaŜowany, stąpający twardo po ziemi, niezastąpiony: to 
tylko niektóre słowa opisujące Udiego. Mowy wygłosili jego starzy przyjaciele i dawni 
koledzy z telewizji. Ulubioną arię Udiego z Czarodziejskiego fletu Mozarta Dies Bildnifs 
zaśpiewał Robert Johnston, młody tenor, który wychował się w społeczności w Kew, gdzie 
Udi swego czasu mieszkał. Aktor John Thaw, jeden z wielu znanych pacjentów Udiego, 
recytował poemat To My Friend Primo Leviego. Tabby i Hannah odczytały przejmujący hołd 
dla ojca, a Joshua wygłosił napisany przez siebie wiersz, w którym porównywał Udiego do 
liścia porwanego przez wicher. Słuchając go, wszyscy płakali. 
Na koniec uroczystości wybrałam Cheek To Cheek, klasyczny standard Irvinga Berlina z lat 
trzydziestych. To zawsze była „nasza" piosenka, chociaŜ Udi nigdy nie pamiętał słów poza 

jednym wersem-pierwszym. Kiedy wychodziliśmy, głos Freda Astaire'a odbijał się od ścian z 
czerwonej cegły. „Jestem w niebie", śpiewał Fred - i wszyscy wybuchnęli śmiechem. 
Nie potrafiłam powstrzymać się od myśli, Ŝe gdyby Udi mógł odegrać rolę gospodarza, całe 
to wydarzenie przekształciłoby się w najcudowniejsze przyjęcie. Niezwykłą przyjemność 
sprawiałyby mu pochlebne komentarze i okazywana przez zebranych uwaga, a jako producent 
telewizyjny z krwi i kości z całą pewnością zaproponowałby kilka zmian w porządku. 
Następnego dnia moja siostra Sue i ja zabrałyśmy dzieci do Francji, by odwiedzić naszego 
powaŜnie chorego siedemdziesięciodzie-więcioletniego ojca Davida, którego nie widziałam 
od wielu miesięcy. W czasie naszego ostatniego spotkania był bardzo chory, ale wciąŜ się 
poruszał. Teraz był zbyt słaby, Ŝeby utrzymać się na nogach czy nawet otworzyć oczy. 
25 
Kiedy byłam mała, mój ojciec wydawał mi się najsilniejszym człowiekiem we 
wszechświecie. Zaciskał mięśnie prawej ręki i zachęcał mnie i siostrę, Ŝebyśmy się na niej 
huśtały, palcami łupał orzechy albo gołą dłonią łamał jabłko na dwie połowy, bo chciał zrobić 
na nas wraŜenie. Pod siłą fizyczną kryło się łagodne serce, doskonałe maniery i 
wielkoduszność. Syn sklepikarza z East Endu, własną pracą wydobył się z nędzy jako 
relatywnie młody człowiek, zarobił na wykształcenie i dał nam, swojej rodzinie, wszystko to, 
czego brakowało mu w dzieciństwie. Byłam jego młodszą córką i strasznie mnie rozpieszczał. 
Ojciec i Udi często przekomarzali się przez telefon, który będzie pierwszy na mecie, w końcu 
jednak Udi pokonał teścia na ostatniej prostej. Przez lata ojciec zwierzał się Udiemu ze spraw, 
o których nigdy nikomu nie mówił. Wieść o śmierci zięcia przyjął z głębokim smutkiem i 
bardzo się martwił o przyszłość moją i Joshui. Siedziałam na brzegu łóŜka, trzymałam go za 
rękę i usiłowałam zapewnić, Ŝe wszystko będzie w porządku. 
Jak gdyby czekając tylko na poŜegnanie się z córkami i wnukami, ojciec umarł w niecałe 
dwadzieście cztery godziny po naszym przyjeździe do Francji. Zrozumiałe, Ŝe Joshuę ta druga 
ś

mierć, która nastąpiła zaledwie w jedenaście dni po śmierci jego ojca, bardzo przeraziła. 

„Umierają wszyscy męŜczyźni w naszej rodzinie", powiedział zrozpaczony. Martwił się, Ŝe 
będzie następny. 
Przetransportowaliśmy samolotem ciało ojca do Anglii, a nazajutrz znowu zgromadziliśmy 
się w krematorium w Golders Green na drugi rodzinny pogrzeb w przeciągu dwóch tygodni. 
PoniewaŜ udział w nim brało wielu tych samych przyjaciół i krewnych, przypominał 
powtórkę pogrzebu Udiego. 
Okrutną ironią losu wszystkie witryny sklepowe w tamtym tygodniu wypełnione były 
dekoracjami na Dzień Ojca, kartami i prezentami. Dokładałam wszelkich starań, by odwrócić 
uwagę Joshui i samej teŜ nie patrzeć, ale nie moŜna było od nich uciec. Za kaŜdym razem 
widok tych witryn był niczym sól wcierana w moje dwie otwarte rany. 
26 
Byłam roztrzęsiona. Za zamkniętymi drzwiami naszej sypialni otworzyłam szafę Udiego i 
ś

lepo wpatrywałam się w starannie ułoŜone koszule i spodnie, które nagle zmieniły się w 

bezwładne, bezuŜyteczne relikty. Wsunęłam dłonie w buty, wciąŜ zachowujące odcisk stóp 
Udiego, i schowałam twarz w marynarkach, których nigdy nie włoŜy. Pachniały jego Ŝarem, 
tytoniem, nim. 
з

 

Po pogrzebach dwóch bliskich mi osób przebrnęłam przez lipiec i sierpień w taki sam sposób, 
w jaki zdołałam przetrwać miniony rok, wspomagana przez cudowną sieć krewnych i 
przyjaciół. Tak jak moja matka, dwie ciotki, babka i jej siostra, byłam teraz wdową - 
przeraŜające słowo, które wciąŜ kojarzy się ze starymi paniami siedzącymi w fotelach na 
biegunach i robiącymi na drutach swetry; nie wiem, dlaczego tak jest, Ŝadna z nich bowiem 
nawet mgliście do tego obrazu nie pasowała. Ja miałam dopiero czterdzieści parę lat i z całą 

pewnością nie chciałam naleŜeć do Ŝałosnego stowarzyszenia sióstr we wdowieństwie, 
dlatego odrzuciłam ich solidarność. 
Jak w przypadku wszystkich bolesnych strat, Ŝadne wcześniejsze rozwaŜania nie są w stanie 
przygotować cię na odejście ukochanej osoby. Musisz po prostu zmagać się z tym dzień po 
dniu. A kiedy umiera ktoś, kto był twoją bratnią duszą i najbliŜszym przyjacielem, 
najgorszym chyba aspektem całego doświadczenia jest to, Ŝe nie ma przy tobie tej jednej 
osoby, z którą chciałbyś porozmawiać o swoich doznaniach. Nie moŜesz nawet do niej 
zadzwonić. Zniknęła bez śladu właśnie w chwili, gdy najbardziej jej potrzebowałeś. 
28 
Na pozór wydawałam się spokojna i nienaturalnie opanowana. W środku czułam rozpacz i 
panikę, jak pasaŜerka statku, którego kapitan wypadł za burtę. Nie miałam pojęcia, co 
powinnam robić, jak reagować. Czy poradzę sobie jako samotna matka? Czy kiedykolwiek 
będę miała taki apetyt na Ŝycie jak mój mąŜ? Czy Joshua albo ja, a moŜe oboje powinniśmy 
udać się do terapeuty, który pomoŜe nam uporać się z Ŝałobą? Jak sobie dam radę finansowo, 
skoro ledwo umiem dodawać? Powinnam sprzedać nasze obszerne wiktoriańskie mieszkanie i 
przenieść się do mniejszego, jak podpowiadał mi tłum doradców, czy teŜ zostać w domu, 
który Udi tak bardzo kochał? Obawiałam się, Ŝe się załamię. Dzięki Bogu jednak to ostatnie 
nie wchodziło w grę, bo miałam pod opieką ośmioletniego syna i bardzo wiele spraw 
praktycznych do rozwiązania. 
Były teŜ inne osoby wymagające zainteresowania i wsparcia. PrzecieŜ nie tylko Joshua i ja 
straciliśmy bliskiego. Tabby i Hannah straciły ojca. Moja matka straciła męŜa i barwnego, 
ekscentrycznego zięcia. Moja siostra straciła ojca i szwagra, który był jej przyjacielem i 
intelektualnym partnerem sparringowym. ChociaŜ Sue okazała nam niewiarygodne 
zrozumienie, nikt jej nie oferował współczucia, bo wszyscy byli zajęci moją matką, Joshua i 
mną. 
W akcie wypierania, jak sądzę, wypełniłam długie letnie dni zajęciami i wróciłam do Ŝycia z 
całym entuzjazmem, na jaki było mnie stać. Nie chciałam, Ŝeby mnie Ŝałowano czy sądzono, 
Ŝ

e sobie nie radzę. W dzień sportu w szkole Joshui, który wypadł w niecały tydzień po 

ś

mierci Udiego, z uśmiechem przyklejonym do twarzy zrzuciłam buty, podwinęłam spodnie i 

wzięłam udział w wyścigu w workach, zdecydowana pokazać wszystkim, Ŝe nie tylko nie 
jestem w rozpaczy, ale teŜ mogę dorównać rodzicom innych dzieci. Biegłam rewelacyjnie, 
dopiero tuŜ przed metą skręciłam kostkę i przewróciłam się. Ku zakłopotaniu Joshui przez 
resztę dnia utykałam. 
PoniewaŜ moja matka mieszkała we Francji, w sierpniu pojechaliśmy do niej na dwa 
tygodnie. W poprzednich latach Joshua miał 
29 
dziadka i ojca, z którymi szalał w basenie. Teraz otaczał go tłumek trzęsących się nad nim 
kobiet: babcia, ciocia, młodsza kuzynka Jes-sica i ja. Kiedy ze łzami wyznał mi, Ŝe Udi 
obiecał mu przeraŜającą i kosztowną eskapadę, polegającą na przypięciu się ze spadochronem 
do liny ciągniętej przez motorówkę (a Joshua był o wiele za młody, Ŝeby zrobić to samemu), 
uznałam, Ŝe to doświadczenie w Ŝadnym razie nie powinno go ominąć. Mimo iŜ bałam się 
zarówno wysokości, jak jazdy na nartach wodnych, pozwoliłam włoŜyć sobie uprząŜ ze 
spadochronem i z Joshuą przy boku zawisłam wysoko nad morzem. Byłam tak przeraŜona, Ŝe 
niewiele pamiętam, choć przypuszczam, Ŝe przez cały czas wrzeszczałam synowi do ucha: 
„UwaŜaj!" 
- Muszę ci coś powiedzieć, mamo - oznajmił rozradowany, choć cokolwiek zmieszany Joshua 
po powrocie na stały ląd. - Tatuś wcale nie obiecywał mi przejaŜdŜki ze spadochronem. To ja 
chciałem spróbować. 
Nie rozzłościłam się, uznałam natomiast tę ewidentną manipulację emocjonalną za oznakę, Ŝe 
mój syn radzi sobie lepiej niŜ ja. Choć naturalnie strata ojca była nieuchronnie i dotkliwie 

bolesna. Joshua często wybuchał płaczem, nie potrafiąc pogodzić się z faktem, Ŝe lekarze nie 
byli w stanie wyleczyć Udiego. Innym ludziom przeszczepia się serca i płuca, więc dlaczego 
Udiemu nie mogli przeszczepić Ŝołądka? Czasami Joshua leŜał na podłodze mojej sypialni, 
gotując się z wściekłości, Ŝe inne dzieci wciąŜ mają ojców, a on nie. Dlaczego został 
wybrany, by cierpieć? Nie byliśmy religijni, dlatego nie miałam łatwych odpowiedzi na 
podorędziu, które ukoiłyby jego gniew. Mogłam tylko powtarzać, Ŝe ten okres w naszym 
Ŝ

yciu będzie niezwykle trudny, ale przyrzekałam, Ŝe jakimś sposobem oboje przetrwamy. 

Nim wrzesień dobiegł końca, Joshua usunął ze swojego słownika słowa „Udi" i „tatuś". 
Martwiłam się, Ŝe zaczyna wypierać to, co się zdarzyło (nie moŜna przez lata Ŝyć z terapeutą, 
nie przyjmując choć w części psychologicznego Ŝargonu), zaczerpnęłam więc inspirację z 
jednej z ksiąŜek o pogrąŜonych w Ŝałobie dzieciach, zdjęłam z kominka fotografię Udiego i 
łagodnie zwróciłam się do Joshui: 
30 
-  To śliczne zdjęcie tatusia, prawda? 
Nie zdąŜyłam nic dodać, bo mój syn posłał mi lodowate spojrzenie i powiedział: 
-  Próbujesz mnie zmusić do rozmowy o tym, tak, mamo? Gapiłam się na niego bez słowa. 
Czy mój syn jest taki sprytny, czy 
mnie tak łatwo było przejrzeć? 
-  Nie! No cóŜ... chyba tak - przyznałam, rumieniąc się jak złodziejka, którą przyłapano z 
dłonią w kasie. - Ale wiesz, ja teŜ chcę o nim porozmawiać. 
-  Za to ja nie chcę! -Joshua wstał i wyszedł z pokoju, Przechytrzyło mnie dziecko, które 
instynktownie rozumiało psychoterapię tak samo dobrze jak jego ojciec i bez wątpienia o 
wiele lepiej niŜ ja. Postanowiłam wtedy, Ŝe pozwolę Joshui radzić sobie z Ŝalem na własny 
sposób i we własnym tempie, niezaleŜnie od tego, co twierdzą eksperci. Zapewniłam go, Ŝe 
jeśli kiedykolwiek będzie chciał porozmawiać o Udim, moŜe na mnie liczyć, ale więcej nie 
naciskałam. 
Było mi bardzo Ŝal Joshui, a równocześnie czułam się całkowicie bezradna, nie mogąc mu 
pomóc. Był o wiele za młody (dopiero skończył dziewięć lat), by pojąć ostateczność śmierci. 
Ja, kobieta czterdzie-stoparoletnia, ledwo sama to rozumiałam. Orientował się jednak, Ŝe w 
naszym Ŝyciu zaszła potęŜna zmiana, i to na gorsze. Z nas dwojga to Udi ze swoją 
optymistyczną naturą i skłonnością do brawury był rodzicem, który zgadzał się na kaŜdą 
prośbę czy nowy pomysł, podczas gdy ja (pomimo eskapady ze spadochronem) odznaczałam 
się o wiele większą przezornością i raczej odmawiałam. 
Teraz ojciec, który był źródłem aktywności, spontaniczności i zabawy w Ŝyciu Joshui, 
odszedł na zawsze, a on został ze mną, spokojniejszą, pełną obaw matką, która plątała się po 
domu sprawiającym wraŜenie na wpół opustoszałego z tego prostego powodu, Ŝe był na wpół 
opustoszały. Bez potęŜnej osobowości Udiego w pokojach dzwoniła cisza, nawet gdy w nich 
przebywaliśmy. Poduchy po jego stronie naszego wielkiego łóŜka tęskniły za nim. Na 
kuchennym stole 
31 
nie wznosiły się stosy rupieci, nie było koszul do prasowania, a telefon dosłownie zamilkł. 
Przedtem do supermarketu trzeba było chodzić co kilka dni, teraz zakupy wystarczały na 
ponad tydzień, a gdy pchałam wózek alejkami w Waitrose albo Sainsbury, nieodmiennie 
zalewałam się łzami. PoniewaŜ nie mogłam zmusić się do gotowania tylko dla nas dwojga i 
całkiem straciłam apetyt, góryjedzenia psuły się w naszej lodówce. 
W domu zrobiło się jeszcze samotniej, gdy w ostatnią niedzielę października przestawiliśmy 
zegary. Ciemność za oknem o piątej po południu działała niczym zimny prysznic. Zdawała się 
podkreślać, Ŝe Joshua i ja kulimy się tu we dwoje. Myślę, Ŝe kiedy siedzieliśmy naprzeciw 
siebie przy kuchennym stole i jedliśmy kurczaka z frytkami (jeszcze nie potrafiłam zmusić się 
do zajęcia krzesła u szczytu stołu, który uwaŜałam za miejsce Udiego), Joshua tak samo jakja 

uświadamiał sobie sztuczność lekkiej rozmowy, jaką z wysiłkiem próbowałam 
podtrzymywać. 
Pewnego wieczoru przerwał mi brzemiennymi w skutki słowami: 
-  Mamo, myślę, Ŝe powinniśmy kupić sobie psa. 
-  Psa? - Byłam kompletnie zaskoczona. - Po co? Joshua nabił frytkę na widelec i umoczył ją 
w ketchupie. 
-  Tom ma psa, wabi się Molly. - Tom Alwyn był nowym przyjacielem mojego syna. Razem z 
młodszym o rok bratem Joem od września zapisali się do jego szkoły. Ich rodzice, Elizabeth i 
Richard, byli wesołymi, ciepłymi i niezwykle sympatycznymi ludźmi. Joshua spędził na 
zabawie poprzednie sobotnie popołudnie w ich przyjaznym dzieciom, cudownie 
bałaganiarskim domu. - Tom i Joe mają teŜ koty - ciągnął Joshua. - Dwa. I świnkę morską, 
która mieszka w klatce pod łóŜkiem Toma. Mają mnóstwo zwierzaków. W ich domu ciągle 
coś się dzieje. 
-  To brzmi bardzo zachęcająco. Joshua przełknął frytkę i spojrzał na mnie. 
32 
-  No wiesz, mielibyśmy kogoś, kto czekałby na nas po powrocie do domu. 
-  PrzecieŜ mamy siebie! Wbił wzrok w talerz. 
-  Kogoś innego. Teraz, kiedy nie ma tatusia. 
Joshua był mądrzejszy, niŜ przypuszczałam. Naturalnie czuł dokładnie to samo co ja: śmierć 
Udiego spowodowała w naszym Ŝyciu potęŜną wyrwę, którą naleŜało zapełnić, ale pies nie 
jest substytutem ojca czy męŜa. Poza tym przeraŜała mnie myśl o obowiązkach, jakie się z 
tym wiąŜą. W dzieciństwie miałam zwierzęta i wiedziałam, Ŝe psy potrzebują troskliwej i 
czasochłonnej opieki. Pięć miesięcy po stracie Udiego i ojca ledwo mogłam opiekować się 
Joshua. W gruncie rzeczy marzyłam, by jakaś nowa Mary Poppins ze wzorzystą torbą na 
ramieniu wpłynęła przez moje frontowe drzwi i wzięła sprawy w swoje ręce. 
-  Pomyślę o psie - powiedziałam w miarę moŜliwości niezobowiązująco. 
Joshua wydął dolną wargę. 
-  Ha! Domyślam się, Ŝe to znaczy nie! 
-  To znaczy, Ŝe się zastanowię. 
Mój syn przekrzywił głowę i przyjrzał mi się znacząco. Potem głośno westchnął, opuszczając 
kąciki ust. 
-  Mamusiu, pamiętasz, co tatuś zawsze powtarzał? 
-  Co? 
Wargi mu drŜały, jakby zaraz miał wybuchnąć płaczem, choć nie odrywał ode mnie oczu. 
Ogarnęło mnie dziwne uczucie, Ŝe tak samo jak w przypadku spadochronu za chwilę zostanę 
poddana skutecznej manipulacji. I nie myliłam się. 
-  Powiedział: „Zawsze odpowiadaj twierdząco, kiedy ktoś pyta, czy moŜe coś zrobić, chyba 
Ŝ

e masz naprawdę dobry powód, Ŝeby odmówić". Mamusiu, skoro nie ma tatusia, który 

zgadzałby się na róŜne rzeczy, czy nie uwaŜasz, Ŝe ty powinnaś to zrobić? 
3 -Moje Ŝycie z... 
4 
następną sobotę rano pojechaliśmy z Joshuą na coroczną wystawę Discover Dogs 
organizowaną przez Kennel Club w Earls Court w zachodnim Londynie. 
Pomimo oporów obiecałam synowi, Ŝe powaŜnie zastanowię się nad kupnem szczeniaka. Z 
pozoru to wcale nie był zły pomysł. PoniewaŜ wychowywałam się w domu, w którym były 
zwierzęta, wiedziałam, jak waŜne dla dziecka mogą być relacje z nimi. Poza tym niedawno 
przeczytałam artykuł o tak zwanej terapii wspomaganej przez zwierzęta. Dowiedziałam się, 
Ŝ

e juŜ od DC wieku wykorzystywano zwierzęta, by pomagały ludziom przetrwać trudny 

okres: w belgijskim mieście Geel zlecano opiekę nad nimi ludziom okaleczonym. Kiedy w 
XVIII wieku kwakierski handlarz herbaty nazwiskiem William Tukę otworzył York Retreat, 

oświecony przytułek dla psychicznie chorych, kontakt ze zwierzętami uczynił jednym ze 
sposobów leczenia. (PoniewaŜ inne ówczesne sposoby leczenia polegały na przykuwaniu 
szaleńców do ściany Ŝelaznymi łańcuchami, obracaniu na specjalnych „wirujących 
krzesłach", aŜ nieszczęśnikom krew tryskała uszami, zanurzaniu w lodowatej wodzie i 
puszczaniu krwi litrami, głaskanie zwierzęcia, nawet dzikiego, mogło być tylko krokiem ku 
lepszemu). 
34 
Jak pisała pionierka współczesnego pielęgniarstwa Florence Nightingale, która na starość 
przez czternaście lat leŜała przykuta do łóŜka, małe zwierzę „często jest doskonałym 
towarzyszem pacjentów, zwłaszcza cierpiących na choroby przewlekłe". Nawet wielki 
Zygmunt Freud, ojciec psychoanalizy, szukał pociechy u swego psa rasy chow, gdy 
ś

miertelnie zachorował na raka. Wiedział, co robi, obecnie dogoterapia jest szczytem mody. 

Udowodniono, Ŝe zabawy z psami i kotami obniŜają ciśnienie krwi, pomagają w odzyskaniu 
sprawności po wylewach oraz ogólnie poprawiają zdrowie psychiczne i fizyczne. TakŜe 
niepokryte futrem ssaki sprawdzają się doskonale: badania przeprowadzone na University of 
Leicester dowiodły, Ŝe pływanie z delfinami pomaga pacjentom w przezwycięŜeniu depresji. 
W naszej łazience z pewnością nie było miejsca dla delfina, za to w domu szczeniak by się 
zmieścił. Mimo to pomysł nie budził we mnie nadmiernego entuzjazmu. W planach nie 
miałam obowiązków związanych z opieką nad psem ani w najbliŜszej przyszłości, ani wcale. 
Kiedy wysiedliśmy z metra w Earls Court, usilnie starałam się nie myśleć o kłopotach, jakie 
sprawia szczeniak. Nasze mieszkanie jest dwupoziomowe. Na górze mieści się jeden otwarty 
pokój, sypialnie są poniŜej, nie da się ustalić rejonu wolnego od kałuŜ do czasu, gdy zwierzak 
nauczy się czystości. W ostateczności przebywałby wyłącznie w salonie, czyli sikałby przy 
sofie i na dywan, a kałuŜe mogłyby przeciekać do naszych sypialni. 
CzymŜe jednak jest kilka plam i kałuŜ w porównaniu z radością i (miałam taką nadzieję) 
ozdrowieńczym wpływem, jaki zwierzak wywarłby na mojego zestresowanego syna? Takie 
pytanie zadawałam sobie, gdy z Joshuą wchodziliśmy do sali. Hasło reklamowe głosiło, Ŝe 
pokaz jest idealnym miejscem na pogłębienie wiedzy o radościach z psiego towarzystwa. W 
tym wesołym otoczeniu ludzie mogli zobaczyć psy od ich najlepszej strony. W 
przeciwieństwie do egazaltowa-nego pokazu Crufts, gdzie rozpieszczone zwierzaki trzymane 
są na 
35 
bezpieczny dystans od hoi polki niczym sławy na premierze filmu, organizatorzy Discover 
Dogs stawiali na kontakt bezpośredni. Wielbiciele psów nie tylko mogli zakupić najróŜniejsze 
akcesoria, począwszy od czapek Świętego Mikołaja, na smyczach ze skóry nosoroŜca 
skończywszy, ale teŜ przedyskutować wady i zalety poszczególnych ras z ich właścicielami, a 
nawet pogładzić i przytulić - psy, nie właścicieli. Na wystawie prezentującej sto osiemdziesiąt 
ras - ho ho! - nie moŜna było dokonać zakupu, ale dawała rewelacyjną okazję do wybrania 
idealnego towarzysza, który odpowiadałby naszemu stylowi Ŝycia. Discover Dogs był bez 
dwóch zdań najlepszą imprezą pozwalającą podjąć decyzję przed zakupem. 
Joshua i ja chodziliśmy zatłoczonymi alejkami, przystając przy kaŜdym stoisku. 
Podziwialiśmy eleganckie charty afgańskie i kanadyjskie husky, które wyglądały, jakby były 
głodne. Ominęliśmy angielskie bullterriery, które zeszły ze stron powieści Dickensa, i 
rozczulaliśmy się nad słodkimi dandie dinmonts wprost z disneyowskiej kreskówki. W 
pewnym momencie o mało nie zmiaŜdŜył nas olbrzymi i strasznie nieposłuszny mastiff 
neapolitański, którego pomarszczony pysk wyraźnie domagał się botoksu. Zachwycił nas 
Ŝ

ywiołowy bergamasco, owczarek włoski; dredy długości czterdziestu pięciu centymetrów 

nadawały mu wygląd rastafarianina. 
Na dłuŜszą chwilę zatrzymaliśmy się przy bernardynie Bercie. Miałam słabość do tej rasy od 
dnia, gdy w szkole podstawowej uczyłam się na geografii o wspaniałych psach ratujących 

łudzi w szwajcarskich górach. ChociaŜ dorosły samiec moŜe waŜyć do dziewięćdziesięciu 
kilogramów, bernardyny znane są w świecie psów jako łagodne olbrzymy. Uwielbiają małe 
dzieci -Joshua wdrapał mu się na grzbiet, a on nie zaprotestował. Hodowca wyjaśnił nam, Ŝe 
psy te nie potrzebują duŜo ruchu. 
Bert był wielki jak lew. Przyklękłam, Ŝeby pogładzić go po głowie, niemal trzy razy większej 
od mojej. Kiedy uderzył ogonem w podłogę, zdawało się, Ŝe cała sala wibruje. Wpatrując się 
w jego wielkie 
36 
smutne oczy z czerwonymi obwódkami, poczułam pod powiekami łzy. Sam jego rozmiar 
sprawiał, Ŝe była to rasa absolutnie dla nas nieodpowiednia - gdyby Bert połoŜył się w 
naszym salonie, wyglądałby jak dywan przykrywający podłogę od ściany do ściany. A mimo 
to było coś dodającego otuchy w jego potęŜnej postaci i ogarnęła mnie dziwna pokusa. 
Zapytałam dumną właścicielkę o minusy posiadania takiego psa. Odpowiedziała, Ŝe nie ma 
Ŝ

adnych, pod warunkiem Ŝe nie przeszkadza mi ślinienie i zrzucanie sierści. W domu Bert 

nosi śliniak, a kiedy rano go szczotkuje, sierść wypełnia torbę na zakupy. Ostrzegła mnie, Ŝe 
w moich czarnych spodniach i swetrze nie powinnam nadmiernie się do niego zbliŜać. 
Ale było za późno. Kiedy z Joshua opuszczaliśmy stanowisko Berta, byliśmy mokrzy i od 
stóp do głów pokryci białą sierścią i podobni do yeti. MoŜe stąd się brała legenda o człowieku 
ś

niegu. Nic dziwnego, Ŝe psom wysyłanym na poszukiwanie zaginionych alpinistów 

przywiązywano do szyi beczułki, w których wcale nie było stawiającego na nogi koniaku, jak 
uczono mnie w szkole - chodziło o to, Ŝeby ludzie nie utonęli w psiej ślinie. 
Nie zaprzestaliśmy poszukiwań psa idealnego, choć teraz wróciliśmy juŜ do zimnej 
rzeczywistości - w kaŜdym razie ja. Joshua wciąŜ biegał od stoiska do stoiska, zakochując się 
w jednej chwili w ślicznym szczeniaku labradora, a w następnej w dorosłym irlandzkim se-
terze, ja tymczasem szłam za nim i temperowałam jego entuzjazm głosem rozsądku. Nie, nie 
moŜemy wziąć charta, potrzebuje duŜo ruchu. Mopsy za głośno sapią, tak samo jak boksery i 
pekińczyki. Jamniki cierpią na problemy z kręgosłupem. Podobnie jak bernardyn Bert, 
wilczarz irlandzki jest o wiele za duŜy do mieszkania, a szpic pomorski, jakkolwiek mądry i 
ś

liczny, jest z kolei za mały i będzie się nam plątał pod nogami. Nie, to naprawdę nie w 

porządku trzymać w mieście nowofundlanda, skoro anatomicznie jest przystosowany do 
pływania, a przecieŜ nie zmieściłby się nawet w naszej wannie. I tak, 
37 
ten maleńki szczeniak rotweilera jest śliczny, ale to się zmieni, kiedy urośnie na metr i 
zaciśnie kły na moim gardle. 
Wokół nas ludzie poddawali się psiemu szaleństwu. Jedni dla swych ulubieńców kupowali 
suszone penisy byka, długie na metr i waŜące trzy funty. Inni wybierali róŜowe skórzane 
kubraczki, smycze ze skóry i modne obroŜe ze srebrnymi amuletami. Jakiś kupiec próbował 
sprzedać mi składany wózek dla psa, bardzo podobny do tego, w którym woziłam małego 
Joshuę. Mówił, Ŝe to doskonały sposób na zabieranie leniwego pieska na spacer, jego 
delikatne łapki nie będą musiały stykać się z ziemią. 
Joshua i ja przez dwadzieścia minut oglądaliśmy konkurs machania ogonem. 
-  Szukam psa z uśmiechniętym ogonem - oznajmił z największą powagą sędzia. 
Potem odbyły się psie tańce, znane teŜ jako Heelwork to Musie, po którym to pokazie 
podjęliśmy nasze poszukiwania idealnego ulubieńca. Kiedy nie spodobała mi się kolejna rasa 
(chyba był to doberman), Joshua wpadł w płaczliwy nastrój, a ja dotarłam na skraj mojej 
smyczy, to znaczy do kresu wytrzymałości. 
Była juŜ najwyŜsza pora zabierać się stąd. Wystawa Discover Dogs nauczyła mnie jednej 
cennej rzeczy: nie chciałam psa. Złapałam syna za rękę i pociągnęłam w kierunku wyjścia. 
Zanim jednak tam dotarliśmy, trafiliśmy na stoisko z najpiękniejszymi istotami, jakie w Ŝyciu 
widziałam. Baraszkując, machając ogonami jak szalone, biegały w metalowej zagrodzie 

niczym spłoszone owce. RóŜnokolorowe, brązowe lub w czarno-biało-brązowe łaty, miały 
długie jedwabiste uszy, słodkie okrągłe czarne nosy i ogromne, błyszczące, wyraziste ślepka. 
Joshua wyrwał rękę z mojej dłoni i rzucił się ku nim. Widząc go, popędziły na smukłych, 
puszystych łapkach. 
-  Mogę jednego pogłaskać? - zapytał błagalnie Joshua. 
Dwaj męŜczyźni otworzyli furtkę do zagrody i wciągnęli mojego syna do środka. W ciągu 
kilku sekund otoczyła go ruchoma masa po- 
38 
łyskliwej sierści, uśmiechniętych pysków i róŜowych języków. Jeden szczeniak wczołgał mu 
się na kolana, drugi skoczył w ramiona, a trzeci dokładnie wylizał ucho. 
- One nie są za małe ani za duŜe dla nas, prawda, mamusiu? - zapytał Joshua z nadzieją. 
Pokręciłam głową. Musiałam przyznać, Ŝe ze swymi trzydziestoma centymetrami są w sam 
raz, jak krzesełko misia w bajce o Złotowłosej. 
Ja teŜ weszłam do zagrody i hodowca podał mi do potrzymania młodą suczkę imieniem 
Darling. Przytuliła się do mnie w taki sam sposób, w jaki robił to Joshua, gdy był 
niemowlęciem. Uniosła łebek i polizała mnie w szyję; to była psia pieszczota, inaczej nie 
mogłam tego nazwać. Serce zaczynało mi topnieć. 
Wiedziałam, Ŝe znajduję się na prostej drodze do utraty wolności, postawiłam więc Darling na 
ziemi i poprosiłam hodowców, Ŝeby szczegółowo opowiedzieli mi o wadach tej rasy. 
Wybuchnęli śmiechem i odparli, Ŝe Ŝadne nie istnieją. ChociaŜ te małe ślicznotki wywodzą 
się z psów myśliwskich, nie potrzebują wiele ruchu. Nie odznaczają się agresywnością. 
Pomimo urodyjak z obrazka nie są głupie, wręcz przeciwnie, są sprytne i łatwe do ułoŜenia. 
Nie denerwują się, nie wpadają w zły humor, są lojalne, łagodne i uczuciowe. Uwielbiają 
dzieci. Krótko mówiąc, jak dawno temu odkryła jedna z brytyjskich królowych, są to 
doskonałe, niestwarzające Ŝadnych problemów zwierzęta domowe. 
Patrzyłam na szczenięta tłoczące się wokół Joshui, na powiewające długie uszy, machające 
ogony, otwarte pyszczki sprawiające wraŜenie uśmiechniętych. Nagle uświadomiłam sobie, 
Ŝ

e nie widziałam, by od czasu śmierci ojca mój syn był tak szczęśliwy. 

- Mamusiu, mamusiu, moŜemy takiego kupić? - błagał. - Proszę, proszę, proszę! 
Wzięłam głęboki oddech. 
39 
- Tak, kochanie - odparłam. - Oczywiście, Ŝe moŜemy. Dalsze uniki nie miały sensu. 
Wiedziałam, Ŝe poniosłam klęskę. Spotkałam swoje psie przeznaczenie: spaniela cavalier 
king charles. 
5 
Łj perspektywy czasu rozumiem, Ŝe nie sam czysty przypadek zaprowadził mnie do stoiska ze 
spanielami. Znałam je wcześniej, czy raczej znałam rodzinę, która zawsze je miała. 
Poznałam moją przyjaciółkę Jenny w roku 1968, kiedy wkręciłam się bez zaproszenia na 
przyjęcie z okazji czternastych urodzin, odbywające się w jej domu w północnozachodnim 
Londynie. Moi ówcześni znajomi rzadko byli zapraszani na przyjęcia i równie rzadko 
dostawali pozwolenie na organizowanie imprez; moi rodzice przekonali się na przyjęciu z 
okazji moich czternastych urodzin, Ŝe wpuszczenie nieznanej liczby rozbrykanych 
nastolatków do domu jest szybkim sposobem na zrujnowanie go - nawet w tamtych czasach. 
Wkręcanie się bez zaproszenia było dla nas rzeczą normalną, choć teraz nie jestem z tego 
dumna. Zwykle pukaliśmy do drzwi w połowie imprezy i twierdząc, Ŝe jesteśmy przyjaciółmi 
przyjaciół przyjaciół, jakimś cudem dostawaliśmy się do środka. U Jenny ten sposób zawiódł 
i jakiś przedsiębiorczy członek naszej grupy znalazł alternatywną drogę wejścia - przez okno 
toalety na parterze. Byłam o wiele za grzeczna, nie wspominając juŜ o bojaźliwości, Ŝeby 
zrobić coś równie śmiałego, więc do środka musiała mnie wepchnąć (w kaŜdym znaczeniu 
tego słowa) dziewczyna imieniem Lucy. 

41 
Rodzina Jenny od pierwszej chwili przyjęła mnie na swoje łono. W moich oczach Brenda i 
Bernie byli ideałem rodziców, jakich w latach sześćdziesiątych mógł mieć nastolatek: 
niekonwencjonalni, wielkoduszni, tolerancyjni, z szerokimi horyzontami i niezwykłym 
poczuciem humoru. Bernie, w przeszłości wydawca, obecnie zajmował się budownictwem, a 
w wolnych chwilach był restauratorem. Jego restauracja Keats w Hampstead poŜerała 
pieniądze szybciej niŜ goście smakujący wykwintne dania, ale naleŜała do najmodniejszych 
londyńskich lokali, podobnie jak jej siostra Whistler's przy King's Road w Chelsea. 
Błyskotliwy i ruchliwy, Bernie z wielką przyjemnością kpił i próbował wpędzić w 
zakłopotanie nas, młodzieŜ (do dzisiaj mówi do mnie „Myszka Miki", który to pseudonim 
nadał mi ze względu na mój szeroki uśmiech i nos). Dla kontrastu Brenda była kojąca, 
rzeczowa i spokojna - prawdziwy typ macierzyński. Była teŜ inteligentna i dobra, zawsze 
znajdowała czas, by wysłuchać cudzych zwierzeń. 
Rodzice Jenny stanowili centrum większego i w moich oczach wspaniałego towarzyskiego 
kręgu, do którego naleŜeli pokerzyści, intelektualiści i pisarze z Hampstead, a takŜe 
ekscentryczny ojciec Ber-niego, Jack, oraz przyjaciele czwórki ich dzieci: 
siedemnastoletniego Lawrence'a, piętnastoletniego Andrew (czy raczej Hani, jak wszyscy go 
nazywali), czternastoletniej Jenny i Timothy'ego, wówczas dwunastoletniego beniaminka 
rodziny. Ich wielki, pełen zakamarków dom blisko Golders Hill Park był zawsze otwarty dla 
potęŜnej bandy nastolatków, do której wkrótce ja teŜ się zaliczałam. Przychodziliśmy w 
sobotę po południu, często zostawaliśmy na noc, razem z rodziną szliśmy na lunch do Keats, 
a do własnego domu z ociąganiem wracaliśmy dopiero późnym wieczorem w niedzielę. Jenny 
i Hani naleŜeli do moich najbliŜszych przyjaciół, a przez następne trzy, cztery lata ich dom 
traktowałam jako mój. 
I tak doszliśmy do psów. W domu Jenny zawsze biegały trzy spaniele cavalier king charles: 
Fanny, Sapphie i jej dziecko Aphrodite. 
42 
Widzę je teraz, jak drepczą po parkietach w pogoni za Brendą albo wędrują pomiędzy gośćmi 
na corocznym przyjęciu w drugi dzień świąt BoŜego Narodzenia, machając ogonami i 
próbując dostać się do wielkich tac pełnych jedzenia. Były słodkimi, przyjacielskimi psami, 
które nigdy nie zachowywały się niegrzecznie; trudno zresztą byłoby im tego dokonać. 
Biegały swobodnie po całym domu, wskakiwały ludziom na kolana, jadły przy stole, spały na 
meblach i białym futrzanym chodniku przed kominkiem w holu. Rozpieszczała je cała 
rodzina, a zwłaszcza Jenny. Kiedy wyciągnięte na jej łóŜku płakałyśmy z powodu chłopców 
(zwykle byłyśmy nieszczęśliwie zakochane w tym albo innym koledze jej starszych braci), 
Afrodyta tuliła się do nas, okazując współczucie. 
Wówczas nie zdawałam sobie z tego sprawy, ale dom Jenny i psy stały się dla mnie 
symbolem wyidealizowanej wizji Ŝycia rodzinnego, pełnego ciepła i zabawy, 
skomplikowanego, a równocześnie ogarniającego wszystkie aspekty - takiego Ŝycia, jakie Udi 
bez wysiłku tworzył wokół siebie. Po jego śmierci za takim Ŝyciem tęskniłam, ale nie czułam 
się zdolna, by sama je zbudować. 
Kiedy zapoznałam się z historią spanieli cavałier king charles, odkryłam, Ŝe rodzina Jenny i ja 
nie byliśmy pierwszymi ludźmi, których swym urokiem zawojowała ta rasa. Znajdowaliśmy 
się w doborowym towarzystwie. Początkowo znane pod nazwą angielskiego spaniela toy 
[zabawka] i przypuszczalnie wyhodowane dzięki skrzyŜowaniu hiszpańskich psów 
myśliwskich z maleńkimi wschodnimi pieskami, takimi jak „pałacowy" spaniel tybetański i 
japoński chin, psy niemal identyczne ze współczesnymi cavalier king charles od 
niepamiętnych czasów były ulubieńcami europejskich dworów. Występują na niezliczonych 
dziełach sztuki, prezentując się równie arystokratycznie, jak ich właściciele. Jeden skacze na 

swoją panią na piętnastowiecz-nym arrasie Ofiarowanie serca, inny śpi słodko na portrecie 
księŜnej Urbino pędzla Tycjana z roku 1538, dwa inne siedzą spokojnie 
43 
u stóp „krwawej" królowej Marie i jej męŜa księcia Filipa Hiszpańskiego na podwójnym 
portrecie, namalowanym po ślubie pary przez Antonio Moro w roku 1534. 
Spaniele toy, jak boleśnie się przekonały podczas swego dzieciństwa Maria i jej przyrodnia 
siostra ElŜbieta Tudor, często towarzyszyły ludziom dłuŜej niŜ małŜonki i matki, zwłaszcza 
na dworze Henryka VIII, na którym, jak głoszą przekazy, mogły przebywać jako jedyne psy 
„małe spanjele dla dam" . Miejmy nadzieję, Ŝe Krwawa Mary otrzymała więcej uczucia od 
swoich psów niŜ od księcia Filipa, który podobno nie czuł do niej „miłości cielesnej" i wrócił 
do Hiszpanii po zaledwie czternastu miesiącach małŜeństwa. 
Nie bez kozery małe pieski nazywano w tamtych czasach „pocieszycielami". Hodowane 
zarówno jako zwierzęta domowe, jak i myśliwskie, ogrzewały właścicieli, siedząc im na 
kolanach w pełnych przeciągów komnatach i leŜąc pod stopami w trakcie długich podróŜy 
powozami. Nocami zwijały się w kłębek pod pierzynami, nie tylko dostarczając więcej ciepła 
niŜ mosięŜne pojemniki napełnione rozŜarzonymi węglami, ale i stanowiąc bezpieczniejszą 
alternatywę (choć spaniele toy były bardzo Ŝywymi psami, istniała niewielka szansa, Ŝe 
pościel zajmie się od nich ogniem). Właściciele cierpiący na reumatyzm przykładali swoich 
ulubieńców do chorych kończyn, by złagodzić ból. W czasach, gdy nie znano środków 
owadobójczych, uwaŜano powszechnie, Ŝe piesek na kolanach zwabi wszy i pchły, od których 
tak często roiło się w ubraniach. 
„Spaniel łagodny, ciepły - delikatny, schludny i śliczny gatunek psa... towarzysz pokojowy, 
miły do zabawy" - tak oto doktor John Caius, medyk ElŜbiety I, opisał je w swojej 
pochodzącej z 1570 roku pracy Canibus Britannicis, w której zamieścił wszystkie znane w 
swoich czasach rasy psów. JednakŜe spaniele dostarczały nie tylko przyjemności. W świecie, 
gdzie rodzice znikali, spadała na nich hańba, nawet ucinano im głowę, w świecie, w którym 
nie moŜna było ufać najbliŜszym krewnym, w którym jeśli nie rozegrałeś kart właściwie, 
44 
mogła spotkać cię śmierć, śliczne pieski ze słodkimi pyszczkami i jedwabistą sierścią 
okazywały się najwierniejszymi i lojalnymi towarzyszami. 
Kiedy królowa Szkocji Maria została stracona na rozkaz jej kuzynki ElŜbiety I w zamku 
Fotheringhay ósmego lutego 1587 roku, w drodze na szafot towarzyszył jej mały czarno-biały 
spaniel. Po odcięciu głowy przeraŜone zwierzątko odnaleziono ukryte pod nasiąkniętą krwią 
bielizną królowej. „Wówczas jeden z katów, zdejmując jej podwiązki, dostrzegł małego 
pieska, który wczołgał się pod ubranie -relacjonował świadek naoczny nazwiskiem Robert 
Wynkfielde. Trzeba było usunąć go siłą, potem zaś nie chciał odejść od martwego ciała, tylko 
leŜał pomiędzy głową a ramionami. Mokrego od krwi królowej, wyniesiono i umyto, bo 
wszelkie rzeczy zabrudzone krwią trzeba było spalić albo oczyścić, a następnie odesłano 
katów z zapłatą za usługi, bez Ŝadnej rzeczy, która by do niej naleŜała." 
Sześćdziesiąt lat później nieszczęsny wnuk Marii, król Karol I, uciekając przed ścigającymi 
go Okrągłogłowymi Cromwella, ukrył się w zamku Carisbrooke na Isle of Wight, gdzie 
zabrał ze sobą swojego spaniela imieniem Rogue. W styczniu roku 1649 Karol oskarŜony 
został o zdradę stanu. Podczas ostatniej przechadzki na szafot, wzniesiony przed Banąueting 
Hall w pałacu Whitehall, królowi towarzyszył Rogue. Później tego samego dnia złapali go 
zwycięscy Okrągłogłowi i nosili po mieście jako równie znaczący symbol pokonania 
monarchii co odcięta głowa jego pana. 
Dzieci Karola I, przebywając na wygnaniu we Francji, której władcy takŜe faworyzowali 
angielskie spaniele toy, kontynuowały ten psi romans. Syn i następca straconego króla, na 
razie niekoronowany Karol II, tak był zafascynowany spanielami, Ŝe w rezultacie nazwano je 
jego imieniem. Kiedy trzydziestoletni monarcha w maju 1660 roku powrócił z wygnania do 

Anglii, towarzyszył mu ukochany spaniel; z królewskiego statku na brzeg płynął w tej samej 
łodzi co dandys i pamiętnikarz Samuel Pepys, który pozostawił barwną relację: „Ja, 
45 
pan Mansell i jeden z lokajów Króla popłynęliśmy z psem, którego nasz monarcha kocha 
(pies srał w łodzi, co bardzo nas śmieszyło, a mnie nasunęło myśl, Ŝe Król i wszystko, co do 
niego naleŜy, niczym się od innych nie róŜni)". 
Defekacja w łodziach nie była końcem problemów, jaki spaniele Karola II powodowały w 
następnych latach. Wielka ich zgraja towarzyszyła królowi, gdziekolwiek szedł, nawet na 
zebrania rządu, gdzie zabawą z ulubieńcami urozmaicał sobie nudne godziny. „Jedyne, co 
zaobserwowałem, to głupota Króla - zauwaŜył Pepys w trakcie jednego ze spotkań w 
Whitehall - przez cały czas bawił się ze swoim pieskiem albo sączkiem na genitalia, zupełnie 
nie zwaŜając na poruszane kwestie". Wydaje się, Ŝe psy z większą powagą traktowały 
„poruszane kwestie" niŜ król, bo jak pisał poeta lord Rochester, „swą surową i mądrą miną 
psy w niczym nie róŜnią się od lordów". 
Whitehall, St. James's, Hampton Court: wszystkie te królewskie pałace były domami 
wolności dla monarszych spanieli. Szalały po korytarzach, spały na obitych jedwabiem 
krzesłach, załatwiały się swobodnie na podłogach i dywanach. Z błogosławieństwem pana 
suki szczeniły się i karmiły swoje młode w królewskim łoŜu. Jak stwierdził pisarz John 
Evelyn, „wszystko to było bardzo nieprzyjemne i w istocie sprawiało, Ŝe w całym dworze 
panował brud i odór". Karol z pewnością nie był odporny na smród: w roku 1662 rozkazał 
George'owi Russellowi, sokolnikowi, by ten wyprowadzał psy na spacer. To, Ŝe znajdowały 
się pod profesjonalną opieką, nie przeszkadzało im w ucieczkach. Mała notka w „London 
Gazette" z października 1667 roku głosiła: „W Dean's Yard w Westminsterze zaginął młody 
spaniel, około półroczny, z czarnym łbem, czerwonymi brwiami i czarną plamką na grzbiecie. 
NaleŜał do Jego Wysokości Księcia Ruperta [kuzyn Karola II]. Ten, kto przyprowadzi go do 
siedziby księcia Ruperta w Stone Gallery w Whitehall, otrzyma sowitą nagrodę za swój trud". 
Po roku 1689, kiedy uwielbiający spaniele młodszy brat i następca Karola, Jakub II, został 
pozbawiony praw do tronu na rzecz swojej 
46 
córki i zięcia, Marii II i Wilhelma Orańskiego, miejsce spaniela jako pierwszego psa na 
dworze zajął import z Holandii: mops o spłaszczonym nosie i wyłupiastych oczach. 
KrzyŜówki mopsów, a moŜe nawet buldogów ze spanielami dały w rezultacie hybrydę z 
kopulastym łbem, wyłupiastymi oczami, płaskim nosem i skróconym pyskiem, który nasuwał 
skojarzenie, Ŝe zderzyły się z pałacową wygódką. To był przodek współczesnego spaniela 
King Charles, rasy odrębnej od Cavaliera. 
W dzieciństwie księŜniczka Wiktoria uciekała przed tyranią matki, bawiąc się z Dashem, 
czarno-biało-brązowym spanielem. Po męczącej pięciogodzinnej ceremonii koronacyjnej 
dwudziestego ósmego czerwca 1838 roku osiemnastoletnia wówczas królowa wraca do 
pałacu Buckingham i od razu biegnie na piętro, gdzie zrzuca uroczysty strój, by wykąpać 
Dasha. „Kochał bezwarunkowo, bawił się, nie czyniąc innym krzywdy, był niezłomnie 
wierny", wyryto na epitafium, gdy dwa lata później umarł. „Przechodniu, jeśli Ŝyć będziesz 
otoczony miłością, a po śmierci płakać za tobą będą, pójdziesz śladem Dasha". 
Czterdzieści osiem lat później w Wielkiej Brytanii powstał Klub Spanieli Toy. Na początku 
XX wieku klub złoŜył wniosek, by przemianować się na Klub Spaniela King Charles, ale 
Stowarzyszenie Kynologiczne, ostateczny arbiter we wszelkich pieskich sprawach, uznało, Ŝe 
naleŜy zachować dawną nazwę. Dopiero po interwencji króla Edwarda VII, którego Ŝona, 
królowa Aleksandra, takŜe była właścicielką takiego spaniela, stowarzyszenie zaakceptowało 
zmianę. 
Pierwsze osobniki oficjalnie nazwane spanielami King Charles zupełnie nie przypominały 
psów, które taką miłością darzył Karol II. Zamiast płaskich łbów i długich pysków miały 

czaszki w kształcie kopuły i spłaszczone nosy, które w czasach Williama i Mary zyskały 
dzięki krzyŜówkom z mopsami. W gruncie rzeczy owe staroświeckie cechy uznawano za 
wysoce niepoŜądane aŜ do roku 1926, kiedy to pewien nowojorczyk nazwiskiem Roswell 
Eldridge postawił sobie za cel 
47 
przywrócenie ich. Umieścił on w katalogu Crufts Dog Show ogłoszenie, oferując nagrodę w 
wysokości dwudziestu pięciu funtów, co w owych czasach było sporą sumą, za „spaniele 
Blenheim z długimi pyskami dawnego typu, jakie widać na obrazach z czasów Karola II". W 
ciągu dwóch lat pomysł Eldridge'a nabrał rozpędu i staroświecki spaniel wrócił pod nazwą 
cavalier king charles. 
Od tamtej pory cavaliery stały się ulubionymi zwierzętami domowymi zarówno w Brytanii, 
jak i w Ameryce: Brytyjskie Stowarzyszenie Kynologiczne w roku 2006 zarejestrowało 
narodziny 11 411 rasowych szczeniaków, co czyni je najbardziej popularnymi w kraju. 
Królowa ElŜbieta II moŜe i przedłoŜyła ponad psa nazwanego imieniem jej kędzierzawego 
przodka rasę, która wzięła swą nazwę od Confederation for the Registration of Gas Installers - 
corgi - ale pośród sławnych posiadaczy cavalierów w XX wieku znajdują się Frank Sinatra, 
Ronald Reagan, Lauren Bacall, Sylvester Stallone i Kirk Douglas. 
W niedzielny poranek pod koniec listopada 1998 roku ktoś jeszcze miał przyłączyć się do 
tego wykwintnego grona: ja. 
Kilka dni po wizycie na wystawie Discover Dogs pod wpływem impulsu zadzwoniłam do 
Stowarzyszenia Kynologicznego i poprosiłam o nazwiska hodowców cavalierów, którzy 
aktualnie mają na sprzedaŜ szczeniaki. Jedna z nich, niejaka pani Colman, mieszkała pod 
Henley miasteczkiem nad Tamizą: w tamtej okolicy moi rodzice mieli kiedyś dom. Uznałam 
ten drobny zbieg okoliczności za dobry omen i zadzwoniłam do niej. Tak, potwierdziła pani 
Coleman, ma cztery szczeniaki, ale skończyły czternaście dni i będzie je moŜna odebrać 
dopiero za sześć tygodni, mimo to znalazły nabywców szybciej niŜ kaszmirowe swetry za 
połowę ceny na wyprzedaŜy u Har-rodsa. Suczek juŜ nie ma, za to dwa psy są wciąŜ na 
sprzedaŜ, więc jeśli chciałabym któregoś kupić, powinnam jak najszybciej ją odwiedzić i 
zrobić rezerwację. Ach, dodała pani Coleman, ma takŜe pięciomiesięcznego pieska, ale z nim 
sprawa nie jest wyjaśniona. Problem w tym, Ŝe ona wolałaby go zatrzymać, ale mąŜ się 
sprzeciwia. 
48 
Kiedy z Joshuą ruszyliśmy spod domu, on przypięty pasami na tylnym siedzeniu naszego 
poobijanego samochodu słuchał kasety zjust William, ja za kierownicą rozprawiając się z 
opakowaniem słodyczy ukrytym w schowku, czułam dreszcze, które nie miały nic wspólnego 
z zepsutym ogrzewaniem. Czy naprawdę chcę psa, skoro mam tyle innych obowiązków? 
Oczyma wyobraźni widziałam, jak Udi z dezaprobatą kręci głową. Słyszałam, jak mój świętej 
pamięci ojciec mówi: „Oszalałaś!" Tak, chyba oszalałam: chociaŜ mojemu synowi wizyta u 
szczeniaków sprawi ogromną radość, popełniam potęŜny błąd, zabierając go ze sobą. 
Gdybym zmieniła zdanie, byłby strasznie rozczarowany. 
-  Pamiętaj, dzisiaj jedziemy tylko obejrzeć psy - ostrzegłam, gdy M40 jechaliśmy w kierunku 
Berkshire. - MoŜe się nam nie spodobają. 
Wydało mi się, Ŝe Joshua mruczy; „Na pewno nam się spodobają", zaraz jednak pośpiesznie 
dodał: 
-  Co mówiłaś, mamusiu? William cię zagłuszył. 
Pomyślałam, Ŝe się przesłyszałam, i zerknęłam we wsteczne lusterko. Joshua ze słuchawkami 
na uszach i obojętną twarzą wpatrywał się w krajobraz za oknem. 
-  Wiesz, nawet gdyby się nam spodobały - ciągnęłam - są malutkie i przez sześć tygodni nie 
moŜna zabierać ich od matki. Słyszysz, co mówię, kochanie? Rozumiesz to, prawda? - Joshua 
nie reagował. -Joshua. Zdejmij na moment słuchawki, dobrze? Joshua! 

-  Co? 
-  Rozumiesz, Ŝe w Ŝadnym razie dzisiaj nie moŜemy zabrać szczeniaka do domu? Nie 
będziesz rozczarowany, prawda? 
Jego usta wygięły się w przeraŜająco chytrym uśmieszku. 
-  Nie przejmuj się, nie będę rozczarowany. 
Domu pani Coleman nie moŜna było nie zauwaŜyć. Kamienny ca-valier stał na straŜy przed 
furtką. Na plakietce powitalnej na drzwiach frontowych widniał uśmiechnięty pyszczek 
cavaliera. Kołatka z brązu 
4-Moje Ŝycie z 
49 
miała kształt łba cavaliera. Wycieraczkę ozdabiały cztery cavaliery: rudy Ruby, czarno-biało-
brązowy, czarno-brązowy i brązowo-bia-ły Blenheim; na wystawie Discover Dogs 
dowiedziałam się, Ŝe takie nazwy noszą te odmiany. Koło dzwonka wisiała teŜ tabliczka z 
cava-lierem głosząca: „Uwaga, psy". Gdy nacisnęłam guzik, w odpowiedzi rozległa się 
symfonia szczęknięć i powarkiwań, a kiedy drzwi się otworzyły, mnie i Joshuę zalała fala 
błyszczącej sierści, połyskliwych oczu i szybko machających ogonów. Mając w oczach 
ostrzeŜenie na drzwiach, złapałam mocno dłoń syna, ale groziło nam tylko zalizanie na 
ś

mierć. 

Zamknąwszy liczące około dwadzieścia pięć zwierzaków stado w kuchni z męŜem, drobna i 
ś

liczna pani Cołman zaprowadziła nas do salonu, w którym tarcza zegara z zielonego 

marmuru miała kształt pyska cavaliera. Obok niego na kominku stały fotografie 
przedstawiające ulubieńców gospodarzy. Z ręcznie haftowanych poduszek na pokrytych 
sierścią sofach uśmiechały się pyszczki cavalierów, na stolikach stały dumnie lampy 
przerobione z figurynek cavalierów. Obrazy olejne w złotych ramach przedstawiały 
championów z hodowli pani Coleman, do tablicy korkowej przypięte były rozety 
zwycięzców. Na parapetach tłoczyły się figurki, tace na wizytówki, podstawki pod garnki w 
kształcie cavałierów. Nawet na okrągłych klamkach namalowane były pieski. OHver 
Cromwell nie miałby szans. 
Pani Coleman poczęstowała nas filiŜanką herbaty i kawałkiem domowej roboty ciasta 
czekoladowego, po czym zaczęła piać pochwały na temat swoich rasowych podopiecznych, 
następnie zaś poddała mnie surowemu przesłuchaniu. Czyjestem notowana na policji? Czy 
byłam oskarŜona o okrucieństwo wobec zwierząt? Czy mam ogród z bezpiecznym 
ogrodzeniem oraz pomieszczenie, z którego szczeniak nie będzie mógł się wymknąć? Czy w 
domu są inne zwierzęta? Czy przez cały dzień nie ma mnie w domu? Czy miałam juŜ psa? 
Czy zamierzam wykupić dla niego ubezpieczenie zdrowotne? Jaki jest mój stosunek do kary 
ś

mierci? Czy u mojego rzeźnika są świeŜe dostawy 

50 
flaczków? Wyczerpawszy listę pytań, przedstawiła mi spis rzeczy, które koniecznie muszę 
nabyć, jeśli ona zgodzi się sprzedać mi jednego ze swoich drogocennych cavalierów. Wśród 
nich znalazły się: skrzynka, zagroda do ćwiczeń, bramki na schody, łopatka do zbierania 
odchodów, legowisko, koc z polaru, wybór miękkich zabawek i kości do gryzienia, szczotka i 
grzebień, szczotka do zębów, szampon, obcinacz do paznokci, miski na wodę i jedzenie z 
nierdzewnej stali oraz apteczka zawierająca co najmniej pincetę, zimne okłady, leki na 
biegunkę, strzykawkę i termometr do odbytu. 
-  Teraz pewnie chciałaby pani obejrzeć pieski - powiedziała na zakończenie. 
Wstrząśnięta na myśl o tym termometrze do odbytu, wolno podniosłam się na nogi, podczas 
gdy Joshua rzucił się ku schodom prowadzącym do sypialni, w której były szczenięta. 
Pokój był mały i podobnie jak cała reszta domu, ozdobiony obrazkami przedstawiającymi 
cavalierów. Matka, odmiana brązowo-biała Blenheim, leŜała wyciągnięta i smacznie spała na 
łóŜku przykrytym narzutą z róŜowego pluszu. Wyglądała na wyczerpaną, do czego miała 

prawo jako kaŜda matka czworaczków. Na podłodze w wyłoŜonym kocem pudle po omacku 
czołgały się jej cztery pociechy. Ślepka miały zamknięte, spod rzadkiej białej sierści 
przeświecała róŜowa skóra. ChociaŜ dla mnie wyglądały identycznie, pani Coleman wskazała 
dwa i powiedziała, Ŝe te są jeszcze wolne. Z czasem, kiedy otworzą oczy i u kaŜdego rozwiną 
się cechy indywidualne, zamienią się w piękne okazy odmiany Blenheim, urodą dorównujące 
matce. 
Joshua, którego gospodyni ostrzegła, by nie brał maleństw na ręce, bo jeszcze nie moŜna się z 
nimi bawić, ukląkł koło pudła i głaskał popiskujące szczeniaki. Jakie piękne, powtarzał bez 
tchu. Nie powiem, Ŝe się z nim zgadzałam. Dla mnie wyglądały jak białe tłuste szczury z 
długimi uszami. 
-  Są takie małe - odparłam. - Wydają się bezbronne. Pani Coleman wybuchnęła serdecznym 
ś

miechem. 

51 
-  Szczenięta rosną bardzo szybko, moja droga. Kiedy weźmie pani swojego do domu, będzie 
wszędzie biegał, gryzł, co się da, i sikał po kątach. Proszę się nie przejmować, trzeba go 
karmić tylko cztery razy dziennie. Co do niszczenia domu; kiedy odkryje pani jego zwyczaje, 
nauczy go pani czystości w mgnieniu oka. 
JuŜ miałam pobiec do samochodu, wrzeszcząc ile sił w płucach: „Nie!", kiedy przypomniałam 
sobie starszego szczeniaka, o którym pani Coleman wspomniała przez telefon. Skoro ma pięć 
miesięcy, na pewno jest juŜ przyuczony do czystości? Pani Coleman zawahała się. Tak, 
naturalnie, jest juŜ przyuczony, choć czasami zdarzają mu się wpadki, tylko Ŝe ona nie chce 
się z nim rozstawać, bo ma do niego słabość, w gruncie rzeczy lubi go najbardziej ze 
wszystkich swoich psów. Innego zdania jest mąŜ; twierdzi, Ŝe pies ma za duŜą głowę, więc 
nie nadaje się do rozmnaŜania, a poniewaŜ jest bezuŜyteczny, powinni się go pozbyć. 
BezuŜyteczny, wielkogłowy pies. To brzmiało jak feministyczny Ŝart kończący się puentą: „A 
w ogóle są inni?" - tylko czy chcę takiego w domu? Zapytałam, czy moŜemy zobaczyć tego 
wyrośniętego potwora. 
-  Och, nic złego się nie stanie, jak zerkniecie - odparła pani Coleman, po czym z niejakim 
ociąganiem poszła po niego do kuchni. 
Oderwałam Joshuę od szczeniąt i ruszyliśmy po schodach. W tej samej chwili na dole 
pojawiło się anielskie zjawisko i pogalopowało ku nam. 
Stanęliśmy jak wryci. Ten cavalier wcale nie był potworem z wodogłowiem, ale po prostu 
najpiękniejszym psem, jakiego w Ŝyciu widziałam. Miał wielkie białe łapy w brązowe łatki i 
szaleńczo machał puszystym ogonem. Oczy były okrągłe i jasne jak reflektory, lekko zadarty 
nos znaczyły jasnobrązowe piegi. Przysięgam, Ŝe uśmiechał się do nas, przez co od widoku 
jego pyszczka serce topniało. Wszystkie cavaliery, które dotąd widziałam, były ładne, ale w 
porównaniu z tym pięciomiesięcznym szczeniakiem dość pospolite. On natomiast był 
52 
przystojny, oszałamiająco przystojny. Miał ten rodzaj urody gwiazdy filmowej, która zapiera 
dech w piersiach. 
Usiedliśmy z Joshuą na podeście i przedstawiliśmy się Geor-ge'owi - tak miał na imię, jak 
wyjaśniła pani Coleman, gdy wyszła z kuchni. George rzucił się na nas, jakbyśmy byli jego 
od dawna niewidzianymi najlepszymi przyjaciółmi, lizał nas po rękach, potykał się o nasze 
stopy i szczekał z entuzjazmem. Nim się zorientowałam, wdrapał mi się na kolana, połoŜył 
łapy na moich ramionach i polizał w usta. 
George potrafił uwodzić ludzi. 
-  Jest cudowny! - wykrzyknęłam. 
Wcześniej zdarzało mi się zakochać od pierwszego wejrzenia, ale nigdy w psie. Tymczasem 
na widok George'a doznałam tego, co Francuzi nazywają coup defoudre. Byłam oszołomiona, 

nieodwracalnie zauroczona. Jeśli nawet George miał za duŜy łeb - a ja absolutnie tego nie 
widziałam - to nic nie szkodzi, był przecieŜ taki śliczny. 
Jakby wyczuwając, Ŝe juŜ mnie zdobył, George zajął się Joshuą. Przeskoczył mu na kolana i 
zlizał z brody resztki czekoladowego ciasta. 
-  Hej! - powiedział Joshuą, odwracając głowę i przytulając do piersi wyrywającego się 
psiaka. Z braku innej moŜliwości George zaczął lizać mojego syna po szyi. Od lat nie była tak 
dokładnie wyszorowana jak teraz przez mały róŜowy języczek, który przesuwał się po niej 
metodycznie. Mój podatny na łaskotki syn śmiał się uszczęśliwiony. 
Pani Coleman popatrzyła na nas z rezygnacją. 
-  CóŜ, skoro naprawdę go chcecie... chyba będę w stanie się z nim rozstać - powiedziała. - 
MoŜecie zabrać go na próbę. Gdyby się okazało, Ŝe nie dajecie sobie z nim rady, przywieźcie 
go z powrotem w przyszłym tygodniu. 
Spojrzałam na panią Coleman stojącą przy schodach ze łzami w oczach. Spojrzałam na 
Joshuę, który na twarzy wypisane miał 
53 
błaganie. Spojrzałam na George'a. Był niemal ideałem szczeniaka, o jakim mogłam marzyć. 
PrzecieŜ wiedział juŜ, gdzie się załatwiać! Co więcej, właścicielka zaproponowała, Ŝe w razie 
problemów weźmie go z powrotem. Wiedziałam jednak, Ŝe jeśli George przyjedzie z nami do 
domu, to juŜ zostanie. Postąpiłabym bardzo okrutnie, gdybym po tygodniu odebrała go 
Joshui. PrzeŜył juŜ jedną stratę. 
Ale czy naprawdę chciałam brać na siebie obowiązki związane z psem? śałowałam, Ŝe nie ma 
przy mnie Udiego i nie mogę zapytać go, co powinnam zrobić. Był studnią dobrych rad, 
zwłaszcza gdy nikt go o nie prosił, ale teraz, kiedy najbardziej potrzebowałam jego opinii, 
zachowywał straszliwe milczenie. Czy mi się to podobało, czy nie, byłam teraz jedynym 
dorosłym członkiem naszej rodziny i musiałam natychmiast podjąć decyzję, która nie tylko 
wpłynie na szczęście mojego syna, ale przypuszczalnie teŜ na następne piętnaście, szesnaście 
lat mojego Ŝycia. 
Powinnam wziąć George'a czy nie? 
Decyzja naleŜała wyłącznie do mnie. 
Pół godziny później jechałam z powrotem do Londynu. Wyjadałam resztki słodyczy ze 
schowka, zadając sobie z niepokojem pytanie, czy postąpiłam słusznie. 
Ukradkiem zerknęłam we wsteczne lusterko. Joshua siedział na tylnym siedzeniu ze 
słuchawkami na uszach i słuchałJust William, tak samo jak robił w drodze do Berkshire. 
Kiedy zahamowałam na światłach, obejrzałam się przez ramię. Najnowszy członek naszej 
rodziny leŜał na kolanach Joshui. Śpiąc smacznie i cichutko pochrapując, George był 
uosobieniem zadowolenia. 
Tak samo jak mój syn po raz pierwszy od śmierci swojego ojca. 
6 
Kiedy zaparkowałam przed domem, obudziłam Joshuę. 
- Joshua, zanim wejdziemy z George'em do środka, chcę jasno ustalić dwie podstawowe 
zasady. Zasada numer jeden: w Ŝadnym razie nie wolno mu wchodzić na meble. Zasada 
numer dwa: nie wolno, powtarzam nie wolno mu w nocy spać w naszych sypialniach. 
Mój syn pokiwał sennie głową. W tamtej chwili był szczęśliwy, Ŝe trzyma George'a w 
objęciach, i zgodziłby się na wszystko, o co bym go poprosiła. Później uświadomiłam sobie, 
Ŝ

e powinnam dodać kilka zasad do tej listy: Ŝe Joshua musi sprzątać kaŜdy klocek lego, który 

upuści na podłogę, Ŝe nigdy więcej nie poprosi o podniesienie kieszonkowego, Ŝe będzie 
opiekował się mną na starość. 
PoniewaŜ rano nawet przez myśl mi nie przeszło, Ŝe wieczorem wrócimy do domu z psem, 
byłam tak samo nieprzygotowana jak kobieta, która znajduje na progu niemowlę. Poza 
torebką karmy, którą dała mi pani Coleman, Ŝebyśmy jakoś przetrwali do rana, nie miałam 

zupełnie nic z jej spisu niezbędnych rzeczy: Ŝadnego pudła, misek z nierdzewnej stali, 
legowiska, koca z polaru, apteczki, no i naturalnie termometru doodbytniczego. A poniewaŜ 
nie mieliśmy nawet smyczy, musiałam George'a nieść na rękach. 
55 
Po raz pierwszy od bardzo długiego czasu powrót do ciemnego domu nie budził we mnie 
oporów. Oboje z Joshuą byliśmy zbyt podekscytowani. Tak samo zresztąjak George. Jego 
ś

wiat do tej pory ograniczał się do domu i ogrodu Colemanów, tutaj miał nowy wszechświat 

do zbadania. Powęszył ciekawie po naszej kuchni, szczególną uwagę zwracając na okruchy 
na niezamiecionej podłodze, potem ruszył do salonu, gdzie przeczołgał się pod stolikiem do 
kawy i pobieŜnie zbadał kominek. 
Na widok sofy obitej czerwonym aksamitem oczy mu zapłonęły. Jakby ją rozpoznając, 
wyszczerzył zęby w uśmiechu. Podszedł, usiadł przed nią i utkwił w niej tęskny wzrok, jakby 
była soczystą kością. 
-  Myślę, Ŝe chce wskoczyć na sofę, mamusiu - powiedział Joshuą z podziwem. 
-  Ale tego nie zrobi. To zasada numer jeden, pamiętasz, kochanie? Nie, George! Nie! 
George obejrzał się na mnie, po czym znowu spojrzał na sofę, tym razem zginając tylne łapy 
w przygotowaniu do skoku. 
-  Nie! - burknęłam, dla lepszego efektu groŜąc mu palcem. -Nie wolno wchodzić na meble! 
-  Mamo, nie krzycz na niego! 
-  Wcale nie krzyczę! 
-  Krzyczysz! 
-  Nie, Joshua! Ja tylko jestem stanowcza. 
-  Nieprawda! 
Zamiast tworzyć w domu miłą atmosferę, George juŜ stał się powodem kłótni między nami. 
Nic go to jednak nie obchodziło. Jak wkrótce mieliśmy się przekonać, George Ŝył we 
własnym świecie, w którym wszyscy go uwielbiali, a on nic nie robił źle. Poza tym jego 
uwagę wciąŜ przyciągała sofa. Ciekawie przekrzywiając głowę, usiadł na dywanie i znowu na 
mnie spojrzał swymi mądrymi brązowymi oczami. Ogarnęło mnie dziwne uczucie, Ŝe 
doskonale rozumie, o co mi chodzi. 
56 
-  Grzeczny piesek! - powiedziałam śpiewnie. - Bardzo grzeczny! Nie wolno wchodzić na 
meble! Właśnie, nie wolno! 
Wyglądało na to, Ŝe George nie tylko jest mądry, ale i posłuszny. Wszystko wskazywało na 
to, Ŝe Ŝycie z nim nie będzie wcale tak trudne, jak się obawiałam. 
George odwrócił się ode mnie i po raz trzeci obrzucił wzrokiem sofę. Sekundę później zgiął 
tylne nogi niczym sportowiec na igrzyskach olimpijskich, uniósł przednie i wylądował gładko 
na samym środku wypełnionych puchem poduch. Usiadł i uśmiechnął się do nas, jakby 
oczekiwał pochwał, pośpiesznie machając ogonem. 
-  Nie!-wrzasnęłam. 
Joshua ponownie rzucił mu się na pomoc. 
-  Nie krzycz na niego, mamo! On dopiero do nas przyjechał! I nie kaŜ mu schodzić! Tak 
ładnie wygląda! 
I to niestety była prawda. Jak swój imiennik król Karol II, który na tronie przyjmował hołdy, 
cavalier George sprawiał wraŜenie, Ŝe czerwona sofa to przynaleŜne mu miejsce - nie miałam 
serca go zrzucać. Wręcz przeciwnie, usiadłam obok niego i pogładziłam go. 
ś

elazna zasada numer jeden rozpadła się w proch, a George przebywał w domu mniej niŜ 

pięć minut. 
Zawsze zostaje zasada numer dwa, mówiłam sobie, podczas gdy George zwinął się między 
nami w kłębek i zapadł w rozkoszną drzemkę. 

MoŜe nie powinnam była mu na to pozwolić, bo kiedy na nas przyszła kolej pójść do łóŜka, 
George wcale nie był senny. Długo się zastanawiałam, gdzie postawić jego legowisko, czy 
raczej kartonowe pudło wyłoŜone starym kocem, które tej nocy musiało mu wystarczyć. W 
końcu zdecydowałam się na łazienkę na piętrze: była mała, przytulna i ciepła, a przez okno 
wpadało tam światło ulicznych lamp i widać było gwiazdy. 
Jako Ŝe pochodził z domu pełnego psów, George nigdy dotąd nie spał samotnie. Pani 
Coleman przestrzegła mnie, Ŝe na początku 
57 
będzie tęsknił za rodzicami i licznym rodzeństwem, kuzynami, ciotkami i wujami. 
Zasugerowała, Ŝebym włoŜyła mu do legowiska termofor, który będzie mu przypominał 
ciepło ich ciał. Tak więc około wpół do jedenastej tamtego wieczoru napełniłam stary termos 
Joshui z Kubusiem Puchatkiem, włoŜyłam go do pudła i próbowałam skłonić George'a, Ŝeby 
się połoŜył. 
-  Da sobie radę sam? - zapytał z powątpiewaniem Joshua, gdy George juŜ po raz trzeci 
wygramolił się z pudła, ciągnąc termos za uchwyt. -A jak mu się coś stanie? 
-  A co moŜe mu się tu stać? PrzecieŜ będzie w łazience. I czuje się tu bardzo dobrze! 
Istotnie, George czuł się doskonale, wskakując i wyskakując z pudła. Robił tak, dopóki nie 
wyszliśmy, zamykając za sobą drzwi. Trzydzieści sekund później krótko i przenikliwie zawył. 
Nastąpiła przerwa, a po niej kolejne wycie. Ten wzór powtarzał się przez następne dziesięć 
minut z regularnością metronomu, podczas gdy Joshua kręcił się niespokojnie przy drzwiach. 
- Jest samotny, mamusiu. Jest nieszczęśliwy. Tęskni za innymi psami. Tylko pomyśl, jak ty 
byś się czuła. Musimy go wypuścić, tylko na dzisiejszą noc. MoŜe spać u mnie. 
Upierałam się przy swoim. 
-  Nie. Musimy od początku robić tak, jak chcemy, Ŝeby przez cały czas było. George nie 
będzie spał w naszych sypialniach. Koniec, kropka. 
-  Dlaczego nie? 
-  Bo taka jest zasada. Bo to niezdrowe. 
-  Dlaczego? 
Dlaczego, dlaczego, dlaczego! Jak ja nienawidziłam tego zadawanego nieustannie pytania! 
Próbowałam przypomnieć sobie wszystkie powody, dla których spanie z psem jest niezdrowe, 
ałe Ŝaden nie przychodził mi na myśl. MoŜe tojednak wcale nie jest niezdrowe. Bo przecieŜ 
psy mojej przyjaciółki Jenny spały u niej w pokoju i wcale 
58 
jej to nie zaszkodziło. WytęŜyłam rozum, ale na próŜno. Teraz jednak doszłam tak daleko, Ŝe 
nie mogłam się wycofać. 
-  Bo tak — odparłam stanowczo. 
-  To nie jest powód! 
-  Puść tę klamkę! Nie wolno ci go wypuścić! 
-  W takim razie będę spał z nim w łazience! 
W sprzeczce, która potem nastąpiła, ja postawiłam na swoim, choć udało mi się to ledwo, 
ledwo. UłoŜyłam Joshuę do snu, przeczytałam mu bajkę do wtóru pełnego pretensji 
szczekania George'a i poszłam do drugiej łazienki zmyć makijaŜ. PoniewaŜ KsiąŜkę tygodnia 
czytaną w Radio 4 ujadanie całkowicie zagłuszyło, przełączyłam najpierw na Capital, potem 
na Classic, LBC, Kiss, a wreszcie na XFM. Nawet głośny rock nie zdołał przytłumić coraz 
donośniej szych lamentów George'a. 
Kompletnie wyczerpana padłam do łóŜka. Ujadanie nie ustawało przez następne dwadzieścia 
minut, w czasie których nabrałam przekonania, Ŝe popełniłam straszliwy błąd, kupując 
George'a. Jak mogłam być taka głupia i myśleć, Ŝe dam sobie radę ze szczeniakiem, nawet 
jeśli ma juŜ pięć miesięcy? W końcu w progu mojej sypialni stanął Joshua. 
-  Nie mogę spać przez to szczekanie - powiedział. 

- Ja teŜ nie. Wracaj do łóŜka. Niedługo przestanie, zobaczysz -odparłam z większym 
przekonaniem, niŜ czułam. - Szczeniaki są jak małe dzieci, jeśli zostawisz je płaczące na 
odpowiednio długo, to w końcu się zmęczą i zasną. 
-  Tak robiłaś ze mną, jak byłem mały? Pozwalałaś, Ŝebym tak długo płakał, aŜ zasnę? -
Joshua przyglądał mi się podejrzliwie,jakby tworzył katalog złego traktowania przez 
rodziców do przedstawienia w przyszłości swojemu psychoanalitykowi. 
-  No... niezbyt często - przyznałam. - Prawdę mówiąc, nigdy. Wbrew radom bardziej 
doświadczonego Udiego, który wychował juŜ Tabby i Hannah, biegałam do łóŜeczka Joshui 
przy kaŜdym 
59 
najsłabszym piśnięciu. Czasami siedziałam nad nim, choć spał smacznie, by upewnić się, Ŝe 
wciąŜ oddycha. 
Trochę pocieszony, mój dziewięcioletni syn połoŜył się obok mnie. Po jakimś czasie George 
umilkł. 
-  Widzisz? - powiedziałam chytrze. - Mówiłam ci, Ŝe się uspokoi. 
W milczeniu leŜeliśmy obok siebie i czekaliśmy, czy George podejmie protest. Czas upływał, 
ale nic się nie działo. W końcu cisza stała się bardziej niepokojąca niŜ wcześniejsze 
szczekanie. 
-  Myślisz, Ŝe wszystko z nim w porządku? - zapytał Joshua po czasie, który wydawał się 
godziną, a przypuszczalnie był pięcioma minutami. - MoŜe coś mu się stało. 
-  Na przykład co? 
-  MoŜe zaszczekał się na śmierć. 
-  Psy nie zaszczekują się na śmierć! - wykrzyknęłam, chociaŜ cisza złowrogo dzwoniła mi w 
uszach. Ja teŜ zaczynałam się niepokoić. 
-  Mamo, zrób coś! 
-  Co? Posłuchaj, on przypuszczalnie juŜ śpi. Sam teŜ idź spać. ChociaŜ wiesz co? - ustąpiłam, 
coraz bardziej niespokojna. -Jeśli naprawdę się martwisz, zajrzę do niego. 
Z Joshuą następującym mi na pięty poszłam na palcach na piętro. Starając się robić jak 
najmniej hałasu, przystawiliśmy ucho do drzwi. Z łazienki dobiegł dziwny odgłos toczenia, 
potem dławiący, duszący kaszel. Ogarnięci paniką otworzyliśmy drzwi. Naszym oczom 
ukazał się oślepiająco biała burza śnieŜna. Wjej środku stał George, wydalając resztki rolki 
papieru toaletowego, którą wcześniej rozwinął i podarł na drobniusieńkie kawałki. 
Zachwycony naszym pojawieniem się, skoczył na nas, a potem wypadł zza drzwi. Zanim 
posprzątaliśmy bałagan, zniknął gdzieś i nie reagował na wołania. 
W końcu znaleźliśmy go w mojej sypialni, rozciągniętego na brzuchu na środku łóŜka. Tylne 
nogi przypominały Ŝabie udka, uszy 
60 
leŜały po obu stronach głowyjak u słonia Dumbo, czarny nos spoczywał wygodnie między 
przednimi łapami. Kiedy weszliśmy, otworzył jedno oko, ale zaraz szybko je zamknął. To 
spojrzenie powiedziało mi wszystko: George nie zamierza się stąd ruszać. 
ś

elazna zasada numer dwa podzieliła los Ŝelaznej zasady numer jeden. To tyle, jeśli chodzi o 

dyscyplinę w moim domu. Zabrakło mi hartu, by dłuŜej z nim walczyć. W końcu, myślałam, 
to jego pierwsza noc w nowym domu, z dala od licznej rodziny psów, którą znał od 
urodzenia. I jest młodym szczeniakiem. Dzisiaj w nocy zgodzę się na wszystko, a jutro od 
rana zaprowadzę surowy rygor. Teraz George najwyraźniej potrzebuje mnie i Joshui, tak 
samo jak my potrzebowaliśmy jego. 
OstroŜnie, by nie obudzić naszego nowego domownika, połoŜyliśmy się po obu jego bokach. 
Ogrzewani jego ciepłem, szybko zasnęliśmy. 
7 

О

 szóstej rano następnego dnia obudziło mnie straszliwe syczenie. Półprzytomna myślałam, 

Ŝ

e to pewnie gaz z pękniętej rury, ale zaraz przypomniałam sobie, Ŝe przez moją sypialnię 

Ŝ

adna rura nie przechodzi. 

Przypomniałam sobie coś jeszcze: przed przybyciem George'a nasz dom wcale nie był strefą 
wolną od zwierząt domowych. 
PrzecieŜ mamy kota. 
Otworzyłam oczy. Kotka stała w nogach łóŜka z wygiętym grzbietem, uniesionym ogonem, z 
pręgowaną jak u tygrysa sierścią nastroszoną jak u zwierzęcego bohatera kreskówek 
podłączonego do prądu. Cofnięte wargi odsłaniały ostre jak u rekina zęby, pysk był 
wykrzywiony w złośliwym grymasie. śółte jak u diabła i błyskające czerwonymi ognikami 
ś

lepia utkwione były w psim uzurpatorze, który leŜał sobie wygodnie między Joshuą a mną. 

Potworzyca Mog wróciła do domu po swojej całonocnej eskapadzie. I zaraz miało rozpętać 
się piekło. 
Zastanawiacie się pewnie, dlaczego wcześniej nie wspomniałam o naszej kotce. CóŜ, prawda 
jest taka, Ŝe dołoŜyłam wszelkich starań, by o niej zapomnieć. To wcale nie znaczy, Ŝe ją 
zaniedbywałam. Opie- 
62 
kowałam się Potworzyca Mog tak samo gorliwie jak innymi kotami. Były wśród nich 
Orzeszek i Próg, para zabłąkanych kochanków, które wskoczyły przez okno do mojego 
salonu i Ŝycia parę lat wcześniej, by po kilku dniach zrobić mi prezent z pięciorga pięknych 
kociąt; Izzie i Ozzie, identyczne bliźnięta, które za namową siostry adoptowałam ze 
schroniska - jedno miało agorafobię, drugie bulimię (Izzie zbyt się bał, Ŝeby wyjść z domu, w 
rezultacie załatwiał się na dywan, Ozzie natomiast poŜerał jedzenie z nieskrywanym 
łakomstwem i niemal natychmiast je zwracał); i wreszcie moja kochana Gremlin, maleńka 
szara kotka, do której byłam przywiązana pomimo, a moŜe z powodu jej niezliczonych nerwic 
(naleŜały do nich paniczny strach przed odkurzaczem oraz wszelkimi ludzkimi istotami z 
wyjątkiem mnie) i którą ku mojemu przeraŜeniu i długotrwałemu Ŝalowi przypadkiem 
zabiłam pewnego wieczoru, bo przebiegła przez drogę, Ŝeby mnie przywitać, gdy 
parkowałam na wstecznym biegu. 
Potworzyca Mog była zupełnie inna niŜ jej poprzednicy, którzy w większości jak Gremlin 
zakończyli Ŝycie na londyńskich ulicach („Albo zamknie je pani w domu, albo wypuści, Ŝeby 
dobrze się bawiły", powiedział mi bardzo rozsądny weterynarz, kiedy mój drugi kot zginął 
pod kołami samochodu, którego kierowca uciekł z miejsca wypadku. „Na pani miejscu 
pogodziłbym się z tym, Ŝe najlepiej jest, gdy mają krótkie, ale pełne przyjemności Ŝycie"). 
Wroga, gwałtowna, odznaczająca się nieprzewidywalnym usposobieniem Potworzyca Mog 
była jak dręczyciel w biurze: chociaŜ czasami słodka jak cukierek, nigdy nie wiedziałeś, kiedy 
zwróci się przeciwko tobie. Generalnie rzecz biorąc, najlepiej było schodzić jej z drogi. 
Niekiedy zwijała się w kłębek na kolanach i mruczała z zadowoleniem, gdyją gładziłeś, a 
potem bez uprzedzenia rzucała się na ciebie z pazurami i zostawiała krwawe ślady na rękach. 
Innym razem skakała ci na ramię i delikatnie gryzła w ucho, by sekundę później zatopić zęby 
w twojej szyi. Weźmiesz ją na ręce, Potworzyca Mog zaraz się uwolni. Postawisz ją, będzie 
wspinać ci się po nodze. Niepodejrzewający niczego goście, 
63 
uwiedzeni uśmiechem Kota z Cheshire, często padali ofiarąjej kaprysów, bo ignorowali nasze 
ostrzeŜenia, by lepiej mieli się na baczności. Nosiłam wiele blizn po starciach z nią: 
przecięcie na szyi, ślady zębów na przegubach i kostkach, niewielkie zadrapanie usytuowane 
niebezpiecznie blisko lewego oka. 
Gdyby istniało jakieś powaŜne psychologiczne uzasadnienie dla zachowania Potworzycy Mog 
- przemoc w kocięctwie albo traumatyczny epizod polegający na zamknięciu w izolatce w 
schronisku -moŜe bym jej współczuła. Tymczasem była u nas, odkąd skończyła dwanaście 

tygodni, znaliśmy dom, z którego pochodziła, i o ile wiem, nikt nigdy nie potraktował ją źle, 
zawsze wszyscy odnosili się do niej serdecznie. 
Teraz miała pięć lat i Ŝyła własnym Ŝyciem. ChociaŜ zawsze zjawiała się na posiłki, zaraz po 
nich znikała, wyskakując przez klapkę w drzwiach z egoistyczną obojętnością ponurego 
nastolatka, którego rodzice oskarŜają o traktowanie domu jak hotelu. I podobnie jak 
zaabsorbowaną sobą szesnastolatkę guzik ją obchodziło, jak jej zachowanie odbija się na nas, 
jej rodzinie, do której najwyraźniej nie czuła nic poza rodzajem lekcewaŜącej pogardy. Gdyby 
potrafiła włączać radio, kiedy wczesnym świtem wracała do domu, bez wątpienia by to robiła, 
nastawiając na kanał nadający gangsta rap i podkręcając głośność do maksimum. 
JuŜ dawno przestałam szukać usprawiedliwień dla Potworzycy Mog. Przyjaciele sugerowali, 
Ŝ

e powinnam znaleźć jej nowy dom, skoro tak wyraźnie nie lubi naszego, ale nie mogłam się 

do tego zmusić. Pomimo swego zdradliwego charakteru stanowiła część naszej rodziny i 
wszyscy, zwłaszcza Joshua, byliśmy do niej przywiązani. Poza tym ponosiłam za nią 
odpowiedzialność. UwaŜałam, Ŝe przyjęcie do domu zwierzęcia to jak związanie się z kimś na 
całe Ŝycie: na dobre i na złe. 
Oczywiście powiedziałam pani Coleman, Ŝe mamy kota. PoniewaŜ ta informacja nie zrobiła 
na niej wraŜenia, spodziewałam się, 
64 
Ŝ

e George zareaguje tak samo. W większości domów, w tym takŜe w domu naszych 

przyjaciół Alwynów, których menaŜeria natchnęła Joshuę do poproszenia mnie o kupno 
zwierzaka, koty i psy koeg-zystowały w harmonii, a gdyby Potworzyca Mog zaczęła 
wyprawiać swoje sztuczki, nie wątpiłam, Ŝe głośnym warknięciem George pokaŜe, gdzie jej 
miejsce. Bo choć miał dopiero pięć miesięcy, był od niej większy. I był psem, tradycyjnie 
najgorszym wrogiem kota, więc w kaŜdym starciu o władzę musiał zwycięŜyć. 
Czy bardziej mogłam się mylić? Zapomniałam wziąć pod uwagę charakterek Potworzycy 
Mog, a takŜe ideę praw terytorialnych. Potworzyca Mog nie tylko była potworna, ale teŜ 
pierwsza zamieszkała w naszym domu. Za Ŝycia Udiego co prawda nie wolno jej było 
wchodzić do naszej sypialni (Udi nie naleŜał do miłośników kotów), ostatnio jednak wpadała 
do mnie z wizytą, wracając do domu o świcie, nabrała takŜe zwyczaju spania w nogach 
mojego łóŜka. Mimo Ŝe na jawie bywała bardzo nieprzyjemna, jej obecność sprawiała, Ŝe 
czułam się trochę mniej samotna. 
A pomimo wsparcia rodziny i przyjaciół czułam się straszliwie samotna. Dnie bez trudu 
wypełniałam zajęciami, mając pod opieką dziecko, ale wieczory to była zupełnie inna sprawa. 
Kiedy Joshua kładł się spać, siedziałam sama w salonie i nie wiedziałam, co ze sobą począć. 
Nie lubiłam słuchać muzyki, bo się przy niej rozklejałam, oglądałam więc niekończące się 
brednie w telewizji albo kartkowałam swój kalendarz w poszukiwaniu kolejnej osoby, do 
której mogłabym zadzwonić. Próbowałam czytać, ale nie potrafiłam dłuŜej skupić się na 
Ŝ

adnej ksiąŜce. Nawet artykuły w gazetach i tygodnikach nie przykuwały mojego 

zainteresowania. 
Z sofy, na której siadywałam wieczorami - na której przedtem siadywaliśmy z Udim 
przytuleni do siebie - widziałam przez prowadzący do kuchni łuk stół i krzesło u szczytu, 
które wciąŜ uwaŜałam za jego krzesło. Ten widok mnie przygnębiał. Wspominałam, jak 
siedział na nim Udi, prowadząc jedną z wielu długich telefonicznych rozmów 
5 - Moje Ŝycie z 
65 
z roztrzęsionym pacjentem albo krewnym z Austrii, słuchając Radia 4 i czytając „Guardiana"; 
kartkując „Times Literary Supplement" albo katalog Innovations. Katalog przypuszczalnie 
stanowił ulubioną lekturę mojego męŜa, czego dowodem był pokaźny zbiór dziwnych 
domowych gadŜetów, będący w naszym posiadaniu. NaleŜały do niego między innymi: 
połowa magnetycznego zestawu z gąbką do czyszczenia zewnętrznej strony okien z wnętrza 

domu (druga połowa wpadła w Ŝywopłot naszego sąsiada, gdy pierwszy raz go uŜyliśmy), 
przyrząd na baterię do usuwania zmechaceń, który wyrwał dziury w naszych swetrach, oraz 
wielka plastikowa zgniataczka do czosnku wyglądająca jak narzędzie tortur, z której kawałki 
poleciały na całą kuchnię, gdy jedyny raz z niej korzystaliśmy. 
Podczas ciągnących się w nieskończoność wieczorów tęskniłam za tymi aspektami 
zachowania Udiego, które przedtem doprowadzały mnie do szału: ciągłe palenie, niezwykła 
zdolność do zmiany celów za kaŜdym razem, gdy omawialiśmy powaŜną sprawę, brakowało 
mi nawet dobrej kłótni o moje bałaganiarstwo. Ludzie mówili mi, jak szczęśliwy i spełniony 
był Udi ze mną, mimo to martwiłam się, zapewne niesłusznie, Ŝe nie byłam dla niego dość 
miła. Wierzcie mi, nic tak jak śmierć współmałŜonka nie kaŜe ci na nowo oceniać 
poprzednich zachowań i uznawać je za niewłaściwe. Wyrzucałam sobie wszystkie te chwile, 
gdy przez wiele dni dąsałam się po jakiejś błahej sprzeczce. Gdy uparłam się, Ŝebyśmy 
spędzili letnie wakacje u moich rodziców we Francji, zamiast pojechać do Hiszpanii, którą 
Udi kochał. Gdy nie poświęcałam mu dostatecznej uwagi albo gładziłam Potworzycę Mog, 
zamiast trzymać go za rękę. Gdy wszczynałam kłótnię na zakończenie miłego wieczoru, bo 
byłam wściekła z powodu nietaktownej uwagi Udiego (a mój drogi świętej pamięci mąŜ był 
specjalistą od nietaktownych uwag). Nieuchronną koleją rzeczy doszłam do wniosku, Ŝe moŜe 
jako Ŝona i partnerka byłam w porządku, ale nie okazałam się dostatecznie dobra, zwłaszcza 
dla człowieka, którego przeznaczeniem było umrzeć w wieku pięćdziesięciu ośmiu lat 
66 
i naprawdę naleŜało mu się więcej względów za Ŝycia. Oczywiście było za późno, Ŝeby coś z 
tym zrobić. Nie potrafiłam wynagrodzić błędów przeszłości. Nie mogłam nawet przeprosić. 
Przygniatał mnie cięŜar winy, który musiałam nieść do końca swoich dni. 
Wpędziwszy się w przygnębienie, gasiłam w salonie światło, schodziłam do sypialni i nadal 
się zamartwiałam. To nie duch Udiego mnie straszył, aleja sama. W głowie wirowały mi 
wszystkie troski związane ze szczęściem Joshui, pieniędzmi, przyszłością. Ciągle zadawałam 
sobie pytanie, dlaczego tak się stało? W jaki sposób ucierpi mój syn, dorastając bez ojca, 
który by wskazywał mu drogę? Dlaczego to mój mąŜ musiał umrzeć? A równocześnie 
czułam, Ŝe nie mam prawa uŜalać się nad sobą. Dopóki dwa ostatnie lata wszystkiego nie 
zburzyły, prowadziłam baśniowe Ŝycie. Niczym „zadowolone z siebie męŜatki" Bridget Jones 
miałam wspaniały dom, ciekawe Ŝycie, kochającego męŜa, cudowną liczną rodzinę, zdrowe 
dziecko i dwie urocze dorosłe pasierbice, z którymi dobrze mi się układało. ChociaŜ straciłam 
męŜa i ojca, wciąŜ bardzo wiele mi pozostało. Co więcej, w przeciwieństwie do wielu kobiet 
w mojej sytuacji, miałam takŜe zapewniony dach nad głową i dość pieniędzy w banku, by nie 
martwić się nadmiernie o rachunki za następne kilka miesięcy. 
Ale co będzie później? Zarabianie pieniędzy nigdy nie wychodziło mi szczególnie dobrze. W 
przeszłości moja kariera przebiegała burzliwie, by ująć rzecz najkrócej. Kiedy po dwudziestce 
zrezygnowałam ze studiów plastycznych w college'u, byłam kolejno tymczasową 
sprzedawczynią, tymczasową sekretarką (taką, która nie zna ortografii i stenografii ani nie 
potrafi pisać na maszynie), niewykwalifikowaną administratorką rewolucyjnej lewicowej 
grupy teatralnej, staŜystką w dziale montaŜu w BBC, przewodniczką wycieczek po Londynie, 
niezaleŜną dziennikarką, a ostatnio autorką czterech wydanych powieści i jednej ksiąŜki 
historycznej, przy czym Ŝadna z tych pozycji nie okazała się przebojem na liście 
bestesellerów. Jako odnoszący sukcesy producent telewizyjny Udi zawsze zarabiał o wiele 
więcej 
67 
niŜ ja. Jak zdołam zachować nasz wygodny styl Ŝycia przy moich mizernych dochodach? 
Co noc takie myśli nie pozwalały mi zasnąć. Cierpiałam na niemal chroniczną bezsenność, 
nad ranem dzwoniłam do przyjaciół w Ameryce Północnej, bo wiedziałam, Ŝe na pewno nie 
ś

pią. Kiedy wreszcie zapadałam w sen, najczęściej za pomocą tabletek, budziłam się przy 

najlŜejszym szeleście. Mimo Ŝe mieszkaliśmy w północnym Londynie, niecałe dwa kilometry 
od najbardziej ruchliwych ulic metropolii, na naszej uliczce panował zadziwiający spokój. 
Tak mało samochodów tędy przejeŜdŜało, Ŝe słyszałam pohukujące sowy, lisy grzebiące w 
ś

mietnikach, czasami nawet krzyk borsuka na pobliskim Hamp-stead Heath. Często bez 

Ŝ

adnego powodu budziłam się o czwartej nad ranem, przespawszy kilka godzin, i wówczas 

otaczała mnie przeraŜająca i przytłaczająca cisza. Zadawałam sobie ponure pytanie, czy tak to 
jest być martwym? Nie mogę powiedzieć, Ŝe w takich chwilach Potworzyca Mog zwinięta w 
nogach łóŜka dawała mi prawdziwą pociechę, mimo to byłam zadowolona, Ŝe przy mnie jest. 
Tamtego dnia rano nie byłam tego taka pewna. Potworzyca Mog wróciła do domu i - o 
zgrozo! - znalazła wielkiego szczeniaka na swym zwykłym miejscu. Syczenie przybierało na 
sile, a poniewaŜ Jo-shua wiedział, jaka potrafi być złośliwa, usiadł sztywno i wpatrywał się w 
nią ze strachem. Tymczasem nieświadomy niczego George uniósł łeb z wygodnego 
legowiska, które między nami sobie umościł, i spojrzał na nią z nieśmiałą radością dziecka, 
gdy na placu zabaw spotyka uśmiechniętego dorosłego. Najwyraźniej nigdy wcześniej nie 
widział stworzenia podobnego do Potworzycy Mog i nie odczuwał typowej dla swojego 
gatunku awersji do kotów. Zamiast na nią szczekać, jak pewnie zrobiłby inny pies, wyciągnął 
ku niej swój ładny czarny nosek i zaczął ciekawie, niemal uprzejmie węszyć. 
Na Potworzycy nie zrobiło to najmniejszego wraŜenia. Parsknęła gniewnie i cofnęła się. 
George nie zrozumiał przesłania. Machając ogonem, powolutku zbliŜał się ku nowej 
przyjaciółce. Kotka znowu 
68 
parsknęła. Zdziwiony, choć nieprzestraszony George łapą starł jej ślinę z pyska i 
przypuszczając, Ŝe to jakaś zabawa, przysunął się bliŜej. 
-  Zrób coś, mamo! - szepnął Joshua. - Potworzyca Mog wyrządzi mu krzywdę! 
-  Nie przejmuj się - odparłam. - To pies. Na pewno sam sobie z nią poradzi. 
W tej samej chwili kotka skoczyła na George'a i podrapała go w ucho. Zamiast się na nią 
rzucić, nasz cavalier zaskomlał, podkulił ogon i ukrył się pod kołdrą. Po kilku minutach 
ostroŜnie wystawił drŜący nos. Był przeraŜony. 
WciąŜ głośno sycząc, Potworzyca Mog wpatrywała się w niego z wściekłością, jakby chciała 
go zabić. Po kilku minutach odsłoniła zęby w pogardliwym grymasie i zeskoczyła z łóŜka, 
prychając lekcewaŜąco. Opuszczając pokój, uniosła gwałtownie ogon i poczęstowała nas 
znaczącym widokiem swojego tyłka. 
8 
.Pomimo tego mało zachęcającego początku naiwnie wierzyłam, Ŝe to tylko kwestia tygodni, 
nim nasza kotka i pies dojdą do porozumienia. MoŜe nigdy nie będą najlepszymi 
przyjaciółmi, ale wkrótce się polubią, a w najgorszym razie nauczą się tolerować swoją 
obecność. Myliłam się. 
Nic dziwnego, Ŝe Potworzyca Mog była zazdrosna o George'a. Dla niej był wrogim 
uzurpatorem, który włamał się do jej domu tylnymi drzwiami - czy raczej został wniesiony od 
frontu niczym ksiąŜę - po czym zajął jej miejsce na sofie, na moim łóŜku i w naszych sercach. 
Oboje z Joshuą ciągle się z nim bawiliśmy i rozpieszczaliśmy go. W rewanŜu gdy tylko 
siadaliśmy, wskakiwał na nasze kolana, odbierając Potworzycy Mog szansę zrobienia tego 
samego. Sprawę pogarszało jeszcze to, Ŝe gdy wychodziliśmy, zwykle towarzyszył nam 
George, prowadząc nas na smyczy, ona natomiast zostawała sama. 
Mój szwagier Philip współczuł Potworzycy Mog. Mnie teŜ było jej Ŝal, ale wiedziałam, Ŝe 
obecna sytuacja wynikła w głównej mierze z jej winy. Wystarczy spojrzeć na kontrast 
pomiędzy ich usposobieniami. Ona była wybuchowa i trudna, on słodki i uczuciowy. Przy 
niej ludzie się denerwowali, przy nim świetnie się bawili. On był 
70 

niewzruszenie lojalny, ona zdradliwa. Ona traktowała nas jak swoich niewolników, on 
chodził za nami wszędzie jak przymilny nadworny błazen i nawet lizał nas po stopach przy 
kaŜdej nadarzającej się okazji. Ona była agresywna jak pitbulłterrier, on zasługiwał na 
określenie „kociaczek". Ona była wredna i pełna pretensji, on tryskał miłością i niewinną joie 
de vivre, szalejąc po drewnianych podłogach z radosnym impetem piłki kopniętej przez 
Thierry'ego Henry'ego. 
Człowiek nic nie mógł poradzić na to, Ŝe miał się na baczności przed Potworzyca Mog, tak 
samo jak nic nie mógł poradzić na to, Ŝe George'a kochał. Łagodny, przymilny, dobry i skory 
do zabawy, był jak Ŝywa pluszowa zabawka, poruszana wspaniałym poczuciem humoru. 
Marnowaliśmy godziny na gonieniu się z nim i próbach nauczenia go podstawowych 
komend: Siad!, LeŜeć!, Do nogi! Zarzucaliśmy mu koc na głowę i patrzeliśmy, jak usiłuje się 
spod niego uwolnić. Obserwowaliśmy, jak szczeka na swoje odbicie w lustrzanych drzwiach 
szafy i próbuje dostać się na drugą ich stronę, do tamtego psa. Piszczące zabawki 
sprzedawane w sklepach dla zwierząt wcale go nie pociągały, za to prawdziwą fascynację 
budził w nim papier. PoŜerał „Guardia-na" szybciej niŜ lewicowi liberałowie i poczynił 
wielkie spustoszenie w papierze do pakowania w naszym sklepie obuwniczym. Na szczęście 
kierowniczka lubiła psy. Zamiast zgłaszać pretensje, jeszcze go zachęcała. 
Najlepszym prezentem na świecie było pudełko chusteczek higienicznych: George darł 
zawartość, z czego połowę połykał, a potem zwracał swoją drugą stroną. Zniszczył niejeden 
artykuł, który usiłowałam pisać, ale wyglądał na tak skruszonego, kiedy robiłam mu wyrzuty, 
Ŝ

e natychmiast zyskiwał moje przebaczenie. 

George najbardziej lubił bawić się prowizoryczną zabawką zrobioną ze starej skarpety 
wypchanej papierem. Joshua machał mu nią przed nosem i George ruszał w pogoń po całym 
mieszkaniu, biegając tam i z powrotem po schodach, tratując wszystko, co stanęło mu na 
drodze: sofy, krzesła, stolik, świeŜo pościelone łóŜka, siedzących 
71 
ludzi, nawet oburzoną Potworzycę Mog, i nie zwracał najmniejszej uwagi na bałagan, który 
powodował. Kiedy wreszcie udało mu się wyrwać Joshui wypchaną skarpetę, wywijał nią z 
siłą lwa zabijającego ofiarę, po czym siadał spokojnie, by ją rozerwać. Po wygryzieniu dziury 
w tkaninie i wyłowieniu zawartości zwykle był tak wyczerpany, Ŝe zasypiał z głową ułoŜoną 
na stosie mokrego papieru. 
Nie przeszkadzało mi, Ŝe muszę sprzątać bałagan po George'u, nawet jeśli od czasu do czasu 
była to kałuŜa, poniewaŜ byłam do niego bardzo przywiązana. MoŜe nie wygrałby Ŝadnej 
nagrody za inteligencję - nigdy nie zdałby podstawowego egzaminu z komendy Aportuj! - ale 
na jego widok serce mi topniało. Jak dziecko-kwiat z lat sześćdziesiątych, George kochał 
wszystkich, począwszy od nas, jego właścicieli, na włamywaczu skończywszy, którego 
pewnego popołudnia przyłapaliśmy na próbie włamania się do domu. George nieustannie 
machał ogonem. MoŜe to była kwestia rasy, jako Ŝe istnieje dowcip o ogonach spanieli 
cavalier king charles. Pan Smith prowadzi swojego cavaliera do weterynarza i prosi o 
obcięcie mu ogona. Wstrząśnięty weterynarz pyta: „Dlaczego chce pan to zrobić? To okrutne, 
niepotrzebne i bolesne! Ta rasa znana jest z tego, Ŝe często macha ogonem. W taki sposób 
wyraŜa swoją radość i przywiązanie." Pan Smith wzrusza ramionami i ponuro odpowiada: „W 
tym problem. Widzi pan, moja teściowa przyjeŜdŜa do nas z wizytą i nie chcę, Ŝeby 
pomyślała, Ŝe ktoś z nas cieszy się na jej widok". 
George nie sprawił, Ŝe przestaliśmy tęsknić za Udim, ale udało mu się to, na co liczyłam: 
przywrócił nam radość Ŝycia i sprawił, Ŝe lepiej się poczuliśmy. Teraz Joshua i ja nie 
musieliśmy juŜ zmuszać się do rozmowy, gdy byliśmy we dwoje. Zawsze mieliśmy temat: 
George'a. Kiedy Joshua wracał ze szkoły, w domu czekał na niego towarzysz zabaw. W 
weekendy mieliśmy prawdziwy powód do spacerów po Hampsted Heath: George potrzebuje 

ruchu. A gdy Joshua, moja siostrzenica Jessica i mój wnuk Nathaniel budowali w salonie 
zamek z poduch, poduszek i prześcieradeł, co często robili, teraz mie- 
72 
li jeńca, którego mogli uwięzić w środku: drogiego, nieszczęsnego George'a. Kiedy 
wieczorami siedziałam sama na sofie z George'em śpiącym przed kominkiem, czułam, Ŝe 
nasze mieszkanie przestało być mauzoleum i znowu stało się prawdziwym domem. Za 
wszystko to byłam nieskończenie wdzięczna George'owi. Ciągłe się nad nim rozczulałam. 
Podobnie jak inni. Nieznajomi zatrzymywali mnie na ulicy, by podziwiać George'a. Dzieci 
przed szkołą ustawiały się w kolejce, Ŝeby go pogłaskać. Dorośli obojga płci przystawali, 
Ŝ

eby dać mu całusa i przemawiać do niego pieszczotliwie jak do małego dziecka. Wszyscy 

krewni takŜe zadurzyli się w George'u, nie wyłączając mojej dziewięćdziesięcioczteroletniej 
babci Laury i mojej mamy Ho-ney, która mimo upływu lat wciąŜ nosiła Ŝałobę po Freddym, 
naszym yorku. 
Co do Sue... Pomiędzy nami zawsze istniała zdrowa siostrzana rywalizacja, w której częściej 
to ona wygrywała. Wspaniałe cenzurki szkolne: „Doskonała praca!", „Szóstka!", „Kolejny 
udany semestr!" przyćmiewały moje, aczkolwiek nie było to trudne, poniewaŜ nauczyciele w 
najlepszym razie mogli o mnie powiedzieć, Ŝe jestem „leniwa", „niedbała" i jeszcze nie 
osiągnęłam poziomu wytyczonego przez mityczny i nigdy niewykorzystany „potencjał". Jeśli 
chodzi o męŜczyzn, to odkąd moja niezwykle atrakcyjna siostra skończyła trzynaście lat, 
zawsze ustawiały się do niej kolejki konkurentów, podczas gdy ja wzdychałam do jakiegoś 
długowłosego typka, który nawet nie wiedział o moim istnieniu. W późniejszym okresie Sue 
jako doskonała dziennikarka i redaktorka daleko wyprzedziła moje zawodowe dokonania, nie 
wspominając juŜ o moŜliwościach zarobkowania. A teraz wreszcie ja ją pobiłam. 
- Skąd go wzięłaś?! - wykrzyknęła, kiedy przyszła obejrzeć George'a. -Wiesz, zawsze 
chciałam właśnie takiego psa! 
W końcu mogłyśmy z Sue ująć naszą siostrzaną rywalizację w słowa i pośmiać się z niej. 
Inaczej było z Potworzycą. ZŜerana zazdrością 
73 
o George'a, niechcianego młodszego braciszka, nie zamierzała go tolerować. Z dnia na dzień 
jej zachowanie całkowicie się zmieniło. Zamiast wyprawiać się na swe tajemnicze eskapady 
(przypuszczalnie polegające teŜ na braniu cracka w towarzystwie bandy wyrostków, którzy 
spędzali czas w pobliskiej alejce) sadowiła się na środku schodów. Zawsze potrafiła 
zaznaczyć swoją obecność w domu i teraz teŜ obrała błyskotliwą taktykę: idąc z dołu na 
piętro albo odwrotnie, musieliśmy przystawać i głaskać ją, no i naturalnie George, jeśli chciał 
nam towarzyszyć, musiał obok niej przejść. 
Niczym Cerber pilnujący wrót do antycznego świata podziemnego, Potworzyca Mog siedziała 
na środkowym stopniu i zagradzała George'owi drogę. Kiedy na nią szczekał, parskała. Kiedy 
próbował ją wyminąć, bila go albo drapała, często do krwi. Po jakimś czasie zaczęłam 
Ŝ

ałować, Ŝe George'owi nie przychodzi do głowy, Ŝeby wyszczerzyć zęby i zdrowo ją 

pogonić. Byłam przekonana, Ŝe jeden pokaz psiej agresji wystarczyłby do wyleczenia jej z 
tego okropnego zwyczaju. ChociaŜ jednak George objawiał stalowe nerwy, gdy za oknem 
wybuchały fajerwerki albo strzelały kapiszony, wobec Potworzycy Mog stawał się 
kompletnym mięczakiem. Nie odpowiadał atakiem na jej groźby, tylko drŜąc na całym ciele, 
zbiegał do holu albo kulił się na piętrze i skomlał, Ŝeby ktoś z nas po niego przyszedł. 
PoniewaŜ Jo-shua chodził do szkoły, obowiązek ten spadał na mnie. Pisałam wtedy powieść, 
zamiast jednak skupiać się na pracy, musiałam ciągle ratować mojego ulubieńca, biegając w 
górę i w dół po schodach co najmniej pięćdziesiąt razy dziennie. Namawiałam George'a, Ŝeby 
wyminął Po-tworzycę Mog, przesuwałam ją na bok, robiąc mu przejście, a w najgorszym 
razie przenosiłam go ponad jej głową, podczas gdy ona drapała mnie w kostki. 

Torturując przy nas psa, Potworzyca Mog próbowała równocześnie wynagrodzić nam, 
ludziom, swoje złe zachowanie. Pojednawcze prezenty pojawiały się w nieoczekiwanych 
miejscach: kumkające Ŝaby na dywanie w salonie, tłusty ślimak w wannie, potęŜna ćma 
bezradnie 
74 
wymachująca pogryzionymi skrzydłami w kuchni oraz myszy, jedne Ŝywe i miotające się, 
inne pozbawione głów. Wiedziałam, Ŝe Potworzyca Mog ma dobre intencje, nie potrafiłam 
jednak docenić tych darów. Być moŜe wyczuwała, Ŝe tak byłam zauroczona George'em, Ŝe 
nikt inny nie miał u mnie szans. 
Po trzech miesiącach pobytu u nas George wciąŜ nocami skomlał w łazience, w rezultacie 
więc wciąŜ sypiał w mojej sypialni. Kupiłam mu posłanie ze sztucznego futra, w którym 
kaŜdy normalny pies z przyjemnością zwinąłby się w kłębek, i ustawiłam w kącie pokoju, ale 
on nie chciał się w nim połoŜyć. Jak jego poprzednicy, spaniele króla Karola II, mój cavalier 
wolał spędzać noc na porządnym podwójnym łóŜku obok swojej właścicielki. A ściślej rzecz 
biorąc, wcale nie obok, tylko wręcz na niej. 
Siłą nawyku wciąŜ spałam na prawym skraju materaca - moim miejscu za Ŝycia Udiego, 
druga strona wydawała mi się święta. Podobnie jak w przypadku krzesła przy kuchennym 
stole czułabym się jak intruz, gdybym się tam połoŜyła. George nie miał takich skrupułów. 
Zaczynał wieczór od umoszczenia się w nogach po stronie Udiego, po czym w 
niedostrzegalny na oko sposób przesuwał się do góry. O północy jego nos od moich kostek 
dzieliło kilka centymetrów, o pierwszej w nocy przyciskał łeb do moich kolan, o drugiej do 
pleców. O trzeciej wąsami łaskotał mnie w ramię, a kiedy budziłam się o siódmej, klatkę 
piersiową przygniatał mi jego pysk i przednie łapy, o kilka centymetrów oddalone od mojej 
szyi. 
Potworzyca Mog, nie zamierzając dać się w ten sposób pokonać, kładła się po mojej drugiej 
stronie. ChociaŜ podwójne łoŜe miało prawie dwa metry szerokości, dla mnie zostawał pas 
szeroki na trzydzieści centymetrów. Byłam ziemią niczyją, wtłoczoną pomiędzy dwóch 
wrogów. Kiedy oboje spali, zachowywali rozejm, tak więc ledwo ośmielałam się poruszyć 
nogami albo odwrócić na bok w obawie, Ŝe obudzę kotkę i zacznie się awantura. Jakimś 
cudem do głowy mi 
75 
nie wpadło, Ŝeby wypędzić z sypialni jednego lub oba zwierzaki. Nic dziwnego, Ŝe wciąŜ 
dręczyła mnie bezsenność. 
Pewnego dnia wczesnym rankiem ta niewygodna sytuacja osiągnęła krwawe apogeum. Po 
kilku godzinach niespokojnego czuwania, ściśnięta pomiędzy moimi współspaczami, w końcu 
zdołałam zasnąć dzięki tabletce. Wydawało mi się, Ŝe minęło kilka sekund, kiedy obudził 
mnie dziwny szelest w pobliŜu. 
Moją pierwszą myślą było, Ŝe jakiś intruz wdarł się do mieszkania. Spojrzałam na budzik: za 
kwadrans czwarta. Z przeraŜeniem nadstawiłam uszu. I znowu ten szelest! PrzymruŜyłam 
oczy, wpatrując się w ciemność. George nie spał, leŜał równolegle do mnie. Po drugiej stronie 
siedziała wyprostowana Potworzyca Mog. Oboje wpatrywali się w jedno miejsce. Z 
niezwykłą dla siebie solidarnością, łapa za łapą, jak najdalej ode mnie. 
Ktoś - albo coś - znajdował się w nogach mojego łóŜka. 
Zapaliłam światło jednym szybkim i niewiarygodnie odwaŜnym ruchem. Wstrzymując 
oddech, wpatrywałam się w intruza siedzącego na końcu kołdry. To była zakrwawiona mysz z 
jedną łapką w połowie odgryzioną. Maleńkie stworzonko z oczkami jak łebki od szpilki, 
brudnym brązowym futerkiem, długim ogonkiem, drgającym pyszczkiem i wielką raną 
wyglądało na zszokowane i przeraŜone, co w tych okolicznościach było całkowicie 
zrozumiałe. Nie było jednak nawet w połowie tak zszokowane i przeraŜone jakja. 

Z krzykiem wyskoczyłam z łóŜka. Potworzyca Mog spojrzała na mnie i oblizała pyszczek w 
kolorze jaskrawej szminki; tę samą barwę miały krwawe plamki na dywanie. Kotka musiała 
wybrać się na łowy, kiedy spałam, złapała mysz, przyniosła ją do domu przez klapkę w 
drzwiach i połoŜyła na łóŜku w charakterze prezentu dla mnie. Czułam wdzięczność podobną 
do tej, którą czułby aktywista ruchu obrony praw zwierząt, gdyby na urodziny dostał futro. 
Miałam ochotę powiedzieć: wielkie dzięki, a teraz bardzo proszę, zabierz to z powrotem. 
76 
Niechciana, niewyobraŜalnie przeraŜona, śledzona czujnie przez dwoje zgłodniałych 
olbrzymów mysz skoczyła na krawędź łóŜka, szukając jakiejś drogi ucieczki, ale zamiast tego 
znalazła się w pułapce. Oba giganty ruszyły za nią. Pierwsza była Potworzyca Mog. Przednią 
łapką uderzyła mocno w maleńką czaszkę, przygwoŜdŜając ją do skrwawionej białej 
poszewki na kołdrze. Zabawa w kotkę i myszkę trwała przez kilka minut, podczas gdy ja 
bezuŜytecznie miotałam się przy łóŜku. Gdyby tylko Udi tu był! On by wiedział, co zrobić! 
Ale Udiego nie było. Oczywiście Ŝe nie! Gdyby był, nie mielibyśmy George'a, a Potworzyca 
Mog w Ŝadnym razie nie mogłaby wchodzić do sypialni i nie przywlokłaby myszy. 
To nie była pora na próŜne Ŝale. Musiałam ratować krwawiącego gryzonia, nim Potworzyca 
Mog go zabije albo co gorsza, biedactwo ucieknie. Nie boję się myszy, ze strachu przed nimi 
wyleczyłam się skutecznie w czasach college'u, gdy mieszkałam na studenckiej kwaterze, w 
której się od nich roiło. Z całą pewnością jednak nie chciałam patrzeć, jak to nieszczęsne 
stworzenie rozrywane jest na strzępy, nie chciałam teŜ, by kuśtykało po domu, a potem 
zwinęło się w kłębek i zdechło pod moim łóŜkiem. Złapałam pierwszą rzecz, która wpadła mi 
w ręce, mój biały płaszcz kąpielowy, odepchnęłam Potworzycę Mog i zarzuciłam płaszcz na 
jej ofiarę. Zawinęłam ją w miękkie fałdy i zaniosłam ku klapce w drzwiach, przy czym ze 
szczekaniem i miauczeniem moje zwierzaki następowały mi na pięty. Mój plan, moŜe nie 
najlepszy, polegał na tym, by wypchnąć płaszcz przez klapkę, uwolnić mysz, a następnie 
zamknąć klapkę od środka, tak by Potworzyca Mog i George nie mogli się wydostać. To 
dałoby myszy niewielką szansę na przeŜycie. 
Nieświadoma, Ŝe w bezinteresownym odruchu chcę ją uratować, mysz piszczała i wierciła się 
w swym coraz bardziej zakrwawionym więzieniu, tak samo przeraŜona mną jak 
przedstawicielami dwóch gatunków, których wcześniej spotkała. Kiedy uklękłam koło klapki 
w drzwiach, wyśliznęła się z moich ciasno splecionych dłoni, zniknęła 
77 
w rękawie płaszcza, by w ułamek sekundy później pojawić się pod jego rąbkiem. Na swych 
trzech i pół nogach pomknęła jak błyskawica, kryjąc się pod wysokim i cięŜkim 
wiktoriańskim biurkiem. 
-  Wynoście się! - krzyknęłam, gdy George i Potworzyca Mog zaczęli drapać po meblu. 
PołoŜyłam się obok nich, głowa przy głowie, i wytęŜyłam wzrok, wpatrując się w mroczną 
lukę pomiędzy dywanem a podstawą biurka. Zobaczyłam, Ŝe uciekinierka kuli się przy 
ś

cianie. 

Nagle otworzyły się drzwi sypialni Joshui i w progu stanął mój blady, zaspany syn. 
-  Co się dzieje?! - krzyknął, widząc całą naszą trójkę leŜącą przy biurku z nosami 
przyciśniętymi do podłogi. Tak bardzo byłam przyzwyczajona do chronienia go przed 
rzeczami, które mogłyby go przestraszyć albo zdenerwować, Ŝe usiadłam i automatycznie 
odparłam: 
-  Nic! 
Joshua potarł zaspane oczy. 
-  Obudziłem się, bo usłyszałem hałas. Dlaczego w piŜamie leŜysz na podłodze? Coś ci się 
stało? 
-  Nie, nie, wszystko w porządku. Wracaj do łóŜka. Ja... hm, coś upuściłam i teraz tego 
szukam. 

-  Akurat, w środku nocy? 
Nie potrafię kłamać. Prawda wkrótce wyszła na jaw. Joshua wcale się nie zdenerwował, 
wręcz przeciwnie, wspaniale stawił czoło sytuacji. Demonstrując stopień zorganizowania, z 
którego jego ojciec mógłby być dumny, zamknął George'a w mojej sypialni, a Potwo-rzycę 
Mog w gabinecie, po czym pobiegł do kuchni na poszukiwanie przyjaznej zwierzętom 
pułapki na myszy wielokrotnego uŜytku, bo sobie przypomniał, Ŝe Udi zamówił ją kiedyś z 
katalogu Innovations. Pułapka przez trzy ostatnie lata walała się bezuŜytecznie pod zlewem 
razem z wieczną pastą do brązu („wieczną", bo nigdy jej nie otworzyliśmy), zdalnym 
termometrem kucharskim, do którego nigdy nie udało nam się kupić właściwych baterii oraz 
automatycznym dozow- 
78 
nikiem mydła z wbudowaną pozytywką, wciąŜ tkwiącym w fabrycznym opakowaniu. 
Teraz wreszcie jeden z tych gadŜetów miał znaleźć zastosowanie. Umieściwszy w pułapce 
kawałek czekolady, linijką wepchnęliśmy ją pod biurko. LeŜąc w odpowiedniej odległości na 
podłodze, czekaliśmy w nieskończoność, aŜ kaleka, zwabiona nieodpartym aromatem 
czekolady Cadbury's z orzechami i owocami, wkuśtyka do małej tuby z czarnego plastiku i 
zamkną się za nią drzwiczki. 
Nie mając pojęcia, co innego mogłabym zrobić, wyciągnęłam pułapkę, narzuciłam płaszcz na 
piŜamę, wsunęłam stopy w adidasy, po czym wyszłam na mroczną, zalaną deszczem ulicę i w 
odległości około pięciu metrów od naszego domu zostawiłam mysz na łasce nieznanego losu. 
Po powrocie wypuściłam hałasujące zwierzaki, kazałam mojemu podekscytowanemu synowi 
wracać do łóŜka, zdjęłam z kołdry poplamioną krwią poszewkę i wrzuciłam do pralki razem z 
moim płaszczem kąpielowym. Kiedy na nowo pościeliłam łóŜko i wczołgałam się pod 
przykrycie, było juŜ po piątej. Nie minęło kilka minut, a przyłączyły się do mnie zwierzaki, 
które wyczerpane podniecającymi wydarzeniami, od razu zapadły w głęboki sen. Przyrzekłam 
sobie, Ŝe wykopię je z sypialni następnego dnia. Byłam zbyt zmęczona, Ŝeby walczyć z nimi 
teraz. 
Ale porcja rozrywki na tę noc jeszcze się nie wyczerpała. Zaczynałam odpływać w sen, kiedy 
usłyszałam dochodzące z ogrodu odgłosy przepychanki, po których nastąpiła seria 
przeraźliwych wrzasków, jakby kogoś duszono. Potworzyca Mog skoczyła na nogi, 
wyginając grzbiet, George zaczął ujadać jak szaleniec. Zerwałam się z łóŜka, uniosłam 
Ŝ

aluzję i z mojego okna w piwnicy wyjrzałam na ulicę akurat w porę, by zobaczyć, jak przez 

Ŝ

ywopłot przeciskają się wielki lis i lisica. Poszły sobie! Wkrótce jednak miałam się 

przekonać, Ŝe one teŜ zostawiły mi szczególny prezent: jeden polał moczem całe okno. 
Chwilę później sypialnia wypełniła się nieznośnie silnym odorem, podobnym do odoru 
skunksa. 
79 
Znowu włoŜyłam płaszcz i adidasy, tym razem do kompletu dodając Ŝółte gumowe rękawice. 
Z wiadrem pełnym gorącej wody zmieszanej ze środkiem dezynfekującym, wróciłam na mrok 
i deszcz. OstroŜnie zeszłam po pochyłym frontowym trawniku i wyszorowałam okno sypialni. 
Pomimo moich wysiłków wstrętny odór wciąŜ unosił się w powietrzu, kiedy padłam na łóŜko. 
Właściwie dochodziła pora wstawania. Ponownie skazana na ziemię niczyją, z rozpaczą 
wpatrywałam się w sufit. Nie miałam nic przeciwko odrobinie dzikości w sypialni, ale na 
pewno nie tego rodzaju. 
Sytuacja wymknęła się spod kontroli. Władzę nad moim domem przejęły zwierzęta. 
Ajedno w szczególności przejmowało władzę nad moim Ŝyciem. 
\ \ 
9 
Jako dziennikarka i pisarka dobrze wiedziałam, jak waŜne jest zebranie materiałów na dany 
temat. Dla pisarza oznacza to zebranie informacji, zanim historię przeleje na papier. Dla 

dziennikarza stanowi o kompozycji ksiąŜki lub artykułu, a takŜe dostarcza cegieł i zaprawy do 
budowy. To szkielet, na którym zawiesza się mięśnie opowieści. Jeśli zrobi to dobrze, moŜe 
oddzielić istotne fakty, a resztę wyrzucić. Wie, dokąd idzie i którędy powinien tam dotrzeć. 
Innymi słowy, wie, na czym stoi. 
A z drugiej strony, jeśli nie przyłoŜy się do tej wstępnej pracy, wykona ją po łebkach, jest jak 
wykolejony pociąg. Nie panuje nad opowieścią i nie ma zielonego pojęcie, dokąd zmierza 
albo (co w tym przypadku jest waŜne) ile cennego czasu zajmie mu podróŜ. 
PoniewaŜ doskonale zdawałam sobie z tego wszystkiego sprawę, wydać się moŜe dziwne, Ŝe 
choć przed sprowadzeniem George'a do domu poznałam dokładnie historię spanieli cavalier 
king charles, zupełnie pominęłam kwestię opieki nad nimi. UwaŜałam po prostu, Ŝe pies to 
pies. Karmisz go, poisz, zapewniasz ciepło, zabierasz na częste spacery i otaczasz miłością. 
Nie orientowałam się, Ŝe cavaliery są pod kaŜdym względem wyjątkowe: wybredne jeśli 
chodzi o dietę, 
6 - Moje Ŝycie z 
81 
często trzeba zabierać je do weterynarza, utrzymanie zębów w czystości sprawia wiele 
kłopotów i generalnie rzecz biorąc, opieka nad nimi bywa szalenie wyczerpująca. 
A moŜe problemy, które powstały wkrótce po przybyciu George'a do naszego domu nie miały 
nic wspólnego z cavalierami w ogólności - moŜe problemem był sam George. 
Z drugiej strony, moŜe problemem byłam ja. 
Ze wszystkich pięknych cavalierów George był ulubieńcem pani Coleman. Zanim więc 
pozwoliła mi go przenieść za próg swojego domu, posadziła mnie w Muzeum cavalierów, 
jakim był jej salon, i wygłosiła wykład na temat opieki nad nimi. Trzeba go szczotkować n 
razy na tydzień i karmić x razy dziennie świeŜymi zwierzęcymi wnętrznościami, psimi 
herbatnikami oraz karmą, do której muszę dodać połowę tabletki czosnkowej. Co kilka dni 
czeka mnie to i tamto. Szczepienia, zastrzyki, czyszczenie łap, osobista higiena, nauka 
dobrego zachowania, nauka czystości, czyszczenie zębów... Próbowałam koncentrować się na 
jej słowach, ale do tego stopnia byłam oszołomiona dorosłym czynem, którego dokonałam — 
kupiłam psa! -Ŝe wszystko to wlatywało mi jednym i wylatywało drugim uchem. 
 
Dopiero po kilku tygodniach i lekturze starej ksiąŜki o cavalie-rach, którą znalazłam w 
naszym antykwariacie, pojęłam w pełni, w co się wplątałam. Okazało się, Ŝe cavalier to nie 
jest zwyczajny pies, ale bardzo skomplikowane stworzenie, niezwykle trudne w utrzymaniu, 
po prostu Victoria Beckham w świecie psich ras. I nie mówię tu wcale o zakupach. George 
nie ma ubrań. Nie ma kubraczka z polaru, który ogrzewałby go w chłodne jesienne dni, 
zdobionego dŜetami fraczka do uwodzenia suczek na zajęciach z tresury, obroŜy ze sztucznej 
skóry lamparta wysadzanej stalowymi szpikulcami do kłucia innych samców w oczy swoją 
męskością ani psiego odpowiednika butów Jimmy Choo, chroniących jego wraŜliwe łapy 
przed brutalnymi londyńskimi chodnikami. Ha, nie ma nawet podbitej futrem kurteczki z 
odpinanymi rękawami, pasującego do kompletu kapelusza i ocieplanych kaloszy 
82 
na spacery po błotnistym i zalanym deszczem Hampstead Heath! Ma tylko to, w czym 
przyszedł na świat: swoje własne, dość zmierzwione futro oraz rozciąganą smycz i prostą 
rozciąganą obroŜę z czarnego plastiku (rozciąganą, by moŜna było ją poluzować, gdy 
przybierze na wadze). W gruncie rzeczy naleŜałoby stwierdzić, Ŝe w porównaniu z innymi 
psami (mam na myśli zwłaszcza włoskiego charcika, poznanego pewnego razu w północnym 
Londynie, który miał siedem obróŜek wysadzanych prawdziwymi perłami i garderobę dwa 
razy większą od mojej, złoŜoną z ręcznie szytych markowych kreacji) nieszczęsny George 
Ŝ

yje w ubóstwie. 

Kiedy mówię o skomplikowanej opiece, mam na myśli to, Ŝe w ciągu dnia ciągle musiałam 
poświęcać mu uwagę. Okazało się, Ŝe George pochłania tyle czasu co noworodek. Była 
jednak zasadnicza róŜnica: w przeciwieństwie do noworodka on nigdy nie dorósł. 
Trzysta lat przemieszkiwania na królewskich dworach, informowała ksiąŜka o cavalierach, 
jest powodem, Ŝe zęby tej rasy mają skłonność do próchnicy. Tak więc niczym obecny ksiąŜę 
Walii, mój „Charlie" teŜ wymaga pomocy przy higienie jamy ustnej. Nie chodziło o kogoś, 
kto wyciśnie mu pastę na szczotkę, ale o osobę, która do końca jego Ŝycia będzie codziennie 
myła mu zęby. A kto tą osobą miał być? 
Cavalierowi często łzawią oczy. Tak jak w przypadku zębów, jest to cecha przypisana tej 
rasie i wcale nie znaczy, Ŝe pies jest nieszczęśliwy. Aby mieć pewność, Ŝe ulubieniec nie 
złapie infekcji, właściciel powinien codziennie przemywać mu oczy roztworem optreksu. A 
poniewaŜ lubią, Ŝeby im czyścić pyski, nie zaszkodzi, gdy przy okazji zostaną umyte. 
W kwestii mycia ksiąŜka zalecała, by długie uszy czyścić w środku i zewnątrz co najmniej raz 
na tydzień, naleŜy teŜ regularnie sprawdzać kanały uszne, czy nie pojawiło się zapalenie, 
nadmierna ilość wo-skowiny czy insekty. Od czasu do czasu przyda się kąpiel w specjalnym 
psim szamponie oraz szczotkowanie sierści kosztowną szczotką z prawdziwego włosia marki 
Mason Pearson w rodzaju tych, których 
83 
sobie nigdy nie kupowałam, bo wydawały mi się za drogie. Wstępnemu szczotkowaniu 
zawsze powinno towarzyszyć rozczesywanie stalowym grzebieniem skołtunionej sierści. A 
jeśli cavalier bardzo się zabrudzi na odbywanym dwa razy dziennie spacerze, właściciel musi 
nadmiar błota zdjąć ręcznikiem i poczekać, aŜ pies wyschnie, następnie przywrócić lśnienie 
sierści przez polerowanie irchową ściereczką albo jedwabną chusteczką. 
Pazury cavaliera rosną bardzo szybko, czytałam dalej, dlatego naleŜy je obcinać specjalnymi 
noŜyczkami co najmniej raz na dwa tygodnie. Sierść pod łapami takŜe szybko rośnie i 
wymaga regularnego przystrzygania, Ŝeby zwierzę nie ślizgało się na drewnianej podłodze i 
przypadkiem nie zrobiło sobie krzywdy. Po kaŜdym spacerze właściciel musi sprawdzać, czy 
między wymanikiurowanymi pazurami cavaliera nie pozostały nasiona trawy, błoto albo 
grudki lodu, poniewaŜ takie rzeczy mogą podraŜnić wraŜliwą skórę i spowodować egzemę. 
Czy widziałam, jak mój cavalier „sunie" na tyłku albo go liŜe? - pytała autorka ksiąŜki. Tak, 
widziałam. Niewykluczone, Ŝe pies ma robaki, choć z drugiej strony, takie zachowanie moŜe 
oznaczać, Ŝe przeszkadzają mu gruczoły odbytnicze. Do diabła, co to są gruczoły odbytnicze? 
- pytałam siebie - niepotrzebnie, jak się okazało, poniewaŜ autorka wyjaśniła rzecz 
szczegółowo. Znajdujące się w odbycie kaŜdego psa gruczoły zwykle opróŜniają się, gdy pies 
wydala kał albo jest bardzo przeraŜony. Niestety, cavalierowie niekiedy potrzebują małej... 
jakby to ująć? Zachęty. Innymi słowy, trzeba je opróŜnić ręcznie. MoŜna to zrobić albo za 
pomocą odpowiednio umieszczonej chusteczki higienicznej i ściskania psiego tyłka (autorka 
zamieściła wyrazistą fotografię), albo przez wsunięcie do odbytu palca w rękawiczce 
posmarowanej nawilŜaczem (tutaj radę ilustrował niezrozumiały przekrój poprzeczny, 
podobny do tych, które na lekcjach biologii zniechęciły mnie do seksu). ChociaŜ procedura 
była nieprzyjemna (towarzyszył jej bałagan i odór), kaŜdy właści- 
84 
ciel bez trudu powinien ją opanować, a w razie problemów zapytać o radę weterynarza. 
PoniewaŜ ta konkretna właścicielka cavaliera, czyli ja, nie miała najmniejszego zamiaru 
uczyć się opróŜniania woreczków gruczołów odbytnicznych swojego psa, był czas najwyŜszy 
zarejestrować go u weterynarza, do którego juŜ wcześniej chodziłam z Potworzycą Mog. 
Podczas naszej pierwszej wizyty weterynarz oznajmił, Ŝe przy swej wadze wynoszącej pięć 
kilogramów z drobnym hakiem George jest idealnym okazem młodego szczupłego spaniela 
Cavalier King Charles. Na szczęście był absolutnie zdrowy i nie dolegały mu Ŝadne typowe 
dla jego rasy problemy z sercem, biodrem, kolanem czy okiem. Weterynarz przewidywał, Ŝe 

kłopoty mogą być z dietą George'a. Zalecane przez hodowcę zwierzęce wnętrzności i kaszę 
określił mianem „potworność". Zamiast tego sugerował, Ŝe powinnam karmić George'a nową, 
doskonałą, zawierającą wszystkie niezbędne składniki suchą karmą, która pojawiła się na 
rynku. Zapewne jakiś czas potrwa, nim się do niej przyzwyczai - powinnam się przygotować 
na protesty, nawet biegunkę - ale w ogólnym rozrachunku warto w tej sprawie okazać 
stanowczość. 
Kiedy opuszczaliśmy gabinet, George miał woreczki analne opróŜnione (zrobiła to 
pielęgniarka w pokoju zabiegowym daleko od moich oczu), a ja niosłam walizeczkę pełną 
leków i innych niezbędnych kaŜdemu psu drobiazgów. Były wśród nich tabletki przeciw 
robakom, spreje na pchły, sucha karma z aromatem wołowiny, pasta do zębów o smaku 
kurczaka i szczotka do zębów, szczotka, grzebień, szampon, odŜywka, samochodowy pas 
bezpieczeństwa, kilka zabawek i torebka dropsów do Ŝucia z fluorem. Wymieńcie cokolwiek, 
co ma przed sobą określenie „psi", a ja to kupiłam. 
Po wizycie u weterynarza postanowiłam powaŜnie podejść do moich obowiązków 
właścicielki psa. Teraz opieka na cavalierem zdominowała całe moje Ŝycie. Nieistotne, Ŝe 
miałam dziecko i pracę, cały mój czas zajmował George. Dzień zaczynałam od tego, Ŝe 
wypuszczałam 
85 
go do ogródka, potem szlam do kuchni, napełniałam jedną miskę świeŜą wodą, a drugą 
szczodrą porcją suchej karmy od weterynarza. Naprawdę nie wiem, po co się fatygowałam, 
poniewaŜ George nawet jej nie tknął. Za pierwszym razem powąchał zawartość miski 
ciekawie, po czym rzucił się na podłogę i utkwił we mnie pełen nagany wzrok. Od tamtego 
czasu prowadził strajk głodowy. 
Naturalnie George towarzyszył Joshui i mnie w drodze do szkoły. Z nosem przyciśniętym do 
ziemi, odwracał kaŜdy brudny odpadek w nadziei, Ŝe znajdzie coś jadalnego - była to wyraźna 
wiadomość, Ŝe dosłownie woli jeść śmieci niŜ te suche twarde kupki, które dostaje w domu. 
Co najmniej raz en route musieliśmy siłą otwierać mu pysk i usuwać jakąś potencjalnie 
ś

miertelną zapleśniałą starą kość albo zaschnięty cukierek wygrzebane z rynsztoka. Co 

najmniej dwa razyjoshua i ja staraliśmy się stać niewidzialni, gdy George robił kupkę zwykle 
w najbardziej niewygodnych miejscach, takich jak środek chodnika albo pasa dla autobusów. 
ChociaŜ na pozór niewiele wchodziło przez jego przedni otwór, straszliwie duŜo wydobywało 
się z tylnego. 
- Musisz to zbierać, mamo? - jęczał mój syn, kiedy zgarniałam odchody do jednego z wielu 
plastikowych woreczków, które teraz wypełniały kieszenie mojego płaszcza. - Nie moŜesz jak 
inni zostawić? 
Co najmniej pięć, sześć razy w drodze do szkoły musieliśmy przystanąć i pozwolić 
George'owi oblać uliczne słupy. W dniu, gdy przywieźliśmy go od pani Coleman, był mniej 
lub bardziej przyuczony do czystości, ale podczas pierwszych tygodni u nas owo „mniej" 
przewaŜyło i wszędzie natykaliśmy się na kałuŜe. Skonsultowałam się z moją ksiąŜką o 
cavalierach i spędziłam wiele godzin na włóczeniu się koło pobliskich latarni ulicznych, 
mrucząc zachęcająco i czule: „Siusiu!" i „Bądź grzeczny!", a równocześnie usiłując nie 
wyglądać na prostytutkę wabiącą klientów. Na szczęście George szybko odkrył na nowo 
przyjemności sikania na dworze i zaraz za progiem pędził jak bły- 
86 
skawica ku najbliŜszej latarni, ciągnąc mnie i Joshuę za sobą, jakbyśmy byli narciarzami 
wodnymi przypiętymi do motorówki. PoniewaŜ autorka ksiąŜki zalecała, by nie szczędzić psu 
pozytywnego wzmocnienia, za kaŜdym razem, gdy George unosił tylną nogę, chwaliliśmy 
jego osiągnięcie z takim zapałem, Ŝe moŜna by pomyśleć, iŜ dostał Nagrodę Nobla. 
Wkrótce juŜ George'a nie dało się powstrzymać. Po oblaniu pierwszej latarni solidnym 
strumieniem biegł do następnej, której urządzał mini prysznic, stamtąd do słupka, by go 

spryskać, a wreszcie do drzewa, gdzie... nic się nie działo. Najwyraźniej nie potrafił jeszcze 
rozróŜnić pomiędzy aktem właściwym a pustym gestem, poniewaŜ niezaleŜnie od potrzeby z 
uporem podnosił nogę przy kaŜdej pionowej powierzchni, którą mijaliśmy. Za kaŜdym razem 
machał ogonem i uśmiechał się do nas z oczami błyszczącymi dumą. 
- Dobra robota, George, doskonała! - mówiliśmy pieszczotliwe ku rozbawieniu 
przechodniów, którzy widzieli suchy jak kość chodnik. To nie najlepiej wpływało na moją 
reputację w sąsiedztwie. 
Były teŜ inne minusy odprowadzenia Joshui do szkoły w towarzystwie George'a. Po pierwsze, 
trwająca uprzednio dwadzieścia minut droga teraz bez problemu wydłuŜała się do trzech 
kwadransów przez wszystkie te przystanki, siusianie, kupki oraz pochwały, które musieliśmy 
wygłaszać. Po drugie, stawałam się coraz bardziej niepopularna wśród sąsiadów. Nie 
wystarczyło, Ŝe gorliwie sprzątałam odchody. Sądząc po pełnych dezaprobaty spojrzeniach, 
jakimi mnie obrzucano, sam fakt, Ŝe pozwalałam mojemu psu oddawać mocz na ulicy, przez 
niektórych uwaŜany był za czyn antyspołeczny, porównywalny z zapaleniem papierosa na 
oddziale połoŜniczym. 
Zawsze uwaŜałam, Ŝe my, Brytyjczycy, jesteśmy narodem kochającym psy, teraz odnosiłam 
wraŜenie, Ŝe jest wręcz przeciwnie. We Francji psy wciąŜ mogły jeść obiad w najlepszych 
restauracjach. W Stanach Zjednoczonych dzienne spa dla psów czynne były co tydzień. W 
Melbourne w Australii otwarto bar capuccino dla psów. Ale 
87 
w Hampstead w północnowschodnim Londynie mojego George'a wyrzucano z kawiarni, 
restauracji, sklepów, a nawet, czego zupełnie wyjaśnić się nie da, z poczty. Wkrótce 
przekonałam się, Ŝe nie mogę wykonać Ŝadnej domowej pracy, jeśli przy mnie jest George. 
Pewnego dnia popełniłam błąd i weszłam z nim do centrum handlowego Brent Cross, bo 
przypomniałam sobie, Ŝe w domu nie ma Ŝarówek. W chwili, gdy wniosłam go do działu 
oświetleniowego, ochroniarze pojawili się z taką prędkością i w takiej sile, Ŝe moŜna by 
pomyśleć, iŜ mam przy sobie Ŝywego grzechotnika. Argumentowałam, Ŝe na drzwiach nie ma 
zakazu wprowadzania psów, a George z pewnością nic złego nie zrobi; trzymałam go pod 
pachą i nawet nie dotykał łapami podłogi. Na nic się to jednak nie zdało. Dwaj solidni 
męŜczyźni, którzy eskortowali mnie do wyjścia, oznajmili mi stanowczo, Ŝe jeśli chcę zabrać 
mojego psa na zakupy, powinnam udać się sklepu Petera Jonesa przy Sloane Square w 
Chelsea. Najwyraźniej u Petera Jonesa psy miały specjalną dyspensę, Ŝeby królowa ze swoimi 
corgie mogła robić tam zakupy. Personel prowadził księgę, w której zapisywał wybryki 
swoich czworonoŜnych klientów. Całkiem jak w piłce noŜnej -dwa faule i psom zakazywano 
wstępu. 
Najlepszy przyjaciel człowieka z wolna staje się pariasem. Odnosiłam wraŜenie, Ŝe nie minie 
wiele czasu, a posiadanie psa będzie niezgodne z prawem. Właściciele zmuszeni będą nosić 
smycze na szyjach, tak by reszta społeczeństwa od razu wiedziała, z kim ma do czynienia, psy 
wyrzuci się z ulic, sklepów dla zwierząt i prywatnych ogrodów, a załatwiać się będą mogły 
wyłącznie w domu w towarzystwie wyraŜających na to zgodę dorosłych. Wtedy skończą się 
dla George'a spacerki. 
Co właściciel psa miał zrobić, by nie czuć się w towarzystwie jak osoba niepoŜądana? 
Zaczynałam myśleć, Ŝe powinnam chodzić po Hampstead z mopem i wiadrem, Ŝeby od razu 
sprzątać po George'u. To powinno spacyfikować niechętnych sąsiadów. A moŜe powinnam 
zakładać mu pieluchy. Nie sądzę, by chętnie się zgodził na pampersa 
88 
krępującego mu dolne rejony, w dodatku gruba podkładka przeszkadzałaby w podnoszeniu 
nogi, a przecieŜ ciągle mu powtarzaliśmy, Ŝe podnoszenie nogi jest dobre. A dla George'a 
ś

wiat był osobistym pisuarem i zamierzał w pełni to wykorzystać. 

Jako Ŝe robienie zakupów z George'em było niemoŜliwe, zaprowadzałam go do domu zaraz 
po odprowadzeniu Joshui do szkoły, po czym szłam sama, Ŝeby zaopatrzyć się w jedzenie. 
Wróciwszy do domu po raz drugi, zapinałam George'owi smycz i zabierałam go na spacer na 
Heath. Po raz trzeci wróciwszy do domu po półgodzinie, wsadzałam George'a do wanny, 
zmywałam mu błoto z łap i zabierałam się do jego pielęgnacji. Raz w tygodniu kąpałam go i 
suszyłam moją suszarką. W pozostałe dni przemywałam mu tylko oczy i pysk roztworem 
optreksu oraz sprawdzałam, czy w łapach nie utknęły mu nasiona trawy. Potem go 
szczotkowałam i czesałam, a Potworzyca Mog stała obok, sycząc i prychając. W nadziei, Ŝe 
to ją ułagodzi, czasami ją szczotkowałam, ale to w Ŝaden sposób nie wpływało na jej nastrój. 
Podziękowała mi za wysiłki, gryząc dotkliwie w palec. 
Po pielęgnacji sierści przychodziła pora na higienę jamy ustnej George'a. Było to zadanie, 
którego z całego serca nienawidziłam, przede wszystkim dlatego, Ŝe on teŜ tego nie znosił. 
Gdy tylko widział, Ŝe wyjmuję szczotkę do zębów z szafki w łazience, uciekał za sofę i 
kurczowo zaciskał szczękę. Namawiałam, pochlebiałam, siłą wyciągałam George'a z 
kryjówki, chwytałam mocno i niczym straŜnik więzienny, który przemocą próbuje nakarmić 
sufraŜystkę, usiłowałam wetknąć szczoteczkę pomiędzy jego zęby, choć uwaŜałam, Ŝe mam 
szczęście, jeśli udawało mi się dostać za jego wargi. ChociaŜ nigdy nie kłapnął na mnie 
zębami, nawet nie szczeknął, z uporem odmawiał współpracy. Wkrótce pojęłam, Ŝe nie 
potrafię zmusić go do szczotkowania zębów, i zrezygnowałam z dalszych prób. Oboje 
odczuliśmy ulgę. Jego zęby będą musiały same sobą się zająć. 
Zwykle mijała północ, kiedy szłam do gabinetu, siadałam za biurkiem i usiłowałam pisać 
artykuł. Ale z George'em w pobliŜu, tak jak 
89 
z małym dzieckiem, niemoŜliwością było skupić się na pracy. Miałam obowiązek ratować go 
na schodach. Wkrótce teŜ pojawiła się konieczność częstszych spacerów. Potem wdrapywał 
mi się na kolana, uniemoŜliwiając pisanie, bo za kaŜdym razem, gdy zapadał w drzemkę, 
trącał pyskiem klawisze i posyłał moją niezapisaną pracę w elektroniczną próŜnię. 
Najbardziej rozpraszające było jego nieustanne szczekanie. Stał przy moim biurku, przez 
wiele godzin ujadając z otępiającą regularnością. Dlaczego szczekał? Bo był głodny. Nie na 
tyle, by zaryzykować zjedzenie zdrowych chrupek z miski, ale wystarczająco, by całkiem 
obrzydzić mi Ŝycie. Protest przy pierwszej próbie podania mu suchej karmy przeszedł w 
ciągłą wojnę, w czasie której oręŜem była siła woli. 
Kiedy dłuŜej nie mogłam znieść szczekania, zanosiłam George'a do kuchni i sadzałam go 
przed miską suchej karmy. Po kilku sekundach uszczęśliwienie znikało z jego mordki, która 
marszczyła się w wyrazie Ŝałosnego smutku, a płomyk nadziei gasł w oczach. Zdawał się 
pytać: czy poza tym twardym Ŝwirem nic nigdy nie dostanie do jedzenia? Klęczałam na 
podłodze i próbowałam go karmić z ręki. Zrezygnowany zjadał jedną czy dwie chrupki, ale 
przez większość czasu po prostu odwracał głowę. 
Po dwóch tygodniach na suchej karmie George stał się apatyczny i nieszczęśliwy. Pyszczek 
mu schudł, a kiedy go głaskałam, czułam pod dłonią wystające Ŝebra. Miałam wraŜenie, Ŝe 
poniosłam klęskę jako matka- to znaczy pani psa. Znowu poszłam z nim do weterynarza. 
- Dlaczego nic nie chce jeść? - zapytałam, kładąc worek kości, którym teraz był George, na 
wadze. WaŜył zaledwie cztery i pół kilograma. - Co robię źle? 
Weterynarz o imieniu Greg był młodym i niepokojąco przystojnym kędzierzawym szatynem 
o wielkich niebieskich oczach. Uśmiechnął się do mnie uspokajająco i jak miałam nadzieję, 
zalotnie. 
90 
-  Wątpię, czy cokolwiek robi pani źle. 
-  Kiedy daję mu jedzenie, wygląda na nieszczęśliwego, niemal niespokojnego. Czy jest 
chory? 

-  Zbadałem go i z tego, co widzę, nie dolega mu nic poza brakiem apetytu. 
-  Wiem, ale... Czy to moŜliwe, Ŝe jest przygnębiony, bo zabraliśmy go od rodziny? 
-  Przygnębiony? - powtórzył weterynarz, podczas gdy George machnął ogonem, wyrzucając 
w powietrze butelkę ze środkiem dezynfekującym. 
-  Myśli pan, Ŝe... - Urwałam, niezdolna ująć w słowa mojej najgorszej obawy. 
-  Tak? 
Wzięłam głęboki oddech. 
-  Czy pana zdaniem moŜe cierpieć na апогехіа nerposa? Usta Grega drgnęły. 
-  Nigdy dotąd nie spotkałem się z psem, który świadomie chciałby się zagłodzić - zapewnił 
mnie, dokładając starań, by powściągnąć uśmiech. - George przypuszczalnie jest grymaśny, to 
cecha częsta u cavalierów. Protestuje przeciwko suchej karmie i stara się panią zmusić, Ŝeby 
dała mu pani coś innego. Ale czasami trzeba być okrutnym, Ŝeby być dobrym. Upierałbym się 
przy suchej karmie zawierającej wszystkie składniki, która na dłuŜszy dystans będzie dla 
niego zdrowsza. Jeśli w ciągu następnych kilku tygodni nie nastąpi poprawa, proszę go 
przyprowadzić. Dokładnie go zbadamy, moŜe teŜ zrobimy testy wątrobowe. 
-  Doskonale! 
-  Niech pani wypróbuje karmę o innym smaku, na przykład jagnęciny. Mam ją akurat pod 
ręką. - Otworzył torebkę i podsunął chrupkę Georgowi. Mój pies poŜarł ją błyskawicznie; 
myślałam, Ŝe się zadławi. - Proszę. Niewykluczone, Ŝe to odpowiedź na pani kłopoty. 
91 
Nabyłam nową karmę, płacąc za nią słono, i wróciliśmy do domu. Ale kiedy karma znalazła 
się w misce, George nie chciał nawet na nią patrzeć. Wolał ryzykować śmierć i trwałe 
kalectwo, kradnąc konserwowane mięso spod nosa Potworzycy Mog. Sytuacja się pogarszała. 
Za kaŜdym razem, gdy piekłam kurczaka, George wpadał w histerię i gorączkowo ujadał 
widząc, Ŝe z Joshuą siadamy do stołu. Szczekał jak szalony. Będąc na skraju wytrzymałości, 
ukradkiem rzucaliśmy George'owi kawałeczek kurczaka. Potem następny i następny. 
Zasadniczo jednak okazywałam stanowczość: ja wygram batalię o karmę, nie George. Skoro 
weterynarz twierdzi, Ŝe pierwszorzędna sucha karma zawierająca wszystkie niezbędne 
składniki jest najlepsza dla naszego psa, będzie ją jadł i koniec. 
Minęły dwa tygodnie, a George'owi apetyt wcale się nie poprawił. Poszłam do weterynarza i 
poprosiłam o znalezienie wyjścia z tej sytuacji. Weterynarz zostawił go na noc i 
przeprowadził rozmaite testy. Wyniki nie odbiegały od normy, a w dodatku George jadł 
wszystko, co mu dawali. 
-  Tak się zastanawiam... Czy karmi go pani kawałkami ze swojego talerza? - zapytał Greg, 
kiedy przyszłam odebrać mojego psa i zapłacić niebotyczny rachunek. 
-  Prawie wcale! - odparłam stanowczo. 
-  Bo wie pani, George wprawdzie nadal jest bardzo chudy, ale trochę przybrał na wadze, 
ś

ciślej rzecz biorąc czterdzieści dekagra-mów. - Greg zmruŜył oczy, niczym detektyw 

rozgryzający sprytnego przestępcę. - Coś musi jeść. 
-  Nie mam pojęcia, co to moŜe być. 
-  Dla własnego spokoju moŜe go pani co tydzień przyprowadzać na waŜenie, pielęgniarki 
będą notowały rezultaty. 
Przekonana, Ŝe mój biedny pies cierpi na zaburzenia łaknienia, co tydzień zabierałam 
George'a na waŜenie. Po raz pierwszy cieszyłam się, Ŝe Udi nie dzieli ze mną tego 
doświadczenia: miałby uŜywanie na całego. Zawsze uwaŜał, Ŝe jestem neurotyczną matką, 
która 
92 
niepotrzebnie trzęsie się nad zdrowiem i dietą Joshui. Oczywiście nie miał racji. 
Zachowywałam się całkowicie normalnie. Jeśli Joshua miał nieznacznie podwyŜszoną 
temperaturę, jak wszystkie matki podejrzewałam, Ŝe to początek groźnej choroby i 

telefonowałam do lekarza niezaleŜnie od pory nocy. A kiedy był przeziębiony, obklejałam mu 
klatkę piersiową plastrami Vick i wypełniałam pokój parą wodną. Kiedy wolał mroŜoną pizzę 
od robionej w domu zapiekanki ze szpinaku i ryby albo szarlotki, martwiłam się, Ŝe wjego 
diecie jest za duŜo soli, tłuszczu i cukru, natomiast brakuje w niej witamin, składników 
mineralnych, białka i błonnika. Teraz do szaleństwa niepokoiłam się posiłkami mojego psa. A 
sytuacja zamiast się poprawić, nagle bardzo się pogorszyła. 
Pewnego dnia, niemal w cztery miesiące od pojawienia się w naszym domu, George przestał 
w ogóle jeść. Rezygnując z suchej karmy, dawałam mu wshiskas, jajecznicę i pokrojoną pierś 
pieczonego kurczaka, ale niczego nie tknął, chociaŜ godzinami siedziałam koło niego na 
podłodze i próbowałam karmić go z ręki. Biedny George leŜał apatycznie, pozbawiony swej 
zwykłej radości i energii. A potem zaczął wymiotować: na dywany, sofy i dla lepszego efektu 
na moje łóŜko. Mój BoŜe, pomyślałam, nie tylko jest anorektykiem, ale i bulimikiem! W 
wymiocinach jaskrawiły się Ŝółte kawały jakiejś substancji. 
- Mamo, nie wiesz, gdzie podziała się moja piłka? - zapytał Joshua, przychodząc na górę, 
gdzie na kolanach sprzątałam kałuŜe. - Ta z Ŝółtej pianki? 
Złapaliśmy George'a, wskoczyliśmy do samochodu i pojechaliśmy prosto do weterynarza; tę 
drogę mój samochód odbywał tak często, Ŝe właściwie mógł tam trafić sam. Z oznakami 
Ŝ

ycia prawie takimi, jakie widać w porcji mięsa u rzeźnika, nasz najdroŜszy cavalier leŜał na 

stole do badania, podczas gdy Greg delikatnie uciskał go i dźgał, a my z Joshuą patrzyliśmy 
na to we łzach. Prześwietlenie wykazało, Ŝe jelita George'a pełne są gąbczastej substancji. 
Weterynarz nie zdecydował się na natychmiastową operację, zalecił natomiast, Ŝebym czujnie 
obserwowała George'a i przyszła z nim nazajutrz. 
93 
Joshua i ja przez całą noc czuwaliśmy przy George'u. Potworzy-ca Mog siedziała z nami, 
mrucząc z zadowoleniem. Rano przeŜyła wielkie rozczarowanie, bo jej rywal odzyskał siły. 
Po kolejnych dwóch prześwietleniach Greg uznał, Ŝe operacja jest zbędna, choć i bez niej 
rachunek za rentgen i dwie konsultacje wyniósł sto dwadzieścia funtów. Resztki Ŝółtej 
substancji pojawiły się dwadzieścia cztery godziny później na przejściu dla pieszych na High 
Streat w Hampstead. Oszczędzę wam detali. 
George w niezwykle wyrazisty sposób dał do zrozumienia, Ŝe raczej będzie jadł cokolwiek 
niŜ suchą karmę. Na dnie serca nie mogłam go winić, ja teŜ nie chciałabym jej jeść. Nie chcąc 
wyrzucać wielkiej torby karmy, którą kupiłam, rozrzuciłam chrupki po trawniku, 
spodziewając się, Ŝe zjedzą je ptaki. Pomyliłam się, lisy takŜe ich nie ruszyły. Przez kilka 
tygodni leŜały na trawie jak brunatne kamyczki, później rozłoŜyły się i wsiąkły w ziemię. 
Tak samo jak w przypadku łóŜek i siedzenia na sofach, teraz teŜ George postawił na swoim. 
Pokonał nawet Grega: po incydencie z piłką Greg przepisał tymczasową dietę składającą się z 
kosztownych konserw dla psich rekonwalescentów, które mój cavalier z rozkoszą pochłaniał. 
Później wrócił do pieczonego kurczaka, po którym dostawał pieczonego kurczaka i dla 
urozmaicenia pieczonego kurczaka zmieszanego z wshiskas Potworzycy Mog, gdy kotka nie 
patrzyła. Skończyło się teŜ wieczne ujadanie. Wreszcie nasz pies był szczęśliwy - na chwilę. 
10 
marcu 1990 roku moja siostra postanowiła przedstawić mi pewnego męŜczyznę. Wiedziała, 
Ŝ

e oboje z Joshuą przechodzimy powaŜny kryzys. Dziewięć miesięcy po śmierci Udiego 

wreszcie do nas dotarło, Ŝe on nigdy nie wróci, a chociaŜ George swymi wybrykami 
poprawiał nam nastrój, nie mógł naturalnie całkowicie rozproszyć smutku. 
Wszyscy w rodzinie Ŝyli w cieniu podwójnej śmierci, która spadła na nas poprzedniego roku 
w czerwcu, a najbardziej przeŜywał to mój syn. Niepewny i smutny, z dnia na dzień domagał 
się większej uwagi, a ja nie najlepiej sobie z tym radziłam. Próbowałam wznieść się ponad 
jego zmienne nastroje, by utrzymać nasze Ŝycie w jakiej takiej równowadze, ale nieuchronnie 
razem z nim dawałam się wciągać wirowi. Drobne sprzeczki o sprawy codzienne: co będzie 

na kolację albo o której Joshua powinien iść spać, szybko przekształcały się w wielkie 
awantury, a nie było trzeciej osoby, która podjęłaby się mediacji albo ustaliła obowiązujące 
zasady. 
Sue, moja matka, Tabby i Hannah udzielały nam jak zawsze niezwykłego wsparcia, w 
ostatecznym rozrachunku jednak to ode mnie zaleŜało, co się stanie. Nie mogłam absolutnie 
dopuścić, by Joshua się załamał. Musiałam teŜ siebie chronić od załamania i wrócić do pracy. 
95 
Oboje musieliśmy iść dalej, stworzyć dla siebie nowe Ŝycie bez znaczącej obecności Udiego. 
Wszystko to jednak łatwiej było powiedzieć, niŜ zrobić. 
Przyjaciel Sue, Anthony, był znakomitym architektem tuŜ po sześćdziesiątce. On takŜe był 
wdowcem, jego piękna młoda Ŝona umarła na raka piersi osiem lat wcześniej. MoŜe właśnie 
fakt, iŜ oboje utraciliśmy partnerów, przyciągnął nas do siebie, bo wbrew moim 
oczekiwaniom od razu przypadliśmy sobie do gustu. UwaŜałam, Ŝe Anthonyjest fantastyczny, 
i myślę, Ŝe on teŜ musiał mnie polubić, poniewaŜ nie uciekł z krzykiem do najbliŜszego 
wyjścia na widok mojego stadka, chociaŜ nie lubił psów i szczerze nie znosił kotów. 
Jak powiedział nam podczas kolacji, którą dla nas urządziła Sue, jego zmarła Ŝona Jackie 
miała trzy koty, nazywały się Dinsdale, Gin-ger i Norman. Anthony Ŝadnego nie darzył 
szczególną sympatią, ale Norman, która wbrew męskiemu imieniu była kotką, szczególnie 
działała mu nerwy. Mimo Ŝe drobnej budowy, była niesamowicie niezaleŜna, absolutnie 
nieustraszona i złośliwa. Spotykając doga olbrzyma, który mieszkał piętro niŜej, Norman 
rzucała się na niego jak rakieta, lądując mu na grzbiecie i wbijając w skórę pazury. 
Pewnego dnia, gdy Jackie była w pracy, ich córki w szkole, a Anthony pracował w domu, 
koty zaczęły mu skakać po desce kreślarskiej. 
- Wszystkie trzy dranie naraz. Nagle poczułem, Ŝe to za wiele. 
Bez namysłu zamknął Norman w kartonowym pudle, wsadził pudło do samochodu i pojechał 
z Camden Town na Hampstead. Tam poszedł do najbardziej oddalonego i porośniętego 
drzewami zakątka Heath, wypuścił Norman z pudła, po czym sam wrócił do samochodu. 
Wiedział, Ŝe postępuje okropnie, ale nie potrafił się powstrzymać. 
Tamtego wieczoru Jackie razem z córkami, Lara i Alice, wyszły do ogrodu, Ŝeby jak zwykle 
zawołać koty na kolację. Dinsdale i Ginger posłuchały, ale Norman nigdzie nie było. Pytały 
Anthony'ego, czyjej nie widział. Odpowiadał przecząco. Przez kilka następnych dni rytuał 
96 
się powtarzał. Dziewczynki chodziły po okolicznych ulicach, szukając kota, Jackie 
telefonowała do pogotowia dla zwierząt, ale po Norman wszelki ślad zaginął. 
Anthony obserwował to wszystko z boku, dręczony poczuciem winy, choć teraz było juŜ za 
późno, Ŝeby cokolwiek poradzić na tę sytuację. Sądził, Ŝe juŜ nigdy nie zobaczy Norman. 
Mniej więcej sześć tygodni później po powrocie z pracy powitały go rozradowane córki. 
- Zgadnij, co się stało? Norman wróciła! - krzyczały podniecone. 
Anthony wszedł do kuchni. Na stole siedziało jego przeznaczenie, chudsze, brudniejsze, 
bardziej pokryte parchami i zŜarte przez pchły niŜ wcześniej. Obrzuciła Anthony'ego 
oskarŜycielskim spojrzeniem, ale wiedział, Ŝe jego sekret jest przy niej bezpieczny. Gdzie 
była przez te sześć tygodni? A co waŜniejsze, w jaki sposób znalazła drogę powrotną do 
Camden Town? 
Anthony zdawał sobie sprawę, Ŝe zachował się paskudnie, sposób jednak, w jaki opowiedział 
tę historię, sprawił, Ŝe nawet taka miłośniczka zwierząt jak ja pokładała się ze śmiechu. Tylko 
mój szwagier Philip jakoś nie potrafił dostrzec w niej zabawnych aspektów. Nie jestem 
pewna, czy kiedykolwiek wybaczył Anthony'emu. 
MoŜna by pomyśleć, Ŝe dziewięć miesięcy po śmierci męŜa to stanowczo za wcześnie na 
rozpoczynanie nowego związku, ale dla mnie było to błogosławieństwo, niemal cud. Po 
latach bycia samej albo pozostawania w przelotnych związkach, które nieodmiennie kończyły 

się fatalnie, uwielbiałam ów trzynastoletni okres spędzony z Udim, i to zarówno ze względu 
na zwyczajne domowe sprawy, jak i te bardziej podniecające. Najmniej zaleŜało mi na tym, 
Ŝ

eby znowu być samotną, ale los zdecydował inaczej i w tej kwestii nie miałam nic do 

powiedzenia. A teraz poznałam Anthony'ego. Nie czułam wyrzutów sumienia z tego powodu, 
poniewaŜ Udi przed śmiercią powiedział mi, Ŝe ma nadzieję, iŜ wkrótce znajdę nowego 
partnera. Zakładał się nawet, kto nim będzie, ale się pomylił. 
7-Moje Ŝycie z... 
97 
Nie oczekiwałam, Ŝe znowu się zakocham, w dodatku tak szybko po śmierci Udiego, ale tak 
się stało. Anthony wpadł w moje Ŝycie jak powiew wiosennego powietrza. Był utalentowany, 
ciepły, inteligentny i potrafił mnie rozśmieszyć. Lubił dobre jedzenie i kino, surową urodą nie 
ustępował bohaterom harleąuinów. Doskonale się ubierał (garderobę miał pełną 
nieskazitelnych swetrów Prądy i marynarek Armaniego) i miał bzika na punkcie sprawności 
fizycznej: podnosił cięŜary, co rano biegał i uwielbiał rugby. Jaka kobieta mogłaby się mu 
oprzeć? 
Co waŜniejsze, poniewaŜ łączyły nas podobne doświadczenia, Anthony intuicyjnie rozumiał, 
przez co przechodzę, nie musiałam mu nic mówić. Od śmierci jego Ŝony minęło juŜ osiem lat 
i pokazał mi, Ŝe Ŝycie niekoniecznie musi się kończyć po stracie partnera. Po drugiej stronie 
Ŝ

ałoby istniał inny świat, który - czy starczy śmiałości, by to powiedzieć? - moŜe być 

ekscytujący. 
Bardzo lubiłam Anthony'ego. Polubiłam teŜ jego cztery urocze, inteligentne dorosłe córki: 
Larę i Alice po zmarłej Ŝonie oraz Cin-dy ijustine z poprzedniego małŜeństwa. Jeśli nawet 
snułam fantazje o nas wszystkich tworzących jedną wielką szczęśliwą rodzinę, szybko 
musiałam z nich zrezygnować. Bo Joshua nie znosił Anthony'ego. 
JuŜ wtedy zdawałam sobie sprawę, Ŝe to było do przewidzenia. Dziewięć miesięcy stanowiło 
okres o wiele za krótki dla mojego syna, by mógł brać pod uwagę pojawienie się innego 
męŜczyzny na scenie. Nie miał pojęcia, jakie konsekwencje wypłyną z faktu, Ŝe czasami 
jadłam kolację z mierzącym ponad metr osiemdziesiąt facetem, który podnosi cięŜary. Kim 
jest ten potęŜny, muskularny nieznajomy, który raz na tydzień przychodzi do naszego domu? 
Czy będzie się starał zająć miejsce ojca Joshui? Czy stanie między nami? Wprowadzi się do 
nas, zacznie rozkazywać Joshui? W rzeczywistości Ŝadna z tych ewentualności nie wchodziła 
w grę, ale dziewięcioletni Joshua nie mógł tego wiedzieć. Wiedział tylko, Ŝe stracił ojca, a 
teraz bał się, Ŝe straci takŜe mnie. Zapewniałam go, Ŝe nikogo na świecie nie kocham tak 
98 
bardzo jak jego i Ŝe zawsze będzie dla mnie najwaŜniejszy, ale moje słowa padały w próŜnię. 
Anthony, urodzony optymista, był przekonany, Ŝe zdobycie sympatii Joshui jest moŜliwe, 
choć niełatwe. Pewnego wieczora przyniósł oddział miniaturowych mechanicznych robotów i 
spędził dwie godziny, wyjaśniając ich działanie i bawiąc się z moim synem w kuchni. 
Lodowaty stosunek Joshui do Anthony'ego lekko stopniał, ale to nie trwało długo. Kiedy 
kilka miesięcy później Anthony zabrał go do swojej pracowni architektonicznej i pokazał mu 
warsztat, w którym zręczni rzemieślnicy wykonywali miniaturowe modele projektowanych 
przez niego niezwykłych minimalistycznych budynków, Joshua przyglądał się im w 
pogardliwym milczeniu. 
Nadmiernie być moŜe wyczuleni na emocje Joshui, dokładaliśmy wszelkich starań, by unikać 
przy nim intymnych gestów. Jeśli na przykład byliśmy w kuchni i trzymałam Anthony'ego za 
rękę, puszczałam ją niczym rozŜarzony węgiel, gdy słyszałam zbliŜające się ku nam gniewne 
tupanie mojego syna, a jeśli siedzieliśmy obok siebie na sofie, odskakiwaliśmy jak magnesy o 
jednakowych znakach, kiedy Joshua z podejrzliwą miną wpadał do salonu. W Ŝaden sposób 
nie poprawiało to jednak sytuacji. Podczas kaŜdej wizyty Anthony'ego Joshua wałęsał się po 

domu jak Hamlet, ksiąŜę Danii, po zamku Elsy-nor. Niemal słyszeliśmy, jak mówi: „Słabość, 
na imię ci kobieta!" 
Biedny Anthony! Przychodził do mnie po dniu cięŜkiej pracy z nadziejami na romantyczny 
wieczór, tymczasem musiał siedzieć na sofie oddalony ode mnie o pół metra, z George'em 
zwiniętym w kłębek między nami, Potworzycą Mog usadowioną na poręczy obok niego i 
pazurami drącą obicie oraz Policją Moralną (znaną teŜ jako Joshua) patrolującą salon dla 
pewności, Ŝe między nami nie zachodzi Ŝaden fizyczny kontakt. Cud prawdziwy, Ŝe jakoś to 
znosił. 
Biedny Joshua! Do Ŝalu po śmierci ojca dołączyły teraz gniew, przeraŜenie i dezorientacja. 
Widział, Ŝe Ŝycie zaczyna być lepsze, ale tylko dla mnie, nie dla niego. Wynikało to z braku 
równowagi: ja, jego 
99 
matka, mogłam znaleźć nowego partnera, za to on nigdy nie znajdzie nowego ojca. Kiedy 
umarł Udi, Joshua stracił kogoś, kogo nie da się zastąpić. To sprawiało, Ŝe czułam potworne 
wyrzuty sumienia. 
RozwaŜałam, czy nie zerwać z Anthonym dla dobra Joshui, ale jakiś głos wewnętrzny mówił 
mi, Ŝebym tego nie robiła. Czy byłam egoistką? Być moŜe. Syn był dla mnie najwaŜniejszy, 
stanowił cel mojej egzystencji, równocześnie jednak wiedziałam, Ŝe muszę mieć jakieś Ŝycie 
poza domem, jeśli chcę pozostać przy zdrowych zmysłach. Utrata Udiego i ojca w przeciągu 
dwóch tygodni nauczyła mnie, Ŝe Ŝycie jest nazbyt kruche i cenne, by je marnować. Musiałam 
łapać szczęście, kiedy było to moŜliwe, i to dla dobra nas obojga, mojego syna i mnie. Syn 
niewielką będzie miał ze mnie korzyść, jeśli pogrąŜę się w rozpaczy. Poza tym Anthonyjest 
człowiekiem zajętym, który cieszy się swoją niezaleŜnością. O ile wiedziałam, nie brał pod 
uwagę wspólnego zamieszkania, a poniewaŜ nie bywał u nas ciągle, Joshua musiał znosić 
jego obecność tylko od czasu do czasu. 
JednakŜe wszystkie te samousprawiedliwienia nic nie znaczyły, kiedy patrzyłam na nadąsaną 
buzię Joshui, dawałam się wciągać w długie, gorzkie awantury, które prowadziły nas donikąd, 
albo zastawałam go płaczącego, bo jakiś mały wredny brutal w szkole wyśmiewał się z niego, 
Ŝ

e nie ma ojca. Martwiąc się przygnębieniem Joshui i faktem, Ŝe tracę kontrolę nad sytuację, 

zaprowadziłam syna do terapeuty rodzinnego. To był mądry człowiek, udzielił mi 
przypuszczalnie najlepszej rady, jaką rodzic moŜe usłyszeć: „Niech się pani nie daje wciągać 
w bezsensowne kłótnie. I proszę pamiętać, on jest dzieckiem, pani osobą dorosłą. Pani musi 
przejąć prowadzenie. On tego potrzebuje". 
Od tamtej chwili przy posiłkach nie siedziałam naprzeciwko Joshui, ale przeniosłam się na 
miejsce Udiego u szczytu stołu. Gest ten, choć drobny, pomógł mi zdobyć rodzicielski 
autorytet. Przestałam pytać Joshuę o radę w kaŜdej rodzinnej sprawie, tylko sama 
podejmowałam decyzję i informowałam go o niej. Na początku Joshua strasz- 
100 
liwie protestował, szybko jednak nauczył się, Ŝe „nie" oznacza „nie" oraz Ŝe są sytuacje, w 
których sprzeciw nie przynosi skutku. 
Gdyby tylko radzenie sobie z George'em było takie łatwe! 
Miałam nadzieję, Ŝe Joshua z czasem polubi Anthony'ego. ChociaŜ jednak spotykaliśmy się 
od pół roku, mój syn w najlepszym razie traktował go chłodno, w najgorszym okazywał 
otwartą wrogość; to było jak powtórka z relacji między George'em a Potworzycą Mog. Mimo 
Ŝ

e Anthony był uosobieniem dobroci i cierpliwości, Joshua odnosił się do niego niegrzecznie, 

ignorując moje polecenie, Ŝe wprawdzie nie musi go lubić, musi natomiast być wobec niego 
uprzejmy. Mój nowo nabyty autorytet najwyraźniej nie był aŜ tak wielki. Joshua wciąŜ 
odmawiał przywitania się z Anthonym, przerywał mu, gdy ten się odzywał, i ucinał wszelkie 
próby nawiązania rozmowy. W gruncie rzeczy jedyne słowa, jakie Joshua z niejakim 
entuzjazmem wypowiedział do Anthony'ego, brzmiały: „Do widzenia". 

11 
N egatywna reakcja Joshui na mój nowy związek była rzeczą absolutnie naturalną. 
Spodziewałam się, Ŝe syn da mi się we znaki, i nie rozczarowałam się. Nie oczekiwałam 
natomiast, Ŝe dołączy do niego George. 
Anthony'emu było przykro z powodu stosunku Joshui do niego, ale moje zwierzaki to była 
zupełnie inna sprawa. Próbowałam przekonać Anthony'ego, Ŝe cudownie mieć je przy sobie, 
nie było to jednak łatwe, wziąwszy pod uwagę jego dawne doświadczenia z kotami. 
Potworzyca Mog była jak zwykle potworna i złośliwa, niemal jak druga Norman, a latem 
1999 roku George przeŜywał psie dojrzewanie. W maju spędził kilka dni u hodowcy, bo 
wyjechaliśmy z Joshuą na ferie, i wrócił do domu kompletnie odmieniony. Testosteron zaczął 
w nim szaleć i błyskwjego oczach oznaczał teraz coś innego niŜ przy-milność przytulanki. 
Od tamtego czasu objawiał swoją męskość w domu, podnosząc nogę, zwłaszcza w pokoju 
Joshui. Skakał po moim łóŜku, zostawiając ślady brudnych łap na pościeli, opróŜniał kaŜdy 
kosz na śmieci i gryzł jego zawartość, strasznie przy tym bałaganiąc. Domagał się, Ŝebym 
brała go na kolana, nawet gdy pracowałam, a chociaŜ wyrzucałam go 
102 
z sypialni w te noce, gdy był u mnie Anthony, skrobał w drzwi o trzeciej albo czwartej nad 
ranem, na próŜno usiłując dostać się do środka. 
Latem wpadłam na pomysł, Ŝe „rodzinne spacery" po Heath z George'em mogą złagodzić 
rosnący konflikt międzyjoshuą a Antho-nym oraz Anthonym a George'em. Jak mogłam być 
aŜ tak głupia? Joshua z ponurą miną wlókł się za nami, George natomiast coraz bardziej 
interesował się płcią odmienną. Gdy tylko zwęszył suczkę, napinał smycz, i natychmiast po 
spuszczeniu ze smyczy znikał w zaroślach i nie reagował na wołania. 
- Zwykle taki nie jest - zapewniałam Anthony'ego, ale to go nie przekonywało. 
Minuty mijały, a po George'u wciąŜ nie było śladu. Joshua zaczynał się martwić i złościć, we 
mnie rosło napięcie, a Anthony'ego, co zrozumiałe, ogarniało zniecierpliwienie. „Czy tego 
psa nie powinno się wytresować?" - zapytał zirytowany, gdy w szybko zapadającym zmroku 
nieobecność George'a przedłuŜyła się do pół godziny. 
Roześmiałam się: „wytresować"? Czy tresura psu jest rzeczywiście potrzebna? PrzecieŜ w 
mojej rodzinie nikt nigdy nie zadawał sobie trudu, Ŝeby tresować psa! W latach 
pięćdziesiątych moi dziadkowie ze strony mamy, Laura i Phil, mieli czarnego cocker spaniela 
o niepo-zostawiającym pola wyobraźni imieniu Black, który swobodnie biegał po 
Cricklewood, przedmieściu północnego Londynu, gdzie wówczas mieszkaliśmy. ChociaŜ 
zamykano go w domu przy Dicey Ave-nue, kiedy babcia wychodziła do pracy, Blackie 
nieodmiennie uciekał i podąŜał za nią na przystanek autobusowy przy Cricklewood 
Broadway, oddalony prawie o półtora kilometra. Po drodze przyłączały się do niego inne psy 
z sąsiedztwa, kiedy więc moja elegancko ubrana babcia z utlenionymi włosami docierała do 
celu, zawsze prowadziła procesję kilkunastu szczekających psów, zupełnie jak psia wersja 
Szczurołapa. Blackie wskakiwał za nią do autobusu, porzucając kumpli na rzecz 
niebezpieczeństw czyhających w sklepach. PoniewaŜ jednak salon babci na West Endzie, w 
którym projektowała i szyła ślubne 
103 
suknie, nie był właściwym miejscem dla zabłoconego i śliniącego się psa, wysadzała 
Blackiego na jednym z przystanków przed Kilburn i zostawiała go, by w tamtych relatywnie 
beztroskich czasach sam odnajdywał drogę do domu, co zawsze mu się udawało. 
Blackie często wpadał do nas, a mieszkaliśmy kilka przecznic od dziadków, by odwiedzić 
pudlicę Gigi. W przeciwieństwie do rasowych okazów z wywoskowanymi nogami i 
pomponami w nieoczekiwanych miejscach, które widuje się na wystawach, naszą Gigi sploty 
sierści pokrywały od stóp do głów. Pomimo niechlujnego wyglądu była bez wątpienia 
femmefatale naszej dzielnicy. Kiedy w czasie ciecz-ki zamykano ją w domu, banda jurnych 

kundli gromadziła się pod oknami i urządzała godowy koncert. Jeśli Gigi udało się wymknąć, 
a udawało się niemal zawsze (najwyraźniej Blackie nauczył ją paru sztuczek), bez chwili 
wahania razem z wybrankiem zabierała się do rzeczy, często na podjeździe naszego bliźniaka, 
gdzie widzieli ją wszyscy sąsiedzi. 
- Znowu to robi! - krzyczała z gniewem moja mama, spoglądając przez okno. Uzbrojony w 
wiadro zimnej wody ojciec wychodził, by połoŜyć kres zabawie, zwykle jednak pojawiał się 
za późno. Kilka miesięcy później wydawała na świat dziwnie wyglądające, ale słodkie 
szczenięta. Rodzice tygodniami gorączkowo musieli szukać im domów. 
Kiedy miałam osiem lat, przeprowadziliśmy się z Cricklewood do obszernego mieszkania 
niedaleko Baker Street na West Endzie. Siostra i ja nie miałyśmy pojęcia, Ŝe Gigi jest bardzo 
chora. W tamtym czasie uwielbiany przez nas dziadek umarł na raka płuc w wieku 
pięćdziesięciu ośmiu lat; rodzice nie chcieli przekazywać nam kolejnych złych wieści, 
powiedzieli więc, Ŝe trzymanie psa w mieszkaniu byłoby nie w porządku, dlatego Gigi dla 
własnego dobra zamieszka na farmie na wyspie Wight. Na dźwięk słów „farma na wyspie 
Wight" juŜ zawsze będzie ściskało mi się serce: jako dorosłe kobiety dowiedziałyśmy się z 
Sue, Ŝe nie było Ŝadnej farmy, tym eufemizmem rodzice określili eutanazję. 
104 
Mimo iŜ w tamtym czasie nie miałam pojęcia, co naprawdę stało się z Gigi, nie mogłam 
otrząsnąć się z Ŝalu po ukochanym psie i naszym małym ogródku. Płakałam, Ŝe odsyłając 
Gigi na wieś, a mnie zmuszając do Ŝycia w miejskim mieszkaniu, rodzice chcą mnie zabić. 
Pod wpływem wyrzutów sumienia (wcale nie knuli intryg mających na celu moją śmierć, 
chcieli natomiast poprawić nasze Ŝycie dzięki przeprowadzce z przedmieścia do centralnego 
Londynu) pewnego dnia udali się do Harrodsa i tam w znajdującym się na piętrze dziale 
zoologicznym kupili ośmiotygodniowego terriera Yorkshire dzięki niedawno nabytej karty 
kredytowej. Podając im wijący się kłębek brą-zowo-czarno-szarej sierści, sprzedawczyni 
powiedziała złowieszczo: „Tylko nie pozwólcie, Ŝeby wami rządził!" Rodzice wybuchnęli 
ś

miechem. Pomysł, Ŝe ta maleńka, drŜąca kulka moŜe kimkolwiek rządzić, wydał im się 

nieprawdopodobny. 
Powinni jednak byli posłuchać i od razu ją oddać. A przynajmniej na kilka miesięcy powinni 
zostawić szczeniaka w najbliŜszej szkole tresury. Niestety, był początek lat sześćdziesiątych i 
tego rodzaju psie organizacje jeszcze nie powstały. Rodzice nie mieli pojęcia, Ŝe puszysta 
kulka nie trzęsie się ze strachu, tylko z wściekłości; zawinęli ją w płaszcz mojej matki i 
przywieźli do domu w Hanover Gate Mansions, gdzie moja siostra i ja zakochałyśmy się w 
niej od pierwszego wejrzenia. 
To był Freddy, za którym moja mama wciąŜ tęskniła, mimo Ŝe od jego śmierci minęło 
dwadzieścia lat. Jako dorosły miał mniej niŜ trzydzieści centymetrów wzrostu, ale 
zdominował nasze Ŝycie na piętnaście lat. Nie naleŜał do najlepszych okazów swojej rasy 
(uszy miał zawadiacko przekrzywione, choć powinny być wyprostowane), w naszych oczach 
jednak był uosobieniem psiej urody. Ale próŜność nie leŜała w charakterze Freddy'ego. Kiedy 
mama wyszczotkowała mu sierść i zawiązała na głowie niebieską wstąŜkę, tylko raz zerknął 
na swoje odbicie w lustrze, po czym przeraŜony zwiał pod łóŜko. Długo i gwałtownie trząsł 
głową, wreszcie wyszedł, bardzo z siebie zadowolony i bez wstąŜki. 
105 
Udawał, Ŝe jest głuchy, kiedy przywoływaliśmy go w parku, za to słyszał odgłos odwijanego 
batonika Cadbury's Dairy Milk z odległości pięćdziesięciu metrów i w ciągu kilku sekund był 
juŜ przy nodze, błagając o kawałek. Zawsze wybredny, jeśli chodzi o jedzenie, w końcu Ŝywił 
się wyłącznie czekoladą i gotowanymi wołowymi sercami, które zalecił weterynarz. Mama, 
zbyt zakłopotana, by przyznać, Ŝe kupuje serca dla psa, mówiła rzeźnikowi, Ŝe ojciec bardzo 
je lubi, ale nie jestem pewna, czyjej wierzył. 

- Są dla niego, prawda? - mówił, celując oskarŜycielsko palcem w wijące się pod jej pachą 
stworzenie, i Ŝadne zaprzeczenia nie mogły go przekonać. 
Intensywny, mdlący zapach gotujących się serc towarzyszył mi przez całą młodość. Krojenie 
wielkich, ciemnobrązowych organów z aortami, zastawkami, komorami i ściętą krwią było 
zajęciem, od którego z siostrą ze wszystkich sił starałyśmy się wymigać. Sue jakimś cudem 
się udawało, mnie nie. Gdybym nie zdecydowała się studiować sztuk plastycznych, byłby ze 
mnie doskonały kardiochirurg. 
MoŜna by pomyśleć, Ŝe jedząc tyle serc, Freddy wyrośnie na słodkiego, serdecznego psa. Ale 
juŜ w szczenięctwie odznaczał się kłótliwością, która z wiekiem tylko się pogłębiała. Z jakich 
powodów wpadał w gniew? Nie miał na co narzekać w domu, bo wszyscy uwielbialiśmy go i 
rozpieszczaliśmy. A mimo to jak w przypadku Potwo-rzycy Mog nigdy nie moŜna było być 
pewnym, czy nie wbije ostrych ząbków w ciało, które akurat miał pod pyskiem. 
Szczotkowanie długiej, splątanej sierści związane było z takim ryzykiem jak włoŜenie dłoni w 
paszczę tygrysa. 
Freddy warczał i rzucał się na inne psy niezaleŜnie od ich rozmiaru. Szczekał jak szalony, 
kiedy przychodzili do nas goście, i wpadał w jeszcze większą histerię, kiedy wychodzili. 
Szczególną niechęcią darzył robotników: czyścicieli okien, śmieciarzy i wszystkich, którzy 
nosili berety. Weterynarz radził, Ŝeby go wykastrować, co 
106 
moŜe zmniejszyć jego agresję. Freddy nie ucieszył się z zabiegu -jaki samiec by się ucieszył? 
- i stał się jeszcze bardziej zrzędliwy niŜ wcześniej. 
Freddy miał naprawdę okropny zwyczaj, ale muszę o nim wspomnieć. Mimo iŜ 
wyprowadzano go regularnie na spacery do londyńskich parków, nigdy nie został porządnie 
przyuczony do czystości. MoŜe mylił róg sofy z uliczną latarnią. W piątkowe wieczory, kiedy 
moje obie owdowiałe babcie przychodziły na kolację (ojciec siedział między nimi przy stole i 
pił francuskie białe wino, które ochrzcił mianem Entre Deux Merę), Freddy czekał, aŜ mama 
zacznie podawać główne danie, po czym spoglądał na nią buntowniczo i podnosił nogę przy 
długich do ziemi zasłonach. Zbyt wstrząśnięta, by zwracać uwagę stołowników na to 
obrzydliwe zachowanie, mama patrzyła przeraŜona i nie reagowała, dopóki babcie się nie 
poŜegnały. Do tego czasu na zasłonach widniały niemoŜliwe do usunięcia plamy, a Freddy 
spał smacznie pod stolikiem, wyciąganie go i wtykanie jego nosa do mokrego dywanu nie 
robiło na nim większego wraŜenia. ChociaŜ umykał z podkulonym ogonem, drŜąc na całym 
ciele, w przeciągu minuty odzyskiwał równowagę i znowu robił to samo. 
Jestem przekonany, Ŝe gdybyśmy nie byli tak głęboko przywiązani do Freddy'ego, 
powędrowałby śladem Gigi na ową „farmę na wyspie Wight". Pomimo jednak jego 
rozlicznych wad bardzo go kochaliśmy. W przypadku Freddy'ego miłość oznaczała, Ŝe nigdy 
nie musiał za nic przepraszać. Nawet mojego ojca, który początkowo zarzekał się, Ŝe nie 
będzie się włączał do opieki nad Freddym, połączyła z naszym terrierkiem silna więź. W 
domu, gdzie był rodzynkiem pośród trzech kobiet, pies był jego jedynym męskim 
sojusznikiem. Po starciach z Ŝoną unoszoną na fali zmiennych emocji i dwoma burzliwymi 
nastoletnimi córkami ojciec odnajdywał u Freddy'ego odświeŜającą męską twardość, którą 
przypuszczalnie podziwiał. Freddy, choć pewnego wieczoru na wsi solidnie poszarpał go 
rozgniewany labrador, którego draŜnił zza Ŝywopłota, doŜył sędziwego wieku lat piętnastu 
107 
mimo słabego serca i chronicznego kaszlu, przy czym obie te dolegliwości wymagały 
kosztownych leków. 
Czy wytresowanie psa jest moŜliwe? - zadawałam sobie pytanie. Ku mojej uldze George w 
końcu się pojawi w obłoku wyraźnie nieprzyjemnego odoru. Zaciągnięty wbrew swojej woli 
do domu, nasikał w sypialni Joshui. Nie ulegało wątpliwości, Ŝe pora spróbować. PoniewaŜ w 
Ŝ

adnej okolicznej szkole tresury dla szczeniąt nie było wolnych miejsc, zadzwoniłam do 

prywatnego tresera, którego poleciła mi moja sąsiadka. Carol takŜe niedawno sprawiła sobie 
psa, sznaucera imieniem Snizz, a chociaŜ Snizz nie mogła pochwalić się wojskową 
dyscypliną, to przynajmniej reagowała na wołanie. 
Tak oto pojawił się Pete i jego mała metalowa kołatka, "według mnie był bardziej psim 
terapeutą niŜ treserem. Brał pięćdziesiąt funtów za godzinę i bez wątpienia tyle był wart, a 
gdyby zamiast czarnej brody miał siwą, moŜna by go wziąć za drugiego Freuda. W okrągłych 
szylkretowych okularach i sztruksowej marynarce ze skórzanymi łatami na łokciach wyglądał 
w kaŜdym calu na staroświeckiego uczonego. Do George'a podszedł od strony intelektualnej. 
Podczas gdy George leŜał na kanapie, jak przystało na pacjenta psychoterapeuty, i cicho 
pochrapywał, ja siedziałam naprzeciwko Pete'a przy kuchennym stole i opowiadałam mu o 
problemie czy raczej całym ich pęku z George'em: niekonsekwencja, nieposłuszeństwo, upór, 
niszczenie koszy na śmieci, Ŝałosny strach przed Potwo-rzycą Mog. Pete wzdychał, mruczał i 
kiwał głową ze zrozumieniem. Do tej pory o godnym poŜałowania zachowaniu moich 
zwierzaków mówiłam tylko mamie i siostrze, które kazały mi się zebrać w sobie i ostro za 
kaŜdym razem reagować, cudownie więc było zrzucić to z serca przed kimś, kto naprawdę 
mnie rozumiał. 
- Nie mogę dłuŜej tego znieść! - szlochałam, wycierając samotną łzę, która spływała mi po 
policzku. 
Pete poczekał, aŜ się uspokoję, potem powiedział: 
108 
-  Przede wszystkim musi pani zdać sobie sprawę, Ŝe sikanie George'a w domu nie ma nic 
wspólnego z panowaniem nad pęcherzem. Moim zdaniem on próbuje zwrócić na siebie pani 
uwagę. 
-  Właśnie! - odparłam. Zaraz jednak pomyślałam: czy George nie ma jej aŜ za duŜo? PrzecieŜ 
od świtu do zmroku siedem dni w tygodniu opiekowałam się nim. Ile uwagi moŜe 
potrzebować dość niewielki w końcu pies? Ale Pete był ekspertem, dołoŜyłam więc starań, by 
jego słowa przyjmować bez uprzedzeń. 
-  To, Ŝe jego ulubione miejsce do sikania znajduje się w pokoju pani syna, mówi niezwykle 
wiele o jego zamiarach. 
-  Naturalnie! Oczywiście! Naprawdę? 
-  O tak. PoniewaŜ nie udało mu się zyskać dominacji nad waszym kotem, George usiłuje 
zdominować Joshuę. Jego intencje są oczywiste. On chce rządzić Joshuą. 
Miałam ochotę odpowiedzieć, Ŝe George jest spanielem Cavalier King Charles, więc pewnie 
stąd mu się to bierze, ale powstrzymałam się od tej Ŝartobliwej uwagi i sama będąc 
domorosłym psychoterapeutą, sprzeciwiłam się teorii Pete'a, przedstawiając własną: 
-  Czy pana zdaniem George tęskni za towarzystwem psów? Bo widzi pan, mieszkał z 
licznym stadem do piątego miesiąca Ŝycia. Potem nagle my go wzięliśmy. MoŜe ma o to do 
nas pretensje. Mówię tak, bo kiedy na ferie zostawiliśmy go u innego hodowcy cavalierów, 
wydawał się uszczęśliwiony. W kaŜdym razie był uszczęśliwiony, kiedy po niego 
przyjechaliśmy. 
Prawdę mówiąc, sądząc z zachowania George'a, kiedy chcieliśmy go zabrać (odniósł się do 
nas z całkowitą obojętnością), bawił się jak nigdy w Ŝyciu. 
Pete posłał mi protekcjonalny uśmiech. 
-  MoŜe pani myśleć, Ŝe George był szczęśliwy, mieszkając u hodowcy - oznajmił. - MoŜe 
nawet sprawiał takie wraŜenie. Ale najprawdopodobniej był w depresji. 
109 
Co? Był w depresji, szalejąc po polach koło High Wycombe niczym statysta ze 101 spanieli 
cavalier king Charles"? 
-  Och, naprawdę pan tak uwaŜa? Pete z powagą pokiwał głową. 

-  Bez wątpienia tęsknił za towarzystwem ludzi. Proszę się zastanowić, ile uwagi mógł mu 
poświęcić hodowca, skoro było tam tyle innych psów? 
Uznałam, Ŝe Pete moŜe mieć rację. W domu George był obiektem niepodzielnej uwagi dwóch 
istot ludzkich przez większą część doby. Przemawialiśmy do niego, pieściliśmy, ratowaliśmy 
od kłów i pazurów Potworzycy Mog, rzucaliśmy piłeczki w próŜnej nadziei, Ŝe końcu się 
nauczy je aportować. Jednym słowem, reagowaliśmy na kaŜde machnięcie ogona i 
szczeknięcie. U hodowcy miał tylko nieograniczoną wolność i osiemnaście innych psów do 
zabawy - ach tak, jeszcze telewizję satelitarną oraz Super Nintendo. 
Pete zbił moją kolejną teorię: Ŝe George jest po prostu nie grzeczny. 
-  Wie pani - powiedział - nie istnieje nic takiego jak niegrzeczny pies. Są tylko psy źle 
rozumiane. George cierpi z braku szacunku do siebie. Obecnie potrzebuje pozytywnego 
wzmocnienia. Proszę chwalić jego dobre zachowanie i ignorować złe. 
- Jasne, rozumiem. Ale co mam robić, kiedy sika w pokoju Joshui? 
-  Proszę to ignorować. Nic nie mówić. Najgorszą rzeczą, jaką moŜe pani zrobić, to krzyczeć 
na niego albo wtykać mu nos w kałuŜę. To tylko pogłębi jego potrzebę zwracania uwagi. 
Proponuję, Ŝeby sprzątała pani bałagan, kiedy George'a nie będzie w pokoju. W Ŝadnym razie 
niech pani nie pozwala, Ŝeby widział, jak pani to robi. 
-  Oby. 
W szybkim tempie traciłam wiarę w Pete'a, wtedy jednak wyjął torbę z psimi przysmakami i 
małym metalowym urządzeniem, które wydawało odgłos taki jak kołatka. Wykorzystując 
przysmaki jako nagrody, a kołatkę jako „marker do podkreślenia poŜądanych reak- 
110 
cji" (słowa Pete'a, nie moje), nauczył George'a siadać, przychodzić do nogi i kłaść się na 
komendę, a wszystko w ciągu kilku minut. JuŜ samo to warte było pięćdziesięciu funtów. 
Owładnięta entuzjazmem na myśl o moŜliwościach wytresowania George'a, dałam się 
ponieść, gdy Pete wyszedł. 
-  Siad, George! - powiedziałam najbardziej zdecydowanym tonem, szczękając kołatką. 
Ku mojemu zachwytowi George usiadł, wyszczerzył zęby w uśmiechu i pomachał ogonem. 
Nadeszła pora na pozytywne wzmocnienie. 
-  Grzeczny piesek! Mądry piesek! - pochwaliłam, wkładając dłoń do torby. Zanim jednak 
zdąŜyłam wyjąć z niej przysmak, George skoczył ku mnie, wyrwał mi torbę i uciekł z kuchni. 
Kiedy go dogoniłam, po przysmakach nie został ślad, torba leŜała podarta na strzępy, a koło 
łóŜka Joshui widniała świeŜa kałuŜa. 
Czując, Ŝe całkowicie nie dorastam do sytuacji, zatelefonowałam do pani Coleman i 
zapytałam, czy naprawdę powinnam ignorować George'a, kiedy sika w domu. Pani Coleman 
wybuchnęła śmiechem. Treser wygaduje głupstwa, oznajmiła. Klaps zwiniętą gazetą w nos 
zwykle skutkuje w przypadku jej szczeniąt, a o ile wie, Ŝadne nie miało nigdy problemów 
emocjonalnych, kiedy dorosło. 
Pozostała kwestia coraz częstszych ucieczek George'a na Heath. Weterynarz powiedział, Ŝe 
powinnam go wykastrować, zanim wpadnie pod samochód w pogoni za suką albo zniknie na 
dobre. Po długich rozwaŜaniach i kilku kolejnych niemiłych spacerach z Anthonym ijoshuą 
pewnego dnia zawiozłam moją biedną psinę do weterynarza i dręczona wyrzutami sumienia 
zostawiłam go tam, by wykonano przeraŜający zabieg. 
12 
oŜe Narodzenie roku 1999 było drugim, które spędzaliśmy bez Udiego, i jak poprzednim 
razem czekałam na nie z cięŜkim sercem. Jak wszyscy rodzice pragnęłam, by moje dziecko 
cieszyło się świętami, które obchodziliśmy, mimo Ŝe byliśmy Ŝydami. JednakŜe i teraz 
czekały nas bolesne chwile. NiezaleŜnie od tego, w jaki sposób spędzaliśmy te dni i ile 
wysiłku wkładała reszta rodziny, by zapewnić Joshui wyjątkowe przeŜycia, BoŜe Narodzenie 

było dla niego czasem wdzięczności za to, co zyskał (mam tu na myśli jego prezenty), ale teŜ 
czasem, gdy opłakiwał to, co utracił. Bez ojca BoŜe Narodzenie nigdy nie będzie takie samo. 
To zawsze był wyjątkowy okres dla Udiego. Być moŜe dlatego, Ŝe jego dzieciństwo w 
powojennej Austrii znaczone było nędzą i towarzyskim ostracyzmem, entuzjazmował się 
ś

wieckim nastrojem świątecznym jak przerośnięte dziecko. Wyruszał na zakupy do Soho, 

Ham-łeys i Heals na swoim motocyklu, który w czasie drogi powrotnej do Hampstead miał 
kilkanaście toreb z zakupami powieszonych na kierownicy i był wyładowany prezentami jak 
sanie Świętego Mikołaja. Były tam srebrne bransolety dla Hannah, zabawki i róŜne 
urządzenia dla Nathaniela i Joshui, luksusowe kosmetyki i słoje ulubionych pikli 
112 
dla Tabby oraz często biŜuteria dla mnie. Mimo iŜ motocykl był dość mały, czasami z tyłu 
przywiązane miał wielkie pudła z elektrycznymi gadŜetami w rodzaju ekspresu do kawy, a 
raz nawet stolik. 
W czasie boŜonarodzeniowych wypraw do Heals Udi zawsze odwiedzał dział z dekoracjami, 
gdzie kupował najbardziej ekstrawaganckie i piękne bombki, jakie tylko mógł znaleźć. W 
domu dodawał je do tych, które nazbierał przez lata, i układał na sofie. Potem z Jo-shuą 
usadowionym niebezpiecznie na czubku drabiny ubierali nasze potęŜne drzewko. Mały 
gustowny świerk, jakie widuje się w oknach wystawowych sklepów, ozdobiony tylko 
jednokolorowymi kokardami, nie był dla Udiego. Jego choinka miała całe dwa metry 
wysokości i była tak gęsta, Ŝe zajmowała niemal połowę naszego salonu, a kiedy Joshua 
kończył zawieszanie ozdób, Ŝadna gałązka nie pozostawała naga. Pomiędzy jaskrawo 
zdobionymi, kolorowymi bombkami, malowanymi drewnianymi figurkami, staroświeckimi 
cukierkami, Świętymi Mikołajami z czekolady i grubymi łańcuchami z połyskliwej lamety 
przeplecione było trzy albo cztery oddzielne zestawy lampek, z czego co najmniej jeden 
muzyczny. Mieliśmy kiedyś wyprodukowane w Chinach lampki, które wygrywały czternaście 
melodii; między nimi ku swemu zdumieniu rozpoznałam hymn socjalistów znany jako 
Międzynarodówka albo Czerwony sztandar - tak w kaŜdym razie sądziłam, dopóki Udi nie 
powiedział mi, Ŝe jest to melodia tradycyjnej niemieckiej pieśni zatytułowanej O 
Tannenbaum, czyli O choinko, która w Iowie, Marylandzie, Michigan i New Jersey 
wykorzystana została w hymnach stanów. 
Na naszym drzewku były teŜ prawdziwe świece na specjalnych metalowych klipsach, Udi 
bardzo się przy nich upierał. Pamiętał je z rodzinnej Austrii, gdzie co najmniej w trzech albo 
czterech domach spowodowały poŜar, dlatego do Wigilii ich nie zapalaliśmy. Kiedy 
nadchodził wieczór, stałam obok z osobistą kuchenną gaśnicą (chyba jedyna potencjalnie 
uŜyteczna rzecz oprócz pułapki na myszy, jaką kiedykolwiek nabyliśmy z katalogu 
Innovations), a Udi gasił wszystkie 
8 - Moje Ŝycie z 
113 
lampy i przykładał zapałkę do knotów. Z migoczącymi w ciemności ognikami choinka 
wyglądała przepięknie. Podziwialiśmy ją przez jakieś pięć minut, po czym gasiliśmy świece. 
To było bezpieczne - albo tak nam się wydawało. 
Raz w sylwestra urządziliśmy wielkie przyjęcie dla rodziny i przyjaciół, w rodzaju 
swobodnych, międzypokoleniowych spotkań, na które niegdyś tak lubiłam chodzić do domu 
mojej przyjaciółki Jenny. Nasz salon zapełniony był świetnie się bawiącymi małymi dziećmi, 
nastolatkami i dorosłymi. Udi, choć tak kochał Ŝycie, rzadko przesadzał z alkoholem, ale 
tamtego wieczora wypił o kilka kieliszków za duŜo i postanowił zapalić świeczkę na choince. 
-  Nie bądź taką neurotyczką! - powiedział mi, kiedy protestowałam, Ŝe to zbyt niebezpieczne, 
skoro w domu jest tyle osób. - Nie ruszę się stąd i będę miał oko na drzewko! 

I tak robił - dopóki jego zamglony wzrok nie padł na deser na kuchennym stole i bez namysłu 
poszedł tam, Ŝeby poczęstować się czekoladowym musem. Niedługo potem czteroletnia 
Jessica przybiegła do mnie podekscytowana. 
-  Ciociu, choinka się pali! 
Rozbawił mnie sposób, w jaki przekręciła znaczenie tych słów. 
-  Nie, kochanie, są na niej elektryczne lampki... O mój BoŜe! Od świecy ogniem zajęła się 
gałązka i małe płomyki rozbiegły 
się na wszystkie strony niczym armia czerwonych i Ŝółtych mrówek. Cała wysuszona na 
popiół choinka, opleciona elektrycznymi kablami, za chwilę miała zapłonąć jak pochodnia. 
Krzycząc na wszystkich, Ŝeby się cofnęli, złapałam dwie poduchy z sofy i zaczęłam machać 
nad nimi przed palącą się gałązką, próbując w ten sposób zgasić ogień. Moje intuicyjne 
działanie odniosło wręcz przeciwny skutek, zwiększając dopływ tlenu i powodując 
rozprzestrzenienie się poŜaru. Nic dziwnego, Ŝe wyrzucono mnie z harcerstwa. 
Kilka sekund później Udi przybiegł z naszą osobistą kuchenną gaśnicą po to tylko, by się 
przekonać, Ŝe nie ma zielonego pojęcia, 
114 
jak się ją obsługuje. Ja teŜ nie miałam. śadne z nas nie było w stanie przeczytać instrukcji, bo 
literki były za małe, a brakowało czasu na poszukanie okularów. Kiedy ogniem zajął się pień, 
nasz przyjaciel Nigel heroicznie zdusił ogień gołymi rękami, przy okazji przewracając 
choinkę. 
-  Jak mogłeś być taki głupi?! - wrzasnęłam na Udiego, kiedy otworzyliśmy okna, by 
wypuścić dym, i zajęliśmy się szacowaniem strat: rozbite bombki, podłoga zasypana 
igliwiem, przypalone poduchy, poczerniałe od sadzy białe ściany. - Mogłeś nas wszystkich 
zabić! 
-  Ale jestem pewien, Ŝe zdmuchnąłem świecę! - protestował słabo. ChociaŜ starczyło mu 
przyzwoitości, by sprawiać wraŜenie skruszonego, niedługo potem śmiał się głośno i przez 
długi czas zabawiał gości tą historią. 
Kiedy Joshua budził się w pierwszy dzień świąt, zwykle o jakiejś nieludzkiej porze w rodzaju 
piąta nad ranem, przynosił swoją skarpetę do naszej sypialni i wyrzucał zawartość na łóŜko. 
Jego ojciec, producent telewizyjny, filmował całą scenę z tą samą profesjonalną starannością, 
z jaką podchodziłby do dokumentu robionego na zlecenie Channeł 4. Praktycznie nie 
rozstając się z kamerą, Udi filmował Jo-shuę od dnia, gdy ten przyszedł na świat: awantury i 
grymasy, jedzenie posiłków, budowanie namiotów w salonie. Natychmiast teŜ odtwarzał 
nakręcony materiał, a Joshua, siedząc mu na kolanach, śmiał się do rozpuku albo krzywił ze 
strachu na widok swoich wybryków. Często protestowałam, Ŝe oglądanie swoich poczynań na 
ekranie telewizyjnym w kilka minut po ich przeŜyciu moŜe mieć w dłuŜszej perspektywie 
negatywny wpływ na małe dziecko, ale Udi odpowiadał, Ŝe to bzdury, i jak zwykle okazało 
się, Ŝe miał rację. 
Co roku Sue i ja na zmianę przygotowywałyśmy świąteczny obiad dla naszych rodzin, co 
oznaczało, Ŝe przy stole zasiadało od dwunastu do czternastu osób. W drugi dzień świąt 
przychodziły do nas Hannah, Tabby i jej partner Carlton, a później takŜe ich syn Nathaniel. 
PoniewaŜ dziewczęta jadły tradycyjny posiłek u matki poprzedniego dnia, 
115 
jedzenie nie było tak waŜne jak coroczny spacer. Odziani w płaszcze, śniegowce i szale 
wyprawialiśmy się na Heath. 
-  Masz klucze? - zapytał mnie pewnego razu Udi, zatrzasnąwszy drzwi do naszego 
mieszkania i wejściowe drzwi do domu. 
-  Nie. A ty swoich nie masz? 
Znalezienie ślusarza dwudziestego szóstego grudnia w Londynie było rzeczą niemoŜliwą, 
zadzwoniliśmy więc na 999 i zdaliśmy się na łaskę straŜaków. PoniewaŜ nie byli zbyt zajęci 

(na szczęście austriackie zamiłowanie do podpalania choinek nie rozprzestrzeniło się wśród 
Anglików), przed nasz dom zajechały dwa potęŜne wozy, z których wyskoczyło kilkunastu 
dobrze zbudowanych straŜaków. Joshua bardzo się cieszył, Udi mniej, zwłaszcza gdy 
straŜacy, obszedłszy dom i zajrzawszy przez okna do środka, oznajmili, Ŝe z powodu licznych 
zamków i urządzeń zabezpieczających nie są w stanie wejść do środka, nie wyłamując drzwi. 
-  To wszystko twoja wina! - warknął na mnie Udi, podczas gdy drŜąc z zimna, staliśmy na 
dworze. 
-  Moja? Dlaczego? 
-  Gdybyś się nie uparła, Ŝeby zamienić nasz dom w Fort Knox, nie znaleźlibyśmy się w tej 
sytuacji! 
-  Nie znaleźlibyśmy się w tej sytuacji, gdybyś nie zatrzasnął drzwi! - odwarknęłam. 
Burzliwa kłótnia, która potem nastąpiła, a takŜe podwójne wyzwanie, by wejść do środka, 
powodując jak najmniejsze zniszczenia, oraz zrobić wraŜenie na moich dwóch pięknych 
pasierbicach, natchnęły straŜaków myślą, Ŝeby w jednym z okien wywiercić dziurę i dzięki 
temu go otworzyć. StraŜacy byli wspaniali. 
Co mogło się równać z takimi wspomnieniami? Teraz, jak wszyscy osieroceni ludzie, którym 
przed śmiercią Udiego nie poświęcałam ani jednej myśli, wraz ze zbliŜającymi się świętami 
Joshua i ja musieliśmy znosić szczęśliwe rodzinne scenki: na kaŜdym billboardzie 
116 
uśmiechnięci ojcowie otwierali prezenty, w kaŜdej reklamie telewizyjnej uśmiechnięci 
ojcowie kroili indyka i w kaŜdym boŜonarodzeniowym filmie familijnym występowali 
uśmiechnięci ojcowie, spotykający się z synami po długiej rozłące. One teŜ najbardziej mnie 
przygnębiały; kiedy widziałam, jak ojciec z otwartymi ramionami biegnie ku swojemu 
synowi, uciekałam do łazienki, Ŝeby Joshua nie widział, jak płaczę. 
W okresie świątecznym myślałam teŜ o swoim ojcu. Jest rzeczą normalną, Ŝe osoby dorosłe 
tracą rodziców, dlatego w ciągu ostatniego półtora roku czasami wpadałam na rówieśników, 
którzy niedawno stracili swoich. Mówili, Ŝe nie potrafią sobie z tym poradzić, nawet jeśli 
bliskiej śmierci naleŜało się dopiero spodziewać. Okazywałam im współczucie, choć w 
ś

rodku jakiś zwyrodniały głos chciał im powiedzieć, Ŝeby wzięli się w garść. Całą moją 

uwagę pochłaniała pomoc Joshui w radzeniu sobie ze śmiercią jego ojca, w rezultacie więc 
rzadko miewałam okazję, by pomyśleć o własnej stracie. 
Wychodząc na świąteczne zakupy, omijałam z daleka działy z odzieŜą męską, jakby szalał w 
nich wirus Ebola, a w działach papierniczych, których nie mogłam ominąć, nieuchronnie mój 
wzrok przyciągały kartki z napisem „Wesołych świąt, tatusiu". ChociaŜ wybieranie prezentów 
dla mojego ojca i Udiego nigdy nie wychodziło mi najlepiej, teraz dostrzegałam mnóstwo 
rzeczy, które z pewnością by im się spodobały. Rekompensowałam to, obrzucając Joshuę 
kosztownymi podarkami. Podając kasjerce dość obciąŜoną kartę kredytową, powtarzałam 
sobie, Ŝe BoŜe Narodzenie to nie jest odpowiednia pora na oszczędzanie. 
A kiedy była? Musiałam powaŜnie pomyśleć o sprawach finansowych, poniewaŜ wraz ze 
zbliŜającym się milenium w zastraszającym tempie zaczynało brakować mi pieniędzy. 
ZdąŜyłam juŜ tyle razy naruszyć niewielki kapitalik, który zostawił mi Udi, Ŝe prawie nic nie 
miałam i groziło mi bankructwo. Dopóki Udi nie zachorował, próbowałam wyrobić sobie 
pozycję jako autorka lekkich powieści dla 
117 
kobiet; po jego śmierci kilkakrotnie usiłowałam zacząć kolejną, ale po dwóch, trzech 
rozdziałach zawsze brakowało mi pary i rezygnowałam. Problem polegał na tym, Ŝe nie było 
mi lekko na sercu, a jeśli chodzi o wiek, to przed pięćdziesiątką byłam raczej starą kwoką. W 
ostatnim roku nie zarobiłam prawie nic z wyjątkiem kilku honorariów, które jakimś cudem 
zawsze pojawiały się, gdy najbardziej były mi potrzebne. 

MoŜe przyszła pora zmienić zawód i poszukać sobie „prawdziwej pracy", jak mawiali moi 
rodzice. Nie ukończyłam wydziału plastycznego w college'u, pomimo literackiej kariery 
ledwo potrafiłam pisać na maszynie, nie znałam dobrze ortografii i w rachunkach teŜ nie 
byłam orłem: z takimi kwalifikacjami trudno by mnie uznać za dar od Boga dla potencjalnego 
pracodawcy, moŜe jednak ktoś by mnie zechciał. Ajeśli nie, mówiłam sobie, zawsze mogę 
sprzedać mój dobytek- o ile oczywiście miałabym coś cennego. Gdybym znalazła się w 
prawdziwie rozpaczliwej sytuacji, sprzedałabym nawet siebie. Właściwie raz w Ŝartach 
zasugerowałam to Udiemu, kiedy brakowało nam gotówki. 
-  Kochanie - odparł z całą powagą - obawiam się, Ŝe niewiele byś zarobiła. Ciągle mówiłabyś 
potencjalnym klientom: „Nie, przepraszam, tego nie zrobię. Tego teŜ nie. A to juŜ zupełnie 
nie wchodzi w grę!" 
Kiedy ogłosiłam, Ŝe w nowym roku zacznę szukać pracy, Joshua zaproponował: 
-  Mamo, a czemu nie zaczniesz wyprowadzać psy na spacer? 
-  Co takiego? - Popatrzyłam na niego, jakby kompletnie stracił rozum. 
-  Zastanów się. PrzecieŜ i tak codziennie chodzisz z George'em na Heath, więc mogłabyś 
przy okazji zabierać inne psy i zarobić trochę gotówki. 
-  Kochanie, mnie są potrzebne prawdziwe pieniądze - zaprotestowałam. - Za wyprowadzanie 
psów dostaje się pewnie grosze. 
118 
- Nieprawda. Kilka dni temu zapytałem panią, która to robi, i powiedziała, Ŝe dostaje dziesięć 
funtów za kaŜdy spacer. Posłuchaj, gdybyś przez pięć dni w tygodniu wyprowadzała dziesięć 
psów dwa razy na dzień i brała od ich właścicieli dziesięć funtów za spacer, zarabiałabyś... 
poczekaj... - Policzył na palcach. - Tysiąc funtów tygodniowo! 
Szczęka mi opadła, zarówno z powodu dotąd ukrytego zmysłu do interesów, który objawił 
mój syn, jak i wielkości sumy. Sprawdziłam na kalkulatorze -Joshua miał rację. Zgodnie z 
jego obliczeniami, zarabiałabym pięćdziesiąt dwa tysiące rocznie jako osoba wyprowadzająca 
psy, co najmniej dwa razy więcej, niŜ kiedykolwiek zarobiłam jako pisarka. 
Na kartce wydartej z zeszytu Joshui wypisałam plusy i minusy zawodowego wyprowadzania 
psów na spacer. Za: podwojenie dochodów, samozatrudnienie, moŜliwość dostosowania 
pracy do ferii szkolnych, zabieranie George'a, radość obcowania z naturą i tak dalej, a takŜe 
ciągły ruch, który oznaczałby koniec cellulitu. Przeciw: jeŜdŜenie po całym północnym 
Londynie w cuchnącym, zapchlonym samochodzie, starcia ze straŜą miejską, gotową 
zakładać mi klamry, gdy będę zabierać rozbrykanych podopiecznych z luksusowych domów, 
chodzenie w zabłoconej kurtce po Heath w ulewnym deszczu i nawoływanie: „Molly! 
William! Rupert! Megan! Sebastian!" (mówimy o snobistycznych psach z północnego 
Londynu), a co najgorsze, zbieranie kup, które wspomniane powyŜej rasowe pieski zostawią 
na ziemi. 
To ostatnie przewaŜyło szalę. Zbieranie ekskrementów obcego psa musi być gorsze niŜ 
zmienianie pieluszki cudzemu dziecku: ledwo sobie z tym radzisz w przypadku własnego 
potomka, w przypadku cudzego tym bardziej robi ci się niedobrze. Nie, musiałam znaleźć 
jakiś inny sposób zarobienia pieniędzy. Jeśli dojdzie do najgorszego, miałam w zapasie 
wyjście awaryjne, ale nie chciałam z niego korzystać. Jak nie przestawali mi powtarzać 
doradcy, siedziałam na swoim najlepszym skarbie, i wcale nie był to mój derriere. 
 
119 
W miesiącach, które nastąpiły po śmierci Udiego, zwróciłam się do profesjonalnego doradcy 
finansowego. 
- Najcenniejszą rzeczą, jaką pani posiada, jest mieszkanie - powiedział mi. - Powinna je pani 
sprzedać i kupić mniejsze, a zyski przekazać mnie do zainwestowania, tak bym mógł je 
zmaksymalizować. Po co pani mieszkanie z trzema sypialniami, skoro jest was dwoje? 

Przypuszczalnie miał rację, ale mogłabym go zabić za ten brak wraŜliwości. To był nasz dom, 
mój i Joshui. Przez osiemnaście miesięcy stanowił teŜ ogniwo łączące nas z Udim, który 
bardzo go kochał. Razem urządzaliśmy mieszkanie, wszystko, począwszy od wieszaka na 
ręczniki w łazience do szopy w ogrodzie nosiło na sobie piętno jego osobowości. 
Ś

lady Udiego pozostały w kaŜdej szafie i szufladzie w postaci starych telefonów 

komórkowych, zakurzonych notesów zapisanych jego ręką, cięŜkich pęków tajemniczych 
kluczy, z którymi nigdy się nie rozstawał, i okruszków aromatycznego tytoniu na dnie 
skrzynki z narzędziami. Najbardziej przejmujący był organizator marki Psion, obecnie 
całkowicie bezuŜyeczny, który dziwnym zbiegiem okoliczności zepsuł się niedługo po 
ś

mierci Udiego, zabierając do elektronicznego raju niemoŜliwe do odtworzenia zapiski z 

kilku ostatnich tygodni; Udi pisał dziennik od dnia narodzin Joshui. 
Dlaczego wciąŜ przechowywałam te niepotrzebne przedmioty? Nie potrafiłam przekonująco 
odpowiedzieć na to pytanie. Pozbycie się ich wydawało mi się aktem zbyt ostatecznym. 
Dopiero niedawno zebrałam się na odwagę i przejrzałam ubrania Udiego. Zagryzając zęby 
pewnego popołudnia, gdy Joshui nie było w domu, spakowałam wszystko, załadowałam do 
samochodu i zawiozłam do sklepu Oxfam na drugiej stronie Londynu; gdybym wybrała sklep 
bliŜej domu, ryzykowałabym, Ŝe pewnego dnia natknę się na nieznajomego ubranego jak 
duch mojego zmarłego męŜa. Jeśli chodzi o buty Udiego, nie mogłam znieść myśli, Ŝe ktoś 
inny będzie wkładał w nie stopy, więc 
120 
je wyrzuciłam, poza jedną dość ekscentryczną parą z paskami i zapinkami, które miał na 
naszej pierwszej randce. Schowałam je w mojej szafie razem z kupionym z drugiej ręki 
płaszczem z futrzanym kołnierzem, kilkoma marynarkami i jego ulubioną koszulą z czarnego 
aksamitu. 
Nadchodził wiek XXI i wiedziałam, Ŝe czas najwyŜszy pozbyć się tych rzeczy, moŜe nawet 
mieszkania, i pójść dalej. Ale to łatwiej było powiedzieć, niŜ zrobić. Dokąd właściwie 
zmierzałam? Mój związek z Anthonym nie układał się dobrze. Stosunek Joshui do niego nie 
był naszym jedynym problemem: spotkaliśmy się w niewłaściwym czasie, chyba zbyt szybko 
po śmierci Udiego, a takŜe na róŜnych etapach naszego Ŝycia. Szukałam kogoś, z kim 
mogłabym spróbować domowych rozkoszy, kogoś, kto gotów był razem ze mną przyjąć takŜe 
Jos-huę. Im starszy był Joshua, tym wyraźniej uświadamiałam sobie, jak bardzo potrzebuje 
silnej męskiej obecności, i rozpaczliwie pragnęłam mu ją zapewnić. Pod wieloma względami 
Anthony byłby idealnym ojczymem, ale Joshua nie potrafił tego zrozumieć. 
Szczerze mówiąc, Anthony teŜ nie. Naprawdę starał się ułoŜyć stosunki z Joshua, ale kiedy 
przekonał się, Ŝe do niczego to nie prowadzi, zrezygnował, co było całkiem zrozumiałe. W 
głębi ducha wcale nie chciał wiązać się z kobietą z dzieckiem: przeŜył to dwukrotnie. Jego 
cztery córki były juŜ dorosłe i po raz pierwszy, odkąd miał dwadzieścia kilka lat, Anthony 
mógł się cieszyć relatywnie beztroskim Ŝyciem, co oznaczało wychodzenie niemal co 
wieczór, częste wakacje, a w weekendy oglądanie godzinami transmisji sportowych. Pomysł, 
Ŝ

e miałby przyjąć na pokład nie tylko mnie, ale George'a, Potworzy-cę Mog i Joshuę - „cały 

domowy kram", jak to nazywał - nie budził w nim entuzjazmu. Kto mógłby go o to obwiniać? 
Odkrywałam, Ŝe trudno ustalić zasady nowego związku, jeśli najwaŜniejsze jest dla ciebie 
dziecko. Na początek przez okno wyleciała spontaniczność. Nie moŜesz pod wpływem chwili 
iść do kina, zostać na noc w domu partnera czy spędzić poza domem więcej niŜ parę 
121 
godzin, nie poczyniwszy uprzednio skomplikowanych ustaleń. Romantyczne weekendy 
pozostawały w sferze marzeń. Zaplanowanie trzech dni w ParyŜu z Anthonym okazało się 
równie skomplikowane jak organizacja inwazji na Falklandy, choć obyło się bez okrętów i 
czołgów. NaleŜało rozpisać kaŜdą minutę, kaŜdy ruch Joshui, tak by przez całą dobę znane 
było miejsce jego pobytu. Numery telefonów i klucze krąŜyły wśród członków rodziny oraz 

rodziców kolegów Joshui, a lista z instrukcjami dotyczącymi karmienia Potworzycy Mog 
powędrowała do sąsiadki. George'a wysłałam do Paw Seasons, wyjątkowego „psiego hotelu" 
w Kent, wygodami i miłą atmosferą przewyŜszającego ten na lewym brzegu Sekwany, w 
którym zatrzymaliśmy się z Anthonym. 
Nawiasem mówiąc, to była prawdziwa katastrofa. Po wielogodzinnych poszukiwaniach 
znalazłam hotel w Internecie. Mieścił się w cudownym starym domu, ale połoŜony był tuŜ 
przy światłach pomiędzy ruchliwym Boulevard St. Michel i jeszcze bardziej zatłoczonym 
Bou-levard St. Germain, a nasz pokój na parterze miał wielkie, acz pojedyncze okna. Równie 
dobrze moglibyśmy próbować się zdrzemnąć na pasie ochronnym autostrady M25 co na tym 
malowniczym łóŜku z brązu. Wibracje i odgłosy ruchu ulicznego, piski hamulców i ryk 
akceleratorów nie pozwoliły nam zasnąć do rana; niekiedy brzmiały tak blisko, Ŝe 
obawialiśmy się, iŜ nas przejadą. Wyczerpani i wyraźnie na siebie zirytowani prawie cały 
następny dzień chodziliśmy po okolicy, szukając cichszego lokum. Po odwiedzeniu 
praktycznie kaŜdego hotelu w ąuartier, z których kaŜdy miał komplet gości, w końcu 
znaleźliśmy wolny pokoik na strychu z jednym małym okienkiem. 
- Och, czy to nie cudowne? - westchnęliśmy, opadając wieczorem na łóŜko z nadzieją, Ŝe 
wreszcie porządnie się wyśpmy; nic bardziej romantycznego nie mieliśmy w planie. Dwie 
minuty później ciszę przerwały podniesione głosy, hucząca na cały regulator muzyka 
rockowa, śmiech i strzelanie korków z szampana. Wyskoczyłam z łóŜka i rozchyliłam 
zasłony. Po drugiej stronie ulicy odbywało się dzikie 
122 
paryskie przyjęcie, którego wszystkie podwójne szyby we Francji nie zdołałyby stłumić. 
ParyŜ okazał się pocałunkiem śmierci dla naszego związku, który rozpadł się wkrótce po 
naszym powrocie. ChociaŜ pozostaliśmy przyjaciółmi, czekały mnie samotne święta i Nowy 
Rok. Mój mały Hamlet moŜe i był szczęśliwszy bez „wuja Klaudiusza", za to mnie ogarnął 
ponury nastrój i nie byłam nawet w stanie zająć się dekorowaniem choinki. W Wigilię 
przyszli Tabby, Hannah i Nathaniel, Ŝeby nam pomóc. George takŜe się przyłączył, drąc na 
kawałeczki zgniecioną gazetę, w którą zawinięte były bombki. Kiedy patrzyłam, jak wszyscy 
ś

wietnie się bawią, pomyślałam, Ŝe śmierć Udiego przyniosła jedną cudowną korzyść: 

wcześniej obawiałam się, Ŝe stracę kontakt z jego córkami, a tymczasem stało się odwrotnie i 
jeszcze bardziej się zbliŜyłyśmy. 
Po ich odejściu dom znowu wydawał się przeraŜająco pusty. 
-  Chciałbym, Ŝeby tata tu był - wyznał Joshua, kiedy siedzieliśmy na sofie i oglądaliśmy 
telewizję. Na naszych kolanach leŜał wyciągnięty George z brzuchem pełnym babeczek, które 
znalazł pod kuchennym stołem. 
- Ja teŜ, kochanie - odpowiedziałam. -Ja teŜ. Wybuchnęliśmy płaczem, ale teraz Ŝal był 
niczym kolejka górska 
i kwadrans później zaśmiewaliśmy się z oglądanego na DVD programu Harry'ego Enfielda 
Kevin and Perty Go Large. 
Kiedy nocą leŜałam w łóŜku, martwiąc się sytuacją finansową i czekając, aŜ Joshua zaśnie, 
Ŝ

ebym mogła zanieść mu do pokoju wyładowaną prezentami skarpetę (na tę jedną noc 

zawieszał swoją niewiarę w Świętego Mikołaja), stwierdziłam, Ŝe strasznie tęsknię za Udim. 
A potem usłyszałam szczęk w holu - to George wrócił z ogrodu przez klapkę w drzwiach. 
Kilka sekund później machając ogonem, wmaszerował do mojej sypialni. Uniósł łeb, by 
sprawdzić, gdzie jest Potworzyca Mog (leŜała zwinięta w kłębek przy moich stopach), po 
czym wskoczył na łóŜko. Starannie ją ominął 
123 
i przeszedł po moich kolanach, zostawiając na pościeli ślady zabłoconych łap. 
— George, co ty wyprawiasz? Wynoś się! 

Zignorował moje protesty i usiadł mi cięŜko na piersiach. Spojrzał mi w oczy i jakby 
wyczuwając, Ŝe jestem w marnym nastroju, zajął się zlizywaniem kremu do rąk, którym 
dopiero co posmarowałam dłonie. Pomimo bałaganu, jaki narobił, doceniłam ten serdeczny 
gest. Kiedy gładziłam jego długie, pokryte kędzierzawym włosem uszy, połoŜył się w 
poprzek mnie i wzdychając z zadowoleniem, zasnął. Nagle poczułam się lepiej. Przy 
George'u nie moŜna było pogrąŜać się w smutku, jego obecność dawała ukojenie. Nic 
dziwnego, Ŝe jego rasa juŜ dawno temu zasłuŜyła sobie na miano „pocieszycieli". 
Mierzwiąc kępki sierści, które od wykastrowania wyrastały mu prosto na łbie jak u psa z 
kreskówki, wpatrywałam się w starą czarno--białą rycinę wiszącą na ścianie naprzeciwko 
łóŜka. Kupiłam ją w roku 1989, kiedy byłam w ciąŜy z Joshuą i pisałam historię Soho, 
ś

ródmiejskiej dzielnicy Londynu. Rycina, pochodząca z XVIII wieku, przedstawiała Soho 

Sąuare, najlepszy adres w bardzo podówczas modnej okolicy. Była to takŜe siedziba 
niezwykłej kobiety, która nigdy nie przestała mnie fascynować. Nazywała się Teresa 
Cornleys. 
Historia jej Ŝycia jest zadziwiająca. Córka aktorki i impresaria teatralnego, urodziła się w roku 
1723 w Wenecji, która w tamtych czasach była stolicą Europy, jeśli chodzi o przyjęcia i 
seksturystykę -miejscem równie szalonym jak obecnie Ibiza, choć nieporównanie 
piękniejszym i bardziej wyrafinowanym. Piętnastoletnia Teresa, od wczesnej młodości 
prawdziwa femme fatale, zdobyła serce siedemdziesięciopięcioletniego senatora, który błagał 
ją, by za niego wyszła. Flirtowała takŜe z piętnastoletnim Giacomo Casanovą; kilka lat 
później jej romans ze słynnym kochankiem dał owoc w postaci ich córki Sophii. 
Ukończywszy dwadzieścia lat, Teresa zdobyła uznanie jako sopranistka i wysokiej klasy 
kurtyzana na dworach królewskich Europy 
124 
ś

rodkowej. Po trzydziestce straciła wszystko, co miała, i dosłownie Ŝebrała w salach 

koncertowych Amsterdamu. Dobiegając wieku, który w tamtej epoce uwaŜano za wiek 
ś

redni, zaczęła tracić swój anielski głos i urodę, które dotąd pozwalały utrzymywać się jej na 

powierzchni. Starzejąca się aktorka i pieśniarka naturalną koleją rzeczy zostawała prostytutką, 
ale determinacja Teresy w połączeniu z jej niezwykłym talentem sprawiły, Ŝe dopiero czekał 
ją najbarwniejszy i najbardziej pomyślny okres jej Ŝycia. 
W roku 1759 Teresa z pięcioletnią Sophią przyjechała do Anglii. ChociaŜ nie miała grosza 
przy duszy i nie znała słowa po angielsku, zdołała zapewnić sobie pomoc kilku arystokratek i 
wykorzystując fundusze bogatego kochanka, urządziła w Soho elegancką siedzibę. Carlisle 
House, jak nazywano jej przestronny, pięknie zdobiony dom na wschodnim boku Soho 
Sąuare, był pierwszym w świecie nocnym klubem i miejscem imprez. Zapewniał rozrywkę 
bogatym i wysoko urodzonym, sławnym i cieszącym się złą sławą, powaŜnym 
intelektualistom i pozerom. 
W ciągu kilku miesięcy wspaniałe koncerty, całonocne bale i wykwintne maskarady 
urządzane przez Teresę w Carlisle House stały się tematem plotek nie tylko w Londynie, ale i 
w prasie wydawanej w tak odległych zakątkach jak amerykańskie kolonie. Teresa stała się 
sławna i z duŜym prawdopodobieństwem była najlepiej zarabiającą kobietą interesu w Anglii. 
Mimo to, gdy jakieś czterdzieści lat później umarła, była zrujnowana: straciła wszystko, takŜe 
swą ukochaną córkę, zmarła zapomniana przez ludzi z towarzystwa, którzy niegdyś ją 
fetowali. 
Miałam obsesję na punkcie tych nielicznych informacji o Ŝyciu Teresy od czasu, gdy po raz 
pierwszy w piwnicy London Library natknęłam się na wzmiankę o niej w zakurzonym tomie. 
Podziwiałam jej silny charakter i bezwzględność, a przede wszystkim nieugiętego ducha. 
Zycie zafundowało jej kilka potęŜnych ciosów, w tym powtarzające się bankructwa, rozpad 
małŜeństwa, udrękę więzienia i śmierć 
125 

co najmniej jednego z jej dzieci. Mimo to za kaŜdym razem podnosiła się i zaczynała od 
nowa, nie zwaŜając na przeciwności. 
Od śmierci Udiego niezłomna Teresa stała się dla mnie czymś w rodzaju inspiracji. Kiedy 
przyjechała do Anglii, nie miała dosłownie nic, ale to jej nie powstrzymało od wymyślenia 
siebie na nowo. W porównaniu z nią, jakie ja miałam powody do narzekań? Skoro kobieta w 
XVIII wieku potrafiła odbudować swoje Ŝycie wyłącznie na popiołach dawnych klęsk, ja teŜ 
to potrafię. 
Zawsze wypatrywałam nowych informacji o Teresie i drŜałam ze strachu, by nie dowiedzieć 
się, Ŝe ktoś inny zaczął pisać historię jej Ŝycia, nim ja zdąŜę się do tego zabrać; wiedziałam, 
Ŝ

e tego bym sobie nie darowałam. 

- Czemu zamiast ciągle o tym mówić, nie zaczniesz pisać? - zganił mnie zniecierpliwony 
Anthony na krótko przed naszym zerwaniem, kiedy po raz kolejny snułam opowieść o 
Teresie. 
W tamtą Wigilię przy dźwięku kościelnych dzwonów wzywających wiernych na pasterkę 
delikatnie zepchnęłam George'a ze swojego brzucha, wstałam i uwaŜnie przyjrzałam się 
rycinie przedstawiającej Soho Sąuare. Oto dom Teresy, nad nim prosto w górę prowadzi 
Charles Street, krzyŜująca się z Tyburn Road, obecnie przemianowaną na Oxford Street, na 
końcu której stoi niewielki młyn, znacząc granice miasta. Przesunęłam palcem po ścieŜce w 
kierunku północnym na wzgórek, koło którego staroświeckim pismem napisano „Hampf-
tead" - miejsce mojego zamieszkania. Na szczycie wzgórza był nawet miniaturowy kościół, 
ten sam, którego dzwony teraz słyszałam. 
Po kręgosłupie przeszedł mi dreszcz. Widziałam przed sobą bezpośrednie ogniwo łączące 
mnie z Teresą. W tamtej chwili usłyszałam, jak wzywa mnie poprzez dzielące nas stulecia. 
Nagle pojęłam, Ŝe ja i tylko ja powinnam na nowo ją oŜywić. Ostre słowa Anthony'ego 
zawstydziły mnie i zmusiły do działania. Postanowiłam, Ŝe zrezygnuję z prób napisania 
powieści dla kobiet, a zamiast tego zajmę się biografią Teresy. 
126 
Jakby słysząc moje myśli, George głośno zachrapał, przetoczył się po łóŜku, wyciągnął 
wielkie, owłosione łapy ku poduszce i westchnął. Wydawało się, Ŝe on teŜ do mnie woła. 
- Tylko o mnie nie zapomnij! 
\ 
13 
Zaraz po BoŜym Narodzeniu naszkicowałam dzieje Teresy i wysłałam do agenta. Ku mojemu 
zdumieniu wydawca zaakceptował projekt biografii. Wróciłam do pisarskiej branŜy. 
To, Ŝe za poskładanie w całość historii Teresy dostanę pieniądze, było niczym cudowny 
prezent. Stanowiło takŜe fantastyczny i ekscytujący sposób na rozpoczęcie nowego stulecia. 
Ale był jeden problem: kto zaopiekuje się Joshuą, gdy będę w bibliotekach zbierała materiały 
do ksiąŜki? Nie chciałam, Ŝeby codziennie wracał ze szkoły do pustego domu, nie chciałam 
teŜ zostawiać go samego podczas szkolnych wakacji. Mój syn miał silny charakter i jak dotąd 
lepiej sobie radził ze śmiercią ojca, niŜ ośmielałam się marzyć. Ale to był dopiero początek. 
Wiedziałam z literatury, Ŝe pozbawieni ojców chłopcy są bardziej podatni na wykolejenie, i 
zdecydowałam, Ŝe zrobię wszystko, by zapewnić Joshui stabilne Ŝycie domowe. 
No i był George. Jego teŜ nie mogłam zostawić samego w domu -a ściślej rzecz biorąc, nie 
samego, ale na łasce Potworzycy Mog. Nasz cavalier naleŜał do rodziny od półtora roku, a 
ona wciąŜ prowadziła z nim wojnę i wciąŜ zdecydowana była ją wygrać wszelkimi 
dostępnymi środkami. Zawsze traktowała George'a okropnie, ale odkąd został 
128 
wykastrowany, jej zachowanie wobec niego stało się nie do zniesienia. MoŜe wyczuwała, Ŝe 
przestał być „kompletnym" psem, jak eufemistycznie ujął to weterynarz, i bardziej niŜ 
przedtem wykorzystywała swoją przewagę. Zmieniła taktykę: ze sporadycznych, 

przypadkowych ataków przeszła do nieustannego dręczenia. Drapała go pysku, biła po 
uszach, kradła mu jedzenie, syczała, wbijała pazury, skakała na grzbiet: do takich incydentów 
dochodziło codziennie, w dodatku z narastającą gwałtownością. 
- Warcz na nią, George! No, szczekaj! - ponaglałam. Ale mój doping nie odnosił skutku, bo 
George nie chciał albo nie mógł podjąć walki. Nawet przed kastracją nie było w nim źdźbła 
agresji, a od operacji zmienił się w podwójnego mięczaka. W przeciwieństwie do stronników 
Karola I, którzy wprawdzie wojnę przegrali, ale przynajmniej walczyli z Okrągłogłowymi, 
nasz cavalier nie był zdolny nawet do samoobrony. 
Członkowie rodziny na ochotnika zgodzili się w wolnych chwilach opiekować Joshuą i 
George'em, ale nie mogłam przez cały czas na nich polegać, jako Ŝe byli bardziej zajęci ode 
mnie. Tabby poza opieką nad małym Nathanielem pracowała o róŜnych porach dnia i nocy w 
organizacji dobroczynnej. Hannah, wcześniej z branŜy muzycznej, teraz zdobywała 
kwalifikacje pielęgniarskie; poczuła powołanie do tego zawodu w czasie choroby Udiego. 
Sue takŜe zmieniała zawód. W przeszłości była niezaleŜną dziennikarką specjalizującą się w 
tematyce mediów, obecnie zajmowała się produkcją telewizyjną i filmową. A mama 
niedawno wróciła do Londynu z Francji, gdzie Ŝycie bez męŜa stało się dla niej nieznośnie 
samotne, i po ponad dwudziestu latach za granicą na nowo przyzwyczajała się do Anglii. 
Jak za dotknięciem czarodziejskiej róŜdŜki mój problem został rozwiązany, gdy Eva, moja 
czeska przyjaciółka, powiedziała, Ŝe jej dwudziestoletnia siostrzenica planuje na kilka 
miesięcy przyjechać do Anglii i podjąć pracę w charakterze au pair. Czy znam rodzinę, która 
zechciałaby ją przyjąć? Obdzwoniłam wszystkich znajomych 
9 - Moje Ŝycie z 
129 
z pytaniem, czy nie szukają opiekunki do dziecka, a potem olśniło mnie, Ŝe jeśli komuś taka 
pomoc jest potrzebna, to właśnie mnie. 
Linda była jak marzenie: atrakcyjna, mądra i pełna Ŝycia. Doskonale mówiła po angielsku i 
była jedną z najenergiczniejszych osób, jakie w Ŝyciu poznałam. ChociaŜ jej obowiązki 
polegały wyłącznie na doglądaniu Joshui i George'a przez kilka godzin dziennie, szorowała 
dom od podłogi do strychu, kosiła trawnik, zlikwidowała dŜunglę chwastów, która wyrosła na 
rabatkach, i uporządkowała kaŜdą szufladę w domu, a wszystko to z własnej woli. Kiedy 
pewnego wieczoru wróciłam do domu i zobaczyłam, co Linda zrobiła z wielkim kłębem 
pomiętego prania, które leŜało upchnięte w suszarni, rozpłakałam się. Nigdy nie widziałam 
czegoś równie pięknego, jak te starannie ułoŜone stosy wyprasowanych poszewek i 
ręczników: jak na półkach w sklepie z pościelą. Linda była do tego stopnia skuteczna, Ŝe 
zanim na koniec lata wróciła do Czech, znalazła dla siebie zastępczynię. Piękna Barbara o 
sarnich oczach takŜe przyjechała do Anglii jako au pair, ale uciekła, gdy mąŜ w rodzinie, w 
której przebywała, zaczął jej robić awanse. 
Linda i Barbara były pierwszymi z gromadki młodych Czeszek, które przez następne cztery 
lata dzieliły z nami dom. Jedna rozstała się z nami po kilku dniach, za to wysoka, piękna 
blondynka, absolwentka prawa imieniem Martina spędziła u nas dwa i pół roku. Zgromadziła 
w tym czasie kolekcję butów na wysokich obcasach, na widok których Imelda Marcos 
zzieleniałaby z zazdrości. Wysypywały się z jej maleńkiej szafy lawiną czarnej skóry i leŜały 
w wielkich stosach na podłodze. 
Martina i jej rodaczki nie tylko wyprowadzały George'a na poranny spacer, opiekowały się 
Joshuą, kiedy wieczorami wychodziłam, i czekały na niego w ciągu dnia, gdy pracowałam 
poza domem, ale miały teŜ własne Ŝycie. Uwielbiałam ich obecność, chociaŜ oznaczało to, Ŝe 
muszę pisać w kącie swojej sypialni, poniewaŜ gabinet został zmieniony w pokój dla nich. 
Największym plusem było to, Ŝe dom przestał wydawać się zbyt cichy i pusty dla nas. Wręcz 
przeciwnie: 
130 

panował w nim gwar i oŜywienie, a my tłoczyliśmy się jak sardynki w puszce. Bywali u nas 
regularnie koledzy Joshui oraz przyjaciele i krewni opiekunek z Czech. Pośród nich była 
matka Barbary, która przyjechała z tygodniową wizytą - gdy tylko przekroczyła próg, włoŜyła 
fartuch i zaczęła piec jabłkowy strudel - a później przyjaciółka Martiny, Ivona, kolejna 
oszałamiająca blondwłosa absolwentka prawa, pracująca jako au pair w pobliskim Belsize 
Park. Do jej obowiązków naleŜała opieka nad epileptycznym beagle'em gospodarzy, który 
czasami odwiedzał George'a, 
Z psimi podopiecznymi na kolanach, w nieskazitelnym pełnym makijaŜu, jakby przed chwilą 
zeszły ze stronic „Vogue'a", Martina i Ivona siedziały przy kuchennym stole, popijały 
capuccino i jak karabiny maszynowe terkotały w ojczystym języku. 
- Nigdy nie nauczycie się angielskiego, jeśli wciąŜ będziecie rozmawiać ze sobą po czesku - 
ostrzegałam. Rozmawiały Bóg wie o czym, najpewniej o przygodach z poprzedniej nocy. 
Prowadziły bardzo oŜywione Ŝycie towarzyskie. Ubrane niczym gwiazdy filmowe, bywały w 
klubach co najmniej dwa razy na tydzień. Wychodziły o wpół do jedenastej albo jedenastej 
wieczorem, a do domu wracały dopiero o czwartej, piątej nad ranem. PoniewaŜ o wpół do 
ósmej zaczynały się zajęcia w szkole językowej, Martina przez cały dzień wyglądała na 
absolutnie wykończoną, ale nigdy, przenigdy nie była w złym nastroju. Mogła padać z nóg, 
ale zawsze miała uśmiech na twarzy, kojące słowo na uspokojenie moich histerycznych 
ataków i wyjątkowy talent do odnajdywania zapodzianych kluczy. 
Z Martina, która przejęła na siebie część domowych obowiązków, i nową ksiąŜką do pisania 
moje Ŝycie po raz pierwszy od śmierci Udiego potoczyło się ustalonym tokiem. Ja nie byłam 
tak spięta i Joshuą takŜe czuł się lepiej. Niestety, tego samego nie moŜna powiedzieć o 
George'u. ChociaŜ uwielbiał Martinę i czasami dreptał za nią po domu, tak jak dreptał za mną, 
stres Ŝycia pod jednym dachem z wrogiem, Potworzycą Mog, zaczął odbijać się na jego 
zdrowiu. Wkrótce 
131 
został pacjentem odwiedzającym regularnie gabinet weterynarza. Przez następne dwa lata 
prowadziłam go tam częściej, niŜ chciałabym pamiętać. No dobra, pamiętam: to były 
czterdzieści dwie wizyty, liczba doprawdy kłopotliwa. W gruncie rzeczy dzięki rachunkom za 
nasze wizyty rozbudowano gabinet; zastanawiali się nawet, czy nie nazwać nowej części 
Skrzydłem George'a. Gdyby nie ubezpieczenie zdrowotne, zbankrutowałabym tak samo jak 
Teresa Cornelys. 
George był u weterynarza z powodu infekcji uszu (czterokrotnie, przy czym średni koszt 
wizyty wynosił 90 funtów), chorego gardła (dwukrotnie, średni koszt 57 funtów), podraŜnień 
skóry (niezliczoną ilość razy, ale o tym potem) oraz małego, ale dziwnie wyglądającego 
brodawkowatego naroślą na grzbiecie, które usuniętą pod narkozą za 237 funtów i 30 pensów. 
PoniewaŜ jego zęby nie były właściwie czyszczone (mea culpa), a dieta wiele pozostawiała 
do Ŝyczenia (jak wyŜej), kły wkrótce pokryły się kamieniem. Zabieg jego usunięcia, takŜe 
przeprowadzony pod narkozą, kosztował 285 funtów i 99 pensów. Niedługo potem George 
nabawił się kaszlu i musiał zaŜywać kosztowne antybiotyki. Następnie złapał pchły od 
Potworzycy Mog, co oznaczało, Ŝe oba zwierzaki, a takŜe cały dom trzeba było 
zdezynfekować stosownym sprejem (pochłonęło to dziesięć godzin oraz 320 funtów, w tym 
za noc spędzoną w hotelu). Nie minęło wiele czasu, a George nastąpił na kawałek szkła i 
przeciął poduszkę lewej przedniej łapy (marne 43 funtów i 56 pensów). Rana była za mała, 
Ŝ

eby ją szyć (co wiązałoby się z kolejną narkozą), musiałam więc zakładać mu na łapę 

plastikowy woreczek, kiedy wychodziliśmy na spacer, i przemywać ją dwa razy dziennie 
ś

rodkiem dezynfekującym. 

Kiedy łapa się zagoiła, George padł ofiarą hałaśliwej labradorki. Nie chciała zrobić mu 
krzywdy, miała tylko ochotę na pieszczoty, niestety, naszego nie całkiem kompletnego 

cavaliera płeć przeciwna zupełnie przestała interesować. W jednostronnych przepychankach 
George stracił pazur, co wiązało się z kolejną operacją i kolejnym sło- 
132 
nym rachunkiem: 363 funty 10 pensów. PoniewaŜ George szarpał szew, Greg załoŜył mu na 
szyję plastikowy kołnierz podobny do aba-Ŝura. I w tym kołnierzem George wszedł pod moje 
łóŜko w poszukiwaniu starych chusteczek higienicznych, i utknął pomiędzy walizkami, które 
tam przechowywałam. Podczas prób wydostania się wypadł mu dysk. Rozpaczliwie 
skowyczącego, zawieźliśmy go z Joshuą do całonocnego szpitala dla zwierząt w Camden 
Town, gdzie zaaplikowano mu środki przeciwbólowe oraz zalecono kilka tygodni aresztu 
domowego (wysokość rachunku: 73 funty 25 pensów). 
Po pierwszym zapaleniu dziąseł u George'a powróciłam do szorowania mu zębów, 
aczkolwiek i tym razem poniosłam klęskę. Obowiązek przejęła ode mnie Martina z nieco 
lepszym skutkiem. Mimo to George wrócił na zabieg czyszczenia kamienia oraz pierwszą z 
wielu ekstrakcję zęba. W tym samym okresie poddano go testom z powodu podraŜnień skóry 
i wągrów, które zaczęły go prześladować. W rezultacie tamtego dnia rachunek za leczenie 
dziąseł, biopsje, badania laboratoryjne oraz leki wyniósł w sumie 930 funtów 98 pensów, co 
wystarczyłoby na kupno trzech nowiutkich szczeniaków z hodowli pani Coleman. 
I tak to szło. Alergie, ból kręgosłupa, zapalenie spojówek, biegunka. .. Lista dolegliwości 
George'a wkrótce przypominała leksykon psich chorób. Kiedy nie jechałam z nim do 
weterynarza, klęczałam w domu, kąpiąc go w specjalnych szamponach, wlewając mu środki 
przeciwbólowe w płynie do gardła albo zawijając jaskraworóŜowe pigułki w plastry sera, 
Ŝ

eby skłonić go do ich połknięcia. NiewaŜne jednak, wjaką ilość goudy, cheddara czy 

laughing cowje upychałam, George'owi zawsze udawało się zjeść ser i zostawić na podłodze 
nietknięte lekarstwo. 
Czułam się odpowiedzialna za częste choroby i wypadki George'a. Przybył do naszego domu 
jako idealnie zdrowe szczenię, więc moŜe to wszystko, co się z nim działo, było moją winą. 
MoŜe cierpiałam na syndrom Munchausena i nie zdając sobie z tego sprawy, specjalnie 
133 
wywoływałam w nim choroby. Ale weterynarz zapewnił mnie podczas czterdziestej wizyty 
(podraŜnienia skórne), Ŝe George po prostu ma pecha. Przydarzają mu się róŜne rzeczy. 
A wiosną 2001 roku róŜne rzeczy zaczęły przydarzać się naszemu domowi. 
14 
Pierwszy odkrył to Joshua. Pewnego dnia wrócił ze szkoły i jak zwykle z pilotem w ręku 
rzucił się na sofę. Zamiast jednak swoim zwyczajem pozostać przed telewizorem w pozycji 
leniwca aŜ do wieczora, momentalnie zerwał się na równe nogi. 
-  Hej! - krzyknął. - Sofa jest mokra! 
-  Co? Jesteś pewien? - zapytałam. Obrzucił mnie miaŜdŜącym spojrzeniem. 
-  Mamo, pamiętasz, jak ci powiedziałem, Ŝe po salonie lata ptak, a ty mi nie uwierzyłaś? 
- Jak mogłabym zapomnieć? Nabrudził na dywanie. 
-  Właśnie. Wtedy miałem osiem lat, a teraz mam jedenaście i pół. Nie sądzisz, Ŝe czas 
najwyŜszy, Ŝeby zacząć traktować mnie powaŜnie? 
Joshua dojrzewał szybciej, niŜ chciałam to przyznać. Dzięki mojej szczęśliwej gwieździe 
wyrastał na normalnego chłopaka, przez co rozumiem, Ŝe był normalnie przemądrzały, 
normalnie niechlujny i normalnie niezrozumiały: bliŜsza prawdzie transkrypcja powyŜszego 
zdania brzmiałaby następująco: „Waśnie. Wtedy miaem ośm, a tera mam jedenaście i pół. Nie 
sądzisz, Ŝe czas najwyŜszy traktować mnie 
135 
powaŜnie?" Ugryzłam się w język, nie ganiąc go jak zwykle za wymowę, o ile tak to moŜna 
nazwać, i dokładnie obejrzałam poduchy. Istotnie, na jednej widniała wielka mokra plama. 
Jedno pociągnięcie nosem powiedziało mi, Ŝe to uryna. Przelotne dotknięcie przekonało, Ŝe 

ciecz jest ciepława, więc występek popełniono niedawno. Okręciłam się na pięcie, szukając 
sprawcy. George i Potworzyca Mog stały tuŜ za mną. 
-  Które z was to zrobiło? - zapytałam. śadne się nie przyznało ani palcem nie wskazało na 
drugie. Obrzucając mnie nieprzeniknionym wzrokiem, Potworzyca Mog wskoczyła na sofę. 
Powąchała poduchę i rozdęła nozdrza w wyrazie głębokiego niesmaku. AleŜ to obrzydliwe, 
zdawała się mówić, wchodząc na oparcie i układając się z przednimi łapami skrzyŜowanymi 
w geście wystudiowanego samozadowolenia. 
Spojrzałam na drugiego potencjalnego winowajcę. Z przekrzywioną głową trzyletni George 
uśmiechnął się do mnie swymi wielkimi, wilgotnymi, ufnymi ślepiami. Wyglądał tak 
przyjacielsko, słodko, miło, tak dobrodusznie. To na pewno nie on. PrzecieŜ dawno temu 
nauczył się czystości, a poza tym niespełna godzinę wcześniej wyprowadziłam go, Ŝeby 
wysikał się na chodnik. Po prostu nie mogłam uwierzyć, Ŝe to zrobił, zwłaszcza Ŝe sofa była 
jednym z jego ulubionych miejsc do zwijania się w kłębek. 
Znowu spojrzałam na Potworzycę Mog. Odpowiedziała mi niewinnym, spokojnym 
spojrzeniem. Z całą pewnością miała wiele wad, ale załatwianie się w domu do nich nie 
naleŜało. Przeniosłam wzrok na George'a. Kiedy zmruŜyłam powieki, spuścił łeb i ogonem, 
który dotąd leŜał na podłodze, zaczął nerwowo machać. 
-  Ty to zrobiłeś? - zapytałam podejrzliwie, podnosząc go za obroŜę i przytykając mu nos do 
mokrej plamy. Powąchawszy ją, wyrwał mi się i wycofał, sprawiając wraŜenie winnego. 
Niczym brat okazujący solidarność w starciu z rodzicem, Joshua skoczył na pomoc 
George'owi. 
136 
-  Zostaw go w spokoju! Pamiętasz, co powiedział treser? Mamy ignorować złe zachowanie i 
chwalić za dobre! A poza tym moŜe wcale tego nie zrobił! A jeśli nawet, to mógł być 
wypadek! 
To musiało być wytłumaczenie, Ŝadnej innej moŜliwości nie byłam w stanie brać pod uwagę. 
A jeśli tak, wytykanie biednemu psu jego postępku nie miał sensu. Jak dziecko, które 
zmoczyło się przez sen, George potrzebował zrozumienia, nie nagany. JednakŜe w 
przeciwieństwie do Joshui, który wziął go na ręce, ja nie miałam ochoty od razu mu 
wybaczyć. 
WłoŜyłam gumowe rękawice, ściągnęłam cięŜką poduchę z sofy i zdjęłam zapinany na zamek 
błyskawiczny pokrowiec. Jęknęłam głośno. Wypełnioną białymi piórami poduchę na samym 
ś

rodku znaczyła wielb Ŝółta plama. Wyglądała jak potęŜne pieluchomajtki. Do diabła, jak ja 

to wyczyszczę? 
-  Chyba najlepiej zrobimy, jak to wypierzemy - powiedziałam. 
-  Tak, mamo - zgodził się mój syn. - Najlepiej zrobisz, jak to wypierzesz. Jasne, chciałbym ci 
pomóc, ale mam duŜo lekcji. 
-  Przed chwilą zamierzałeś oglądać telewizję! 
-  No tak, tylko Ŝe muszę się przebrać. Usiadłem w kałuŜy, no nie? 
-  Wielkie dzięki. 
Niepotrzebne siliłam się na ironię, i takjej nie zrozumiał. 
-  Nie ma za co- powiedział zaskakująco uprzejmie, po czym zbiegł na dół. 
- Joshua, wracaj, pomóŜ mi! - zawołałam. 
-  Tak, mamo, ale nic nie słyszę. 
Zastanawiając się, co za potwora hoduję na własnym łonie, zaniosłam poduchę do łazienki i 
wrzuciłam do wanny. Złapałam prysznic i zaczęłam bezskutecznie szorować plamę. Nie 
miałam pojęcia, jak nie piorąc całej poduchy, pozbędę się moczu, który zdąŜył przeniknąć do 
ś

rodka, i jak potem miałabym ją wysuszyć. 

Główny podejrzany przydreptał do łazienki, oparł się łapami o brzeg wanny i dotrzymywał mi 
towarzystwa, szturchając pyskiem 

137 
w rękę. Najwyraźniej George w ekspresowym tempie otrząsnął się z zakłopotania, bo znowu 
się do mnie uśmiechał i machał uniesionym niczym biała flaga ogonem. Przez ostatni rok 
nauczyłam go wskakiwać do wanny zaraz po powrocie ze spaceru po Hampstead Heath, Ŝeby 
umyć mu łapy. Chyba sądził, Ŝe teraz teŜ tego od niego oczekuję, bo cofnął się, wziął rozbieg 
i wskoczył. 
-  Wynoś się! - krzyknęłam, kiedy podeptał pokrowiec i wpadł pod strumień wody. PołoŜyłam 
prysznic, złapałam George'a i postawiłam go na łazienkowym dywaniku. W tym czasie 
prysznic okręcił się jak wąŜ, mocząc mnie i ściany. 
Szczerze rozradowany nową zabawą, George z głośnym ujadaniem wskoczył do wanny. 
Wyjęłam go i ile sił w płucach wrzasnęłam: 
-  Nie ruszaj się! 
W przeciwieństwie do niego nie byłam w nastroju do zabawy. W kaŜdym razie teraz do niego 
to dotarło: koniec z kąpielą. Otrząsnął się, opryskując mnie od stóp do głów, po czym zaczął 
tarzać się po podłodze, wierzgając przy tym łapami. 
-  Przestań natychmiast! - krzyknęłam i złapałam go za obroŜę. Ale to i tak nie miało sensu: 
dywanik był przemoczony na wskroś. Tak samo jakja, a co waŜniejsze, poducha teŜ, 
poniewaŜ zapomniałam zakręcić kurki, gdy zajmowałam się George'em. Wypełniające ją 
pierze wchłonęło litry wody jak potęŜna gąbka. 
Była teraz tak cięŜka, Ŝe musiałyśmy z Martina zdrowo się napracować, Ŝeby wywlec ją z 
łazienki i umieścić na grzejniku, gdzie przez tydzień ociekała. Wszelkie wysiłki, by usunąć 
plamę za pomocą najsilniejszych chemikaliów, spełzły na niczym. Odór takŜe pozostał, choć 
spryskałam poduchę moimi najlepszymi perfumami. 
Po odebraniu pokrowca z pralni chemicznej w naszym salonie zapanował porządek. W 
kaŜdym razie sofa wyglądała normalnie, choć moŜe trochę cuchnęła. Dwa dni później, kiedy 
w sypialni usiłowałam skupić się na pracy, Martina wsadziła głowę przez uchylone drzwi i 
powiedziała przepraszająco: 
138 
- Judith, musisz przyjść. Sofa znowu jest mokra. 
Tajemniczy sprawca powrócił. Teraz teŜ wszystko wskazywało na George'a. Wściekłam się. 
Zapominając o radach psiego tresera Pete'a, który kazał ignorować występki, wrzeszczałam 
na George'a, wtykałam mu pysk w mokrą plamę i dawałam klapsy w zad zwiniętą gazetą. 
Spoglądając na mnie z niedowierzaniem pomieszanym z pretensją, ukrył się pod kuchennym 
stołem z podwiniętym Ŝałośnie ogonem. Potworzyca Mog obserwowała całą scenę z kominka 
z pogardliwą miną: a nie mówiłam. Zawsze uwaŜała, Ŝe pies to wstrętny uzurpator, któremu 
nie moŜna zaufać, a teraz okazało się, Ŝe miała rację. 
Od tamtej pory wyprowadzaliśmy George'a na spacer co godzinę. Mimo to wkrótce 
odkryliśmy następną kałuŜę, tym razem na moim łóŜku. Niestety, mocz zdąŜył przesiąknąć 
przez kołdrę do materaca. Nakrzyczałam na George'a, zrzuciłam całą pościel, spryskałam 
materac środkiem dezynfekującym i zabrałam pokrowiec razem z kołdrą do pralni. Nim 
wróciłam, George - bo nie ulegało wątpliwości, Ŝe to on - znowu nasikał na sofę. Do tego 
sprowadza się moje Ŝycie, rozmyślałam, wlokąc poduchę do łazienki. To jakiś koszmar. Nie 
ma nic gorszego od uryny wsiąkającej w tapicerowane meble albo materace: niewaŜne, jakie 
ś

rodki chemiczne zostaną uŜyte, odór nie znika. Do końca tygodnia cała nasza pościel była 

poplamiona, i to pomimo częstego prania z gotowaniem. Mokre poduchy suszyły się na 
wszystkich grzejnikach, Ŝadna sofa nie miała siedzeń, a cały dom śmierdział jak betonowa 
klatka schodowa na wielopiętrowym parkingu. 
Zadzwoniłam do Pete'a, wyznałam wszystko i poprosiłam o radę. Wdychał i pomrukiwał jak 
wtedy, gdy siedział przy naszym kuchennym stole; niemal widziałam, jak poprawia swoje 
freudowskie okulary i gładzi się po brodzie. 

- Gdyby udało się pani przyłapać George'a na siusianiu - oznajmił po długim namyśle - moŜe 
dobrze by było bardzo delikatnie go zbesztać. 
139 
-  Ajeśli nie przyłapię? 
-  CóŜ, w takim przypadku karanie nie ma sensu. MoŜe odnieść przeciwny skutek. Aby 
rozwiązać problem, musi pani dotrzeć do jego korzeni. Na pani miejscu spróbowałbym 
zapomnieć o kałuŜach i zajrzeć George'owi w duszę. 
-  W duszę? Jasne. 
-  Bo wie pani, obskikując ukradkiem meble, George najwyraźniej usiłuje coś pani przekazać 
na szalenie podprogowym, niezwykle głębokim poziomie. 
O tak, najwyraźniej. Poziom, na którym George usiłował porozumieć się ze mną, był tak 
głęboki, Ŝe obecnie sięgał nie tylko poduch i materaca, ale teŜ ramy łóŜka. Pete zasugerował 
intensywną terapię: uwaŜał, Ŝe dziesięć sesji po czterdzieści funtów kaŜda załatwi sprawę, 
aleja zamiast się zgodzić, raz na zawsze kazałam George'owi trzymać się daleko od mebli i od 
czasu do czasu w rozmowę wtrącałam słowa „Battersea" i „schronisko dla psów". Miałam 
nadzieję, Ŝe komunikacja podprogowa będzie działać w obie strony. 
Na nieszczęście do George'a to nie dotarło. Przez następne siedem dni coraz bardziej się na 
niego irytowałam, on natomiast był coraz bardziej zdezorientowany i niespokojny. W tym 
samym czasie Potworzy-ca Mog okazywała nam wielką serdeczność - tak miła nigdy dotąd 
nie była. MoŜe pojęła, Ŝe rozczarował mnie jej śmiertelny wróg, i wykorzystywała sytuację. 
PoniewaŜ teraz George skazany był wyłącznie na podłogę, przy kaŜdej okazji wskakiwała mi 
na kolana i pozwalała się głaskać, nie gryząc mnie ani nie drapiąc. Czasami nawet mruczała. 
Biedny George patrzył na to z cichym przeraŜeniem, jakby nie mógł uwierzyć własnym 
oczom. Moja matka bardzo mu współczuła, no ale nie musiała mieszkać z nim pod jednym 
dachem. 
-  MoŜe biedactwo jest chore - powiedziała. 
-  O mój BoŜe, mamo, moŜe masz rację! 
Ogarnięta wyrzutami sumienia raz jeszcze zawlokłam George'a do weterynarza. 
140 
Wsunął mu termometr w tyłek, nacisnął Ŝebra i posłuchał bicia serca. 
-  Wygląda na to, Ŝe wszystko w nim porządku - oznajmił. -Z drugiej strony niewykluczone, 
Ŝ

e złapał infekcję pęcherza i nie panuje nad nim. Na wszelki wypadek chciałbym zbadać jego 

mocz. 
-  Jasne. Zgadzam się na wszystko. 
-  Oczywiście za opłatą. I będę potrzebował pani pomocy. 
-  Zrobię wszystko, absolutnie wszystko. 
Weterynarz wręczył mi szklany pojemnik w plastikowym woreczku. 
-  Co to jest? - zapytałam, siląc się na swobodny ton. 
-  Sterylna buteleczka na próbkę. Kiedy George podniesie nogę przy słupie, musi pani nabrać 
do niej moczu. Jeśli uwaŜa pani, Ŝe sobie z tym nie poradzi - dodał, gdy moja szczęka walnęła 
o ziemię -moŜe pani zostawić go u nas na kilka godzin. PrzywiąŜemy mu do penisa woreczek 
i w ten sposób pobierzemy próbkę. 
Minutę później George pobiegł wesoło za pielęgniarką, która zaopatrzyła go w worek. Kiedy 
dwie godziny później wróciłam po niego, sprawiał wraŜenie oburzonego, co w tej sytuacji 
było całkiem zrozumiałe. Badanie moczu wykazało, Ŝe fizycznie nic mu nie dolega. Nie jest 
chory i nie wymaga leczenia, powiedział mi weterynarz. Wszystko wskazywało na to, Ŝe 
George po prostu jest niegrzeczny. 
Pod koniec następnego tygodnia byłam w rozpaczy. Mój śliczny dom został zamieniony w 
ruinę przez mojego ukochanego psa. Wiedziałam, Ŝe dłuŜej tego odoru nie zniosę, a mimo to 
pomysł pozbycia się George'a nie mieścił mi się w głowie. Tak bardzo zŜył się z naszą 

rodziną, Ŝe był dla mnie niemal jak drugie dziecko. Mówię „niemal", poniewaŜ w głębi ducha 
wiedziałam, Ŝe George nie jest dzieckiem, ale psem, z którym nie moŜna mieszkać pod 
jednym dachem. Co w tych okolicznościach mogłabym zrobić poza znalezieniem mu innego 
domu, gdzie - miejmy taką nadzieję - będzie zachowywał się lepiej niŜ u nas? Gdybym jednak 
to zrobiła, serce by mi pękło. Nie wspominając juŜ o reakcji Joshui. 
141 
Niezdolna pracować ani spać, wałęsałam się pewnego popołudnia po domu, wyłamując palce 
i popłakując. George dreptał za mną i próbował zlizać mi krem do ciała z bosych stóp, 
kompletnie nieświadom zdradzieckich myśli, kłębiących się w mojej głowie. Wchodząc po 
cuchnących schodach, na których poprzedniego wieczoru odkryliśmy kolejną kałuŜę, 
zdecydowałam, Ŝe nie pozostało nic innego: George musi odejść. 
I właśnie wtedy przyłapałam sprawcę na gorącym uczynku. 
Kiedy z George'em weszliśmy do salonu, kucała na czerwonej aksamitnej sofie i sikała w 
najlepsze z zimnymi wzrokiem utkwionym przed siebie. Zaparło mi dech. Potworzyca Mog! 
Więc od początku to była jej sprawka! Nie tylko zniszczyła dom, ale pozwoliła, by wina 
spadła na George'a. Znając ją, byłam pewna, Ŝe uknuła tę intrygę jako część podłego planu, 
mającego na celu pozbycie się go. 
Podbiegłam do niej, kipiąc z krwioŜerczego gniewu. 
- Ani się waŜ! - wrzasnęłam. Kiedy zepchnęłam ją z poduchy, strumień gorącego kociego 
moczu spadł z aksamitu na dywan i moje stopy. George z podwiniętym ogonem uciekł z 
pokoju, martwiąc się, Ŝe jak zwykle zostanie obwiniony o coś, czego nie zrobił. Wściekła, Ŝe 
ją przyłapano, Potworzyca Mog pokazała pazury i posłała mi spojrzenie pełne czystej 
nienawiści. Na nic więcej nie zasługujesz, zdawała' się mówić, skoro sprowadziłaś to 
stworzenie do mojego domu! 
Przez ostatnie osiem lat tak wiele znosiłam ze strony Potworzycy Mog: złe nastroje i 
nieprzewidywalność, przynoszone przez nią Ŝywe Ŝaby i martwe albo okaleczone myszy, 
ciągłe akty okrucieństwa wobec George'a i okazjonalne wobec nas. Teraz jej tyrania dobiegła 
końca. Próby pozbycia się konkurenta okazały się chybione. Sikając w domu, Potworzyca 
Mog strzeliła sobie w łapę. 
Nadeszła pora, by znaleźć jej nowy dom bez psa, w którym to ona znalazłaby się w centrum 
uwagi. Zaproponowałam ją Phiłipowi, twierdzącemu z przekonaniem, Ŝe jej odpychające 
zachowanie wynika wyłącznie z tego, Ŝe jej nie kocham, za bardzo kocham George'a. 
142 
MoŜe on i Sue okazaliby kotce uczucie i zrozumienie, których najwyraźniej nie dostaje ode 
mnie. Dziwne, ale odrzucili tę jedyną w Ŝyciu szansę. MoŜe miało to coś wspólnego z ich 
nieskazitelnie białymi dywanami i kremowymi sofami. 
Co począć z Potworzyca Mog? RozwaŜałam, czy by nie pójść w ślady Anthony'ego, to 
znaczy włoŜyć ją do pudła, wywieźć daleko i wypuścić, ale wiedziałam, Ŝe na to mnie nie 
stać. Poza tym tak jak Norman Anthony'ego ona teŜ mogła znaleźć drogę powrotną. Nie, 
muszę znaleźć mojej kotce serdeczną rodzinę. Ale kto ją zechce z takimi okropnymi 
przyzwyczajeniami? Nikomu nie Ŝyczyłabym takiego zwierzaka. 
W końcu weterynarz poradził mi, Ŝebym oddała Potworzycę Mog do schroniska. Personel 
przyrzekł, Ŝe znajdzie dla niej nowy dom, i dotrzymał słowa. Kiedy ostatnio miałam o niej 
wiadomości, mieszkała pod imieniem Tiddles u starszego dŜentelmena w mieszkaniu z 
ogródkiem na przedmieściach południowego Londynu. 
Bardzo daleko od nas. 
15 
1 rzeciego czerwca 2001 roku Tabby, Hannah, Joshua, Nathaniel i ja uczciliśmy trzecią 
rocznicę śmierci Udiego w ten sam sposób, w jaki czciliśmy dwie poprzednie: zabierając 
George'a na spacer. Naszym celem była drewniana ławka na Hampstead Heath, którą 

zadedykowaliśmy pamięci Udiego. Zwyczajem, szybko stającym się naszą tradycją, 
sfotografowaliśmy się na ławce, wypuściliśmy kilka wypełnionych helem balonów i 
wznieśliśmy szampanem toast za Udiego. Później wdrapywaliśmy się na drzewa, George'owi 
takŜe udawało się pokonać najniŜsze konary pobliskiego dębu, a na koniec rozgrywaliśmy 
mecz w piłkę noŜną, chłopcy przeciwko dziewczętom. Jak zwykle chłopcy zaliczyli hat-tricka 
i pokonali nas, dorosłe „dziewczęta", w pierwszych pięciu minutach, podczas gdy George z 
ujadaniem biegał za piłką albo dopingował z autu obie druŜyny. 
Udi Ŝyczył sobie, Ŝeby go skremowano, tak więc w jakiś czas po uroczystości pojechaliśmy 
nad Kimmeridge, piękną zatokę w hrabstwie Dorset, gdzie spędził wiele szczęśliwych chwil 
na pływaniu motorówką i windsurfingu, i rozsypaliśmyjego popioły nad morzem. W 
rzeczywistości ten poŜegnalny gest okazał się o wiele mniej wzruszający, niŜ wynikałoby z 
opisu. Wiał porywisty wiatr i popioły, za- 
144 
miast z wdziękiem zatonąć w wodzie, osiadły nam na twarzach i ubraniach, co równocześnie 
rozśmieszyło nas i rozczuliło do łez. To było tak, jakby Udi jeszcze na sam koniec okazał swą 
przekorę. 
Tak więc nie było grobu, który moglibyśmy odwiedzać, nie było nawet pamiątkowej tabliczki 
- bo teŜ w jakim innym znaczącym dla Udiego miejscu mielibyśmyją umieścić, jeśli nie w tak 
zwanym „wydziale rozwiązań parkingowych" urzędu dzielnicowego w Camden? (Treść 
mogłaby być następująca: „Pamięci Udiego Eichlera, który umarł po długiej batalii ze straŜą 
miejską, pozostawiając po sobie dług wobec miasta w wysokości 2000 funtów w formie 
niezapłaconych mandatów".) Dość szybko jednak mój szwagier wystąpił z niezwykłym 
pomysłem: powinniśmy ufundować ławkę na Hampstead Heath. Po krótkich poszukiwaniach 
znaleźliśmy idealne miejsce na łące naprzeciwko dwóch małych, rozłoŜystych dębów, na 
które często wdrapywali się Joshua, Jessica i Nathaniel podczas spacerów z nim. Mimo iŜ 
zimą pomiędzy konarami widać było Royal Free Hospital (nie dość, Ŝe pochodzący z lat 
sześćdziesiątych betonowy budynek kłuł w oczy brzydotą, to jeszcze właśnie tam u Udiego 
zdiagnozo-wano raka, a następnie poddano go leczeniu), miejsce odznaczało się wyjątkową 
urodą. Latem w wysokiej trawie kwitły dzikie kwiaty i pełno było motyli. 
Przystawałam przy ławce Udiego - tak wszyscy w rodzinie ją nazywali - podczas kaŜdego 
spaceru z George'em. Prawdę mówiąc, sam biegł prosto do niej, gdy tylko spuszczałam go ze 
smyczy, sadowił się i czekał na mnie. „Pamięcijedynego i wyjątkowego Udiego Eichlera", 
głosiła inskrypcja. Tym, którzy nie znali Udiego, mogłoby się to wydawać niemądre, ale jemu 
na pewno by się spodobało. W końcu bez wątpienia był wyjątkowy. I miał niezwykłe imię. W 
przeciwieństwie do powiedzmy Johna Smitha czyjane Brown istniał tylko jeden Udi Eichler, 
chociaŜ ani nazwisko, ani imię nie były prawdziwe. Wprawdzie przyszedł na świat w 
okupowanej przez nazistów Austrii, siedemnastoletnia matka-Anglofilka nadała mu na 
chrzcie imię „Gerald"; 
10 - Moje Ŝycie z... 
chciała, by na imię miał „Percy", ale odwiódł ją od tego przyjaciel. Wymyślając siebie na 
nowo po przyjeździe do Anglii, nastoletni Ger-ri, jak wówczas się do niego zwracano, chwalił 
się przyjacielowi, Ŝe jest potomkiem austriackiego księcia nazwiskiem Udo Schaumburg von 
der Lippe. Nigdy nie dowiemy się, jak bliskie pokrewieństwo łączyło go z księciem, ale od 
tamtej pory przyjaciel zwracał się do niego per „Udi", co jest zdrobnieniem hebrajskiego 
imienia Ehud oznaczającego „zjednoczony", i tak juŜ zostało. Jeśli chodzi o nazwisko, Udi 
wziął je od swojego trzeciego ojczyma. O Eichlerze wiedział tylko tyle, Ŝe był instruktorem 
tańca w Grazu. 
Nie mogłam uwierzyć, Ŝe minęły trzy pełne lata od śmierci Udiego. Czasami odnosiłam 
wraŜenie, Ŝe to było bardzo dawno, jakby w poprzednim Ŝyciu, kiedy indziej wydawało mi 
się, Ŝe umarł kilka godzin temu, tak wyraziste i bolesne były wspomnienia. W pewne dni 

ledwo potrafiłam przypomnieć sobie jego głos, w inne nie mogłam pogodzić się z myślą, Ŝe 
ktoś tak pełen Ŝycia odszedł, choć przecieŜ byłam przy nim do końca. Widziałam zbliŜającego 
się ku mnie chodnikiem męŜczyznę w kapeluszu i okularach podobnych do tych, które nosił 
Udi, i przystawałam, przez ułamek sekundy przekonana, Ŝe to on. Na dźwięk hamującego 
przed domem motocykla biegłam do okna, po części spodziewając się, Ŝe zobaczę na ścieŜce 
Udiego, ubranego w swoje Lederhosen i kask, z zarzuconym nonszalancko na szyję czarno-
białym szalem z lureksu, do którego był bardzo przywiązany. 
- W głowie mi się nie mieści, Ŝe nigdy więcej nie zobaczę taty -powtarzał Joshua, choć z 
trudem przypominał sobie ojca, którego nie widział od trzech lat, jedną czwartą swojego 
Ŝ

ycia. Doskonale go rozumiałam. Mogłam Ŝyć dalej bez Udiego, nawet znaleźć dla siebie 

szczęście, mimo to tęskniłam za nim bardziej niŜ kiedykolwiek. Pierwsze dwa lata po jego 
ś

mierci odznaczały się określoną dynamiką. Siłą zmuszona do przyjęcia roli wdowy w 

stosunkowo młodym wieku, czasami czułam się jak główna postać w sztuce - śpieszę 
146 
dodać, Ŝe nie w takiej, w której chciałabym grać. Teraz kurtyna opadła i przestałam być 
bohaterką wzbudzającą sympatię w ludziach, stałam się po prostu kolejnym widzem. Dramat 
utraty męŜa dobiegł końca. To była reszta mojego Ŝycia i tak jak Teresa Cornelys w XVIII 
wieku musiałam wziąć się w garść i przestać wypłakiwać przez telefon mojej biednej siostrze. 
Jeśli chodzi o Joshuę, miał prawie dwanaście lat i stawał się dość zrzędliwy i zamknięty w 
sobie. Gzy zmiany nastrojów były rzeczą normalną dla chłopca w jego wieku, czy teŜ w głębi 
serca cierpiał w sposób, którego nie potrafiłam zrozumieć? Bez wyjątkowo przenikliwych 
wskazówek Udiego musiałam czekać, Ŝeby się o tym przekonać. Jak inni rodzice starałam się 
nie reagować, gdy od czasu do czasu odnosił się do mnie niegrzecznie, i zachowywać spokój, 
gdy zaczynał szaleć albo był mniej niŜ uprzejmy wobec innych dorosłych. Czasami nawet mi 
się udawało. Czułam, Ŝe muszę go chronić; w końcu miał uzasadniony powód, Ŝeby gniewać 
się na świat. Jak sam to kiedyś ujął: „Inni chłopcy mają prawdziwych ojców, a ja mam tylko 
ławkę na Heath". Na zewnątrz jednak przyjęłam dość twardą linię i starałam się nie 
rozpieszczać go nadmiernie. Przypominałam mu często, Ŝe musimy w najlepszy sposób 
rozegrać karty, które dał nam los, i dodawałam, Ŝe mnóstwo ludzi jest w o wiele gorszej 
sytuacji niŜ my. 
Generalnie rzecz biorąc, wydawało się, Ŝe Joshua radzi sobie doskonale, i byłam z niego 
niezwykle dumna. ZbliŜał się jednak do wieku dojrzewania i dostrzegałam, Ŝe bardziej niŜ 
kiedykolwiek potrzebuje kierownictwa ojca. Ja ze swej strony nie zrezygnowałam z 
pragnienia, by znaleźć mu substytut ojca. Na razie mi się nie udało. Przypuszczalnie 
oczekiwałam za wiele, mając nadzieję, Ŝe spotkam człowieka, z którym będę chciała związać 
swoje Ŝycie, a który będzie lubił mnie na tyle, by przyjąć mnie i mojego syna. Miałam 
szczęście, poznając Anthony'ego, ale nam nie wyszło. Wydawało się mało prawdopodobne, 
bym kiedykolwiek jeszcze znowu się zakochała, a tym bardziej w kimś „odpowiednim". 
147 
Kilka tygodni później o trzeciej po południu wsiadłam do metra Northern Linę przy Leicester 
Sąuare. Cały dzień pracowałam w London Library przy St. James Sąuare, a teraz jechałam na 
spotkanie z Joshuą, który kończył lekcje o czwartej. Wagon właściwie był pusty, usiadłam 
więc i zaczęłam przeglądać notatki. Praca całkowicie mnie pochłonęła. 
Po minucie metro zatrzymało się na stacji Goodge Street. Rozsunęły się drzwi i wsiadło kilka 
osób. Kącikiem oka dostrzegłam siwowłosego męŜczyznę, z wyglądu 
pięćdziesięcioparoletniego. Przez moment się zawahał, a potem, chociaŜ w przedziale było 
mnóstwo wolnych miejsc, usiadł koło mnie. 
Drzwi się zamknęły, pociąg przyśpieszył, opuszczając stację. Nie pytajcie dlaczego, ale coś 
skłoniło mnie do spojrzenia na sąsiada. ZauwaŜyłam beŜowe bawełniane spodnie i dwie 
jasne, ładnie ukształtowane dłonie wyłaniające się z rękawów pogniecionej marynarki z 

czarnego lnu. Na kolanach trzymał wielką, podniszczoną skórzaną torbę. Była otwarta, 
widziałam więc jej chaotyczną zawartość, na którą składało się kilka piór, wielki pęk kluczy, 
paczka papierosów oraz - co najbardziej mnie zainteresowało - maszynopis z ręcznymi 
poprawkami naniesionymi niebieskim długopisem. 
Sądzę, Ŝe to obudziło moją ciekawość. MoŜe jest pisarzem jak ja, pomyślałam. Ukradkiem 
zerknęłam na jego profil. Miał długi ostry nos, ładnie ukształtowane usta i nadające mu 
niespokojny wygląd po-bruŜdŜone czoło, w połowie zakryte gęstymi srebrnoszarymi lokami. 
To nie była szczególnie przystojna twarz, choć mnie wydała się interesująca - nie, bardziej niŜ 
interesująca, pociągająca. Odnosiłam wraŜenie, Ŝe skądś ją znam, choć nigdy wcześniej tego 
człowieka nie spotkałam. Poczułam teŜ intuicyjnie, Ŝe chciałabym poznać go lepiej. 
Nagle się odwrócił i na moment nasze oczy się spotkały. Natychmiast odwróciłam wzrok, 
jakbym się sparzyła. To nie było zwykłe spojrzenie: miałam wraŜenie, Ŝe nieznajomy 
przejrzał mnie na wylot. 
148 
Pociąg zatrzymał się na stacji Warren Street. Drzwi się rozsunęły, potem zasunęły. Zajęta 
burzą uczuć w moim sercu, tym razem nie miałam pojęcia, czy ktoś wysiadł albo wsiadł. Z 
jakiegoś dziwnego powodu, którego nie potrafiłam sobie wytłumaczyć, byłam przekonana, Ŝe 
moim przeznaczeniem jest zestarzeć się przy boku siedzącego obok męŜczyzny. A co 
dziwniejsze, nie wątpiłam, Ŝe on czuje to samo w stosunku do mnie. 
Londyńskie metro sławne jest ze swojej anonimowości. PasaŜerowie rzadko ze sobą 
rozmawiają, moŜe dlatego, Ŝe przez większość czasu stłoczeni są jak bydło. Ze słuchawkami 
MP3 w uszach albo pochłonięci lekturą ksiąŜki czy gazety, niezwykle przekonująco udają, Ŝe 
poza nimi nikogo innego na świecie nie ma. Nawiązanie rozmowy ze współpasaŜerem to 
rzecz niezwykle rzadka i gdyby nie grzechot wagonów i pisk hamulców między stacjami 
moŜna by usłyszeć spadającą szpilkę. Tak więc gdy mój sąsiad nagle się do mnie odezwał, 
wiedziałam, Ŝe to nie jest zwykła pogawędka. To coś oznaczało. 
-  Przepraszam - powiedział - czy pani wie, skąd ten pociąg przyjechał? 
Zdumiał mnie. Ha, wyjątkowo marny gambit na otwarcie. Kogo do diabła obchodzi, skąd 
metro przyjechało? WaŜne jest to, dokąd jedzie. 
-  Nie mam pojęcia - odparłam. 
Mój współpasaŜer pokiwał głową i nerwowo odchrząknął. Chciałam kontynuować rozmowę, 
wygłaszając równie niemądrą kwestię w rodzaju: „A dlaczego pan pyta?", ale się 
powstrzymałam. Nie miałam w zwyczaju gawędzić z męŜczyznami w metrze. Kobiety takie 
jak ja nie robią takich rzeczy. Ten człowiek był obcy, nic o nim nie wiedziałam. Równie 
dobrze mógł być szczęśliwym męŜem. Albo głęboko zaburzonym nieszczęśnikiem. Albo 
brutalnym gwałcicielem. Albo seryjnym mordercą. Albo teŜ wszystkim tym naraz! 
W przygniatającym milczeniu jechaliśmy przez Euston, Mor-nington Crescent i Camden 
Town. Kiedy zbliŜaliśmy się do Chalk 
149 
Farm, wyczułam, Ŝe mój sąsiad odwraca się i patrzy na mnie. W mojej głowie odgrywał się 
dziwaczny scenariusz, przewijały się urywki biało-czarnego filmu. Siedzieliśmy przy stole w 
staroświeckiej wiejskiej kuchni. Nie rozmawialiśmy, tylko pisaliśmy w miłej, przyjacielskiej 
atmosferze. Joshua teŜ tam był. MęŜczyzna uśmiechał się do niego. Panowała między nimi 
zaŜyła swoboda, taka sama jak między mną a nim... 
Pociąg zatrzymał się na stacji Belsize Park, męŜczyzna z mojego filmu wstał i ruszył ku 
drzwiom. Nim wysiadł, odwrócił się i spojrzał wprost na mnie. Zamiast odejść, stał na 
peronie i przyglądał mi się z namysłem przez otwarte drzwi. Sprawiał wraŜenie, jakby siłą 
woli nakazywał mi, Ŝebym takŜe wysiadła. 

Chciałam to zrobić, bardzo chciałam. Wiedziałam, Ŝe w przeciwnym wypadku będę gorzko 
Ŝ

ałować. Ale szansa na działanie mijała w błyskawicznym tempie. Za kilka sekund przeminie 

ostatecznie. 
Pozostałam na miejscu. Drzwi zamknęły się z sykiem. MęŜczyzna spojrzał na mnie ze 
smutkiem. Zniknął mi z oczu, gdy pociąg ruszył. 
Jeśli przeznaczenie zdecydowało, Ŝe spotkam swoją bratnią duszę w metrze, udało mi się je 
przechytrzyć. Przeklinałam siebie za swoje konwencjonalne, tchórzliwe zachowanie. 
Nie pozwolę, Ŝeby następna okazja wymknęła mi się z rąk. 
16 
1 amtego lata spotkałam Aleksa na rogu ulicy - ściślej rzecz biorąc, na rogu naszej ulicy. 
Kręciłam się z George'em obok jego ulubionej latarni, ciesząc się promieniami 
popołudniowego słońca. Nagle mój pies zobaczył wiewiórkę i rzucił się za nią w pogoń. 
-  Przepraszam! - TuŜ za rogiem wpadłam na wysokiego, mocno zbudowanego, 
ciemnowłosego męŜczyznę w trenczu. Wysiadł z mercedesa kabrioleta, w objęciach 
trzymając torby z zakupami, z których jedna poleciała prosto na chodnik. Koło jego nóg 
kręcił się mieszaniec charta i owczarka szkockiego. 
Kiedy się pochyliłam, Ŝeby pomóc w pozbieraniu rozrzuconych produktów, spojrzał na mnie 
swymi bardzo okrągłymi, bardzo ciemnymi i kpiącymi oczami. 
-  Proszę, stłukła mi pani butelkę szampana! - powiedział, wskazując kałuŜę białego płynu. 
-  Mnie to wygląda na mleko! 
Nasze psy zaczęły się obwąchiwać, a my gawędzić. Okazało się, Ŝe jesteśmy sąsiadami. Аіех, 
emerytowany biznesmen pracujący na pół etatu i rozwiedziony ojciec czwórki dzieci, 
przeprowadził się do domu połoŜonego przy sąsiedniej ulicy jakieś pół roku po śmierci 
151 
Udiego. ChociaŜ ja słyszałam o nim, a on o mnie, nigdy wcześniej się nie spotkaliśmy: 
typowy londyński scenariusz. Odkryliśmy, Ŝe pochodzimy z bardzo podobnych środowisk: 
nasze Ŝydowskie rodziny o raczej świeckich niŜ religijnych tradycjach naleŜały do klasy 
ś

redniej z północnego Londynu, a dzieciństwo spędziliśmy w pobliskim Cricklewood. 

I jeszcze coś nas łączyło: oboje byliśmy rodzicami samotnie wychowującymi dzieci. Dwaj 
synowie i dwie córki Aleksa, w wieku od ośmiu do piętnastu lat, przez pół roku mieszkały 
razem z nim i Rocket Ro-nem, mieszańcem, którego niedawno wziął ze schroniska w 
Battersea, potem przenosiły się do oddalonego o kilka kilometrów domu matki. 
W towarzystwie Aleksa czułam się swobodnie. Olbrzym o wielkim sercu, emanował ciepłem 
i poczuciem humoru. KaŜde jego słowo wywołowywało uśmiech na mojej twarzy. Na 
poŜegnanie bez namysłu powiedziałam: 
-  Musisz przyjść do nas kiedyś na kolację. 
-  Dobrze - odpowiedział. - MoŜe pod koniec tygodnia? 
Z pewnym niepokojem wymieniłam dzień. Bardziej obawiałam się reakcji Joshui na wizytę 
obcego męŜczyzny niŜ reakcji Aleksa na moją domową sytuację, ale okazało się, Ŝe w obu 
tych kwestiach niepotrzebnie się przejmowałam. Pod koniec wieczoru Joshua siedział na 
poręczy sofy obok Aleksa i z zapałem dyskutował z nim o Arsenału, którego obaj byli 
zagorzałymi kibicami. Jeśli chodzi o George'a, usadowił się Aleksowi na kolanach. 
Stwierdzenie, Ŝe Alex przyjacielsko traktuje dzieci, byłoby grubym niedopowiedzeniem. 
Zawsze chętny do zabawy, wielkoduszny i pobłaŜliwy, sam sprawiał wraŜenie dziecka, a 
dzięki ojcowskiemu usposobieniu sprawiał, Ŝe dzieci czuły się przy nim bezpieczne i 
swobodne. Z Joshuą polubili się od pierwszego dnia. 
Zaprzyjaźniliśmy się. Rozmawialiśmy przez telefon, godzinami gawędząc o naszych losach i 
dzieciach. Alex chciał, by nasza znajomość nabrała bardziej intymnego charakteru, ale ja się 
bałam. Co będzie, 
152 

jeśli po jakimś czasie dojdziemy do wniosku, Ŝe nie pasujemy do siebie? A wtedy Joshua 
zdąŜy się juŜ do niego przywiązać. 
Pewnego wieczoru poszliśmy do kina na Bridget Jones. Było nam ze sobą dobrze i miło; 
odrzuciłam przezorność i zaczęliśmy się spotykać. 
Joshua darzył Aleksa coraz większą sympatią. Lubił jego swobodny, pobłaŜliwy stosunek do 
ludzi oraz szeroki gest; Alex niedawno sprzedał firmę komputerową, którą rozwijał od lat, i 
dysponował wolnym czasem oraz pieniędzmi. Urządzaliśmy rodzinne wycieczki jego 
mercedesem do Highbury na lunch i mecz Arsenału, często jadaliśmy w modnych włoskich 
restauracjach, spędziliśmy niezapomniany dzień na koncercie Prince's Trust w Hyde Parku: z 
domu zabrała nas przedłuŜana biała limuzyna i siedzieliśmy w sektorze dla VIP-ów rząd niŜej 
od księcia Karola, który Ŝartował z nami i uścisnął Joshui dłoń. Wszystko to było niezwykle 
pociągające dla młodzieńca, który niedawno skończył dwanaście lat i stracił ojca. Sprawy 
komplikował jeszcze fakt, Ŝe mnie i Joshui, a w gruncie rzeczy wszystkim, którzy go poznali, 
Alex bardzo przypominał Udiego. I nie chodziło tylko o modny kilkudniowy zarost. Alex tak 
samo jak Udi był wyjątkowym człowiekiem. Tak jak Udi z kaŜdym rozmawiał w taki sam 
bezpośredni, szczery sposób. Jak Udi nie obawiał się mówić o swoich uczuciach. Jak Udi 
niekiedy ubierał się i zachowywał dość ekscentrycznie. Dla przykładu w pewne upalne 
popołudnie zadzwonił do moich drzwi ubrany wyłącznie w kąpielówki. Otworzyła moja 
mama, która wpadła do mnie z wizytą. 
- Judith! - zawołała surowo. - Ktoś przyszedł, chyba chce się z tobą zobaczyć. 
Jak Udi na wszystkie prośby dzieci odpowiadał „tak", chyba Ŝe miał istotny powód odmówić. 
W przeszłości królewskie pałace były oazami wolności dla spanieli króla Karola II i taka 
sama wolność panowała w domu Aleksa - niemal nieograniczona. Zawsze szalały w nim 
zgraje dzieci albo nastolatków, a w weekendy odbywały się przyjęcia, 
153 
na które zaproszenia dostawała cała moja rodzina, włącznie z Sue, Philipem, Jessicą, moją 
matką (kiedy juŜ otrząsnęła się z szoku na widok prawie nagiego męŜczyzny przed drzwiami, 
bardzo polubiła Aleksa), Nathanielem, Tabby i Hannah. Wszyscy oni po niedługim czasie 
czuli się w towarzystwie Aleksa bardzo dobrze. 
jeśli chodzi o George'a, był w psim siódmym niebie, lak samo jak Rocket Ronowi, który był 
przekonany, Ŝe jest psem kanapowym, choć stojąc na tylnych łapach, miał prawie metr 
osiemdziesiąt, w domu Aleksa pozwalano mu - nie, wręcz zachęcano, by łaził po meblach i 
zwijał się w kłębek na kolanach gości. Na spacerach po Heath George kłusował radośnie za 
swoim nowym przyjacielem. Rocket Ron, uratowany od uśpienia pies wyścigowy, kiedy 
poczuł zapach królika, zrywał się nagle i gnał przed siebie, przeskakując leŜące na ziemi 
gałęzie i pnie drzew niczym lider gonitwy w Aintree. Na szczęście dla mnie był tak samo 
nieposłuszny i źle wychowany jak George. PoniewaŜ nie moŜna go było dogonić, Alex tracił 
głos od bezskutecznych nawoływań. W końcu zaczął nosić w kieszeni woreczek z pieczonym 
kurczakiem, Ŝeby łapówką skłonić Rona do posłuszeństwa. I dzielił przysmaki sprawiedliwie 
pomiędzy oba psy. 
Droga do psiego serca prowadzi przez Ŝołądek i w tej kwestii Alex zdobył dodatkowych 
tysiąc punktów w oczach George'a. To nie był tylko kurczak. Gdy oglądając całą rodziną 
transmisję z meczu piłki noŜnej, jedliśmy chińszczyznę na wynos przy niskim stoliku w 
salonie Aleksa, zawsze zostawały smaczne kąski, z którymi George wracał do domu. Ogród 
umoŜliwiał jeszcze bogatsze łowy. Od maja do października nieustannie palił się grill, a 
resztki kotletów i kiełbasek znaczyły trawnik równie gęsto jak stokrotki. 
Poza grillowaniem, od którego nic nie mogło być lepsze dla psa, ulubionym zajęciem w 
towarzystwie Aleksa było wychodzenie do restauracji. Alex uwielbiał w weekendy jeść na 
mieście. Jeśli nie lało jak z cebra albo temperatura nie spadła poniŜej zera, wolał siedzieć na 
otwartym powietrzu, co oznaczało, Ŝe mogliśmy zabierać ze sobą psy. 

154 
Mercedes ze spuszczonym dachem startował spod domu Aleksa za rogiem, by po chwili 
zahamować przed moim; chociaŜ dzieliły nas tylko cztery domy, Alex był zwolennikiem 
wstępowania po dziewczynę, z którą umówił się na randkę. George gramolił się na tylne 
siedzenie obok Rona, ja siadałam z przodu i przy akompaniamencie łopoczących na wietrze 
uszu mojego cavaliera jechaliśmy do jednej z przyjaznych psom restauracji ze stolikami na 
ś

wieŜym powietrzu. PoniewaŜ siedząc, Ron miał swój zakończony ostro nos i paciorko-wate 

oczy na poziomie naszych talerzy, przez cały posiłek dokładał starań, by wywołać w nas 
wyrzuty sumienia. George ze swej strony szczekaniem i podskakiwaniem dawał nam znać o 
swojej obecności, na wypadek gdyby o nim zapomniano przy podziale resztek. 
Jak przystało na psa wywodzącego się z królewskiego rodu, George przystosował się do tego 
nowego, lepszego stylu Ŝycia z taką swobodą, jakby się do niego urodził. A który szanujący 
się pies by tego nie zrobił? Jak powiadał mój ojciec: „Wystarczy pięć minut, Ŝeby 
przyzwyczaić się do lepszych standardów Ŝycia", a te standardy odpowiadały naszemu 
kochającemu luksus psu bez zastrzeŜeń, aŜ do zaśmieconej chipolatą ziemi. JednakŜe jak to 
bywa u młodej gwiazdy rocka, która nagle zdobyła fortunę, charakter George'a uległ zmianie, 
i to bynajmniej nie na lepsze. 
Dobre Ŝycie uderzyło mu do głowy. I w kaŜde inne miejsce. 
17 
Od czasu, gdy Potworzyca Mog przeniosła się do nowego domu, George stał się o wiele 
pewniejszym siebie, by nie powiedzieć zadziornym psem. Na początek przestał się bać kotów. 
Wręcz przeciwnie, gotów był na kaŜdym kroku udowadniać, Ŝe juŜ nie jest mięczakiem. 
Widząc kota na ulicy, napinał smycz i szczekał jak oszalały, aŜ biedactwo unosiło ogon i 
znikało za najbliŜszym murkiem. W tym to momencie George odwracał się do mnie i 
uśmiechał z podnieceniem. W domu ganiał tam i z powrotem po schodach, jakby pragnął 
rozproszyć wspomnienia o Cerberze trzymającym straŜ na środkowym stopniu. 
Czułam straszliwe wyrzuty sumienia, Ŝe oskarŜałam George'a o kałuŜe, które okazały się 
dziełem Potworzycy Mog, i straszliwie go rozpieszczałam. JednakŜe po kilku miesiącach 
mojej znajomości z Aleksem nie był po prostu rozpieszczony, ale zepsuty. Wjego oczach 
płonął gwałtowny, niemal zdziczały płomień, jakby nie wierzył własnemu szczęściu. Na 
kaŜdym spacerze ciągnął mnie albo Joshuę prosto do furtki Aleksa i nie chciał się stamtąd 
ruszyć. Jeśli naciskaliśmy dzwonek i brama otwierała się ze szczękiem, wpadał do ogrodu, 
unosił nogę przy lawendowym krzaku, węszył krótko w miejscu, gdzie 
156 
był grill, po czym galopował do frontowych drzwi i ujadaniem domagał się wpuszczenia, 
jakby był tu gospodarzem. Za progiem kierował się prosto do kuchni, gdzie stała miska Rona, 
po czym wylizywał ją do czysta. Ron, uosobienie łagodnego olbrzyma, kręcił się obok niego, 
okazując lekki niesmak. 
Jeśli próbowałam przeprowadzić George'a koło domu Aleksa albo co gorsza, ośmielałam się 
się skręcić w przeciwnym kierunku, na Heath, zapierał się pazurami na chodniku i nie dał się 
ruszyć, choćbym nie wiem jak mocno szarpała za smycz. Wyglądało na to, Ŝe spacer nie 
wchodził w grę, jeśli nie towarzyszył nam Аіех і jego woreczek ze smakołykami. 
- Idziemy, George! - krzyczałam, ściągając pełne dezaprobaty spojrzenia przechodniów. Ale 
George nie zamierzał się ruszyć, chyba Ŝe dostrzegał mercedesa, w którym to przypadku 
pędził do samochodu, po czym odwracał się i spoglądał na mnie z arogancją wielkiej gwiazdy 
czekającej, aŜ szofer otworzy drzwi. Kiedy przekrzywiał łeb na bok, moŜna było niemal 
usłyszeć, jak mówi: „Znowu jemy lunch we włoskiej restauracji w Belsize Park? Nie moŜemy 
pójść do tej greckiej na Primrose Hill? Chcę dzisiaj jagnięcy kebab!" 
 

George stworzył sobie cały nowy słownik, aby lepiej się z nami komunikować. Prychał 
uparcie, kiedy czegoś chciał, głośnym szczekaniem domagał się kawałków przy stole, 
piszczał, by zwrócić na siebie naszą uwagę, kiedy rozmawialiśmy z Aleksem, regularnie i 
donośnie pomrukiwał, odpoczywając czy nawet śpiąc, tylko po to, Ŝebyśmy o nim nie 
zapomnieli. Wszystkie dodatkowe smakołyki zaczęły odbijać się na jego wyglądzie: 
przypominał wolno wypełniający się balon, który z dnia na dzień robił się większy i bardziej 
okrągły. Brzuch mu rósł, a równocześnie stawał się coraz bardziej róŜowy. Minęły tygodnie, 
nim wreszcie zrozumiałam, co jest powodem. Uświadomiłam sobie, Ŝe mój piękny pies 
zmienia się w świnię. 
157 
A moŜe jednak nie? 
-  Popatrz, mamusiu! Owca! - powiedziała niegrzeczna dziewczynka na ulicy, palcem 
wskazując George'a. O czym ona mówi, zastanawiałam się, ogarnięta ślepotą matki, która 
Ŝ

ywi głębokie przekonanie, Ŝe jej dziecko jest najpiękniejsze na całym świecie. JuŜ miałam 

odpowiedzieć; „Jak śmiesz?", ale zerknęłam na kołyszące się z boku na bok zwierzę przy 
moim boku. O mój BoŜe, George istotnie wyglądał jak owca - dzika, długowłosa owca ze 
Szkocji! W którymś momencie od dnia, gdy przywiozłam go od pani Coleman, jego sierść 
zmieniła się z połyskliwych, jedwabistych loków, jakimi modelki potrząsają w reklamach 
szamponów, w długą, gęstą, kędzierzawą i matową grzywę. 
-  Co mu się stało? - zapytałam weterynarza, u którego zjawiłam się po południu z moim 
mieszańcem psa z owcą. Kiedy podnosiłam George'a na stół do badania, ręce zabolały mnie 
od jego cięŜaru. -Wygląda jak pompon! 
-  A tak, to czasami zdarza się z samcami cavalierów po kastracji -odparł Greg mądrze, 
dopiero teraz mnie o tym informując. - Faktura włosa ulega zmianie i nic się na to nie da 
poradzić. - Zatopił palce w splątane kędziory George'a i przesunął dłonią po jego bokach. - 
No i przytył, prawda? Nie wyczuwam Ŝeber. 
Włączył wagę elektroniczną znajdującą się pod stołem. Cyferki na ekraniku zmieniały się 
szybciej niŜ na liczniku londyńskiej taksówki, zatrzymując się dopiero wtedy, gdy osiągnęły 
imponującą liczbę 10,45 kilograma. 
-  Hmm - mruknął Greg. Odwrócił się do komputera i sprawdził dane George'a. - Zaraz, 
zaraz... kiedy go ostatnim razem waŜyłem, miał niecałe pięć kilogramów, a pani się martwiła, 
Ŝ

e jest anorekty-kiem. - Odchrząknął. - CóŜ, o to nie musi się juŜ pani martwić. Teraz George 

jest klinicznie otyły. 
- Jak to moŜliwe? 
158 
-  A jak pani myśli? Psy tyją z tych samych powodów co ludzie. Za duŜo jedzenia, za mało 
ruchu. Czy George ostatnio się objadał? Dostawał przekąski między posiłkami? Czy jak 
doszedł do siebie po zjedzeniu tej piankowej piłki, wróciła pani do suchej karmy? 
 
-  Eee... poniekąd - skłamałam. 
-  Dostawał coi poza nią? 
-  Czasami - przyznałam. 
-  Absolutnie trzeba z rym skończyć. George musi przejść na dietę. Od dzisiaj. 
Biedny George. Bardzo mu współczułam. Nie przypadła mu do gustu kosmicznie droga 
niskokaloryczna sucha karma, którą przepisał mu Greg. Kiedy w porze kolacji postawiłam 
przed nim miskę, spojrzał na mnie tak, jakby postradała rozum. 
Wybrał z brązowego stosu pojedynczą chrupkę, przesunął w pysku, po czym wypluł na 
podłogę i jak zdemoralizowany król, którym był, nadąsany rzucił się na podłogę. 
Wieczorem Ałex przyszedł zaprosić nas na chińszczyznę, ale zdecydowałam, Ŝe zostawię 
George'a w domu: nie mogłam go wystawiać na pokusę smaŜonej wołowiny i krewetek w 

sosie słodko-kwaśnym. Na nasze wyjście zareagował gwałtownym ujadaniem. Kiedy szliśmy 
ś

cieŜką do furtki, stał na oparciu sofy z nosem przyciśniętym do szyby i miną taką, jakbyśmy 

porzucali go na zawsze. 
-  ZałoŜę się, Ŝe dalej tam siedzi - rzucił Joshua, kiedy objedzeni jak bąki wracaliśmy do 
domu kilka godzin później. JednakŜe miejsce na sofie było puste. Podobnie jak wszystkie 
pomieszczenia. 
-  George! George! - wołaliśmy, ale zamiast powitalnego stukotu pazurów o podłogę 
odpowiadało nam ciche, acz pełne wściekłości szczekanie z ogrodu. 
-  Pewnie wciąŜ jest obraŜony - powiedziałam. - MoŜe zbyt surowo go potraktowałam. 
PrzecieŜ kilka kawałków kaczki po pekiń-sku, mu nie zaszkodziło? 
159 
-  Mamo! 
Czekaliśmy, aŜ George wbiegnie po schodach i przywita się z nami, ale na próŜno. A kiedy 
Joshua z kuchennego okna wyjrzał do ogrodu, nigdzie nie było go widać. 
-  Na pewno coś mu się stało, mamo. Idę go poszukać. 
-  Ale co miałoby się stać?! - zawołałam za nim. Odpowiedział mi gorączkowy krzyk: 
-  Mamo, chodź szybko! 
Zbiegłam na dół. Na środku holu zobaczyłam podarte na strzępy pudełko chusteczek 
higienicznych. Sprawca stał przy bocznych drzwiach. To znaczy stała tam jego tylna połowa. 
Przednia znajdowała się w ogrodzie. George utknął w klapce. 
-  Och, George, co ci się stało? 
Kiedy uklękliśmy koło jego tłustego, pokrytego sierścią zadka, George zaczął gorączkowo 
machać ogonem. Tymczasem w ogrodzie jego łeb wciąŜ szczekał. 
-  Musiał połknąć za duŜo chusteczek - powiedziałam. - Pewnie był głodny. Wszystko przez 
tę dietetyczną karmę. śołądek mu na-puchł. 
-  Mamo! Spójrz w oczy faktom, on strasznie przytył! 
Wspólnie próbowaliśmy przeciągnąć George'a przez otwór mierzący osiemnaście 
centymetrów kwadratowych, ale się nam nie udało. Jak bardzo okrągły kołek wbity młotkiem 
w o wiele za mały kwadratowy otwór, George utknął na dobre. Sprawę pogorszyło jeszcze to, 
Ŝ

e sierść zaplątała mu się w zawiasy. 

-  Przynieś mi noŜyczki, mamo - polecił Joshua pewnym siebie tonem doświadczonego 
ratownika. - Musimy go stąd wyciąć. 
Po pół godzinie odcinania sierści moimi noŜyczkami do manikiu-ru wreszcie byliśmy w 
stanie przepchnąć George'a przez klapkę. Wyglądał, jakby wpadł w ręce punkowego fryzjera 
z przepaską na oczach: w niektórych miejscach był prawie łysy, w innych sterczały mu na- 
160 
stroszone kędzierzawe kępki. Wróciwszy do domu, tym razem przez przestronne okno 
balkonowe, przetoczył się po rozrzuconej sierści i pobiegł przed siebie, gwałtownie się 
otrząsając. Minęły wieki, nim usunęłam wszystkie włosy; co gorsza, zapchały odkurzacz; za 
jego wyczyszczenie sporo zapłaciłam. 
A skoro o tym mowa... Nazajutrz rano zabrałam George'a do najbliŜszego psiego salonu 
piękności. Okazało się, Ŝe jego nowa fryzura kosztuje więcej niŜ moja. Umyty w szamponie, 
ostrzyŜony, z obciętymi pazurami, wypielęgnowany, wyszedł z salonu, wreszcie 
przypominając psa, którego kiedyś kupiłam, a nie niechlujną szkocką owcę. ChociaŜ bez 
wątpienia dość pulchny, był teraz przystojny jak zawsze. 
Jakby świadom piękna, które na nowo ujawniła wizysta u fryzjera, George biegł energicznie 
przede mną po Heath, podskakując na dźwięk pełnych podziwu komentarzy, którymi 
obsypywali go przechodnie, i z arogancją unosząc wysoko ogon. Czułam się dumna, Ŝe 
jestem właścicielką takiego wspaniałego, błyszczącego, czystego zwierzęcia. Dopóki nie 
doszliśmy do stawów. 

To naprawdę nie była wina George'a. Nawet człowiek mógłby się pomylić i wziąć ten gruby 
dywan alg i rzęsy wodnej za porośniętą trawą łąkę. A moŜe George'a przepełniała taka 
pewność siebie, Ŝe istotnie uwierzył, iŜ moŜe chodzić po wodzie. NiezaleŜnie od powodu, 
wskoczył do stawu jako połyskliwy kasztanowo-biały pies, a kiedy wygramolił się na brzeg, 
był szmaragdowozielony. Podobnie jak moje białe spodnie, gdy wciągałam go na stromy 
brzeg. 
Niespodziewane zetknięcie z lodowatą wodą najwyraźniej dodało mu sił. George biegał w 
kółko, opryskując wszystko, co znajdowało się w jego zasięgu, zieloną cieczą. A potem rzucił 
się na gołą ziemię i dokładnie w niej wytarzał. 
Kiedy znowu stanął na nogi, sierść miał ciemnobrązową, pysk otwarty w róŜowym uśmiechu 
i oczy błyszczące z podniecenia 
11 -Moje Ŝycie z... 
161 
wywołanego odkryciem zupełnie nowej zabawy. Aplauz widowni, która się wokół niego 
zgromadziła, sprowokował go do ponownego wytarzania się. 
George uwielbiał zadowalać innych. Więc powtórzył zabawę jeszcze raz. 
18 
Аіех

 і ja usiłowaliśmy poczynić plany na najbliŜszą przyszłość. 

-  Spotkamy się jutro wieczorem? - zapytał. 
-  Nie, idę na zebranie rodziców do szkoły. MoŜe we wtorek? 
-  Sarah ma urodziny, szesnaste. Obiecałem jej, Ŝe zabiorę wszystkich na pizzę. MoŜe w takim 
razie umówimy się na lunch? 
-  Nie mogę, Alex, muszę iść do British Library. Odpowiada ci środa wieczór? Moglibyśmy 
wybrać się do kina... Och, nie, Martina wychodzi do klubu, więc nie będę z kim zostawić 
Joshui. W takim razie czwartek? 
-  W piątek Robert ma próbny egzamin z matematyki i muszę mu pomóc w powtórzeniu 
materiału, a w piątek wieczorem zabieram Melanie i pięć jej koleŜanek do kina. Ty i Joshua 
moŜecie pójść z nami, jeśli chcecie. 
-  On ma dwanaście lat, nie jestem pewna, czy ucieszy się z wyjścia do kina w towarzystwie 
sześciu dziewięcioletnich dziewczynek. MoŜe w takim razie spotkamy się w sobotę? 
-  A tak, sobota. Arsenał gra mecz wyjazdowy z Manchester United. Pojadę autokarem z 
kibicami. A przy okazji, mam bilet dla Joshui. 
163 
-  Fantastycznie. Będzie zachwycony. 
-  WyjeŜdŜamyowpółdodziewiątejrano,aleniemam pojęcia, o której wrócimy, zresztą 
będziemy wykończeni. Co powiesz na lunch w niedzielę? Będą u mnie mama i kuzyn z 
dziećmi. Planowałem grilla. 
-  Joshua i ja spotykamy się z Tabby, Hannah i Nathanielem. A niedziela wieczór? 
-  Obiecałem Maksowi, Ŝe pomogę mu w nauce. W takim razie moŜe w następny 
poniedziałek? 
Jak na dwoje ludzi, którzy mieszkali w odległości niecałych pięćdziesięciu metrów od siebie, 
natrafialiśmy na ogromne trudności, chcąc spędzić razem trochę czasu. Pół roku po tym, jak 
zaczęliśmy się spotykać, leniwe lunche w dni robocze skończyły się, poniewaŜ pochłonęło 
mnie pisanie ksiąŜki. To oznaczało, Ŝe teraz mogliśmy spotykać się tylko w weekendy albo 
wieczorami, co łatwiej było powiedzieć, niŜ zrobić. Wspólnie mieliśmy pięcioro dzieci, z 
których kaŜde chodziło do innej szkoły i było na innym etapie edukacji. PoniewaŜ oboje 
naleŜeliśmy do typu rodziców zaangaŜowanych w wychowanie, czuliśmy obowiązek 
udzielania wsparcia naszym pociechom przy egzaminach i klasówkach, pracach domowych i 
najróŜniejszych projektach. Były teŜ przedstawienia szkolne, koncerty, wywiadówki. 
Urządzano urodziny licznych krewnych, kaŜde z ustalonymi od dawna rytuałami, na które w 

rodzinie Aleksa zawsze zapraszano jego byłą Ŝonę. Zdarzały się okresy, kiedy po prostu 
chcieliśmy być z naszymi dziećmi: spędzać z nimi czas, wspólnie poleniuchować przed 
telewizorem i dopilnować, Ŝeby kładły się spać o przyzwoitej porze. 
A kiedy Aleksowi i mnie udawało się spędzić razem wolny wieczór, często nie mieliśmy 
miejsca, w którym moglibyśmy być we dwoje. Po jego domu kręciło się czworo dzieci i ich 
przyjaciele. U mnie był Joshua ze swoją paczką, Martina, u której ciągle przesiadywała Ivona, 
popijająca w kuchni capuccino i pielęgnująca swojego epileptycznego psiego podopiecznego. 
W rezultacie więc Аіех і ja spotykaliśmy na ławce na rogu, na którym krzyŜowały się nasze 
ulice. 
164 
- Popatrz na nas - powiedział pewnego wieczoru, gdy colą z puszek popijaliśmy chipsy z solą 
i octem. - Mamy dwa domy na tej ulicy, a siedzimy tu jak para kloszardów. 
Oboje byliśmy za bardzo zaangaŜowani w sprawy rodzinne. Próby Ŝonglowania pomiędzy 
dwoma domami były z góry skazane na niepowodzenie, mimo iŜ prawie sąsiadowaliśmy 
przez ścianę. Jedynym wyjściem byłoby zamieszkanie razem, ale to wymagałoby wielkiego 
zaufania z obu stron i jeszcze większego domu niŜ dom Aleksa, bo u mnie nie było miejsca 
dla jego czwórki dzieci, a u niego dla Joshui, chyba Ŝe dwójka zamieszkałaby w jednej 
sypialni, zamiast jak dotąd mieć własne pokoje, co bez wątpienia doprowadziłoby do 
katastrofy. 
Pozornie wydawało się, Ŝe Аіех і ja idealnie do siebie pasujemy, z jakiegoś jednak powodu, 
niezrozumiałego dla Ŝadnego z nas, nasz związek nie nabierał zdecydowanego kształtu. Choć 
bardzo się lubiliśmy, nie chcieliśmy rezygnować ze stylów Ŝycia, jakie sobie stworzyliśmy. 
To byłoby zbyt wielkie ryzyko i jak podejrzewam, nie wierzyliśmy, Ŝe szanse na sukces są na 
tyle wysokie, by je podjąć. Tak więc zamiast romansu zdecydowaliśmy się na bliską przyjaźń, 
rzecz cenną samą w sobie. 
Wszystkie dobre związki kiedyś się kończą. Tym razem obawiałam się, Ŝe Joshua cięŜko to 
przeŜyje. Oznajmił mi, Ŝe jeśli ma mieć ojczyma, chciałby, Ŝeby był nim Alex, dlatego 
obawiałam się mu powiedzieć, Ŝe juŜ nie jesteśmy parą. Uspokojony chyba obietnicą Aleksa, 
Ŝ

e ich relacje nie ulegną zmianie, Joshua przyjął zerwanie z większym spokojem, niŜ sobie 

wyobraŜałam. Mając dwanaście lat, był silniejszy emocjonalnie i najwyraźniej bardziej 
dojrzały, niŜ mi się wydawało to moŜliwe u chłopca wjego wieku, nie wspominając juŜ o tym, 
Ŝ

e przecieŜ stracił ojca. Bardzo mi zaimponował sposobem, w jaki poradził sobie z 

potencjalnie trudną sytuacją. 
To George najcięŜej przeŜył nasze zerwanie. Nie potrafił pojąć, dlaczego nie odwiedzamy 
Aleksa w domu, dlaczego skończyła 
165 
się chińszczyzna na wynos i kurczak tak hojnie rozdawany na Heath. Kiedy mijaliśmy furtkę 
Aleksa, przystawał, by powęszyć, rzucał mi błagalne spojrzenie i machał ogonem, jakby 
pytał: „Nie moŜemy wejść do środka?" 
PoniewaŜ szłam dalej, niechętnie wlókł się za mną. W jego oczach pojawiał się smutek, jakby 
pogrąŜał się we wspomnieniach o grillach i przejaŜdŜkach w srebrnym mercedesie. 
Ja takŜe byłam smutna po rozstaniu z Aleksem, a Ŝałowałam nie tylko smakowitych posiłków. 
Wiedziałam, Ŝe miałam niewiarygodne szczęście, poznając kogoś takiego jak on, kto (rzecz 
najwaŜniejsza) od pierwszego wejrzenia przypadł do gustu mojemu synowi, i czułam, Ŝe 
poniosłam klęskę, nie potrafiąc pójść na ustępstwa, by podtrzymać nasz związek. Co ze mną 
nie tak? Kogo szukam, w mojej sytuacji i wieku? 
Od czasu do czasu myślałam o panu Belsize Park, tajemniczym nieznajomym, którego półtora 
roku wcześniej spotkałam w metrze. Zadawałam sobie pytanie, czy moje Ŝycie potoczyłoby 
się inaczej, gdybym się do niego odezwała. Mógł być moją pokrewną duszą-albo seryjnym 

mordercą. Tak czy owak, wypatrywałam go, podróŜując Northern Linę, ale nigdy więcej go 
nie zobaczyłam. 
Pod koniec wiosny roku 2002 doszłam do wniosku, Ŝe czas najwyŜszy dać sobie spokój z 
randkami i nauczyć się cieszyć własnym towarzystwem. Jak dotąd z powodzeniem unikałam 
konieczności zmierzenia się ze swoją samotnością, ale w cztery lata po śmierci Udiego 
nadeszła pora, Ŝebym wreszcie dojrzała i przyzwyczaiła się do tego. W końcu skończyłam 
czterdzieści dziewięć lat. Dla kobiety w moim wieku jest rzeczą niestosowną, nie 
wspominając juŜ o tym, Ŝe niewiarygodnie dziecinną, Ŝebym jak jakaś oszalała nastolatka 
biegała i szukała drugiego męŜa. Są w Ŝyciu sprawy o wiele gorsze niŜ brak partnera. 
W ciągu ostatniego roku nie przestałam tęsknić za Udim, wcale nie, ale teraz nie był to Ŝal 
stale obecny niczym cierń w boku, tylko 
166 
tępy, przychodzący falami ból przypominający ból zęba, który wybucha, przez jakiś czas 
dokucza, a potem znika. Okoliczności sprawiły, Ŝe byłam teraz zupełnie inną osobą niŜ w 
czasie śmierci mojego męŜa. Byłam silniejsza, chyba twardsza i bez wątpienia bardziej pewna 
siebie. Przywykłam do podejmowania decyzji, podczas gdy wcześniej czekałam, aŜ Udi 
załatwi sprawy w swój beztroski, szalony sposób. Potrafiłam naprawić gniazdko i zawiasy w 
kuchennej szafce, sprawdzić opony w samochodzie i ubrać choinkę na BoŜe Narodzenie. 
Nauczyłam się nawet usuwać monstrualne pająki, które rano mate-rializowały się w wannie: 
robiłam to szybko, gwałtownie i z przymkniętymi oczami. 
Czułam się dobrze, bo Joshua czuł się dobrze. Prawdę mówiąc, rozkwitał. Jak powiedział mi 
w czwartą rocznicę śmierci Udiego: ,WciąŜ brakuje mi taty, ale nie jestem nieszczęśliwy. 
Lubię nasze Ŝycie we dwoje, mamo". Te słowa były muzyką dla moich uszu, wprost całą 
symfonią Mozarta. Miałam wiele powodów do wdzięczności. 
Moja szklanka była pełna więcej niŜ w połowie. Miałam dziecko, miałam pracę. Pomimo 
wysokich kosztów Ŝycia w Londynie dawałam sobie radę na tyle dobrze, Ŝe nie musiałam 
sprzedawać domu. A chociaŜ w ciągu ostatnich czterech lat poddałam cierpliwość mojej 
siostry ostrej próbie, wciąŜ okazywała mi niewiarygodne wsparcie. Miałam matkę. I Tabby, 
Hannah i Nathaniela, którzy często spędzali z nami weekendy. Miałam krąg bliskich 
przyjaciół; znajomość z niektórymi z nich często datowała się na lata szkolne. 
Wykorzystywałam ich bezlitośnie, dręcząc długimi rozmowami telefonicznymi, przy czym 
głównym tematem nieodmiennie byłam ja sama. 
I był George, mój cudowny, przymilny i skandalicznie rozpieszczony pies, który w wieku 
czterech lat wciąŜ chodził za mną krok w krok niczym pełen uwielbienia cień. 
W dodatku pomimo diety z dnia na dzień stawał się coraz większy. 
167 
Tamtego lata w pierwszej połowie sierpnia Joshua wyjechał na obóz letni z kolegami ze 
szkoły, siostra z rodziną spędzała urlop we Francji, a Martina była w Czechach z wizytą u 
rodziny Ze strachem myślałam, Ŝe zostanę sama w Londynie, ale kiedy to nastąpiło, poczułam 
się wyzwolona. Nieustannie towarzyszył mi George; gdy siedział obok mnie na ogrodowej 
ławce i pomagał w korekcie niemal ukończonego maszynopisu biografii Teresy Cornełys, 
drąc na strzępy strony, które odrzuciłam, myślałam sobie, Ŝe nie mogłabym mieć lepszego od 
niego kompana. 
Bez wątpienia psy są łatwiejsze w obejściu niŜ męŜczyźni. Nigdy nie pamiętają 
nieprzyjemnych rzeczy, które im mówiłaś, nie Ŝywią pretensji, gdy wychodzisz bez nich, a 
najgorsze, co moŜe cię spotkać, to kilka podartych chusteczek higienicznych w holu po 
powrocie, kiedy oczywiście witają cię z entuzjazmem. Psy nigdy nie narzekają. W 
przeciwieństwie do męŜczyzn kochają i akceptują ciebie oraz twoje potomstwo 
bezwarunkowo. Obca jest im związkofobia. NiewaŜne, jak wiele od niego wymagasz, pies 

nigdy cię nie opuści - chyba ze pojawi się ktoś z kieszenią pełną przysmaków, w którym to 
wypadku, co całkowicie zrozumiałe, przechodzisz do historii. 
Kobieta nie musi przejmować się wyglądem, Ŝeby zrobić wraŜenie na psie. Czy się wystroi, 
czy rano wkłada powyciągany stary szlafrok, nie ma to Ŝadnego wpływu na miłość psa - 
wręcz przeciwnie, pies przypuszczalnie woli ją w tej drugiej wersji, z nie umytą twarzą i 
nieświeŜym oddechem. Psy nie obchodzi, czy w rozmowie błyszczysz intelektem, powtarzasz 
się, mówisz głupio czy śmiertelnie nudzisz; nie zwracają uwagi, kiedy milczysz. Nie 
narzekają, jeśli codziennie gotujesz to samo. Nie domagają się pójścia wieczorem do kina, 
poniewaŜ wolą leŜeć na sofie obok ciebie, gdy czytasz ksiąŜkę albo oglądasz telewizję, a w 
tym drugim przypadku nie przedkładają dokumentu o zatruciu środowiska nad powtórkę 
Seksu w wielkim mieście. Tylko jedno jest dla nich waŜne: Ŝe są z tobą. 
168 
Uwolniona z domowych obowiązków po raz pierwszy od czterech lat, przyrzekłam sobie 
dwie rzeczy. Po pierwsze: podczas nieobecności Joshui nie będę gotować nic poza pieczonym 
kurczakiem, którego odrobinę dodawałam do dietetycznej karmy George'a. Odkryłam, Ŝe 
tylko w ten sposób mogę go skłonić, by ją zjadł. Po drugie: będę wychodzić co wieczór, 
nawet gdybym musiała wychodzić sama. Przed wyjazdem Joshui zapełniłam kalendarzyk: 
kolacje ze starymi przyjaciółmi, wyprawy do galerii sztuki, teatrów i kina. 
Na jeden wieczór, w środę siódmego sierpnia, nie miałam planów, umówiłam się więc na 
drinka z profesorem historii sztuki. Chciałam z nim uzgodnić pewne fakty, o których pisałam 
w ksiąŜce. 
Nigdy wcześniej nie spotkałam profesora Zachary'ego 0'Neilla, który wykładał na University 
of London. JednakŜe pół roku wcześniej, gdy poszukiwałam portretu Teresy Cornleys, daleki 
znajomy zasugerował, Ŝe powinnam skorzystać z wiedzy profesora i zapytać go o radę w tej 
kwestii. Profesor 0'Neill, Amerykanin z Bostonu, mówiący z głębokim, chrapliwym 
akcentem, przez telefon okazał się bardzo miły; podał mi listę muzeów i kolekcji prywatnych, 
które mogą okazać się pomocne. Jak się okazało, nie były: portret Teresy nie istniał albo nie 
potrafiłam go odnaleźć. 
Na zakończenie naszej rozmowy profesor 0'Neill wielkodusznie zaproponował, Ŝebym 
skontaktowała się z nim ponownie, jeśli zajdzie taka potrzeba. Teraz to uczyniłam, wysyłając 
do niego e-mai-la. ChociaŜ miałam juŜ na koncie ksiąŜkę historyczną (o Soho) i poznawałam 
historię Anglii, gdy pracowałam jako przewodnik po Londynie, nie mogłam pochwalić się 
dyplomem uniwerstyteckim z tej dziedziny, więcej, nie mogłam pochwalić się Ŝadnym 
dyplomem, jako Ŝe zrezygnowałam ze studiów w college'u. To wszystko sprawiało, Ŝe 
podwójnie się bałam popełnienia głupich błędów w ksiąŜce o osiemnastym stuleciu. Miałam 
nadzieję, Ŝe profesor wyjaśni mi wiele kwestii dotyczących sztuki i architektury z czasów 
Teresy. 
169 
Drogą internetową umówiłam się z profesorem 0'Neillem o siódmej wieczorem w barze 
hotelu St. George przy Regent Street. Później będę nazwę hotelu odbierać raczej ironicznie, 
ale wybrałam ten bar, poniewaŜ był mało znanym lokalem na czternastym piętrze, z którego 
okien rozciągał się cudowny widok na Londyn, a panujący w nim spokój pozwalał na 
rozmowę. Nie mogłam jednak ustalić gorszej daty. Tamtego popołudnia wybuchła jedna z 
największych burz w ostatnich dziejach południowo-wschodniej Anglii z epicentrum nad 
północno-zachodnim Londynem i od wpół do czwartej spadło sześćdziesiąt milimetrów 
deszczu, rzecz bez precedensu. Zalało całe miasto i wiele linii metra, w tym Northern Linę, 
zostało zamkniętych. Na Hampstead lał prawdziwie tropiklany deszcz monsunowy, przez 
ponad godzinę bałam się, Ŝe nie będę mogła wyjść z domu do taksówki - to znaczy o ile jakąś 
uda mi się złapać. 

W końcu mi się udało. Kiedy siedziałam w pustym barze hotelowym, czekając na profesora, 
nie wyglądałam najlepiej ani tak się nie czułam. Włosy miałam ulizane po krótkim przejściu z 
domu do taksówki, tusz do rzęs udawał konturówkę do ust i mogłam myśleć wyłącznie o 
Joshui. Wielkie okna baru wychodziły na zachód, na zalane deszczem dachy Marylebone i 
okolice podmiejskie, dokąd na obóz wyjechał mój syn. Widziałam, jak pokryte 
brudnoszarymi chmurami niebo wciąŜ przecinały błyskawice. Jeśli pogoda jest tam choć w 
połowie tak zła jak w Londynie, obóz na pewno został zalany i Joshua przemókł do nitki. 
Nagle otworzyły się drzwi i do baru wszedł męŜczyzna po pięćdziesiątce. Spojrzałam na 
niego i pomyślałam: to pan Belsize Park, męŜczyzna, którego spotkałam w metrze. Zaraz 
jednak się poprawiłam: nie, to nie on, tylko jest do tamtego podobny. Średniego wzrostu i 
drobnej budowy, ubrany był w stylowy beŜowy trench, a w dłoni trzymał ociekający czarny 
parasol. Był tylko trochę wyŜszy ode mnie, miał przenikliwe czarne oczy i interesującą twarz 
o nieco nieregularnych rysach, otoczoną srebrnoszarymi kręconymi włosami. Ponie- 
170 
waŜ przyszedł sam i rozglądał się po barze, załoŜyłam, Ŝe to profesor 0'Neill, wstałam więc i 
przedstawiałam się. Uniósł brwi. 
-  Panijestjudith? 
-  Na moje nieszczęście. Wydaje się pan zaskoczony. 
-  Bo szczerze mówiąc, jestem. Wiem, to śmieszne, ale na podstawie oficjalnego tonu e-maila 
wyobraziłem sobie panią jako coś w rodzaju panny Marple: kobietę trzydzieści lat starszą, w 
grubych twee-dach, elastycznych pończochach i trzewikach! 
-  Och, wkładam je tylko na wyjątkowe okazje. 
Roześmiał się, zdjął płaszcz i starannie go zwinął, po czym przewiesił przez oparcie krzesła i 
usiadł naprzeciwko mnie. Zamówiliśmy drinki (wódkę z lodem dla niego, wodę mineralną dla 
mnie, jako Ŝe musiałam być trzeźwa, jeśli chciałam zadawać mu pytania), przeniosłam się na 
miejsce obok niego i zaczęliśmy rozmawiać o okropnej pogodzie. 
Dwie godziny później wciąŜ rozmawialiśmy, a ja kończyłam drugi kieliszek chardonnay. 
ChociaŜ dyskusję o burzy zakończyliśmy dawno temu, wciąŜ jeszcze nie poruszyliśmy tematu 
XVIII wieku. Czy się tym martwiłam? Pięćdziesięciopięcioletni profesor 0'Neill, Zach, był 
miły. Bardzo miły: przyjacielski, zabawny i interesujący. Oraz pociągający. Nie przechwalał 
się swoją rozległą wiedzą jak człowiek na zakupach, który rozpycha się po alejkach z pełnym 
wózkiem, raczej niósł ją na ramieniu z niefrasobliwością hippisa. Amerykanin irlandzkiego 
pochodzenia, urodził się i wychował w Bostonie w stanie Massachusetts. Do Anglii 
przeprowadził się przed trzydziestoma laty, kiedy poznał Angielkę, która później została jego 
Ŝ

oną. Od piętnastu lat byli rozwiedzeni, a poniewaŜ niedawno zerwał z długoletnią partnerką, 

w rezultacie był sam, takjakja. 
Chyba najbardziej pociągające w nim było to, Ŝe chciał wszystko o mnie wiedzieć i wydawał 
się szczerze zainteresowany tym, co mówiłam. Kiedy wino zaczęło na mnie działać (zawsze 
miałam słabą 
171 
głowę), flirtowałam z profesorem w sposób dość oczywisty. Pytałam siebie: dlaczego to 
robię? PrzecieŜ zrezygnowałam z poszukiwań Tego Jedynego i przywykłam do bycia Panią 
Szczęśliwie Samotną. Skoczyłam na równe nogi i złapałam płaszcz. 
-  O mój BoŜe! Popatrz tylko na zegar! Zach, za długo cię zatrzymałam! Posłuchaj, naprawdę 
muszę juŜ iść. -Wzięłam rachunek, który kelner zostawił na stoliku. -Ja się tym zajmę. 
Zach wyciągnął dłoń. 
-  Proszę... 
-  Nie, nalegam. Dziękuję za przyjście, rady dotyczące ksiąŜki i w ogóle. 
Spojrzał na mnie z niejakim zdziwieniem. 
-  Aleja Ŝadnych rad ci nie udzieliłem! 

-  Nie? 
-  Na razie o nic mnie nie pytałaś. 
-  Och, rzeczywiście. Wiedziałam, Ŝe drugi kieliszek okaŜe się fatalny w skutkach. - Oboje się 
uśmiechnęliśmy. - MoŜe w takim razie prześlę ci pytania e-mailem? 
-  Okay... -Jego ciemne oczy spotkały się z moimi. - Posłuchaj, naprawdę musisz juŜ iść? 
Umieram z głodu. MoŜe zaproszę cię na kolację? Przy jedzeniu wypytasz mnie o XVIII wiek. 
Nie zrobiłam tego. Nad talerzami doskonałej kiełbasy z tłuczonymi ziemniakami w pobliskim 
barze urządzonym w stylu amerykańskim („Jestem ogromnie zadowolony, na początku 
myślałem, Ŝe jesteś wegetarianką", powiedział Zach, kiedy z zapałem zabrałam się do 
kiełbasy) zupełnie zapomniałam o pytaniach i zabawiałam nowego znajomego anegdotami o 
mojej rodzinie. Wydawał się szczerze nimi zainteresowany, co więcej, okazało się, Ŝe mamy 
identyczne poczucie humoru.    • 
-  Wielkie dzięki - powiedziałam, kiedy dwie godziny później Ŝegnaliśmy w połowie Regent 
Street. - Było bardzo miło cię poznać. 
-  I wzajemnie. Od wieków tak dobrze się nie bawiłem. 
172 
-  Ja teŜ nie. No cóŜ... do widzenia. 
Podałam mu dłoń. ChociaŜ kości miał delikatne, jego uścisk był ciepły i mocny. Patrzył mi 
prosto w oczy. 
-  Dasz się znowu zaprosić na kolację? - zapytał. - MoŜe w końcu udałoby się nam załatwić te 
sławne pytania. 
No i mam, pomyślałam. 
-  Och, nie! To znaczy tak! - dodałam pośpiesznie. - Z wielką przyjemnością. 
-  W takim razie zapisz mi swój telefon, dobrze? Zadzwonię do ciebie. 
19 
Zadzwonił trzy dni później i rozmawialiśmy w nieskończoność. 
-  Więc jak, znowu się zobaczymy? - zapytał znacząco. 
-  Okay - zgodziłam się, choć nie bez pewnych obaw. 
W następną sobotę zabrał mnie do restauracji w starej, a obecnie modnej dzielnicy Londynu 
Clerkenwell, połoŜonej tuŜ za Smithfield Market. Po posiłku zabrałam go na zwiedzanie 
otaczającego restaurację labiryntu ulic. ChociaŜ Zach pasjonował się historią Londynu, 
niewiele wiedział o tej jego części, jak zresztą wielu amerykańskich turystów, których 
oprowadzałam po mieście. Pokazałam mu mój ulubiony kościół pod wezwaniem św. 
Bartłomieja, zbudowany przez Normanów w XII wieku, a później przysłonięty targiem 
mięsnym. Opowiedziałam, jak Wat Tyler, przywódca Kentish Rebels, podczas rewolty 
chłopskiej w 1381 roku jechał na spotkanie z młodym królem Ryszardem II do Smithfield. 
Jego aroganckie zachowanie oburzyło Lorda Majora Londynu, który wymierzył mu cios 
mieczem w kark. Gdy leŜał konając, czternastoletni król pojechał do buntowników, 
powiedział im, Ŝe przed chwilą nadał Watowi szlachectwo, i obiecał spełnić wszystkie 
Ŝą

dania, w tym znieść poddaństwo oraz pogłówne. Kiedy się rozproszyli, Ryszard cofnął dane 

chłopom słowo: „Niewol- 
174 
nikami jesteście i niewolnikami zawsze zostaniecie", powiedział podobno. 
Podczas gdy ja snułam opowieść bardzo dramatycznym tonem, Zach przyglądał mi się z 
pobłaŜliwym uśmiechem. 
-  Nie rozumiem, dlaczego przyszłaś do mnie po rady z historii -powiedział przeciągle. - 
Wygląda na to, Ŝe sama wszystko wiesz. 
A potem wziął mnie w ramiona. 
Miesiąc później siedzieliśmy naprzeciwko siebie we włoskiej restauracji w South Kensington. 
Byliśmy na wykładzie w Muzeum Wiktorii i Alberta, wygłaszanym przez jednego z kolegów 

Zacha, i w drodze do domu wpadliśmy na szybki posiłek. Przez ostatnie pięć tygodni mój 
profesor zalecał się do mnie. To było nasze piąte spotkanie, a ja jeszcze nie zdołałam zadać 
mu ani jednego pytania o XVIII wiek. Pomiędzy spotkaniami odbywaliśmy niezliczone, 
trwające co najmniej godzinę rozmowy telefoniczne, zawsze zainicjowane przez niego. Nie 
mogłam poradzić nic na to, Ŝe pochlebiało mi jego zainteresowanie. To było ekscytujące i 
niewiarygodnie romantyczne, Ŝe ten światowy Amerykanin dokłada starań, by mnie zdobyć, 
jakbym była czymś w rodzaju syreny, a nie czter-dziestodziewięcioletnią kobietą z dzieckiem. 
Zach sprawił, Ŝe czułam się młoda i poŜądana. 
PoniewaŜ niedawno rozstał się z partnerką i szukał nowego mieszkania, na razie korzystał z 
gościny przyjaciół. Nie zapraszałam go do Hampstead, poniewaŜ nie chciałam poznawać go z 
Joshuą, dopóki nie będę wiedziała, co się naprawdę między nami dzieje. W rezultacie 
spotykaliśmy się wyłącznie w kawiarniach, barach i restauracjach, terytorium neutralnym, 
dostatecznie oddalonym od komplikacji naszego Ŝycia. Unosiliśmy się w pięknej bańce, która 
stanowi komplet z kelnerami i butelkami wina, i byliśmy tak szczęśliwi, Ŝe nie potrafiliśmy 
sobie wyobrazić, by kiedyś pękła. 
-  Czego naprawdę spodziewasz się po związku? - zapytał mnie Zach, gdy nad pizzą 
patrzeliśmy sobie w oczy. 
175 
Przez chwilę się zastanawiałam. 
- Miłości i towarzystwa, tak sądzę. Kogoś, kto dzieliłby ze mną Ŝycie. No i odrobina 
namiętności takŜe by się przydała! 
Ujęliśmy się za ręce, nasze palce się splotły. W tamtej chwili intuicyjnie wiedzieliśmy, Ŝe to, 
co między nami się dzieje, jest powaŜne, a nie przelotne. Było nam ze sobą cudownie. Zawsze 
mieliśmy tematy do rozmów. Ciągle się śmialiśmy. Czuliśmy się jak dwie połówki całości. 
Ledwo mogłam w to wszystko uwierzyć. 
Ta idealna chwila tak nas oszołomiła, Ŝe Ŝadne z nas nie pomyślało, by uściślić, jakie 
właściwie konsekwencje wiąŜą się z „towarzystwem" albo „dzieleniem Ŝycia". Później stało 
się to aŜ nazbyt jasne. 
Było coś jeszcze, o czym wygodnie zapomnieliśmy: Zach na razie nie poznał Joshui. I nie 
musiał stawić czoła George'owi. 
Joshua niedawno skończył trzynaście lat i przestał być gniewnym Hamletem. Miał teraz 
własne zainteresowania, przede wszystkim jazdę na deskorolce, którą w czasie szkolnych 
wakacji i prawie wszystkich weekendów uprawiał w centrum Londynu na południowym 
brzegu Tamizy. Na podjeździe przed biurowcem niedaleko dworca Waterloo razem z 
przyjaciółmi doskonalili róŜne sztuczki. Tam okoliczni kieszonkowcy regularnie uwalniali ich 
od pieniędzy na kanapki i telefonów komórkowych. Na drugim brzegu rzeki, w City, wpadali 
do opustoszałych podziemnych parkingów i de-nerowowali ochroniarzy, pędząc tam i z 
powrotem po betonowych rampach. 
Kiedy indziej brali we władanie naszą wąską i spokojną uliczkę w Hampstead. ZjeŜdŜali w 
zawrotnym tempie w dół, wyskakiwali w powietrze tuŜ przed naszym domem, odwracali 
deski i lądowali na długiej na trzy metry metalowej skrzyni, którą uratowali dla swoich celów 
i przechowywali w naszym frontowym ogródku: piękny drobiazg rywalizujący z 
napierającymi chwastami. Starałam się być matką doskonałą, dlatego tolerowałam to 
brzydactwo i okropny hałas towa- 
176 
rzyszący nollying i „zgrzytanie", jak nazywali swoje sztuczki. Wiele razy jednak pękałam i 
wybiegałam, krzykiem nakazując, by przestali, zanim mnie, nie wspominając juŜ o naszych 
zadziwiająco tolerancyjnych sąsiadach, doprowadzą do obłędu. 
Kiedy Joshua pewnego sobotniego popołudnia poznał Zacha, przywitał się z nim z 
uprzejmością, która Anthony'ego przyprawiłaby o szok, po czym zniknął, by z kolegami 

jeździć na desce. Wydawało się, Ŝe nie czuje się juŜ zagroŜony chłopakiem matki, jeśli moŜna 
tak określić pięćdziesięciopięcioletniego, siwowłosego profesora. Przeciwnie, uwierzył, Ŝe 
partnerzy są elementem zmiennym w moim Ŝyciu, podczas gdy on stanowi jego centrum. W 
najlepszym razie wiązali się z wyprawami na mecze piłki noŜnej i dodatkowymi prezentami 
na BoŜe Narodzenie, w najgorszym zaś chodząca na randki matka była przypuszczalnie 
ź

ródłem niejakiego zakłopotania. Ale Joshua był teraz przekonany, Ŝe najwaŜniejszym 

męŜczyzną w moim Ŝyciu jest on. Nawet George zajmował drugie miejsce. 
Podczas pierwszego roku naszego związku Joshua rzadko widywał Zacha, bo mój nowy 
partner chciał mnie tylko dla siebie. PoniewaŜ ja teŜ pragnęłam spędzać z nim czas we dwoje, 
korzystałam z faktu, Ŝe Martina wciąŜ u nas mieszka, i spotykałam się z Zachem poza 
domem. Pisał wtedy ksiąŜkę o artystach francuskich z początku ХГХ wieku i często 
wyjeŜdŜał z kraju, zbierając materiały albo biorąc udział w licznych konferencjach, na które 
go zapraszano. Czasami Tabby albo moja mama zostawały z Joshua, a ja jechałam do ParyŜa 
albo Rzymu na weekend. Jeśli nie mogłam się wyrwać albo Zach wyjeŜdŜał daleko, zawsze 
przywoził mi piękny prezent: sznur pereł z konferencji w Singapurze, szal zrobiony ze starych 
kimon z Chicago, kolczyki z ParyŜa. 
Ale na koniec lata roku 2003 ta idylliczna sytuacja uległa drastycznej zmianie, bo Martina 
spakowała swoją potęŜną kolekcję butów i bucików z czarnej skóry, i w towarzystwie 
nierozłącznej Ivony wróciła do Czech, by tam zgodnie ze swym wykształceniem rozpocząć 
12 - Moje Ŝycie z... 
177 
karierę prawniczą. Mieszkała u nas ponad dwa i pół roku i była dla mnie prawie jak córka, 
dlatego jej wyjazd napełnił mnie głębokim smutkiem. Na kilka miesięcy przyjęłam następną 
au pair, ale między nami się nie układało: ani Joshua, ani ja nie mieliśmy jej nic do 
powiedzenia, poza tym brakowało mi Martiny i przyjemności z drugiej ręki, jakie czerpałam z 
opowieści o Ŝyciu towarzyskim dwóch ślicznych młodych Czeszek. Oboje z Joshuą 
doszliśmy do wniosku, Ŝe nie będziemy dłuŜej dzielić domu z obcą osobą, chcemy go tylko 
dla siebie. Joshua był w wieku, w którym nie potrzebował opiekunki, kiedy wieczorami 
wychodziłam na kilka godzin. Zastanawiając się nad tym, uświadomiłam sobie, Ŝe zatrudniam 
au pair po to, Ŝeby pomogła mi w opiece nad George'em. To nie mieściło się w głowie. 
Kiedy wszakŜe zostaliśmy z Joshuą we dwoje, przekonałam się, Ŝe wieczorne wychodzenie 
jest bardziej problematyczne, niŜ przypuszczałam. ChociaŜ Joshua cieszył się, Ŝe jest sam, nie 
lubiłam go zostawiać, zwłaszcza w weekendy, i starałam się nie wracać zbyt późno. Nie 
martwiłam się, gdy był u kolegi albo ktoś go odwiedział, ale czułam wyrzuty sumienia, gdy 
samotnie zmagał się z nauką. I dlatego chciałam, Ŝeby Zach spędzał więcej czasu u nas. 
Powoli zaczynałam pojmować, Ŝe nie to mieliśmy na myśli, kiedy tak romantycznie 
rozmawialiśmy o dzieleniu Ŝycia w tamtej pizzerii. Jemu zaleŜało na kobiecie, która mogłaby 
w ciągu tygodnia towarzyszyć mu do późnej nocy na przyjęciach, swobodnie z nim 
podróŜować, spędzać czas we dwoje w mieszkaniu w Hackney, gdzie niedawno się 
wprowadził. Ja miałam na myśli zbudowanie wspólnego Ŝycia, co naturalnie dotyczyło teŜ 
Joshui i George'a, a takŜe, choć w mniejszym zakresie, mojej dalszej rodziny. Po raz 
pierwszy, odkąd się poznaliśmy, pojawiło się między nami napięcie. A miało być jeszcze 
gorzej. 
Zach bardzo lubił Joshuę, szanował go za bystry umysł, poczucie humoru i miłe usposobienie. 
Był jednak intelektualistą, którego w najmniejszym stopniu nie interesowała jazda na 
deskorolce 
178 
i Arsenał i który czul awersję do Big Brothera i Simposonów, tak więc niewiele ich łączyło. 
ChociaŜ Zach uwielbiał swoją dwudziestoparoletnią córkę, nie miał Ŝadnych doświadczeń w 
kontaktach z nastoletnimi chłopcami, z natury nienaleŜącymi do najbardziej 

komunikatywnych istot. Sprawę komplikowało jeszcze to, Ŝe jego znajomi albo nie mieli 
dzieci, albo mieli dorosłe, które juŜ dawno wyfrunęły z gniazda. Zacha nie krępował nadmiar 
domowych więzów i wcale nie chciał tego zmieniać. 
AjuŜ na pewno nie chciał psa. 
20 
Л

/liałam na własnej skórze poznać twardą Ŝyciową prawdę: Ŝonglowanie dziećmi i 

partnerami jest skomplikowane, gdy dziecko i męŜczyzna nie są spokrewnieni, ale 
Ŝ

onglowanie dzieckiem, partnerem i psem to rzecz niemoŜliwa do wykonania. PoniewaŜ 

męŜczyzna i pies nie pasują do siebie, zwłaszcza jeśli męŜczyzną jest Zach. NiewaŜne, jak 
często zmuszasz ich do przebywania ze sobą. MoŜesz nawet podejmować energiczne próby 
zbliŜenia ich do siebie, ale w chwili, gdy zostawisz ich samym sobie, rozdzielą się 
nieuchronnie jak oliwa i ocet. I nie tylko oni - w konsekwencji dotyczyć to będzie takŜe ciebie 
i twojego partnera. 
Słyszałam, Ŝe są męŜczyźni, którzy lubią psy swoich partnerek. Czasami nawet tak bardzo, Ŝe 
pozwalają psu spać w sypialni, wręcz na łóŜku. Znam męŜczyznę, który zgadza się, by pies 
jego Ŝony spał pomiędzy nimi (nie wymienię nazwisk, ale on wie, o kim mówię). Inny 
przyciął nogi małŜeńskiego łoŜa, Ŝeby ułatwić stareńkiej psinie Ŝony wskakiwanie. A kiedy 
łóŜko okazało się za wysokie, zbudował miniaturowe schodki (naturalnie wyłoŜone 
dywanikiem), tak by Fido nie musiał dłuŜej się męczyć. 
Na świecie istnieją męŜczyźni, którzy z własnej woli kupują psa. Jednym był Alex, innym 
Ken, pracownik rady dzielnicowej; niezaleŜnie 
180 
od pogody zamiatał liście, sprzątał śmieci i utrzymywał ulice Hamps-tead w nieskazitelnej 
czystości. Kilka lat wcześniej po śmierci poprzedniego właściciela zaopiekował się ślicznym i 
przyjacielskim mieszańcem owczarka alzackiego z retrieverem imieniem Tommy. O ile nie 
panował wielki mróz, Tommy towarzyszył Kenowi w czasie jego dziennych rund po 
Hampstead, często ubrany w ciepły kubraczek. Mieszkańcy i właściciele sklepów bardzo go 
lubili, podsuwali mu smakołyki i mieli na niego oko, kiedy wypuszczał się na samotne 
eskapady. Dzięki Kenowi Tommy był najsławniejszym psem w naszej dzielnicy. 
Podczas spacerów z George'em po Heath spotykałam emerytowanego biznesmena z dwoma 
terrierami Jack Russell, artystę z rozbrykanym labradoodle oraz męŜczyznę z bassetem 
imieniem BoŜo, któremu taką przyjemność sprawiały pogawędki o swojej psiej połówce, Ŝe 
nawet zaprosił mnie na kolację. Myślałam, Ŝe trafił mi się los na loterii, ale niestety, okazało 
się, Ŝe człowiek ów nie miał ochoty na rozmowę o niczym innym poza BoŜo, a dyskusja o 
obwąchiwaniu tyłków jako sposobu witania się nad talerzem wodnistej lazanii nie była 
pierwszym krokiem do ludzkiego romansu. 
Kiedyś rozmawiałam z przystojnym, pociągającym muzykiem na Parliament Hill. Obecnie 
nie miał psa, ale bardzo tęsknił za retrie-verem Roverem, który umarł dziesięć lat temu. 
Muzyk co jakiś czas pakował całą rodzinę do samochodu, jechał na cmentarz dla zwierząt 
koło Manchesteru, gdzie Rover został pochowany, i urządzał na jego grobie piknik. Drobna 
przesada? MoŜe, ale przynajmniej muzyk nie miał psiej fobii jak ktoś, kogo znam. 
-  Nie mam psiej fobii! - zaprotestował Zach, kiedy pewnego wieczoru go o to oskarŜyłam. 
-  AleŜ masz! Widzę, jak się wzdragasz, kiedy George przychodzi się z tobą przywitać. 
Macha ogonem, Zach, i wcale nie chce cię ugryźć. 
-  Posłuchaj, kochanie, nie boję się psów, tylko nie lubię mieć ich blisko siebie. 
181 
Takim nastawieniem róŜnił się diametralnie od swoich rodziców Doris i Jeo, właścicieli 
ś

licznego i wesołego mieszańca labradora, którego jako szczeniaka znaleźli pewnego dnia w 

swoim ogrodzie. Do obroŜy miał przyczepioną kartkę następującej treści: „Proszę się nim 
zaopiekować, ja dłuŜej nie mogę tego robić". Moro, bo tak się nazywał, był im bardzo 

wdzięczny za to, Ŝe go przyjęli, i pilnował z zapałem domu. Nie odstępował ich na krok, 
siedział u stóp, gdy oglądali telewizję, i spał przy łóŜku. Doris i Joe byli tak do niego 
przywiązani, Ŝe nigdzie się bez niego nie ruszali, odmawiali nawet wyjścia do restauracji, 
jeśli nie wpuszczano tam zwierząt. Na nieszczęście gen miłości do psów musiał przeskoczyć 
pokolenie, bo chociaŜ Tanya, ich wnuczka i córka Zacha, polubiła George'a od pierwszego 
wejrzenia, Zach traktował go ozięble. 
Wyczuwając, Ŝe nowy ludzki najlepszy przyjaciel pani najchętniej pozbyłby się jej 
najlepszego psiego przyjaciela, a przynajmniej zepchnął go na margines, George postanowił 
zdobyć względy Zacha. Wskakiwał mu na kolana, kiedy siedzieliśmy na sofie, a Zach zrywał 
się na równe nogi, machał rękami i wołał: „Zejdź ze mnie!", jakby zaatakowała go potęŜna, 
ludzkoŜerna pijawka. Chodził za Zachem po mieszkaniu, plącząc mu się pod nogami; Zach 
twierdził nawet, Ŝe częściej się o niego potyka niŜ o leŜące wszędzie buty Joshui. 
Przywiązany w jednakowym stopniu do ubrań, jak do człowieka, George mościł się na czystej 
marynarce Zacha leŜącej na krześle albo z uwielbieniem kładł pysk na starannie 
wyprasowanych spodniach, ułoŜonych na noc na fotelu. Mimo iŜ wiele godzin poświęcałam 
na szczotkowanie sztuk odzieŜy Zacha, on wciąŜ trzymał je na odległość ramienia i 
podejrzliwie się im przyglądał, szukając sierści albo nieistniejących pcheł. 
TakŜe najbardziej uczuciowy i przypochlebny gest George'a, czyli Ŝarliwe lizanie, nie zdobył 
uznania Zacha. Na próŜno tłumaczyłam, Ŝe George w ten sposób składa mu hołd, i 
przywoływałam biblijne, artystyczne i historyczne precedensy, w tym obraz Tintoretta 
182 
Chrystus myjący stopy apostołom oraz królową ElŜbietę I, która czyniła to samo swoim 
poddanym w Wielki Czwartek. Zach tylko wzruszał ramionami, Ŝądał środka 
dezynfekcyjnego, a kiedy sądził, Ŝe nie patrzę, rysował machinę do przekształcania Ŝywych 
psów w sznury kiełbasek, w stylu przypominającą maszyny Leonrada da Vinci. 
Ktoś moŜe powiedzieć, Ŝe domagając się kilku godzin sam na sam ze swoją partnerką, 
męŜczyzna nie Ŝąda zbyt wiele. Zach teŜ tak uwaŜał. W noce, gdy u mnie zostawał, mój pies 
dostawał zakaz wstępu do sypialni, czego zupełnie nie potrafił pojąć. Dopóki Martina 
mieszkała z nami, czasami lądował na jej łóŜku, ale po wyjeździe Martiny zmuszony był spać 
sam - Joshui w ogóle nie brał pod uwagę. Samotny i przygnębiony, wałęsał się po domu, 
stukając pazurami po drewnianej podłodze. Schodził na dół, węszył przy moich drzwiach, 
potem hałaśliwie w nie drapał. Dość szybko nauczył się otwierać klamkę, Bóg jeden wie, w 
jaki sposób, i włamywał się do środka, kiedy chciał, najczęściej wtedy, gdy Zach chodził po 
pokoju w bieliźnie. Później zamykałam go w gabinecie i nie pozwalałam biegać swobodnie 
po mieszkaniu. 
To był pokój, który kiedyś radośnie dzielił z Martina, a teraz siadywał, czy raczej drzemał 
przy mnie przez cały dzień, kiedy pracowałam. Miał do dyspozycji wygodny tapczan z 
niebieskim polaro-wym kocem i puchowe poduszki oraz swój przytulny kosz. Sądząc jednak 
z awantur, jakie urządzał, gdy go tam zamykałam, moŜna by pomyśleć, Ŝe to więzienna cela. 
George po prostu nie chciał zaakceptować swojego uwięzienia. Protestował regularnie co 
dwie minuty, jak pierwszej nocy u nas, którą musiał spędzić w łazience. Teraz dostrzegałam, 
Ŝ

e wypuszczenie go wtedy było potęŜnym błędem. Matka słusznie mnie ostrzegała: sama na 

siebie uplotłam ten bicz i do nikogo nie mogę mieć pretensji. 
Podczas ostatniego roku usiłowałam nauczyć mojego starego psa nowej sztuczki polegającej 
na spaniu beze mnie, ale ryzykowne metody, do jakich się uciekałam (przekonywanie, 
przekupstwo, a czasami krzyki) nie odnosiły skutku. George szczekał tak długo, aŜ Zach, 
183 
Joshua i ja dłuŜej nie mogliśmy tego znieść. Joshua zabierał go do siebie, George'owi jednak 
to nie wystarczało. Chciał być ze mną. 

-  Mogę go wpuścić? Błagam! - poprosiłam kiedyś Zacha o drugiej nad ranem, gdy wszyscy 
troje nie zmruŜyliśmy jeszcze oka. 
-  W Ŝadnym razie. Chrapie. I jęczy. Wiesz, Ŝe nie mogę zasnąć, jeśli on tu jest. 
-  Teraz nie moŜesz zasnąć, kochanie - odparłam, próbując podejść do sprawy pragmatycznie. 
- Nikt nie moŜe. Jeśli przez całą noc będzie szczekał, Joshua pójdzie do szkoły wykończony, 
a ja nie będę miała sił pracować. 
-  A co ze mną? Jutro mam dwa wykłady! A raczej dzisiaj. Musisz go wytresować, Judith. 
-  Robię, co w mojej mocy. 
-  Od roku powtarzasz to samo. 
-  A nie mogłabym zacząć od jutra? On szczeka od północy. 
-  Ha, więc idź i powiedz mu, Ŝeby przestał. 
Zwlokłam się z łóŜka i poszłam do gabinetu. Kiedy otworzyłam drzwi, warujący przy nich 
George rzucił się na mnie jak dziecko, które przez dziesięć wojennych lat nie widziało matki. 
-  Bądź cicho! - syknęłam, podczas gdy on z podnieceniem biegał dokoła moich kostek, 
popiskując cicho i usiłując skoczyć mi w ramiona -przedsięwzięcie z góry skazane na 
niepowodzenie, zwaŜywszy jego obwód w pasie. - Idź spać, dobrze? Przykro mi, ale nie 
moŜesz stąd wyjść! 
Kiedy się odwróciłam, otworzył pysk, jakby nie mógł uwierzyć, Ŝe opuszczam go tak szybko 
po naszym szczęśliwym połączeniu. 
Wróciwszy do łóŜka, leŜałam i czekałam, aŜ George zacznie znowu szczekać. Kilka minut 
później rzeczywiście zaczął. Poszłam do niego, nagadałam mu i wróciłam do łóŜka. George 
ponownie podjął protest. Tym razem na równe nogi zerwał się Zach. Niemal widziałam, jak z 
uszu wydobywają mu się kłęby pary. 
-  Dobra! Ja się tym zajmę! - rzucił przez zaciśnięte zęby, wychodząc z pokoju. 
184 
-  Dokąd się wybierasz? 
-  Zrobię z nim porządek! 
Drzwi gabinetu otworzyły się ze szczękiem, do moich uszu dobiegł złośliwy krzyk Zacha: 
-  Zamknij się, George, w przeciwnym razie skończysz w przytułku dla zwierząt! 
Wstrzymałam oddech. George teŜ musiał wstrzymać oddech, bo nagle ucichł. Drzwi gabinetu 
znowu trzasnęły. 
-  Widzisz? Po prostu musisz być wobec niego stanowcza - powiedział Zach, kładąc się do 
łóŜka. 
-  Dzięki - mruknęłam słabo. 
-  Nie ma za co. - Zach nakrył głowę kołdrą. - Następnym razem przyniosę sobie zatyczki do 
uszu. 
Chyba zasnął, ja nie. George teŜ nie. Dziesięć minut później znowu się odezwał, tylko Ŝe 
teraz nie było to ujadanie, lecz Ŝałosne skomlenie. PrzeraŜona, Ŝe obudzi Zacha i Joshuę, 
wstałam, na palcach wyszałam z pokoju i pobiegłam do gabinetu. George siedział na 
tapczanie i pojękiwał. Skierował na mnie swoje smutne ciemne oczy. Wyglądał na tak 
przeraŜonego i przygnębionego, Ŝe nie mogłam się na niego gniewać. Usiadłam przy nim, 
pogłaskałam po małej okrągłej głowie i próbowałm przemówić mu do rozsądku. W końcu 
cavaliero-wie to rzekomo inteligentne psy. 
-  Posłuchaj, kochanie, idź spać, dobrze? Nic ci tutaj nie grozi, ja jestem dwa pokoje dalej. 
Wcale cię nie porzuciłam. Lubisz tu być! Wiesz co, włączę ci radio i nie będziesz czuł się 
samotny. O wiele sympatyczniej, prawda? Informacje polityczne ze świata, bardzo 
interesujące. Więc bądź cicho, zgoda? Proszę! Gdybyś wiedział, co dla ciebie jest dobre! Nie 
chcesz, Ŝeby miły wujek Zach cię lubił? Grzeczny piesek! 

PołoŜyłam się obok niego na minutkę i George zaczął się uspokajać. Ja teŜ. Jego kiwający się 
łeb opadł na poduszkę. Moja głowa teŜ. Kiedy otworzyłam oczy, przez zasłony przedzierał się 
ś

wit, a nade mną stał Zach w szlafroku. Nie wyglądał na zadowolonego. 

185 
- Hm, widzę, Ŝe wolisz spędzać noc z psem, a nie ze mną. 
Podobne incydenty zdarzały się aŜ nazbyt często. Zach nie potrafił zasnąć, jeśli w sypialni był 
George, a George nie potrafił zasnąć, jeśli go w niej nie było. Pod koniec 2004 roku 
wyjątkowy związek pomiędzy męŜczyzną a psem, znany od czasów prehistorycznych, u nas 
nabrał szalenie draŜliwego charakteru. Nie wspominając juŜ o napięciach w związku między 
męŜczyzną a kobietą. 
Do przeszłości odeszły owe cudowne dni, gdy wierzyliśmy z Zachem, Ŝe nic nigdy między 
nami nie stanie. JuŜ stanęło - w postaci sprytnego spaniela cavalier king charles. 
21 
Jriampstead Heath to wyjątkowe miejsce. Przez trzysta pięćdziesiąt trzy dni w roku jest 
gruncie rzeczy krainą spokoju. Zajmujący trzysta szesnaście hektarów park, składający się ze 
wzgórz, lasów, stawów i łąk, połoŜony jest tylko sześć i pół kilometra na północ od centrum 
Londynu. Gdyby nie odległy szum ulicznego ruchu, ktoś, kto spaceruje tutaj zwłaszcza w dni 
robocze, łatwo moŜe uwierzyć, Ŝe znajduje się na najgłębszej wsi. 
Z całą pewnością na Heath dzikich zwierząt jest tak samo duŜo jak na wsi. W poszyciu 
buszują lisy, w trawie skaczą króliki. W zagajnikach roi się od szarych wiewiórek, a czasami 
widać teŜ nierzucające się w oczy istoty, znane jako Brodaci Obserwatorzy Ptaków: ubrani w 
anoraki i solidne buty, z czerwonymi nosami i lornetkami na szyi chodzą wśród drzewa. Nad 
nimi zielone dzięcioły walą dziobami w pnie drzew, muskularne krogulce unoszą się w 
powietrzu, wypatrując łupu w postaci ładnej tłustej myszy, cierpiącego na bezsenność kreta 
albo porzuconego kebaba z pobliskiego baru. 
W Vale of Health, malowniczej wiosce z chatami pochodzącymi z XVIII i XIX wieku, 
połoŜonej koło Whitestone Pond, którą pierwotnie zbudowano dla artystów, a obecnie - bo 
takie jest 
187 
Hampstead XXI wieku - zamieszkanej przez producentów filmowych, aktorów i 
pracowników międzynarodowych banków z City, para majestatycznych białych gołębi sunie 
przez mały staw, za nią płyną kaczki, łyski i pardwy. Okonie skaczą na mieliznach, za nimi 
podąŜa głodna czapla, ostroŜnie przedzierając się przez trzciny na swych cienkich nogach. 
Wczesnym rankiem na błotnistych ścieŜkach prowadzących pod drzewami i przez zarośnięte 
doliny roi się od wypielęgnowanych, odzianych w lycrę biegaczy, którzy w jednej ręce 
trzymają butelkę wody evian, w drugiej iPoda. Za nimi na wpół idą, na wpół biegną 
męŜczyźni i kobiety w średnim wieku z wilgotnymi ręcznikami pod pachą. Wracają z 
przeznaczonych dla jednej płci basenów na otwartym powietrzu, do których ci twardziele 
pielgrzymują codziennie przez cały rok. Jeśli zimą woda zamarza, po prostu wyrąbują 
przerębel i nurkują pod lód. Mówią, Ŝe kąpiel w temperaturze poniŜej zera działa równie 
oszałamiająco jak siedem dŜinów z tonikiem, tylko Ŝe potem nie ma się kaca. 
Z Highgate i Dartmouth Park rodzice idą z dziećmi do szkół w Hampstead, grupy dzielnych 
zagranicznych turystów ze starannie poskładanymi mapami w dłoniach kierują się do 
historycznego Kenwood House. Biegają psy, wyprowadzane przez właścicieli, jakja, albo 
zawodowców, którzy na szyi mają osiem, dziewięć smyczy, a wokół siebie stado złoŜone z 
przedstawicieli róŜnych ras. Pielęgniarki z Ro-yal Free Hospital w South End Green 
rozkoszują się kanapkami i łykiem świeŜego powietrza w czasie przerwy na lunch, straŜnicy 
parkowi jeŜdŜą w swoich cięŜarówkach barwy butelkowej zieleni, czasem zobaczyć moŜna 
kawalerzystę, który odziany w bryczesy i kask kłusuje od strony koszar w St. John Wood. 

Na południowym krańcu Heath wznosi się trawiaste Parliament Hill (sto trzydzieści dwa 
metry ponad poziomem morza, jeden z najwyŜej połoŜonych punktów parku), na którym 
Ŝ

ycie toczy się szybciej niŜ w zalesionych obszarach na północy. Czasami bywa tu tłoczno, 

188 
zwłaszcza w wietrzne niedziele, kiedy pojawia się w pełnej sile brygada puszczająca latawce. 
Ś

ciskając w dłoniach nylonowe linki i wielkie latawce, zadyszane rodziny truchtem biegną na 

szczyt, by napawać się niewiarygodną panoramą Londynu, która otwiera się przed nimi 
niczym staroświecka rycina. Wszędzie uwagę przyciągają znane obiekty, od katedry św. 
Pawła projektu Wrena do gmachu parlamentu projektu Pugina, od wieŜowca zwieńczonego 
piramidą na Canary Wharf do wielkiego koła London Eye, od Post Office Tower w kształcie 
rakiety do wysokiej na sto metrów i kosztującej miliard funtów potęŜnej półkuli na Isle of 
Dogs, powszechnie znanej jako Millennium Dome. 
Mimo iŜ niewiele osób odwaŜa się wypuścić na Heath w mroźne zimowe wieczory, w długie i 
upalne letnie noce przychodzą tu tłumy. Młodzi chłopcy grają w piłkę noŜną. Zakochani 
przytuleni do siebie siedzą na ławkach albo wymieniają namiętne pieszczoty w cieniu drzew. 
Przyjaciele spotykają się na łąkach, by grać w karty, jeść sushi z przezroczystych 
pojemników, pić piwo i wino. Często ktoś wyciąga gitarę i zaczyna grać; mimo upływu czasu 
wciąŜ największą popularnością cieszą się piosenki Boba Dylana, rzadko natomiast słychać 
hałaśliwy rap. Taka muzyka nie pasuje do Heath. 
JednakŜe trzy razy w roku, w Wielkanoc, Zielone Świątki i święto bankowe w sierpniu, 
spokojna natura Hampstead Heath ulega zmianie. Człowiek budzi się rano i stwierdza, Ŝe na 
parkowym parkingu nad stawami w South End Green stoi kilka przyczep. Kolejne zajeŜdŜają 
nad Whitestone Pond, w dół zbocza toczy się sznur wielkich cięŜarówek, z których kaŜda 
wiezie generator i część maszynerii. Są tam potęŜne, pomalowane na czerwono, kobaltowo, 
niebiesko i Ŝółto Ŝelazne dźwigary, budki ze szklanymi ściankami zdobionymi wiktoriańskimi 
rysunkami, pomazane olejem fragmenty wału korbowego, wzmacniacze, gigantyczne spodki i 
części płotu, na którym widnieją napisy: „Autodrom" i „Pociąg duchów". 
Następnego dnia zachodnia strona Heath ulega transformacji. Pośród drzew pojawiają 
najróŜniejsze urządzenia. Jest zjeŜdŜalnia, 
189 
wielkie koło balansujące ryzykownie na małych drewnianych klockach. Są karuzele: jedna w 
kształcie gąsienicy, druga z samolocikami. Jest zamek do skakania, róŜowa jak sukienki 
Barbie potęŜna zjeŜdŜalnia. Sznury kolorowych lampek wiszą na drzewach jak naszyjniki, a 
tam, gdzie przedtem był tylko Ŝwir i trawa, teraz są strzelnice, stoiska zjedzeniem i kokosy, 
które strąca się kulami. 
Na Hampstead trzy razy w roku zajeŜdŜa wesołe miasteczko i przez następne cztery dni Ŝycie 
tutaj nie będzie takie samo. 
Wesołe miasteczka i zabawa są nieodłączną części tradycji Hampstead. W XVIII wieku 
wioska była uzdrowiskiem popularnym wśród londyńczyków ze średniej i wyŜszej klasy, 
którzy przyjeŜdŜali tu pić wodę z licznych źródeł Ŝelazistych, spotykać się w salach przy Weil 
Walk i oddychać świeŜym powietrzem. W roku 1860 zbudowano linię kolejową łączącą 
Hampstead z zamieszkiwanym przez nędzarzy londyńskim East Endem, przez co miejsce, 
które do tej pory było enklawą dla najzamoŜniejszych, stało się dostępne dla najuboŜszych. 
Od tamtej pory w kaŜde święto pospólstwo zdąŜało do „płuc metropolii", jak nazywano 
Heath. Niektórzy przywozili ze sobą jedzenie na piknik, inni pieniądze na piwo. Aby 
obsłuŜyć wielką falę gości, trzy lata po doprowadzeniu kolei do Vale of Health powstał 
Suburban Hotel, obszerna zwieńczona blankami budowla z wieŜą, w której były herbaciarnie, 
kręgielnia, palarnie i pokoje mogące pomieścić aŜ dwa tysiące gości. 
W latach siedemdziesiątych XIX wieku trzydzieści tysięcy osób ze wschodniego Londynu 
przyjeŜdŜało do Hampstead Heath w wolne od pracy pogodne dni i bawiło się obok Suburban 

Hotel. W następnym dziesięcioleciu liczba ta wzrosła do stu tysięcy, a miejscowi narzekali, Ŝe 
goście są sprawcami kradzieŜy, napadów i pijackich bijatyk. Na próŜno: Hampstead Heath 
stał się oczywistym celem jednodniowych wypadów dla londyńskich cockneyów. Miejsce 
zyskało przydomek ,,'Appy Amstead" dzięki piosence napisanej i wykonywanej przez 
ś

piewaka i autora tekstów Alberta Chevaliera: 

190 
Now ifyou want a High old time. Just take a tipfrom me, Why, Ampstead, 'appy Ampstead, is 
The place to 'aue a spree. 
Jeśli chcesz porządnie się zabawić, posłuchaj mojej rady, bo Ampstead, szczęśliwy Apmstead 
to miejsce, gdzie moŜna poszaleć. 
Ponad sto lat od przeboju Alberta ,,'Appy Amstead" z licznymi sklepami, restauracjami i 
barami wciąŜ jest idealnym miejscem do szaleństw. Wesołe miasteczko, które obecnie ma 
niewielką bazę w Va-le of Health, takŜe i teraz przyciąga liczne tłumy, aczkolwiek radykalnej 
zmianie uległa jego atrakcyjność, i to nie tylko od czasów wiktoriańskich, ale teŜ od czasów 
mojego dzieciństwa. Co prawda nadal moŜna kupić tradycyjne jabłka na patyku, na których 
moŜna połamać zęby, i róŜową jak lakier do paznokci watę cukrową, ale stoiska z Ŝywnością 
oferują poza tym hamburgery, hot dogi i popcorn. Nagrodą za strącenie kokosa albo celne 
trafienia na strzelnicach są raczej nadmuchiwani kosmici niŜ Ŝywa złota rybka, którą 
wygrywało się, kiedy byłam mała. Staroświeckie karuzele z organami Wurlitzera i 
malowniczymi galopującymi koniami zostały w większości zastąpione przez obrzydliwe 
urządzenia o nazwach w rodzaju Kilłer Scorpion, Skyma-ster czy Ballbreaking, które pędzą z 
kosmiczną szybkością, odwracają człowieka do góry nogami wysoko nad drzewami i 
upuszczają go z Ŝołądkiem w gardle na ziemię. 
Wrzaski poszukiwaczy mocnych przeŜyć, połączone z głośnym dudnieniem muzyki płynącej 
z wielkich wzmacniaczy wystarczały, by mieszkańcy Hampstead w święta bankowe szukali 
kryjówki, chyba Ŝe dzieci zaciągały ich na jarmark, jak robił Joshua, gdy był mały. Nawet 
jeśli zostawali w domu, nie byli w stanie uciec od hałasu. ChociaŜ siedzieli w salonie z 
zamkniętymi szczelnie oknami, z Beethovenem 
191 
na odtwarzaczu CD i The X Factor w telewizji, wciąŜ słyszeli wrzaski, rap i wznoszący się 
nad tym sadystyczny męski głos wzmocniony przez system Tannoy: „Im szybciej kolejka 
jedzie, tym głośniej krzyczycie! A im głośniej krzyczycie, tym szybciej kolejka jedzie!" 
ChociaŜ wciąŜ od czasu do czasu fundowałam sobie lepką watę cukrową, jak większość 
mieszkańców zasadniczo unikałam chodzenia na Heath w święta bankowe. PoniewaŜ byłam 
bardzo uprzywilejowana, przez większość roku mając park niemal dla siebie, spacery nie 
sprawiały mi przyjemności, gdy odbywał się jarmark, czym róŜniłam się od George'a, który z 
nosem przy ziemi szukał porzuconego jedzenia. Tak więc w poniedziałek wielkanocny 2005 
roku (dwudziestego ósmego marca - ta data na zawsze wryła mi się w pamięć) postanowiłam, 
Ŝ

e ten jeden raz George nie pójdzie na poranny spacer. 

Prawdę mówiąc, jarmark nie był jedynym powodem tej decyzji. Byłam zła na George'a i 
przygnębiona z powodu Zacha. Nie układało się między nami, a George nie był jedynym 
powodem. Od naszego poznania minęło ponad dwa i pół roku, a nasz związek zamiast się 
rozwijać, utknął w koleinie. Ja wciąŜ pragnęłam, by Zach dzielił ze mną wzloty i upadki. 
Zach chciał uwolnić się od domowych więzów i wrócić do idyllicznych początków naszej 
znajomości - cel moŜe i romantyczny, ale całkowicie niepraktyczny. Oznaczał, Ŝe powinnam 
często bywać u niego i wyjeŜdŜać z nim wakacje, a to było nierealne. Odkąd Martina wróciła 
do Czech, Ŝonglowałam dwoma odrębnymi wcieleniami: matki Joshui i partnerki Zacha, i 
czułam się z tym bardzo niewygodnie. To było tak, jakbym usiłowała wcisnąć się w 
rewelacyjne dŜinsy, które niestety mają niewłaściwy rozmiar i krój. Jeśli wstrzymywałam 

oddech, jakimś cudem dopinałam zamek, ale nie moŜna było uciec przed prawdą, Ŝe po prostu 
nie pasują na mnie. Ostatnimi czasy stawały się coraz ciaśniejsze. 
Pisałam teraz kolejną ksiąŜkę, biografię Giacomo Casanovy, sławnego weneckiego 
awanturnika, która wymagała ode mnie szperania po bibliotekach w poszukiwaniu materiałów 
oraz trudnych tłuma- 
192 
czeń. Joshua przygotowywał się do egzminów na koniec gimnazjum. Miał mnóstwo nauki i 
wykańczała go przedegzaminacyjna trema, a ja czułam, Ŝe potrzebuje mojej obecności. 
Musiałam zająć się domem, co nawet w najlepszych czasach nie było moją mocną stroną: 
robić zakupy, gotować posiłki i naturalnie kąpać George'a, bawić się z nim i wyprowadzać na 
spacer kilka razy dziennie. Musiałam teŜ znaleźć czas na spotkania z mamą, siostrą, 
pasierbicami i przyjaciółkami. Dzień nie miał tylu godzin, a tydzień dni, by z tym wszystkim 
się uporać, a w dodatku jeszcze spędzać czas tylko we dwoje z Zachem. 
Kiedy próbując zadowolić Zacha, gorączkowo jeździłam z Hamp-stead do Hackney i 
wieczorem wracałam, czułam się rozdarta i okropnie nieszczęśliwa. Nie chciałam tak Ŝyć, 
pocięta na kawałki. Przede wszystkim byłam matką. Dopóki mój nastoletni syn nie dorośnie i 
nie wyfrunie z gniazda, pragnęłam być przy nim w naszym domu, i tęskniłam za partnerem, 
który chętnie, nie z musu, by mi tam towarzyszył. Ciągle miałam nadzieję, Ŝe sytuacja ulegnie 
zmianie i Zach bardziej zainteresuje się Joshuą. Wydawali się lubić, ale o ile potrafiłam 
stwierdzić, niewiele mieli wspólnego. Odnosiłam wraŜenie, Ŝe zamiast z czasem mocniej 
przywiązać się do mojego syna, Zach coraz bardziej się od niego oddala. Bywało, Ŝe podczas 
wizyt Zacha prawie ze sobą nie rozmawiali. Nie potrafiłam tego znieść. 
MoŜe zbliŜał się termin przydatności naszego związku. Miałam nadzieję, Ŝe nie. Pomimo 
rosnącego między nami napięcia wciąŜ kochałam mojego dziwnego amerykańskiego 
profesora. W najlepszych momentach był błyskotliwy, światowy i romantyczny; w jego 
towarzystwie nigdy się nie nudziłam. ChociaŜ pochodziliśmy z całkowicie odmiennych 
ś

rodowisk, czułam się przy nim niezwykle swobodnie -kiedy się nie kłóciliśmy. Pod wieloma 

względami byliśmy najlepszymi przyjaciółmi. Przyzwyczaiłam się do jego obecności przy 
moim boku i muszę przyznać, Ŝe myśl o jego odejściu budziła we mnie strach. Byłam kobietą 
po pięćdziesiątce, która zainwestowała dwa i pół roku w związek i nie chciała teraz go 
odrzucać. On teŜ nie. Czy 
13 - Moje Ŝycie z 
193 
długotrwały związek nie wiąŜe się z kompromisami i poświęceniem? Mówiłam sobie, Ŝe jeśli 
dołoŜymy starań i okaŜemy dobrą wolę, na pewno uda nam się załatać róŜnice pomiędzy nami 
i wszystko dobrze się ułoŜy. 
Na dzień przed Wielkanocą Joshua wyjechał na tygodniowy obóz narciarski ze szkoły. 
Planowałam, Ŝe wykorzystam wolność na spędzenie czasu z Zachem. Ale dzięki mojemu 
ukochanemu psu ten wyjątkowy okres okazał się bardzo niedobry. Miałam spędzić noc u 
Zacha, a poniewaŜ nie było nikogo, z kim mogłabym zostawić George'a, naturalnie zabrałam 
go ze sobą. Pomysł wydawał się dobry, kiedy wsiadałam do samochodu. Na miejscu okazało 
się, Ŝe jest odwrotnie. 
Jak zwykle George bardzo się cieszył z wycieczki. Siedział na przednim siedzeniu z uniesioną 
głową i przez okno patrzył na domy i sklepy. Kiedy zahamowałam, wyskoczył z samochodu i 
popędził długim holem wiktoriańskiej kamienicy do mieszkania Zacha. Zaraz od progu zabrał 
się do radosnego obwąchiwania nowego terenu. Czując się jak u siebie w domu, wskoczył na 
stary skórzany fotel, który Zach bardzo lubił, po czym umościl się do drzemki. Ale rzecz, do 
której w domu jednego chłopaka — Aleksa - był zachęcany, u Zacha okazała się 
niedopuszczalna. 

-  Nie, nie! -jęknął mój nieskazitelnie schludny partner i zgonił George'a z fotela. - Nie 
wchodź na meble. 
Kiedy usiedliśmy do specjalnej kolacji, którą Zach przygotował, George zajął miejsce pod 
stolikiem ze szklanym blatem. Spoglądał na nas swymi wielkimi, błyszczącymi jak relfektory 
oczyma i skomleniem domagał się poczęstunku. A potem stało się coś okropnego: puścił bąka 
- cichego, ale niemoŜliwego do zignorowania. 
-  Fuj! George! -jęknęłam, wachlując powietrze. 
-  Zaraz zwymiotuję! -wymamrotał Zach przez dłoń, którą przycisnął do ust. - Ten pies jest 
wstrętny! Nie moŜesz coś z nim zrobić? 
-  A masz jakiś pomysł? - Westchnęłam. - Powinnam zakorkować mu tyłek? To tylko mały 
pies, Zach. Nic na to nie poradzi, Ŝe puszcza bąki. 
194 
-  Błagam! Czy musisz być taka dosłowna? - Od samych słów robiło mu się niedobrze. -
Wyprowadź go z pokoju, dobrze? 
-  Dobrze. Ale tylko na czas kolacji. 
Zamknęłam George'a w niezwykle uporządkowanym gabinecie pełniącym teŜ funkcję pokoju 
gościnnego, spodziewając się protestów, tymczasem on zachowywał się niezwykle spokojnie. 
Kiedy po jakichś dziesięciu minutach wróciłam, odkryłam powód. Spędził ten czas na 
opróŜnieniu niszczarki do papieru i podarciu cienkich jak spaghetti pasków na jeszcze 
drobniejsze strzępy. Najwyraźniej miał większą niŜ Zach świadomość wagi, jaką naleŜy 
przykładać do ochrony danych osobowych. Z kawałeczków nie dało się nic odczytać. Padłam 
na kolana i wepchnęłam pośpiesznie wilgotną masę z powrotem do niszczarki, zanim Zach ją 
zobaczy. 
-  Wszystko w porządku?! - zawołał z salonu. 
-  Tak! - odkrzyknęłam. - Poczekaj, zaraz do ciebie przyjdę. Sytuacja pogorszyła się, kiedy 
nadeszła pora pójścia do łóŜka. 
ChociaŜ zabrałam koszyk i ustawiłam go w rogu gabinetu, George nie chciał do niego wejść - 
i nie chodziło tylko o to, Ŝebym była z nim pokoju. Nie, musiałam siedzieć na małym 
tapczanie obok koszyka. Wreszcie zostawiłam go samego, modląc się, Ŝeby wreszcie zasnął. 
Moje modlitwy nie zostały wysłuchane. I oczywiście jak zwykle skończyło się awanturą. 
-  Co się dzieje z tym psem? Nie moŜesz mu kazać, Ŝeby był cicho? -jęknął zirytowany Zach, 
kiedy niedługo po północy próbowaliśmy ignorować straszliwy hałas dochodzący zza ściany 
przy naszych głowach. 
-  Kochanie, jak moŜna kazać psu być cicho? 
-  Nie wiem! Przyciśnij mu poduszkę do głowy! 
-  To straszne, co mówisz! 
-  A niby dlaczego? Ja od pół godziny mam poduszkę na głowie! To była prawda. Uniosłam 
ją za róg i zaczęłam przemawiać Zachowi do rozsądku. 
195 
-  Zach... Kochanie? Mów do mnie! Spróbuj spojrzeć na to z punktu widzenia George'a. 
Twoje mieszkanie to dla niego obcy teren. 
Spod poduszki dobiegło stłumione westchnienie, po którym zaraz rozległo się skrobanie w 
sąsiednim pokoju. Zach usiadł wyprostowany jak struna. 
-  Hej, co to za hałas? Drapie w drzwi, tak? Zniszczyje, a niedawno je pomalowałem! 
-  Więc ci je odnowię! Biedactwo boi się, bo musi tam sam spać. Martwi się, Ŝe go 
porzuciłam. 
-  Och, błagam! Mogłabyś przestać antropomorfizować wszystko, co to przeklęte zwierzę 
robi? - Zach patrzył na mnie z oburzeniem. Jeśli przy pierwszym spotkaniu uczucie malujące 
się w jego wzroku sięgało dziewięćdziesięciu dziewięciu na skali stustopniowej, teraz spadło 
do minus dziesięciu. - Judith, to twój pies, nie pacjent przychodzący na psychoterapię! 

-  Przestanie szczekać, jeśli go tu wpuścimy, więc dlaczego sprawiasz trudności? 
-  Ja sprawiam trudności? 
-  Czy ten jeden raz nie moŜe tu z nami spać? Jest zdenerwowany. Nie rozumie, co się dzieje. 
Zach odwrócił się do mnie plecami i znowu naciągnął poduszkę na głowę. 
-  Ja teŜ nie rozumiem! - odparł złowieszczym tonem. 
-  Co przez to rozumiesz? 
-  Zawsze znajdujesz dla niego usprawiedliwienie! 
-  Nieprawda! 
-  Cieszyłbym się, gdyby uchodziła mi na sucho chociaŜ polowa tego, co on wyprawia! Czy 
nie moŜemy spędzić przynajmniej jednej nocy tylko we dwoje? 
Wiedziałam, Ŝe Zach ma rację, ale to wcale mi nie przeszkadzało gniewać się na niego. 
PoniewaŜ George był czymś więcej niŜ 
196 
George'em. Stał się symbolem mojej rodziny. Dlaczego Zach nie potrafi zaakceptować, Ŝe nie 
jestem sama? JednakŜe kłóciliśmy się o to wiele razy i wiedziałam, Ŝe nie ma sensu znowu 
wszczynać sprzeczki, zwłaszcza o tej porze. 
-  Jest późno, spójrzmy na sprawę praktycznie, dobrze? - powiedziałam rzeczowo. - Oboje 
wiemy, Ŝe George nie przestanie szczekać, jeśli go tu nie wpuścimy albo ja nie pójdę spać do 
gabinetu. 
-  Więc dlaczego nie idziesz? 
-  Oby! 
Tak zrobiłam. George'a moje pojawienie się ucieszyło w takim samym stopniu, jak Zacha 
moje odejście. PołoŜyłam się na sofie, naciągnęłam koc na głowę i usiłowałam zasnąć, ale 
byłam przygnębiona, a George niespokojny. 
Rano ja i Zach odnosiliśmy się do siebie z wyraźną urazą, zamiast więc spędzić z nim dzień, 
jak planowałam, wsadziłam George'a do samochodu i wróciłam do Hampstead. Byłam 
wyczerpana. Potrzebowałam przestrzeni, spokoju i ciszy. Zapomniałam, Ŝe trwa jarmark. 
Tego dnia George, co zrozumiałe, nie miał u mnie najlepszej opinii. Wręcz przeciwnie, byłam 
na niego niezwykle zirytowana. Oczywiście nie zdawał sobie z tego sprawy. Wróciwszy na 
własny teren, dreptał za mną po domu, słodki i zachwycający jak zwykle. Wiedziałam, Ŝe 
powinnam wziąć go na spacer, ale zupełnie mnie to nie obchodziło. Mimo Ŝe był śliczny 
wiosenny dzień, czułam się zbyt wyczerpana i przygnębiona, by wybrać się na zatłoczone 
Heath. Kiedy więc po południu wpadli do mnie Philip, Sue i Jessica, zmusiłam ich do 
wyprowadzenia George'a. On był powodem kłótni z Zachem i cieszyłam się, Ŝe na pół 
godziny zejdzie mi z oczu. 
Zostawszy sama, zaparzyłam sobie herbaty i boso wyszłam do ogrodu. ChociaŜ słyszałam 
wrzaski, piski i dudniącą muzykę, zamknęłam oczy i wystawiłam twarz do słońca. Niemal 
natychmiast zadzwonił telefon. Pobiegłam odebrać w nadziei, Ŝe to Zach chce się pogodzić. 
197 
To nie był on, tylko moja siostra. Dzwoniła ze swojej komórki. Płakała, niemal krzyczała, w 
jej głosie brzmiała histeria. 
-  Pośpiesz się! Och, Judith! Szybko! To straszne! 
-  Sue? Co się stało? 
-  George... 
-  Co znowu narobił? 
-  On... Och, Judith, został zaatakowany! 
-  Co to znaczy? 
-  Został zaatakowany. Tamten pies... rozdarł go na strzępy! 
-  Co?! 
-  Błagam, pośpiesz się! Przychodź tu! On chyba umiera! 

22 
Kiedy Sue się rozłączyła, stałam jak sparaliŜowana. A potem przeszłam do fazy wypierania. 
Mojego pięknego psa zaatakowano na Hampstead Heath? Umiera? PrzecieŜ to niemoŜliwe! 
Był tutaj pięć minut temu i absolutnie nic mu nie dolegało! Jak mogło się to zmienić w tak 
krótkim czasie? MoŜe Sue przesadza. 
Ale nie. Z brzmienia jej głosu wiedziałam, Ŝe nie przesadza. Straszne rzeczy się zdarzają. Psy 
napadają na siebie. Czasami nawet robią krzywdę dzieciom! Ogarniała mnie panika. Krew 
pulsowała mi w głowie w rytm muzyki reggae dochodzącej z jarmarku. Mój George padł 
ofiarą ataku. Agresywne psy są przeraŜającym, choć rzadkim aspektem Ŝycia na Heath, a 
poniewaŜ George jest bezbronny, staje się dla nich naturalnym celem. Kilka razy w 
przeszłości psy podbiegały do niego, obwąchiwały ciekawie, po czym rzucały się na niego 
bez najmniejszej prowokacji z jego strony. George nigdy nie reagował agresją, tylko 
przewracał się na grzbiet i poddawał napastnikowi. Nieuniknioną koleją rzeczy agresywnym 
psom towarzyszyli agresywni właściciele, którzy zaczynali wrzeszczeć, kiedy próbowałeś 
odciągnąć albo odstraszyć śliniącą się bestię, która przygwaŜdŜała do ziemi twojego psa. 
Tylko dzięki wielkiemu szczęściu George nigdy nie został pogryziony. AŜ do teraz. 
199 
Wbiegłam do domu i stanęłam w holu na parterze, nie wiedząc, w którą stronę się zwrócić. 
Nagle górę wzięła praktyczna część mojej natury. Nagryzmoliłam pośpiesznie numer 
weterynarza, złapałam klucze, wsunęłam stopy w pierwsze buty, jakie wpadły mi w oczy 
(adidasy Joshui) i popędziłam na Heath. W połowie drogi zauwaŜyłam zbliŜających się ku 
mnie Suę, Jessicę i Philipa. Sue próbowała przez telefon wezwać taksówkę, Jessica miała 
bladą i zapłakaną twarz, Philip niósł George'a. 
Spojrzałam w oczy George'owi. Były szkliste i puste. Na grzbiecie miał ślady po kłuciu, 
jakby ktoś wielokrotnie dźgał go śrobokrętem. Z ran płynęła krew, wsiąkając w marynarkę 
Philipa i kapiąc na chodnik. Mój pies sprawiał wraŜenie, Ŝe Ŝycie z niego uchodzi. Umierał na 
moich oczach, a ja nic na to nie mogłam poradzić. 
Nie było czasu na rozmowę o tym, co się stało. Wiedzieliśmy, Ŝe musimy sprowadzić pomoc, 
i to szybko. Podobnie jak Sue, wyjęłam telefon i drŜącymi palcami wystukałam numer 
weterynarza. Odpowiedziała sekretarka automatyczna- to oczywiste, przecieŜ w poniedziałek 
wielkanocny gabinet jest zamknięty. Ale w nagranej wiadomości podano numer 
całodobowego pogotowia weterynaryjnego. Usiłowałam go zapamiętać, tylko Ŝe za 
pierwszym razem nie zdołałam, straciliśmy więc cenny czas na powtórne przesłuchanie. 
Wreszcie wystukałam numer. Philip zauwaŜył taksówkę, która cudownym zbiegiem 
okoliczności przywiozła ludzi na jarmark. ChociaŜ George krwawił obficie, kierowca kazał 
nam wsiadać. 
Kiedy stłoczyliśmy się w samochodzie, ktoś odpowiedział na mój telefon i podał mi adres 
kliniki dla zwierząt, mieszczącej się w Hen-don, pięć kilometrów od Hampstead. Patrzyłam 
na George'a i zadawałam sobie pytanie, czy dojedzie tam Ŝywy. Był oszołomiony, kompletnie 
zbity z tropu, trząsł się na całym ciele. Nagle przypomniałam sobie jednodniowy kurs 
pierwszej pomocy, w którym kiedyś brałam udział. Majaczyło mi, Ŝe z jakiegoś powodu szok 
moŜe być równie niebezpieczny jak obraŜenia fizyczne. Rzeczą niezwykle waŜną jest, 
200 
by ofiarom wypadku zapewnić ciepło - moŜe to samo dotyczy psów. Zdjęłam kurtkę, 
zawinęłam w nią George'a i trzymając go w ramionach, usiadłam na podłodze takskówki. 
-  Co się stało? — zapytałam. 
-  To było straszne - odparła zrozpaczona Sue. - Weszliśmy na Heath i spuściliśmy George'a 
ze smyczy. Główna ścieŜka była bardzo zatłoczona, więc skręciliśmy w stronę lasku po lewej, 
wiesz tego, gdzie leŜy zwalone drzewo. Jacyś ludzie urządzili tam sobie piknik. Wyglądali 
jak... sama nie wiem... hippisi albo przeciwnicy kapitalizmu, kobiety miały długie kwieciste 

spódnice, warkocze i włóczkowe czapki. Słońce świeciło przez liście i cała scenka wyglądała 
uroczo. Ale kiedy George pobiegł ku nim, z kępy drzew za naszymi plecami wypadł pies. 
-  Nie wiadomo, skąd się wziął — powiedział Philip. - Brązowo-Ŝółty w plamki, krzywonogi 
drań. Bullterrier stradfordshire. Na widok George'a stanął jak wryty. 
-  Biedny George znieruchomiał - dodała Sue. - Pobiegłam, Ŝeby wziąć go na ręce, ale nie 
zdąŜyłam, bo ten stwór zaatakował! Wbił mu zęby w ciało i zaczął nim potrząsać, jakby 
George był szmacianą lalką. 
-  Mamusia była bardzo odwaŜna - powiedziała Jessica. - Uderzyła psa torebką, ale on nie 
chciał puścić George'a. 
-  Jedna z kobiet siedzących na przewróconym drzewie przybiegła do nas i teŜ zaczęła 
krzyczeć na bullterriera. Okazało się, Ŝe jest jego właścicielką. Próbo-wała go odciągnąć, ale 
nie była w stanie. Pies nie miał smyczy ani nawet obroŜy! Zupełnie nie moŜna było nad nim 
zapanować! Więc zaczęła bić go po łbie. 
-  A potem ze wszystkich stron zlecieli się obcy ludzie i krzyczeli na nią, Ŝeby przestała bić 
psa, chociaŜ wciąŜ atakował George'a! 
-  Myślałam, Ŝe ten pies go zabije! - szlochała Sue. 
-  A potem puścił George'a. 
-  Philip wziął George'a na ręce i trafił na jednego z policjantów patrolujących Heath, który 
zaraz ku mnie przybiegł. Boja wciąŜ krzyczałam na tę kobietę. 
201 
-  Kazał jej przestać bić psa i spisał ją. Powiedział, Ŝe odda sprawę do sądu. 
-  Och, jak to mogło się stać? - Sue otarła łzy. - Tak bardzo mi przykro! 
-  Dlaczego? PrzecieŜ to nie była twoja wina! 
-  Gdybyśmy nie zabrali George'a na spacer, nie doszłoby do tego. 
-  Prosiłam was o to. Chciałam, Ŝeby wyszedł z domu. Jeśli ktoś jest winny, to ja! 
ZdąŜyliśmy juŜ dojechać do pogotowia weterynaryjnego przy Hendon Way. Sue, Jessica i ja 
wbiegłyśmy z George'em do środka, Philip został, by zapłacić taksówkarzowi. ChociaŜ drzwi 
samochodu pomazane były krwią, taksówkarz odmówił przyjęcia napiwku. W gabinecie 
pielęgniarka odebrała ode mnie George'a i pośpieszyła do gabinetu, zostawiając nas w 
poczekalni. Wydawało nam się, Ŝe to trwa wiecznie. Jessica zarzuciła mi ręce na szyję, ale nic 
nie było w stanie mnie pocieszyć. Wiedziałam, Ŝe George to tylko pies, nie człowiek, ale nie 
potrafiłam znieść myśli, Ŝe go stracę. 
Wreszcie poprosił mnie weterynarz. George'a nie było w gabinecie-jest opatrywany w sali 
zabiegowej, zapewnił lekarz, widząc przeraŜenie na mojej twarzy. George doznał powaŜnych 
obraŜeń i jest w szoku. 
-  Szok to reakcja organizmu na traumę - wyjaśnił. - My, ludzie, teŜ tak reagujemy. Dwa 
najwaŜniejsze organy w ciele to serce i mózg. Aby ochronić je podczas traumatycznych 
przeŜyć, a równocześnie zapewnić dostateczną ilość tlenu, dopływ krwi do wszystkich innych 
organów, na przykład do wątroby, nerek, jelit i skóry, zostaje odcięty. Organizm sam się 
zamyka, jeśli pani woli. To mechanizm samoobronny. 
-  Więc chyba jest dobry? 
-  Tak i nie. Pojawiają się problemy, jeśli pozostałe organy pozbawione są tlenu przez zbyt 
długi czas. W takim przypadku one teŜ 
202 
mogą przejść w stan szoku, a to jest bardzo niebezpieczne, prowadzi na przykład do 
niewydolności nerek albo wątroby. W przypadku George'a nie wiemy, czy tak się stanie. Na 
razie na dwoje babka wróŜyła. Podaliśmy pani psu silne środki przeciwbólowe oraz 
kroplówkę, której celem jest zwiększenie ilości jego krwi. Chcemy mieć pewność, Ŝe 
wszystkie narządy w jego ciele są dostatecznie dotlenione. Kiedy ustabilizujemy jego stan, 
będziemy mogli go zoperować i oczyścić rany. Z tego, co widzimy, odniósł powaŜne 

obraŜenia lewej tylnej nogi, ale jeszcze nie wiemy, co dzieje się w jego wnętrzu. 
Niewykluczone, Ŝe doszło do krwotoku wewnętrznego. 
Pokiwałam tępo głową. Wszystko to ledwo do mnie docierało. 
-  MoŜe pani jechać do domu - dodał weterynarz łagodnie. - Zadzwonimy do pani, jak 
będziemy wiedzieli coś więcej. 
-  Czy mogę najpierw zobaczyć George'a? 
Kiedy szliśmy betonowym korytarzem, weterynarz powiedział mi, Ŝe George jest drugim 
psem, którego tego dnia przywieziono po ataku bullterriera stradforshire na Hampstead Heath, 
niewykluczone więc, Ŝe w obu przypadkach napastnik był ten sam. 
Weszliśmy do nieskazitelnie czystej sali, gdzie krzątało się kilka pielęgniarek w zielonych 
fartuchach. Rząd punktowych lamp oświetlał wielką stalową ławę, która wyglądała jak stół 
operacyjny, oraz rzędy klatek z drucianej siatki przy ścianie. W klatkach były tylko dwa 
zwierzaki: spaniel jack russell, pierwszy pies zaatakowany dzisiaj po południu, i George. 
Podobnie jak jego towarzysz, George leŜał w małej klatce z otwartymi drzwiami. Mimo 
wysiłków łeb opadał mu na boki. Pysk miał otwarty i dyszał: krótko, szybko, płytko. Do 
częściowo ogolonej łapy przymocowana była kroplówka. Przez kompresy przyłoŜone do ran 
przeciekała krew. George wyglądał jak ofiara wypadku drogowego. 
Pogłaskałam go po pokrytym zaschłą krwią pysku. Kiedy uświadomił sobie, Ŝe to ja, 
niespokojnie próbował podnieść się na nogi, momentalnie jednak z jękiem padł na poraniony 
tyłek. Wpatrywał się 
203 
w moje oczy. Nie miał zielonego pojęcia, dlaczego tak bardzo go boli ani co mu się 
przydarzyło, a ja nie potrafiłam mu tego wyjaśnić. Powiedziałam tylko: 
- Wszystko będzie w porządku, George. Obiecuję, Ŝe wyzdrowiejesz. Musisz wyzdrowieć. 
Nie chciałam go zostawiać, ale nie mogłam przecieŜ siedzieć całą noc koło jego kojca, 
plącząc się pielęgniarkom pod nogami. Tylko bym zawadzała. Poza tym wszyscy tutaj 
doskonale wiedzieli, co robią. Czułam, Ŝe George jest w najlepszych rękach. 
Czas się zbierać. Wsunęłam głowę do klatki i pocałowałam miękką puszystą sierść na czubku 
jego głowy. Wstałam i wyszłam. Nie miałam pojęcia, czy jeszcze zobaczę go Ŝywego. 
23 
Weszłam do pustego domu i rzuciłam się na sofę obitą czerwonym aksamitem tuŜ koło 
płytkiego wgłębienia w poduchach, na których zaledwie kilka godzin temu leŜał George. 
Pomimo dochodzących z jarmarku hałasów w domu cisza aŜ dzwonita. Nie było cichych, 
jakby świńskich pochrumkiwań. śadnych głębokich westchnień, chrapania, regularnego 
oddechu poza moim własnym. śadnego szczekania czy skomlenia o jedzenie. Powiększona 
klapka w drzwiach nie obwieszczała trzaskiem, Ŝe George przeciska się do ogrodu w pogoni 
za gołębiem albo kotem. Pazury nie stukały po drewnianych podłogach. 
Myślałam o radości, którą George wnosił do naszego domu przez wszystkie te lata. I teraz 
miało się to skończyć? W głowie niczym taśma dalekopisu krąŜyła mi straszliwa myśl: jeśli 
George umrze, będę musiała powitać tą wiadomością Joshuę, kiedy wróci z obozu 
narciarskiego. CóŜ to będzie za wspaniały powrót do domu. Przypomniałam sobie ten 
przeraŜający poranek sprzed prawie siedmiu lat, kiedy musiałam powiedzieć mu, Ŝe umarł 
jego ojciec. Nic nie mogłoby być gorsze od tamtej chwili. George to tylko pies, powtarzałam 
sobie. A mimo to wydawało się wielką niesprawiedliwością, Ŝe mój syn będzie musiał się z 
tym uporać. 
205 
Na dole panowała jeszcze większa cisza. Koszyk George'a leŜał na podłodze w moim 
gabinecie, z fałd koca wyglądał nadgryziony psi herbatnik. Na ten widok znowu zalałam się 
łzami, a równocześnie ogarnął mnie gniew. Jak tamten bullterrier teŜ potrzebowałam ofiary 
do wyładowania agresji. 

Złapałam telefon i wykręciłam numer Zacha. Odpowiedział krótkim: 
-  Halo? 
-  George'a zaatakowano! - powiedziałam oskarŜycielsko. 
-  O czym ty mówisz? 
-  Zach, George'a zaatakowano na Heath! 
-  Och? - Wydawał się znudzony. Nie brał mnie powaŜnie. 
-  Napadł go szalony pies! Jest teraz w klinice weterynaryjnej, Zach! MoŜe umrzeć! 
Wreszcie mnie usłyszał. 
-  To straszne! Gdzie jesteś? 
-  W domu! - krzyknęłam. 
-  Poczekaj na mnie, zaraz u ciebie będę. 
-  ZałoŜę się, Ŝe będziesz zadowolony, jak George z tego nie wyjdzie! - krzyknęłam, kiedy 
czterdzieści minut później zastał mnie z czerwonymi oczami, otoczoną stosem mokrych 
chusteczek higienicznych, które wyglądałyby tak samo, gdyby dorwał je mój pies. 
-  Jak moŜesz coś takiego mówić? - odparł z przeraŜeniem. - To niesprawiedliwe. Musisz 
uwaŜać mnie za potwora. 
-  Tak, uwaŜam! Nienawidzisz George'a! 
Zach uśmiechnął się z niejakim smutkiem i otarł łzy z mojej twarzy. 
-  Posłuchaj, kochanie, moŜe go nie kocham tak mocno jak ty, ale go nie nienawidzę. I nigdy 
nie chciałem, Ŝeby mu się stała jakaś krzywda. 
Podczas operacji następnego dnia rano weterynarz odkrył, Ŝe George doznał bardzo 
powaŜnych obraŜeń podczas gwałtownego ataku 
206 
szaleńca. Bullterrier swymi potęŜnymi szczękami i zębami jak u rekina kilkakrotnie 
zmiaŜdŜył George'owi lewą tylną nogę i pośladki, przeciął Ŝyły, uszkodził mięśnie i wyrwał 
fragmenty ciała, po których zostały jamy, przez weterynarza obrazowo nazwane „martwymi 
przestrzeniami". Zęby bestii o włos ominęły wprawdzie waŜne organy George'a, 
niewykluczone jednak, Ŝe wprowadziły tysiące szkodliwych bakterii do jego krwiobiegu i 
tkanek. A chociaŜ mój piesek przeŜył atak, nie wiadomo było, czy bakterie i obraŜenia nie 
wywołają fatalnej w skutkach infekcji. WciąŜ groziło mu śmiertelne niebezpieczeństwo. 
Kiedy wieczorem zadzwoniłam do kliniki, personel powiedział mi, Ŝe stan George'a jest tak 
dobry, jak naleŜało się tego spodziewać. Spędziłam noc jak na szpilkach, po czym rano 
znowu zadzwoniłam. Dowiedziałam się, Ŝe nadal nie zaszło nic niepokojącego. Wieczorem z 
wysiłkiem podniósł się na nogi, co graniczyło wprost z cudem. Powiedziano mi, Ŝe jeśli dalej 
będzie w takim tempie odzyskiwał siły, mogę jutro zabrać go do domu. 
Ledwo wierząc we własne szczęście, pojechałyśmy z Sue po George'a. Jego lewą tylną łapę 
pokrywały szwy i bandaŜe, z pośladków pod dziwnymi kątami sterczało mu kilka długich, 
cienkich plastikowych rurek o nazwie dreny Penrose, które odciągały płyny z ran i nadawały 
mu dziwny wygląd pojemnika ze słomkami do napojów. Posiniaczony, wyczerpany, 
spuchnięty, na antybiotykach i metadonie przeciw bólowi George nie był jeszcze zdrowy, ale 
wszystko wskazywało na to, Ŝe jest na dobrej drodze do wyzdrowienia. Kto by się 
spodziewał, Ŝe nasz kanapowiec ma taki hart? 
ChociaŜ nie był w stanie machać ogonem ani zejść po schodach, z wyrazu jego oczu 
widziałam, Ŝe cieszy się z powrotu do domu. Kiedy rodzina i przyjaciele przychodzili go 
odwiedzać, a pojawiali się licznie, wolno i z bólem kuśtykał im naprzeciwko, ciągnąc za sobą 
zranioną nogę. Brunatna, lepka, pomieszana z krwią ciecz wypływała ciągle z drenów i 
kapała na dywany. Nie zwracałam uwagi na ten bałagan. Zamierzałam solidnie posprzątać, 
kiedy George poczuje się lepiej. 
207 

Rachunek za wyjątkowe leczenie na pogotowiu weterynaryjnym wyniósł niecałe tysiąc 
funtów. Z radością zapłaciłabym dwa razy tyle. Czułam się jak więzień z doŜywotnim 
wyrokiem, którego ułaskawiono. Miałam wyrzuty sumienia, Ŝe byłam na niego zła na chwilę 
przed tym, nim go zaatakowano, i stałam się jego oddaną pielęgniarką i niewolnicą. Ale czy 
to było coś nowego? Z wrodzoną niezgrabnością aplikowałam mu leki i środki 
przeciwbólowe, zmieniałam bandaŜe i przemywałam dziury wokół drenów, z których sączyła 
się nieprzyjemna ciecz. Gotowałam dla niego piersi kurczaka i ryŜ, strawę rekonwalescenta, a 
poniewaŜ nie miał apetytu, karmiłam go z ręki. Nie potrafił pokonać schodów, więc za 
kaŜdym razem znosiłam go albo wnosiłam, Ŝeby był przy mnie, i nie wzdrygałam się, kiedy 
ciecz z drenów brudziła mi ubranie. Nie był w stanie wskoczyć na sofę, więc umościłam mu 
wygodne legowiska z poduszek przy kominku w salonie, w kuchni i w moim gabinecie. 
Przeniosłam takŜe jego kosz do sypialni, Ŝeby spał blisko mnie. 
Ku mojemu zdumieniu Zach się nie sprzeciwiał. Rozumiał, Ŝe George jest za bardzo chory, 
Ŝ

eby noce spędzać samotnie, i heroicznie znosił westchnienia, chrapania, prychania i szurania, 

które dobiegały z koszyka. Kiedy opiekowałam się moim cavalierem, Zach opiekował się 
mną. Nagle powróciliśmy w pierwsze, pełne uniesienia dni naszego związku. Zaczynałam 
myśleć, Ŝe pokonaliśmy zakręt i jakimś cudem mój dotąd cokolwiek obojętny partner 
pozbywa się wreszcie swojej psiej fobii. MoŜe nawet staje się człowiekiem rodzinnym. 
Kiedy Joshua wrócił z obozu narciarskiego, George wciąŜ miał wetknięte w tyłek słomki i 
silnie utykał, co pozostało mu na następne pół roku. Ale zapewniłam mojego zmartwionego 
syna, Ŝe nasz pies bez cienia wątpliwości jest na dobrej drodze do wyzdrowienia. 
Tylko Ŝe George nigdy nie był taki jak przedtem. Bullterrier spowodował trwałe uszkodzenie 
systemu nerwowego. Od tamtej pory George nie panował nad drŜeniem łap, nawet kiedy 
siedział. Atak osłabił jego system odpornościowy i pewność siebie. Postarzał się. 
 
208 
George nie potrafił znieść myśli o rozłące ze mną nawet na sekundę. Chodził za mną, gdy w 
kuchni zajmowałam się gotowaniem. Siedział tuŜ przy moim krześle, kiedy pracowałam, i nie 
odrywał ode mnie wzroku, a jeśli ja nie spoglądałam na niego co parę minut, zaczynał 
szczekać i cichł dopiero wtedy, gdy to zrobiłam. Wystarczyło, Ŝe wstałam, a George z 
wysiłkiem podnosił się na nogi na wypadek, gdybym miała zamiar go zostawić. Czekał przed 
łazienką, a jeśli nie wychodziłam po dozwolonych trzydziestu sekundach, zaczynał szczekać i 
drapać w drzwi. Kiedy siadałam na sofie, natychmiast mościł mi się na kolanach albo opierał 
o nie łapy i domagał się, bym go podniosła, bo skakanie wciąŜ było dla niego za trudne. 
Na początku schlebiało mi to ciągłe i natarczywe domaganie się mojej uwagi - zawsze miło 
jest wiedzieć, Ŝe ktoś nie potrafi bez nas Ŝyć - ale po kilku miesiącach zaczęłam się dusić. 
George pilnował mnie stale. Nie odstępował mnie na krok, a jeśli musiałam bez niego wyjść 
na parę godzin, siedział w oknie i wypatrywał mojego powrotu. 
George stał się nadmiernie ode mnie zaleŜny, nie wspominając juŜ o jego zaborczości. Z 
uczuciowego, acz władczego, króla zmienił się w zazdrosnego dyktatora. Do przeszłości 
naleŜały dni, kiedy to Joshua usiłował zniechęcić męŜczyzn pojawiających się w domu. Teraz 
była to domena George'a. Moje Ŝycie po raz drugi nabrało wymiaru Szekspirowskiej tragedii. 
Hamlet, ksiąŜę Danii zszedł z afisza, obecnie wystawiano Otella, a George obsadził się w roli 
głównej, Zachowi przydzielając rolę Kasja, obiektu swej zazdrości. Wieczorami, kiedy Zach 
nas odwiedzał, George witał go lodowatym wzrokiem. Wpychał się z wyrzutem pomiędzy 
nas, kiedy siedzieliśmy obok siebie, podejrzliwie wtykał głowę do pokoju, w którym akurat 
przebywaliśmy, i szczekał jak szalony, jeśli Zach chciał mnie pocałować. 
Nic dziwnego, Ŝe Zach wkrótce stracił cierpliwość. Trudno mi go o to obwiniać. Sama 
zdawałam sobie sprawę, Ŝe czas najwyŜszy wyznaczyć granice mojemu psu. Na początku 
kazałam George'owi wychodzić z sypialni i spać w gabinecie. 

14 - Moje Ŝycie z 
209 
Ale George nie mógł znieść rozłąki ze mną nawet na sekundę. Szczekał jeszcze bardziej 
histerycznie niŜ wtedy, gdy usiłowałam go zostawić w gościnnym pokoju Zacha. Zadawałam 
sobie pytanie: chce zwrócić na siebie uwagi czy teŜ czuje ból? A moŜe musi wyjść na dwór? 
Często tak długo nie spał, przy okazji nie pozwalając zasnąć takŜe nam, Ŝe istotnie było to 
konieczne. Jeśli wypuszczałam go do ogrodu, kręcił się tam w nieskończość i ujadał w 
ciemności, aŜ budził Zacha, Joshuę i naszą starszą wiekiem sąsiadkę. Zamiast więc 
wypuszczać go samego, czasami narzucałam płaszcz na koszulę nocną i wyprowadzałam go 
do latarni przed domem. Nasza ulica o trzeciej, czwartej nad ranem była upiornie opustoszała 
i ciemna. Raz stanęłam twarzą w twarz z dwoma lisami. Przy innej okazji kierowca 
przejeŜdŜającego samochodu na widok mojego szlafroka z piskiem zahamował. Nie 
czekałam, Ŝeby się przekonać, o co mu chodzi, tylko uciekłam do domu, ciągnąc za sobą 
George'a, który jeszcze nie skończył się załatwiać. 
Było tylko jedno rozwiązanie, o ile tak moŜna to nazwać, które gwarantowało nam spokojne 
noce: musiałam spać z George'em w gabinecie, gdzie w końcu nieraz lądowałam. 
-  Posłuchaj, tego juŜ za wiele - warknął Zach pewnego niedzielnego poranka. C2ytał gazetę, 
podczas gdy George siedział przy łóŜku i warczał cicho, ale nieustannie. 
Rzuciłam swoją gazetą. 
-  Wiem - przyznałam. - Przestań, George! - Pies kompletnie mnie zignorował.- Przestań! 
Chodź tutaj! Och, to beznadziejne! Problem w tym, kochanie, Ŝe on wie, Ŝe ty go nie lubisz. 
-  Więc to moja wina, Ŝe źle się zachowuje? Błagam! 
-  Co z nim zrobimy? 
Teraz Zach rzucił swoją gazetą i spojrzał na mnie gniewnie. 
-  Ściślej rzecz biorąc, co ty z nim zrobisz? PrzecieŜ ja nie znam się na tresurze psów. 
-  No cóŜ, ja teŜ nie. 
210 
-  Myślałem, Ŝe jesteś ekspertką. 
-  Dziękuję - powiedziałam sztywno. - Coś tu jest nie w porządku, prawda? 
-  Ach, wreszcie to do ciebie dotarło! 
-  No wiesz, moŜe George jest samotny. MoŜe gdybym sprawiła sobie drugiego pieska, 
miałby przyjaciela i przestałby chodzić za mną krok w krok. 
-  Drugiego pieska? - Zach spojrzał na mnie jak na istotę z innej planety. - To wspaniały 
pomysł. Rewelacyjny, Judith. MoŜe równocześnie poszukasz sobie innego męŜczyzny? 
-  MoŜe to zrobię! Zach pokręcił głową. 
-  Posłuchaj, wiem, Ŝe George'a zaatakował szaleniec, ale teraz czuje się dobrze. Rządzi 
Ŝ

yciem twoim i Joshui, a przy okazji rujnuje moje. Wziął cię pod pantofel. Ja po prostu dłuŜej 

nie mogę tego znieść. 
Zalałam się łzami. 
-  Więc odejdź, jeśli tego chcesz. 
Uśmiechnął się smutno i pogładził mnie po policzku. 
-  Nie chcę i na tym polega mój problem. Ale musimy spojrzeć w oczy faktom. Dalej między 
nami tak nie moŜe być. Czasami myślę, Ŝe zajmuję ostatnie miejsce na liście twoich 
priorytetów, ale to twój problem. Musisz go rozwiązać. MoŜe powinnaś zabrać George'a do 
weterynarza. I tak odnoszę wraŜenie, Ŝe tam mieszkasz. 
24 
Weterynarz raz tylko spojrzał na moją smutną twarz i cienie pod oczyma, po czym stwierdził: 
-  Moim zdaniem to wyraźny przypadek zaburzeń posttrauma- 
tycznych. 

Wiedziałam, Ŝe w miesiącach po ataku na George'a czułam przygnębienie i nie potrafiłam 
radzić sobie z najprostszymi sprawami, ale nie miałam pojęcia, co ze mną jest nie tak. A teraz 
wreszcie ktoś mi to powiedział. Ogarnęła mnie taka ulga, Ŝe chciałam uścisnąć weterynarza. 
-  Bardzo panu dziękuję - powiedziałam i westchnęłam, powstrzymując łzy. - Przez ten atak 
musiałam zmagać się z wieloma sprawami, uczuciami, które pogrzebałam w sobie po śmierci 
męŜa. Z Ŝałobą i stratą. Atak na George'a sprawił, Ŝe wszystko to do mnie wróciło. Mam 
kłopoty ze snem i ciągle chce mi się płakać. Myślałam, Ŝe sobie poradzę, ale się pomyliłam. 
UwaŜa pan, Ŝe powinnam pójść do lekarza? 
Weterynarz odchrząknął. 
-  Prawdę mówiąc, miałem na myśli George'a. To on cierpi na zaburzenia posttraumatyczne. 
Nie ulega wątpliwości, Ŝe atak miał na niego olbrzymi wpływ. Zalecałbym skonsultowanie 
się z behawiory-stą zwierzęcym. - Podał mi wizytówkę. - Proszę zwrócić się do Jani- 
212 
ne Grey - dodał i niemal wypchnął mnie za drzwi. - Ona wskaŜe pani właściwą drogę. 
Janinę Grey, psycholoŜka i behawiorystka zwierzęca, wpadła do mojego domu dwa dni 
później, emanując tą samą aurą władzy i autorytetu, z którą niegdyś na poranne apele 
wkraczała dyrektorka mojej szkoły, panna Kynaston. Ale podczas gdy panna Kynaston była 
lodowatą Gorgoną z zaciśniętymi ustami, trwałą ondulacją na białych włosach i zimnymi 
niebieskimi oczami (jedno spojrzenie potrafiło najbardziej zuchwałą uczennicę zmienić w 
rozdygotaną płaksę), Janinę była młoda i ładna, z długimi brązowymi włosami i brązowymi 
oczami. Bił od niego rozsądek i ciepło. 
George, który przywykł, Ŝe kaŜdy, kto przychodzi do domu, strasznie się nad nim rozczula, 
momentalnie pokuśtykał do Janinę, która jak wszyscy inni przykucnęła, Ŝeby się z nim 
przywitać. 
-  Witaj, George! - powiedziała wesoło, ciągnąc go za uszy. - Słyszałam, Ŝe prowadzisz 
wojnę. 
W odpowiedzi George połoŜył przednie łapy na jej kolanach i wyciągnął język ku twarzy - 
zwykle tak się witał z ludźmi. 
-  Tego nie rób - poleciła Janinę łagodnie, ale zdecydowanie. 
-  Mała szansa. - Roześmiałam się. - Lizanie ludzi to jego obsesja. Ciągle to robi. 
-  To nie jest miłe, rozumiesz, George? - mówiła Janinę stanowczo. - Przestaniesz, prawda? 
Wystarczy! 
Ze zdziwieniem zobaczyłam, jak George chowa język. 
-  Grzeczny piesek! - pochwaliła go Janinę i wskazała kąt kuchni. - Twoja pani i ja musimy 
porozmawiać. - Machając ogonem, George posłusznie pokuśtykał do kąta i legł, kładąc głowę 
na łapach. — Grzeczny piesek! - powtórzyła Janinę. - Usiadła przy stole i gestem zachęciła 
mnie, Ŝebym zrobiła to samo, po czym z uśmiechem zapytała: - Więc na czym polega 
problem? 
-  CóŜ... - Spojrzałam na grzeczny puszysty kłębek, który leŜał jak aniołek. - Zasadniczo rzecz 
biorąc, nad George'em nie da się zapanować. Nie wykonuje poleceń. 
213 
-  Naprawdę? - powiedziała Janinę z niedowierzaniem. 
-  Widzi pani, jakjuŜ mówiłam przez telefon, kilka miesięcy temu zaatakował go pies i o mało 
go nie zabił. 
-  O mało nie zabił? - powtórzyła za mną. 
-  I od tamtego czasu stał się bardzo niepewny siebie i ciągle domaga się uwagi. 
-  Domaga się uwagi? 
-  Tak, o wiele bardziej niŜ poprzednio. Po prostu klei się do mnie jak cień. Oczywiście 
rozumiem, dlaczego tak jest. Bardzo cierpiał i biedactwo pewnie wciąŜ jest w traumie po 
tamtym wypadku. Nie moŜe znieść mojej nieobecności nawet na minutę. 

Janinę Grey pokiwała głową. 
-  On nie moŜe znieść? Nawet na minutę, tak? 
-  Właśnie. Nie jestem w stanie nigdzie się bez niego ruszyć, robi taką awanturę, Ŝe muszę go 
ze sobą zabrać, a czasami bywa to niewygodne. Jestem z nim prawie przez cały czas! A kiedy 
na niego nie patrzę, stara się zwrócić na siebie moją uwagę. Najgorsze są noce. 
-  Noce? 
-  George bez przerwy szczeka. O trzeciej, czwartej nad ranem chce mu się siusiu i trzeba z 
nim wychodzić. Budzi wszystkich, Jos-huę i Zacha teŜ. 
-  Czy Zach to ojciec pani syna? 
-  Nie, mój mąŜ umarł kilka lat temu. Zach to mój chłopak, nie, raczej męŜczyzna. Ma 
pięćdziesiąt siedem lat. Tak czy owak, George jest powodem wielu nieporozumień między 
nami. 
-  Nieporozumień? George? -Janinę zamrugała zdziwiona. 
-  No tak. Chce spać z nami w sypialni. 
-  W sypialni? 
-  Ściślej rzecz biorąc, chce spać na łóŜku. Mnie to nie przeszkadza, ale mój partner Zach nie 
moŜe tego znieść. 
-  Nie moŜe? 
-  Nie naleŜy do ludzi, którzy lubią psy. A skoro o tym mowa, człowiekiem rodzinnym teŜ nie 
jest. 
214 
-  Nie jest rodzinnym człowiekiem, czy tak? 
Właśnie tak, do cholery. Zaczynałam trochę się niecierpliwić, by nie powiedzieć niepokoić 
kierunkiem, w którym zmierzała nasza rozmowa. Janinę Grey liczyła sobie niebotyczne sto 
czterdzieści funtów za dwugodzinną konsultację. To była fortuna -jej stawka prawie 
dwukrotnie przewyŜszała godzinną stawkę, którą od swoich pacjentów brał Udi. A oni byli 
ludźmi. Czy Janinę będzie powtarzać kaŜde moje słowo przez całe sto dwadzieścia minut? 
-  Tak - potwierdziłam z naciskiem. - Teraz moŜe wydawać się spokojny, ale przecieŜ śpi, 
prawda? MoŜe mi jednak pani wierzyć, Zach jest naprawdę bardzo zaborczy i trudny. 
Czasami mam wraŜenie, Ŝe dłuŜej nie dam sobie z nim rady. 
Janinę uniosła swoje idealnie ukształtowane brwi. 
-  Zach jest trudny? - powtórzyła. - Nie potrafi sobie pani z nim poradzić? 
-  Tak... 
-  Zach jest bardzo trudny? 
Spojrzałam na behawiorystkę zwierzęcą, jakby postradała rozum. 
-  Słucham? Dlaczego pani tak mówi? 
-  To nie ja tak mówię, tylko pani. Powiedziała pani: „Zach jest bardzo zaborczy i trudny. 
Czasami mam wraŜenie, Ŝe dłuŜej nie dam sobie z nim rady". 
-  Naprawdę? Jest pani pewna? Och, musiałam się przejęzyczyć. Naturalnie miałam na myśli 
George'a. Doprowadza Zacha do szaleństwa, mnie teŜ. 
Janinę przez ramię spojrzała na psa spokojnie leŜącego w rogu. Ja zrobiłam to samo. George 
jedno oko miał otwarte. Kiedy złapał mój wzrok, zaszczekał. 
-  Widzi pani, znowu zaczyna! Mówiłam ci, George, masz natychmiast przestać! - WciąŜ 
ujadając, wstał, pokuśtykał do mnie i oparł łapy o moje kolana. Odpechnęłam go. - Odejdź, 
kochanie! 
-  Niech pani na niego nie patrzy - powiedziała Janinę spokojnie. 
215 
-  Słucham? 
-  Musi pani przerwać kontakt wzrokowy, i to natychmiast. Właśnie, doskonale. Rozumie 
pani, jeśli patrzy pani na George'a za kaŜdym razem, kiedy szczeka, wzmacnia pani jego 

potrzebę zwracania na siebie uwagi. Ajeśli mówi pani do niego, kiedy robi coś, co się pani nie 
podoba, wywołuje pani skutek odwrotny. To tylko zachęca go do powtórzenia takiego 
zachowania. Widzi pani? Teraz przestał szczekać. 
George zrezygnował teŜ z prób wdrapania się na moje kolana. Pokuśtykał do sofy i z 
wysiłkiem na nią wskoczył. Coś mi się przypomniało. 
-  Nagradzać dobre zachowania i ignorować złe- mruknęłam. Z czasem stało się to ulubioną 
mantrą Joshui, zwłaszcza kiedy sam nabroil. 
Janinę się uśmiechnęła. 
-  Chodziła pani na tresurę psów. 
-  Raz skonsultowałam się z treserem. Dawno temu. 
-  I jak pani poradziła sobie z tresurą? 
- Ja... hm... zarzuciłam ją. 
-  Właśnie! - Tym razem na końcu słowa nie było pytajnika. Znowu przypomniałam sobie 
dyrektorkę szkoły i surowy, pełen dezabro-paty ton, którym przemawiała, gdy przyłapano 
mnie na wyrzynaniu napisu: „Kocham Beatlesów" wskazówką kompasu na stole w pracowni 
chemicznej. 
Uśmiechnęłam się z zakłopotaniem. 
-  Przypuszczam, Ŝe rezygnacja nie była najlepszym pomysłem, prawda? 
-  Chyba nie. 
-  Ojej! Napije się pani herbaty albo kawy? I czy teraz chciałaby pani zbadać George'a? 
-  Zbadać go? - Obie spojrzałyśmy na psa zwiniętego w kłębek na sofie. - Niech sobie jeszcze 
pośpi. Myślę, Ŝe więcej skorzystamy, jeśli będziemy kontynuować rozmowę o pani. 
216 
-  O mnie? Janinę potaknęła. 
-  I pani rodzinie. Na przykład o Zachu. 
-  O Zachu? A co on ma wspólnego z George'em? Uśmiechnęła się i połoŜyła dłoń na mojej. 
-  Proszę mnie źle nie zrozumieć, ale z mojego doświadczenia wynika, Ŝe psy to wraŜliwe 
stworzenia. Bardzo szybko odczytują uczucia swoich panów. Wiedzą, jeśli coś jest nie w 
porządku. Napięcie w domu, tego rodzaju sprawy. Proszę posłuchać, mogę pani podsunąć 
cały zestaw sztuczek słuŜących do uspokojenia George'a, na przykład umieszczenie 
rozpylacza z feromonami w pomieszczeniu, w którym śpi, i dam pani wiele wskazówek 
dotyczących radzenia sobie z nim... 
-  Właśnie o to mi chodzi! 
-  Ale pani jest jego właścielką. I jako taka ponosi pani odpowiedzialność za jego zachowanie. 
Pani samopoczucie ma na niego wielki wpływ. Jeśli dla przykładu czuje się pani zagroŜona 
albo nieszczęśliwa, on teŜ będzie się tak czuł. Dlatego nie mogę nie zadawać sobie pytania, 
czy George jest jedynym, którego problemy wymagają uporządkowania. 
25 
niedzielny poranek, jeden z tych cudownych poranków babiego lata na samym początku 
października, kiedy powietrze jest jak balsam, a słoneczne światło ma tę wyjątkową 
właściwość, Ŝe wszystko, czego tknie - domy, drzewa, trzmiele, chwasty szalejące w moim 
ogródku -wygląda, jakby zostało oblane płynnym złotem. 
Ale w moim domu rozmowa ociekała kwasem dzięki nocnym wybrykom George'a. 
-  Wynośmy się stąd - warknął Zach, gdy siedzieliśmy przy kuchennym stole i cuciliśmy się 
kawą. - Mam ochotę na spacer za miastem. 
-  Dobrze. - Po krótkiej chwili dodałam: - MoŜe zapytam Jo-shuę, czy chciałby z nami 
pojechać. 
-  Joshua? - Coś w sposobie, jaki wymówił imię mojego syna, podziałało mi na nerwy. - 
PrzecieŜ jeszcze śpi. 
-  Zawsze mogę go obudzić. 

-  Daj chłopakowi spokój, Judith. Jest niedziela rano. Wiesz, Ŝe nie będzie chciał pójść. 
Jestem pewien, Ŝe wolałby raczej zostać w Londynie, włóczyć się po Camdenie albo grać w 
pokera i zachowywać się podejrzanie z przyjaciółmi. 
Był 
218 
-  Właśnie tego się obawiam. 
-  Zresztą Joshua nie przepada za chodzeniem. Będzie się nudził. 
-  Dobrze mu zrobi, jak przynajmniej ten jeden raz odetchnie świeŜym powietrzem, zamiast 
wdychać spaliny albo garbić się przed komputerem, Zach. 
-  Powiedz mi tylko, jaki zdrowy nastolatek chce robić rzeczy, które są dla niego dobre? Poza 
tym - dodał z urazą w głosie - ostatnio nie spędzamy ze sobą za duŜo czasu. śądam za wiele, 
chcąc mieć ciebie dla siebie przez jeden dzień? 
Dopiłam kawę. 
-  A co z George'em? - zapytałam po krótkiej chwili. 
-  A co z nim? 
-  CóŜ, jeśli wybieramy się na spacer za miasto, to chyba moŜe z nami pojechać? 
Zach westchnął cięŜko. 
-  Będziemy chcieli gdzieś zjeść lunch, a jego nie wpuszczą do lokalu. I moŜe w 
samochodzie... no wiesz. 
-  Otworzymy okna. Na pewno ten jeden raz jakoś to zniesiesz -powiedziałam dość 
lodowatym tonem. Sądząc z mroźnego milczenia po drugiej stronie stołu, najwyraźniej 
przekraczało to jego moŜliwości. - Zach? 
-  Posłuchaj, to ma być solidny marsz, kilkukilometrowy. Potrzebuję ruchu. To za wiele dla 
George'a przy jego niesprawnej nodze. Zmęczy się. 
-  W takim razie muszę go wyprowadzić na spacer, zanim pojedziemy. — Teraz przyszła 
kolej na mnie, by cięŜko westchnąć. Wiedziałam, Ŝe Zach miał rację we wszystkim, co 
powiedział, ale jego słowa wciąŜ mnie bolały. JuŜ otworzyłam usta, ale się powstrzymałam. 
Po co mówić cokolwiek, jeśli tylko sprowokuję kolejną kłótnię? A tych ostatnio mieliśmy z 
Zachem w nadmiarze. Po namyśle uznałam jednak, Ŝe co tam, do diabła. Jedna kłótnia więcej 
to tylko kropla 
219 
w oceanie. - Zach, chyba celem wycieczki poza miasto jest to, Ŝebyśmy dobrze się bawili? 
-  Oczywiście. 
-  Aleja nie będę dobrze się bawić wiedząc, Ŝe Joshuajest sam, a George siedzi zamknięty w 
domu. 
-  To pies! 
-  Właśnie! 
-  Posłuchaj, jeśli z nami pojedzie, to równie dobrze moŜemy wcale nie jechać. 
-  Świetnie! W takim razie nie jedziemy! 
W końcu osiągnęliśmy kompromis. Zach wybierze się sam na długi spacer po Heath. To nie 
to samo co prawdziwa wieś, burknął z pretensją, ale lepsze niŜ nic. Tymczasem ja przygotuję 
piknik i spotkam się z nim w Kenwood House. George pójdzie ze mną. 
Po wyjściu Zacha ogarnęła mnie ulga. Włączyłam radio i zaczęłam krzątać się po kuchni. 
Kiedy stałam przy blacie i kroiłam chleb na kanapki z o wiele większą siłą, niŜ naleŜało, 
George kręcił się u moich stóp, łapiąc kaŜdy okruszek. 
-  Dzień dobry! - powiedział Joshua wesoło, stając w progu. Miał na sobie szlafrok. - Co 
robisz? 
-  Idę na Heath. W Kenwood urządzimy sobie z Zachem piknik. Chcesz pójść z nami? 
Na twarzy mojego syna pojawił się wyraz przeraŜenia. 
-  Spacer? Jest niedziela - odpoczywam! 

Tak więc Zach słusznie przewidział, Ŝe Joshua nie będzie chciał z nami pójść. Jakie to 
irytujące! Jak kiedyś nie bez ironii powiedziała mi jego matka przez telefon, męŜczyźni w 
rodzinie 0'Neillów nigdy się nie mylą. 
Ruszyłam przez Heath z George'em truchtającym obok na rozciąganej smyczy i machającym 
ogonem. Piękna pogoda zwabiła do parku tłumy ludzi. Rodzice z małymi dziećmi karmili 
kaczki i łabędzie na stawie w Vale of Health, samotni właściele psów jak ja wypro- 
220 
wadzali swoich ulubieńców na spacer, starsze pary chodziły pod rękę. Spoglądałam na nich z 
zazdrością i podziwem: jak tym parom udaje się razem zestarzeć we współczesnych czasach, 
kiedy bycie razem jest takie trudne? 
ZbliŜali się do mnie dwaj męŜczyźni, pogrąŜeni w oŜywionej rozmowie. Jeden wyglądał na 
pięćdziesiąt pięć lat - w takim wieku był Udi, kiedy umarł. Jego towarzysz, bardzo do niego 
podobny, miał koło dwudziestki. Nie ulegało dla mnie wątpliwości, Ŝe to ojciec i syn. Kiedy 
mnie mijali, usłyszałam, Ŝe się śmieją, jakby ze zrozumiałego tylko dla nich Ŝartu. Ogarnął 
mnie przytłaczający smutek. 
Zeszłam ze ścieŜki na polanę, gdzie było mniej ludzi. Ramiona przygniatał mi wielki cięŜar - i 
nie był to tylko plecak z jedzeniem. Przypomniałam sobie radość, z jaką zawsze wychodziłam 
z domu na spotkania z Zachem w początkowym okresie naszej znajomości, zaledwie trzy lata 
temu. Wtedy nie mogłam się doczekać, kiedy go zobaczę. Z naszą przyszłością wiązałam tyle 
nadziei, Ŝe przez całą drogę się uśmiechałam. A teraz? Ostatnio niewiele się uśmiechałam, a 
juŜ na pewno nie w obecności Zacha. 
Nagle pomyślałam o Janinę Grey. Odkąd behawiorystka zwierzęca kilka miesięcy temu 
opuściła mój dom, zostawiając mnie wyczerpaną emocjonalnie na sofie obok George'a, 
usiłowałam wymazać z pamięci naszą rozmowę. Powiedziała mi, Ŝe nie tylko problemy 
George'a wymagają uporządkowania, ale moje teŜ - a ściślej mówiąc, uporządkowania 
wymaga mój związek z Zachem. Być moŜe odznaczał się zaletami brylantu, ale jak wszystkie 
doskonałe kamienie szlachetne posiadał teŜ głęboką rysę: odmienne poglądy na to, co znaczy 
bycie razem. 
ChociaŜ uparcie usiłowaliśmy wmieść pod dywan dzielące nas róŜnice, trudno było je 
ignorować. Stos urósł do rozmiarów dorosłego bernardyna. Ostatnimi czasy potykaliśmy się o 
niego zawsze, gdy byliśmy razem. Ja w miarę moich moŜliwości starałam się, Ŝeby Zach 
221 
był zadowolony, ale moje moŜliwości najwyraźniej nie wystarczały. Zycie było dostatecznie 
trudne bez ciągłych starań, by zrobić przyjemność partnerowi. Czasami pytałam siebie, po co 
tak się wysilam. Nie byliśmy dobraną parą i mieliśmy inne oczekiwania wobec Ŝycia, a co 
więcej, zaczynaliśmy działać sobie na nerwy, a to było okropne. Oboje w głębi serca 
wiedzieliśmy, Ŝe nadeszła pora zerwania, ale Ŝadne z nas nie było w stanie tego zrobić. 
Ś

cieŜka prowadziła przez lasek otoczony labiryntem ogrodzonych obszarów ze zwalonymi, 

porośniętymi mchem drzewami i gęstym poszyciem. Musiały tam mieszkać setki królików i 
wiewiórek, a takŜe bez wątpienia wiele lisów, bo George nie odrywał nosa od ziemi i węszył 
z podnieceniem, gwałtownie machając ogonem i napręŜając smycz. Powstrzymywałam jego 
zapały. Wkrótce pomiędzy drzewami dostrzegłam fronton Kenwood House i humor mi się 
poprawił, jak zawsze na ten widok. Dwór był arcydziełem zaprojektowanym przez 
osiemnastowiecznego architekta Roberta Adama. Adam rozbudował dawny dom dla 
Williama Murraya, pierwszego earla Mansfield, polityka i sędziego, który odegrał waŜną rolę 
w zniesieniu niewolnictwa w Brytanii: krokiem milowym był jego „werdykt w sprawie 
Sommer-seta" dotyczący losu zbiegłego niewolnika Jamesa Somerseta, a stanowiący, Ŝe 
Ŝ

aden niewolnik nie moŜe być siłą wywieziony z kraju przez właściciela i sprzedany za 

granicą. 

Robert Adam stworzył prawdziwe cudo z dworu Mansfielda. Usytuowana na szczycie 
wzgórza na północnej granicy Hampstead Heath, inspirowana stylem klasycznym budowla 
pokryta jest oślepiająco białym tynkiem i przypomina długi weselny tort ozdobiony 
skomplikowanymi wzorami. W roku 1927 przekazał ją narodowi kolejny właściciel, magnat 
piwny Edward Сесії Guinness; obecnie mieści się w niej muzeum wypełnione bezcennymi 
malowidłami. Często wykorzystywana jest jako plan filmowy - najbardziej znane ujęcia 
pochodzą z Notting Ній, gdzie stanowiła tło dla powaŜnego nieporozumienia pomiędzy Hugh 
Grantem a Julią Roberts. 
222 
MoŜe to powinno być dla mnie ostrzeŜeniem. 
Przeszłam obok małego stawu z mostkiem trompe-1'oeuil i ruszyłam w górę zbocza, gdzie 
czekał na mnie Zach. Uśmiechnął się do mnie tak ciepło, Ŝe poczułam przypływ miłości do 
niego. Dzielące nas róŜnice to nie jego wina! No, w kaŜdym razie nie wyłącznie jego wina! 
Nic na to nie moŜe poradzić, Ŝe oczekuje od Ŝycia czegoś innego niŜ ja. Kiedy jednak 
rozłoŜyliśmy na trawie koc, który przyniósł Zach, i rozpakowaliśmy plecak, ta chwila juŜ 
minęła. Znowu rzucaliśmy się sobie do gardeł, a w dodatku na dotąd błękitnym niebie 
zaczynały gromadzić się chmury. George niczego nie zauwaŜył. Za bardzo był zajęty 
odkrywaniem tego, co jest w kanapkach. 
-  KaŜ mu przestać, dobrze?! - krzyknął Zach, kiedy moja psina przeszła po kocu, by wziąć do 
pyska kawałek kurczaka, który nam spadł. 
DołoŜyłam wszelkich starań zarówno ze względu na spokój, jak i higienę. 
-  Schodź, George! Siadaj! Siad! Grzeczny piesek! - I za pomocą drobnej łapówki (połowy 
mojej kanapki) sprawiłam, Ŝe George był mi posłuszny. To znaczy, dopóki nie skończyło się 
jedzenie. 
Otworzyliśmy niedzielne gazety i usiłowaliśmy je czytać. Mówię „usiłowaliśmy", bo ilekroć 
przewracałam stronicę, George wsadzał w nią łeb albo ją tratował. Zach westchnął. PoniewaŜ 
w okolicy mało było innych psów, w końcu spuściłam go ze smyczy. Wiedziałam, Ŝe nie 
odejdzie ode mnie daleko, ostatnimi czasy nigdy tego nie robił. Od dnia ataku panicznie bał 
się innych psów i zastygał w bezruchu, gdy jakiegoś widział. Tym razem jednak dostrzegł 
innego cavaliera hasającego nad stawem. Nastawił uszu i zbiegł ze zbocza, Ŝeby się z nim 
przywitać. Podobnie jak inne psy tej rasy, George potrafił rozpoznać pobratymca i zawsze go 
pozdrawiał. 
-  Lepiej po niego pójdę - powiedziałam. - Nie powinien tutaj biegać bez smyczy. 
223 
- Nie trzęś się tak nad nim - odparł Zach. - MoŜe zrobisz sobie przerwę i poczytasz gazetę, 
skoro mamy chwilę spokoju? 
Zrobiłam, jak mówił, ale co pewien czas unosiłam wzrok znad lektury i patrzyłam na 
George'a biegającego nad stawem, blisko lasu, skąd przyszliśmy Chmury nad naszymi 
głowami gromadziły się szybko, całkowicie zasłaniając słońce. Zerwał się wiatr. ZadrŜałam i 
powiedziałam: 
-  Chyba będzie padać. 
-  Znalazłaś sobie kolejny powód do zmartwienia- mruknął Zach. 
Zacisnęłam zęby. 
Rzeczywiście spadł deszcz, nagle i z taką samą monsunową siłą jak tamtego dnia trzy i pół 
roku wcześniej, kiedy po raz pierwszy spotkaliśmy się z Zachem w hotelu St. George. 
Skoczyliśmy na równe nogi jak wszyscy siedzący na trawie ludzie, po czym zaczęliśmy 
upychać pozostałości z pikniku i rozrzucone gazety do toreb. Spojrzałam na staw, ale 
George'a tam nie było. Co gorsza, nigdzie go nie było. 
-  Gdzie jest George? - powiedziałam, rozglądając się po okolicy. - Zach, nie widzę go! 

-  Gdzieś musi być. Hej, pomóŜ mi spakować te rzeczy, dobrze? Pośpiesz się, jestem juŜ 
przemoczony. 
-  Ale gdzie on się podział? - Wszyscy wokół nas biegli schronić się w domu, teraz więc 
zbocze niemal opustoszało. George'a nigdzie nie było. Zbierając namoknięte gazety, które 
wiatr rozwiewał na wszystkie strony, wołałam go, ale zagłuszał mnie deszcz. Sucha ziemia 
pod naszymi stopami zmieniła się w bagno. Zach złapał torby i ruszył ku wysypanej Ŝwirem 
ś

cieŜce na szczycie wzgórza. 

-  Chodź, Judith! On wróci! 
-  Muszę go znaleźć! - Przeklinałam siebie, Ŝe nie pilnowałam George'a. Dlaczego byłam taka 
głupia i spuściłam go ze smyczy? Nagle przypomniałam sobie zapał, z jakim węszył przez 
całą drogę 
224 
do Kenwood. - ZałoŜę się, Ŝe uciekł do lasu. Wiem, Ŝe tam go znajdziemy. 
Zach schronił się pod obrośniętą bluszczem arkadą. 
-  My?! - zawołał. - Nie. Sam znajdzie drogę do domu. 
-  Nie znajdzie. - Wgramoliłam się po śliskim zboczu pod arkadę. Poza nami nie było tu 
nikogo. - Nie da sobie rady. ZeŜre go jakiś lis. Albo wyjdzie na drogę i wpadnie pod 
samochód. Wiem, Ŝe tak się stanie. Jak powiedział weterynarz, George'owi przydarzają się 
wypadki! 
Zach pokręcił głową z rozpaczą. Lało tak, Ŝe ubrania mieliśmy przyklejone do ciał. 
-  Nie mogę tego znieść. Idę do domu, zanim tu utonę, i tobie proponuję to samo - powiedział. 
- Pomogę ci poszukać tego cholernego psa, jak przestanie padać. 
- Ja idę go poszukać teraz. 
- Jak chcesz. 
-  Mógłbyś mi pomóc. 
-  Mówiłem, pomogę, jak przestanie padać. 
-  Ale wtedy moŜe być za późno! 
Wpatrywaliśmy się gorzko i z urazą. Nagle zaczęło chodzić o coś więcej niŜ tylko o 
bezpieczeństwo George'a. Ujęłam Zacha za rękę. 
-  Proszę, chodź ze mną! Uwolnił się i wziął torby. 
-  George ten jeden raz sam moŜe o siebie zadbać. To tylko pies, Judith, choć ze sposobu, w 
jaki go traktujesz, nikt by się tego nie domyślił. 
-  Dla ciebie to moŜe tylko pies, ale stanowi część mojej rodziny. 
-  Ajanie? 
Gęsty deszcz bębnił w Ŝwir, spadał na nasze głowy. 
-  Ty nie chcesz - powiedziałam, przekrzykując szum. - I nigdy nie chciałeś, prawda? - Zach 
milczał. - Posłuchaj, muszę iść. George jest dla mnie waŜny. 
-  WaŜniejszy ode mnie. 
15-Moje Ŝycie z... 
225 
Jaki sens miałaby odpowiedź? 
-  Zobaczymy się później. 
-  MoŜe. 
Odwróciłam się i pobiegłam po śliskiej trawie w stronę lasu. W połowie drogi przystanęłam i 
obejrzałam się; miałam nadzieję, Ŝe Zach idzie za mną. Stał pod obrośniętym bluszczem 
łukiem w białej koszuli przyklejonej do ciała. Gestem dałam mu znać, by do mnie dołączył, 
ale on nie ruszył się z miejsca. 
Nagle pomyślałam o idealnych dŜinsach, do których kiedyś porównałam nasz związek. W 
ciągu kilku ostatnich miesięcy zamek się zepsuł, w talii trzymała je wielka agrafka. Ledwo 
mogłam oddychać, tak mnie ściskały. Kiedy stałam w deszczu, poczułam, jak agrafka się 

otwiera i spodnie opadają mi do kostek. Czy po raz kolejny powinnam je podnieść i jakoś 
połatać? 
Nie, tym razem tego nie zrobię. JuŜ nie dało się ich zreperować. Zostawiłam je na ziemi i 
pobiegłam do lasu, szukając George'a. 
Minął tydzień, nim mój syn zauwaŜył, Ŝe partner, z którym byłam przez trzy i pół roku, 
przestał się u nas pojawiać. 
-  Gdzie jest Zach? - zapytał pewnego wieczoru, kiedy leŜąc na sofach, oglądaliśmy telewizję. 
Kończył się odcinek Gotowych na wszystko, rozwiedziona Susan kłóciła się ze swoim 
chłopakiem Міке'ет Delfino. Nie rozumiałam, co teŜ mogło nasunąć Joshui myśl o Zachu. 
-  Nie mam pojęcia. 
Joshua podejrzliwie zmruŜył oczy. 
-  Rozstaliście się? 
-  Z całą pewnością! 
-  Kiedy? 
- W zeszłą niedzielę. 
-  Nic mi nie powiedziałaś! 
-  MoŜe nie chciałam o tym rozmawiać. 
226 
-  I odpowiada ci to, mamo? 
-  Całkowicie - odparłam z większym przekonaniem, niŜ czułam. - Chciałam tego. 
-  Aha. W takim razie wszystko w porządku. - Joshua odwrócił się do telewizora. 
Oszałamiająca Gabrielle szła Wisteria Drive w skąpej czerwonej sukience. - ChociaŜ szkoda, 
Ŝ

e tak się stało. 

Spojrzałam na niego ze zdumieniem. 
-  Co masz na myśli? Przykro ci, Ŝe zerwaliśmy? 
-  Tak. 
-  To znaczy, Ŝe lubisz Zacha? 
-  No, jest w porządku. 
-  W porządku? Co to znaczy? Przycisz telewizor, Joshua, i nie patrz na Gabrielle, tylko na 
mnie. Mógłbyś to nieco rozwinąć? - Gapiłam się na mojego syna, który leŜał rozciągnięty na 
sofie z George'em na kolanach, stopy w skarpetkach opierając na poręczy. MoŜe od jakiegoś 
czasu nie przyglądałam mu się uwaŜnie: nagle zauwaŜyłam, jak niewiarygodnie długie ma 
nogi i jak dorosła i przystojna stała się jego twarz. 
-  No, Zach jest trochę sztywny - powiedział. - Nie znosi głośnej muzyki i zawsze narzeka, 
kiedy telewizor jest włączony. Ale z drugiej strony, gra w pokera i zna świetne Ŝarty. I nie 
czepia się mnie przez cały czas. Mówi ci, Ŝebyś się tak nade mną nie trzęsła, nie zmuszała do 
jedzenia warzyw i innych takich, co jest wielkim plusem. Oczywiście Ŝe go lubię. Ale to 
twoje Ŝycie, mamo. - Łagodnie zdjął George'a ze swoich kolan. - Sama wiesz, co jest dla 
ciebie najlepsze. 
Rzuciwszy tę bombę, mój szesnastoletni syn wstał, spojrzał na mnie z wysokości stu 
osiemdziesięciu centymetrów i poklepał po ramieniu, jakbym była starszą wiekiem 
rekonwalescentką, którą trzeba pocieszać, po czym zszedł na dół do swojego pokoju, 
zatrzasnął drzwi i zajął się własnym Ŝyciem. Nie posiadałam się ze zdumienia. 
Ale przynajmniej jeden domownik był szczerze zachwycony odejściem Zacha. W noc po 
naszym zerwaniu wsunął się do mojej 
227 
sypialni i umościł do snu w nogach łóŜka: puszysty brązowo-bialy ka-napowiec z błogim 
uśmiechem na pyszczku. 
I nie bez powodu. Jego upór przyniósł poŜądany skutek. George znowu miał mnie tylko dla 
siebie. Jak zwykle, Król Psiego Rodu postawił na swoim. 

26 
biedemnastego stycznia 2007 roku zabrałam George'a na coroczne badanie. Kristie, młoda 
lekarka w naszej przychodni weterynaryjnej, zmierzyła mu temperaturę obrzydliwym 
termometrem odbytniczym, zajrzała w oczy, palcami nacisnęła okrągły brzuch, a następnie 
postawiła na wadze. ChociaŜ George od pół roku przebywał na ścisłej diecie, mój niegdyś 
anorektyczny pies waŜył jedenaście i pół kilograma, co najmniej o półtora kilograma 
przekraczając górną normę uznawaną za właściwą dla jego rasy. 
Na koniec badania Kristie przez stetoskop posłuchała bicia jego serca. 
-  Mimo nadwagi stan jego zdrowia nie budzi zastrzeŜeń - powiedziała - poza szmerami w 
sercu. 
-  PrzecieŜ George nie ma szmerów w sercu! -wykrzyknęłam. Kristie ponownie go osłuchała, 
po czym spojrzała na mnie ze 
współczuciem malującym się w jej okrągłych niebieskich oczach. 
-  Bardzo mi przykro, ale ma. 
Wstrzymałam oddech. Pośród licznych dolegliwości, na które George cierpiał przez 
wszystkie te lata, nie było chorób serca. 
229 
W przeciwieństwie do innych cavalierów organ ten miał zawsze w doskonałym stanie. Albo 
tak mi się wydawało. 
- Obawiam się, Ŝe to choroba zastawki mitralnej - dodała Kristie. 
Pokiwałam głową. Słyszałam o tej przeraŜającej chorobie, ale niewiele o niej wiedziałam. 
Kristie wyjaśniła mi teraz, Ŝe jest to powaŜna, zwyrodnieniowa i skracająca Ŝycie wada 
zastawki mitralnej, czyli podwójnych klapek, które działają jak otwierające się w jedną stronę 
drzwi po to, by krew przez serce płynęła w jednym kierunku. Kiedy przepływa z lewego 
przedsionka do lewej komory, zastawki mitralne zamykają się i uniemoŜliwiają jej powrót. 
Choroba polega na tym, Ŝe powoli tracą elastyczność i nie domykają się całkowicie. W 
rezultacie przy skurczu serca krew wpychana jest na powrót do przedsionka, co powoduje 
szmery, które Kristie usłyszała przez ste-teskop. Kiedy stan się pogarsza, przedsionek i 
komora powiększają się, co z kolei wpływa na płuca. A w sytuacji, gdy stan jest powaŜny, 
zastawka mitralna przestaje działać, powodując zatrzymanie akcji serca i śmierć. 
Choroba zastawki mitralnej występuje u ludzi, podobnie jak u wszystkich psów. JednakŜe u 
spanieli Cavalier King Charles zdarza się dwadzieścia jeden razy więcej niŜ u innych ras. 
Stwierdzono ją u ponad połowy cavalierów p0 piątym roku Ŝycia i dotyka właściwie kaŜdego, 
który skończył dziesięć lat. Przypuszczalnie ma to coś wspólnego z całym tym królewskim 
wychowaniem. 
A to oznaczało, Ŝe nie da się przed nią uciec. 
W przeszłości zawsze uwaŜałam się za szczęściarę, bo George serce miał zdrowe. Wszystko 
wskazywało na to, Ŝe juŜ nie. Krew w jego sercu płynęła sobie jak chciała, niczym woda 
wzbierająca w rurach. W skali oznaczającej stopień dolegliwości od jeden do sześciu Kristie 
oceniła jego stan na trzy. MoŜe nikt wcześniej tego nie zauwaŜył, powiedziała. Odparłam, Ŝe 
to niemoŜliwe, jej poprzednicy w przychodni przez ostatnie osiem lat osłuchiwali George'a 
niezliczoną ilość razy 
230 
i zawsze ze zdziwieniem podkreślali, Ŝe wjego sercu nie ma szmerów. To musi być coś 
nowego. Kristie zapytała, czy w ubiegłych miesiącach zauwaŜyłam spadek aktywności 
fizycznej u George'a, jako Ŝe jest to kolejny symptom świadczący o rozwijaniu się tej 
choroby. Wybuch-nęłam śmiechem. Spadek aktywności? George zawsze trzy czwarte Ŝycia 
przesypiał. 
Po wyjściu z gabinetu otworzyłam tylne drzwi samochodu. 

- Na tylne siedzenie, George! - rozkazałam. Wskoczył i posłusznie zajął wskazane miejsce. 
Zanim jednak zdąŜyłam usiąść za kierownicą, wcisnął się w wąską lukę pomiędzy przednimi 
siedzeniami, przeczołgał nad ręczym hamulcem i usadowił obok mnie -jak zwykle. 
Zachwycony, Ŝe jest w samochodzie (jego ulubioną metodą przemieszczenia się z punktu A 
do punktu В zawsze były cztery koła, a nie cztery łapy), siedział wyprostowany, z uniesionym 
czarnym noskiem, tak by mógł patrzeć przez okno. W taki sposób podróŜował przez te osiem 
lat. Spojrzałam na niego kątem oka, a kiedy zatrzymałam się na światłach, podrapałam go za 
uchem. George odwrócił się ku mnie, spojrzał mi w oczy i westchnął z głębokim 
ukontentowaniem. Nagle poczułam w gardle kulę i mimo wysiłków nie potrafiłam jej 
przełknąć. 
W domu z George'em następującym mi na pięty pobiegłam do gabinetu. Usiadłam przy 
komputerze i w chwili, gdy George zamknął oczy i zapadł w drzemkę, wpisałam w Google'a 
słowa: „mitralna zastawka", „choroba", „cavaliers". Znalezione pliki były lekturą 
przygnębiającą. Najnowsze statystyki podawały, Ŝe często po zdiagnozowaniu choroba 
rozwija się gwałtownie przez następne dwa lata. Do symptomów poza powiększeniem serca 
naleŜą zadysz-ki, kłopoty ze złapaniem oddechu po wysiłku fizycznym, pojawiające się 
czasami osłabienie tylnych łap, płyn w płucach powodujący odmę, zaburzenia pracy nerek i 
wątroby oraz bardzo wiktoriańskie omdlenia. 
TakŜe utrata wagi. Ale nie ma obaw, Ŝe znowu nam to grozi. 
231 
Kiedy dotarłam do akapitu informującego, Ŝe choroba zastawki mitralnej zwykle powoduje 
przedwczesną śmierć, wyłączyłam komputer i poszłam na piętro. George obudził się i 
podąŜył za mną. Podałam mu zdrowy lunch składający się z dietetycznej suchej karmy o 
smaku ryby posypanej odrobiną pokrojonego mięsa z wczorajszego dnia oraz chudego 
jogurtu, który Kristie przepisała mu kilka tygodni temu na uregulowanie wiatrów. (Okazał się 
dość skuteczny. George rzadziej puszczał bąki.) Po wyjedzeniu wszystkiego George wylizał 
dokładnie miskę i porządnie wytarzał się na dywanie w salonie, następnie zaś wyciągnął się 
na boku koło lodówki, by oddać się swojej ulubionej rozrywce: drzemce. 
Wkrótce teŜ głośno chrapał i wszystko wskazywało na to, Ŝe nie wie o boŜym świecie, choć 
jedno oko miał nieznacznie otwarte. Widziałam, Ŝe śledzi mój kaŜdy krok, gdy chodziłam od 
lodówki do blatu, przygotowując zapiekankę na kolację dla Joshui. Ilekroć zbliŜałam się do 
George'a, regularnie bił ogonem w podłogę. 
Patrzyłam na niego, leŜącego tak spokojnie, zadowolonego z mojej bliskości nawet podczas 
snu, i zalałam się łzami. WciąŜ istniała słaba szansa, Ŝe George moŜe doŜyć sędziwego wieku 
lat piętnastu lub szesnastu, jeśli jednak cierpiał na chorobę zastawki mitralnej, jak 
podejrzewała Kristie, o wiele bardziej prawdopodobne było to, Ŝe umrze w ciągu następnych 
dwóch lat. A choć zdawałam sobie sprawę, Ŝe mój cavalier przestał juŜ być młodzieńcem, 
dwa lata wydawały mi się zbyt krótkim okresem. George był nieposłuszny, uparty, 
rozpuszczony, a koszty jego utrzymania były równe kosztom utrzymania ferrari, mimo to nie 
chciałam go stracić. Perspektywa, Ŝe będę musiała nastawiać budzik, Ŝeby wstać o właściwej 
porze, Ŝe przeczytam całą gazetę, bo nie zostanie podarta na strzępy, Ŝe nikt w domu nie 
będzie uwaŜał, Ŝe moje mało wymyślne gotowanie warte jest trzech gwiazdek w przewodniku 
Michelina, Ŝe wracając do domu, nie zobaczę w oknie salonu niespokojonego pyszczka wy- 
232 
patrującego mnie w ciemności - cóŜ, przyznam szczerze, to było nie do zniesienia. 
Mówiłam sobie stanowczo, Ŝe powinnam uwaŜać się za szczęściarę, mając George'a przy 
sobie tak długo. PrzecieŜ mogłam go stracić w poniedziałek wielkanocny w 2005 roku. Gary 
Dodswelł z posterunku w Heath, który tamtego dnia przybiegł George'owi na ratunek, w 
naszym imieniu wszczął sprawę przeciwko właścicielom bullter-riera stradfordshire. Był nie 
tylko wstrząśnięty gwałtownością ataku na George'a, ale teŜ gwałtownością, z jaką ludzie, 

pod których opieką bullterrier pozostawał, pobili swojego psa. Postępując w myśl ustawy o 
psach, która zezwala policji występować do sądu przeciwko właścicielom osobników 
niebezpiecznych dla otoczenia, posterunkowy Dodswelł zebrał wszelkie moŜliwe dowody i w 
lipcu sprawa stanęła na wokandzie. On, Philip i Sue złoŜyli zeznania, ale właściciele psa nie 
pokazali się w sądzie. Twierdzili, Ŝe bullterrier do nich nie naleŜy, a tamtego dnia zabrali go 
tylko na spacer. Sędzia uznał ich winnymi i nakazał, by pies przez cały czas pozostawał na 
smyczy, a w miejscach publicznych miał kaganiec. 
Nie sposób stwierdzić, czy wzięli sobie do serca nakaz sądu. MoŜe ich psi gangster przez cały 
czas pozostaje na smyczy i w kagańcu, a moŜe nie. Niewykluczone, Ŝe pewnego dnia George 
i ja staniemy oko w oko z nim na Hampstead Heath. Posterunkowy Dodswelł poradził mi w 
związku z tym, Ŝebym nie spuszczała George'a ze smyczy. Ośmielałam się to robić tylko 
wtedy, gdy dokładnie widziałam całą okolicę i byłam pewna, Ŝe w pobliŜu nie ma Ŝadnych 
złośliwych bestii. George'owi bardzo to odpowiadało. 
Nie potrafiłam pojąć, jak ludzie mogą Ŝyć pod jednym dachem z niebezpiecznymi psami. 
PrzecieŜ moŜna wytresować je tak, by nie okazywały agresji. Z drugiej zaś strony, jestem 
ostatnią osobą, która powinna wypowiadać się w kwestii tresury. Jak kiedyś zauwaŜył Zach, 
to nigdy nie była moja specjalność. MoŜe gdybym wprowadziła 
233 
w Ŝycie wszystkie zasady i sugestie Janinę Grey George na wystawach zdobywałby czerwone 
rozety za doskonałe maniery. Moglibyśmy nawet brać udział w psich tańcach na wystawie 
Crufts. Ale ja tego nie zrobiłam. Uzbrojona w pudło niskokalorycznych przysmaków, 
doszłam tak daleko, Ŝe nauczyłam George'a na komendę siadać i kłaść się - i tak, spać nocami 
w gabinecie. Potem zrezygnowałam z dalszych wysiłków. 
Problem w tym, Ŝe jeśli chodzi o George'a, nie potrafiłam konsekwentnie trzymać się zasad. 
Byłam za miękka, nazbyt pobłaŜliwa i - przyznaję - za bardzo leniwa. Wytresowanie go 
wymagało mnóstwa czasu i zaangaŜowania, ajajuŜ dość czasu i zaangaŜowania poświęcałam 
na kąpanie George'a, wyprowadzanie George'a i sprzątanie zgryzionego papieru, który 
George wyławiał z kosza na śmieci, nie wspominając o trawie, którą zjadał, gdy nie 
patrzyłam, a potem zwracał w mojej sypialni. Byłam zajęta karmieniem George'a, 
pielęgnowaniem George'a, bawieniem się z George'em i zaprowadzaniem George'a co dwa 
miesiące do psiego salonu piękności na strzyŜenie i manikiur, zmuszanie go podstępem do 
zaŜywania tabletek i witamin, skłanianie do otwierania pyska, Ŝebym mogła wsunąć do 
ś

rodka szczoteczkę dla dzieci z odrobiną enzymatycznej pasty o smaku kurczaka i 

dopilnować, by nie wypadły mu te zęby, które jeszcze miał. W tresurze psów istniała bariera 
bólu, aja, zamiast przebić się przez nią z determinacją karateki kopnięciem burzącego mur, 
podchodziłam do niej, bez przekonania trącałam, po czym się wycofywałam. 
Usprawiedliwiałam się tym, Ŝe nie chcę mieć psa, który skacze na komendę jak dzieci von 
Trappa w Dźwiękach muzyki. Lubiłam George'a takiego, jaki był: aroganckiego, kapryśnego i 
nieposłusznego. 
Poza tym, jak sobie czasami mówiłam, George nie nadawał się do surowego reŜimu tresury. 
WciąŜ odnosił obraŜenia. Nie chodziło tylko o jego nerwy, ale teŜ o zdrowie fizyczne. Nim 
lato roku 2005 do- 
234 
biegło końca, miał kłopoty z pęcherzem i cierpiał na infekcje Ŝołądkowe. Jesienią pojawiły się 
problemy ze skórą. Zawsze miał skłonność do dziwnych dolegliwości skórnych, ale nagle 
jego stan się pogorszył i George cały czas się drapał. Miał wągry i pryszcze na brzuchu, 
swędzące łyse placki na nogach i dziwne, wyglądające jak liszaje narośle na grzbiecie. Mówię 
„dziwne", bo nawet John, rzeczowy dermatolog weterynaryjny, nie potrafił dokładnie 
stwierdzić, co to jest. 

-  MoŜliwe, Ŝe to grzybica- oznajmił, przesuwając dłońmi po sierści George'a w kierunku od 
ogona do głowy i przyglądając się uwaŜnie plamom na skórze. 
-  Grzybica? Fuj! 
-  To infekcja, taka jak grzybica stóp. -John kontynuował badanie. - Hm. Z drugiej strony to 
moŜe być świerzb. 
-  Co? - Zrobiło mi się słabo. 
-  Świerzb - powtórzył, odrywając strupek i badawczo go oglądając. - Pies moŜe się zarazić 
od lisa, jeśli tarza się w miejscach, gdzie był lis. Czy w okolicy, gdzie pani mieszka, są lisy? 
-  Tylko na Heath. ChociaŜ tak, czasami w nocy przychodzą do naszego ogrodu. 
-  Hm. Więc to moŜe być świerzb. A świerzb to pasoŜyt. Ściślej rzecz biorąc, pasoŜyt 
powoduje tę chorobę. Sarcoptes scabei. To insekt, który wbija się pod skórę i w powiększeniu 
wygląda jak pajączek. Cudowny. MoŜe spowodować powaŜną utratę owłosienia, co 
wyjaśniałoby te łyse placki na grzbiecie George'a. 
-  Tak. - DołoŜyłam starań, by w moim głosie nie zabrzmiała histeria. - A ten świerzb... czy 
ludzie mogą się nim zarazić? 
-  O tak. Jest bardzo zaraźliwy. Podobnie jak grzybica, skoro o tym mowa. 
-  Naprawdę? 
-  Szczególnie niebezpieczna jest przy bezpośrednim kontakcie. Kiedy gładzi pani psa, całuje, 
przytula. 
235 
PoniewaŜ George siedział na stole do badania, w tej właśnie chwili go dotykałam. Co gorsza, 
nie mogłam go puścić, bo zaraz zeskoczyłby, a przy swoim szczęściu pewnie złamałby 
wszystkie cztery łapy. 
-  Naturalnie zarazić się moŜna takŜe pośrednio- ciągnął John. - Na przykład przez pościel, 
meble, dywany. Nie pozwala pani George'owi wskakiwać na fotele i sofy? 
Kiwnęłam głową. Było mi niedobrze. Przed oczyma przesuwały mi się wizje grzybów 
wyrastających mi z uszu i pasoŜytów świerzbu wbijających się w moją głowę. Widziałam, jak 
przy następnym myciu wypadają m garściami włosy. Nagle zaczęła mnie swędzieć cała skóra. 
Mam świerzb! Łysa, pokryta parchami, będę niedłu go chodzić po High Street z dzwonkiem 
w dłoni i krzyczeć: „Nieczysta! Nieczysta!" 
-  A z drugiej strony wszystkie te dolegliwości skórne George'a mogą być skutkiem alergii 
pokarmowej albo alergii na roztocza-ciągnął weterynarz. - A moŜe na pyłki roślin. Zrobię mu 
testy. Jeśli chodzi o wągry na brzuchu... -Wziął kawałek taśmy samoprzylepnej, przycisnął 
George'owi do skóry i oderwał. - Obejrzę je pod mikroskopem. Przypuszczalnie aŜ się roi w 
nich od bakterii! - powiedział radośnie. 
-  Uch... Ile czasu zajmie panu zdiagnozowanie George'a? 
- Jeśli to grzybica, dowiemy się niedługo. Testy na świerzb trwają tygodniami, czasami 
miesiącami. Obawiam się, Ŝe nie istnieje sposób na ich przyśpieszenie, pasoŜyt musi się 
rozwinąć. 
-  Co mam do tego czasu robić? - zapytałam płaczliwie. Spojrzał na mnie jak na wariatkę. 
-  Zachowywać się jak zwykle, to oczywiste. A poza tym będzie pani myła George'a 
szamponem antygrzybicznym. Musi go pani dobrze wetrzeć, pozostawić na dziesięć minut, 
następnie spłukać. Proszę się nie przejmować, nie trzeba robić tego codziennie. Wystarczy 
trzy razy na tydzień. 
236 
Biedny George! Dopóki nie dostaniemy wyników w okolicy BoŜego Narodzenia, będzie 
towarzyskim wyrzutkiem. Koniec z tuleniem się do piersi naszych gości, bo nikt nie zechce 
się do niego zbliŜać, nawet Joshua i ja. Jak się okazało, jego najrozmaitsze dolegliwości 
skórne nie zostały wywołane świerzbem czy grzybicą. George był wraŜliwy na alergeny 
ś

rodowiskowe, które z kolei naraŜały go na liczne infekcje bakteryjne. Wiosną roku 2006 

został poddany skutecznej terapii przy uŜyciu kosztownych antybiotyków, środków 
antyzapal-nych oraz specjalnych zastrzyków odpornościowych produkowanych w Ameryce, 
za których sprowadzenie trzeba było zapłacić kolejne setki funtów. Niech Bóg błogosławi 
firmę ubezpieczeniową dla zwierząt domowych, bo to ona pokrywała astronomiczne 
rachunki, w tym jeden na kwotę 1016 funtów 68 pensów. 
A to nie był koniec problemów George'a. W lipcu 2006 roku ostre nasionko trawy wbiło mu 
się w głęboko w kanał prawego ucha, przez co ciągle potrząsał głową i drapał się aŜ do krwi. 
Weterynarz próbował wymyć je solą fizjologiczną, ale George odmówił współpracy. W 
końcu lekarz musiał zaaplikować mu znieczulenie ogólne. Koszt: 64 funty 57 centów za 
konsultację wstępną, 324 funty 18 centów za operację. 
Dwa tygodnie później Joshua i ja zabraliśmy George'a na wakacje do Kornwalii z naszymi 
przyjaciółmi Alwynami i ich spanielem jack russelem imieniem Molly. Pierwszego dnia cała 
nasza szóstka oraz psy ruszyliśmy po skałach na piknik do idyllicznej, choć niemal 
niedostępnej zatoki niedaleko Prussia Cove. ZdąŜyliśmy rozłoŜyć jedzenie, kiedy rozległo się 
rozpaczliwe skomlenie: George znalazł na plaŜy haczyk z przynętą i wziął je do pyska. 
Wystawał mu z ust jak kolczyk punka. Sądząc z hałasu, jaki robił, ozdabianie ciała 
kolczykami nie przypadło mu do gustu. 
Jakiś męŜczyzna próbował usunąć haczyk narzędziem wieloczynnościowym (zakupionym, 
jak się okazało, z katalogu Innovations), ale 
237 
tak samo jak my bał się mocno szarpnąć, a haczyk wbił się głęboko. Piknik skończył się, 
zanim jeszcze się zaczął. Spakowaliśmy jedzenie, wgramoliliśmy się na skały, pojechaliśmy 
do odległej o wiele kilometrów przychodni weterynaryjnej na skraju osiedla i przez wiele 
godzin siedzieliśmy w ponurej przychodni, podczas gdy biednemu George'owi podano środek 
znieczulający i haczyk wycięto. 
Jak dawno temu powiedział weterynarz, George'owi zdarzają się róŜne rzeczy. 
Wziąwszy pod uwagę haczyk, nasionko trawy i wykonywane dwa razy na tydzień zastrzyki 
uodporniające, świetnie się złoŜyło, Ŝe miałam sporo wolnego czasu i mogłam się nim 
opiekować. Od zerwania z Zachem w październiku 2005 roku powaŜnie podchodziłam do 
swoich obowiązków właścicielki psa i matki. Brakowało mi wielu dobrych rzeczy 
związanych z moim profesorem: jego romantycznej natury, stymulujących intelektualnie 
rozmów, talentu do rozśmieszania mnie, ale po raz pierwszy od trzech lat nie czułam się 
rozdarta. Ku przeraŜeniu George'a chodziliśmy ciągle na spacery. Ku rozpaczy Joshui co 
wieczór byłam w domu i gotowałam mu odŜywcze i wyśmienite, jak myślałam, posiłki, na 
które nieodmiennie reagował pytaniem: „O nie, znowu kurczak/kotlety/spaghetti po 
bolońsku! A nie mógłbym zamówić pizzy?" 
Zamiast się cieszyć, Ŝe matka jest w domu, moŜe pomóc mu lekcjach albo proponuje wspólne 
oglądanie interesujących i kształcących programów telewizyjnych, mój syn sprawiał wraŜenie 
cokolwiek uraŜonego. Okazało się, Ŝe niepotrzebnie dręczyłam się poczuciem winy, gdy 
wychodziłam wieczorami, bo bardzo lubił mieć dom dla siebie przez kilka godzin, bez 
nieustannie zrzędzącej mamy. Teraz zwłaszcza piątkowe i sobotnie wieczory były dla niego 
ogromnym rozczarowaniem, jako Ŝe przedtem często przychodzili do niego koledzy. Grali w 
karty, oglądali filmy na DVD, słuchali głośno muzyki i siedzieli do późnej nocy, robiąc tyle 
bałaganu i hałasu, ile 
238 
się im podobało. Teraz to się skończyło, do klasy wróciła ta, co zawsze psuje zabawę. 
Tamtego roku patrzyłam na Joshuę z uczuciem bliskim zdziwienia. Kiedy umarł Udi, mój syn 
był zagubionym ośmiolatkiem. Nagle stał się pewnym siebie, inteligentnym, oryginalnym 
młodzieńcem wchodzącym w dojrzałość. Kiedy ten czas minął? I co się stało z ojczymem, 
którego pragnęłam mu dać? MoŜe był nim pan Belsize Park, człowiek, który kiedyś siedział 

obok mnie w metrze. Nigdy nie będę wiedziała, czy to była niemądra mrzonka, czy naprawdę 
straciłam prawdziwą okazję. 
Joshua nie był juŜ w wieku, w którym potrzebowałby albo pragnął ojczyma tak, jak 
przypuszczalnie miało to miejsce w przeszłości. Uświadomiłam sobie, Ŝe nie wszystko 
zostało stracone. Zamiast pozostawać pod silnym wpływem jednego męŜczyzny, Joshua 
korzystał z cennego udziału w swym Ŝyciu kilku męŜczyzn. Na mecze Arsenału nadal chodził 
z Aleksem, mógł zawsze liczyć na Philipa, który zabierał go teŜ na niezapomniane wakacje z 
Sue i Jessicą. Był nawet dawny główny wróg Joshui, Anthony. PoniewaŜ się przyjaźniliśmy, 
obaj zostali kumplami, a Anthony dobrodusznie docinał Joshui z powodu jego dawnego 
przykrego zachowania. Był takŜe nasz nowy sąsiad, który stracił ojca, gdy miał prawie tyle lat 
co Joshua, i wiedział, czym dla dorastającego chłopca jest brak męskiego kierownictwa. 
Zaproponował, Ŝe weźmie Joshuę pod swoje skrzydła i wprowadzi go w świat biznesu. 
Jesienią 2006 roku na scenę powrócił Zach. Po zerwaniu w Kenwood niemal się nie 
kontaktowaliśmy. A przy okazji, Zach miał rację, Ŝe George znajdzie drogę do domu. Zgubił 
się na Heath i krąŜył bez celu, a kiedy zaczęło lać, przyłączył się do kobiety, która schroniła 
się pod drzewem. Gdy sobie uświadomiła, Ŝe George jest sam, z komórki zadzwoniła na mój 
numer znajdujący się na plakietce przy obroŜy. PoniewaŜ nie byłyśmy w stanie odnaleźć się 
na Heath, nieznajoma zaproponowała, Ŝe podrzuci George'a do domu. Pół godziny później 
239 
mój uszczęśliwiony cavalier jechał samochodem marki porsche. Ja tymczasem wracałam 
sama w ulewnym deszczu. 
Mimo iŜ pod pewnymi względami Ŝycie nas obojga było łatwiejsze po zerwaniu, Zach i ja 
strasznie za sobą tęskniliśmy. Tak więc dokładnie w dwanaście miesięcy później wróciliśmy 
do siebie przysięgając, Ŝe tym razem dołoŜymy wszelkich starań, by takjuŜ zostało. Ja nie 
spodziewałam się za wiele w kwestiach domowych, a on częściej nas odwiedzał, tworzył z 
Joshuą wspólny front przeciwko mnie, a czasami nawet wyprowadzał George'a na 
późnowieczorny spacer. Nie powiem, Ŝe wyglądał swobodnie, maszerując ulicą w swoim 
nieskazitelnym trenczu z naszym gigantycznym pomponem truchtaj ącycm obok niego; głowę 
miał pochyloną na wypadek, gdyby zobaczył go jakiś znajomy, i trzymał smycz na odległość 
ramienia, jakby był przekonany, Ŝe moŜe zarazić się dŜumą. Jeśli chodzi o sprzątanie kupek -
cóŜ, są rzeczy, których od nikogo nie moŜna wymagać. 
Zachowi wciąŜ daleko jest do stania się miłośnikiem psów czy człowiekiem rodzinnym, ale 
nie tracę nadziei. Cuda się zdarzają. W jednej chwili idziesz drogą z głową wysoko uniesioną, 
pewien siebie i niepokonany, w następnej leŜysz twarzą na asfalcie posiniaczony i 
przekonany, Ŝe juŜ nigdy się nie podniesiesz. A zaraz potem nie wiadomo skąd pojawia się 
anioł dobroci, pomaga ci się pozbierać i odwozi do szpitala, jak zrobił cudowny sanitariusz, 
kiedy moja mama w tym roku potknęła się na ulicy. Musi minąć jakiś czas, Ŝebyś otrząsnął 
się z emocjonalnych i fizycznych obraŜeń, ale w końcu to ci się udaje. Zostawiasz za sobą 
przygnębienie i odkrywasz, Ŝe znowu jesteś szczęśliwy. 
Jak mawiał mój ojciec: „Najszczęśliwszymi ludźmi w świecie są ci, którzy najmniej 
spodziewają się od Ŝycia". Myślę, Ŝe chciał przez to powiedzieć, iŜ szczęście tkwi w 
docenianiu tego, co masz, a nie w tęsknotach za tym, czego nie masz. Jeśli czegoś się 
nauczyłam po śmierci ojca i Udiego, którzy odeszli niemal jednocześnie, to cieszenia się z 
drobiazgów. Takich jak Ŝarty zrozumiałe dla mnie, mojej sio- 
240 
stry i mamy. Jak spędzanie czasu z Tabby i Hannah. Jak zabieranie George'a na spacer w 
zimowy poranek, gdy trawa na Heath jest pokryta szronem połyskującym jak miliony 
cekinów. Jak praca w moim gabinecie z George'em śpiącym na tapczanie. Jak sprawiający mi 
największą przyjemność śmiech Joshui, gdy siedzi na sofie, odrabia lekcje, a równocześnie 

ogląda mecz piłki noŜnej w telewizji, gra w karty na laptopie i pisze SMS-a na komórce. O 
tak, i je pizzę. 
Innymi słowy wykonuje wiele czynności naraz. Jak w przeszłości robił jego ojciec. 
16-Moje Ŝycie z... 
Posłowie 
Dawno temu powiedziałam Joshui, Ŝe trudno nam będzie pogodzić się ze śmiercią Udiego, ale 
jakoś sobie poradzimy. Patrzę na niego teraz i wiem, Ŝe jakimś cudem nam się to udało. 
Przypuszczam, Ŝe bez George'a teŜ tak by się stało, ale byłoby o wiele trudniej. 
Kiedy piszę te słowa, George w dalszym ciągu dominuje w naszym codziennym Ŝyciu. Przez 
osiem i pół roku był naszym lojalnym przyjacielem i towarzyszem, pomógł Joshui i mnie 
przetrwać najmroczniej sze chwile. Znalazł nas, kiedy byliśmy zagubieni, i zakotwiczył, 
gdyśmy dryfowali. W chwili, gdy przekroczył nasz próg, słowo „dom" nabrało ciepłych 
tonów - tych samych, które utraciło, kiedy jedyny i wyjątkowy Udi Eichler po raz ostatni 
wyszedł przez drzwi frontowe. 
George ogrzewał nasze serca, przykuwał naszą uwagę i często prowokował do histerycznego 
ś

miechu, oczywiście nie mówiąc ani słowa. Nocami nie pozwalał nam spać, doprowadził do 

odejścia co najmniej jednego z moich partnerów, a czasami szczekał jak oszalały, drąc nam 
nerwy na strzępy. Mimo to nie wyobraŜam sobie Ŝycia bez niego. Dowodem niech będzie 
fakt, Ŝe co rano zmusza mnie do wyjścia na spacer, nawet jeśli leje jak z cebra - większej 
miłości Ŝad- 
242 
na kobieta nie okazała, zwłaszcza kiedy właśnie umyła i wysuszyła włosy. 
Obecnie George w ludzkich latach dobiega sześćdziesiątki i niestety, zaczyna to być 
widoczne. Im jest starszy, tym więcej kosztuje jego utrzymanie. Do dzisiaj pochłonął około 
piętnastu tysięcy funtów; wchodzą w to rachunki za weterynarza, hotele, fryzjera, psią karmę 
i ubezpieczenie, a czasu, który poświęciłam na opiekę nad nim, nie jestem w stanie zliczyć. 
Powiedzcie mi jednak, po co człowiekowi czas i pieniądze, jeśli nie dla ludzi i rzeczy, które 
kocha? 
W przyszłym tygodniu idziemy do kardiologa, który zbada George'owi serce. Bez wątpienia 
zaleci leki, angioplastykę, moŜe nawet operację na otwartym sercu. Nie wspominając o 
miesięcznym pobycie w jakimś kosztownym psim sanatorium. Trudno pogodzić się z faktem, 
Ŝ

e z George'em jest coś naprawdę nie w porządku, poniewaŜ wciąŜ wygląda na okaz zdrowia. 

MoŜe dlatego, Ŝe jest trochę pulchny. Albo tłusty, jak określa to Joshua. Albo ogromny, jak 
bez ogródek mówi Sue. Podobnie jak większość obywateli naszego kraju, George pozostaje 
na permanentnej diecie, i podobnie jak większość obywateli naszego kraju zupełnie jej nie 
przestrzega. MoŜecie zapytać: a czyja to wina? 
NiewaŜne jednak, jakimi przymiotnikami określicie jego talię, dla nas George wciąŜ jest tak 
ś

liczny jak w dniu, gdy po raz pierwszy zobaczyliśmy go wbiegającego po schodach w domu 

pani Coleman. Nazwijcie mnie kobietą płytką, jeśli chcecie, ale nigdy nie przestaję podziwiać 
jego urody. Kiedy zwinięty w kłębek śpi przy otwartym ogniu z piegowatym pyszczkiem 
spoczywającym między wielkimi puchatymi łapami i koniuszkiem języka wystającym z 
pyszczka jak skrawek róŜowego znaczka pocztowego. Albo kiedy Ŝebrze o resztki przy 
kuchennym stole z oczami błyszczącymi jak u pluszowego misia i ogonem zamiatającym 
podłogę, by zwrócić naszą uwagę. Albo kiedy biegnie ku mnie przez łąkę, a jego długie uszy 
powiewają na wietrze. Albo kiedy skrada się za wiewiórką po lesie, a potem, przygotowując 
243 
się do pościgu, unosi przednią łapę jak pies myśliwski, od którego wywodzi się jego rasa. 
Przy takich okazjach mojej pulchnej psinie udaje się wyglądać oszałamiająco, 
arystokratycznie, nawet delikatnie, i nic na to nie mogę poradzić, Ŝe serce mi topnieje. 
 

Jeśli chodzi o psa wewnętrznego, George wciąŜ jest tak samo słodki i godny podziwu jak 
zawsze. Nigdy Ŝaden męŜczyzna nie kochał i nie pokocha mnie tak bezwarunkowo jak on. 
Jest tolerancyjny do punktu graniczącego z pasywnością, lubi odpoczywać w stopniu 
graniczącym ze śpiączką. Ale jest teŜ uparty i strasznie samowolny. WciąŜ nie nauczył się, Ŝe 
„nie" oznacza „nie", Ŝe piłki słuŜą do zabawy, wciąŜ nie rozumie komendy „aportuj", 
przypuszczam więc, Ŝe nie naleŜy do najinteligentniejszych psów na świecie. A moŜe jest 
wręcz przeciwnie. Jak na stworzenie, które nie zna Ŝadnego ludzkiego języka, George bez 
wątpienia wie, jak dostać to, na czym mu zaleŜy: spacer, czułości, uwagę, jedzenie. 
Na szczęście zdołałam wyrobić sobie niejaki autorytet w jego oczach. Zdołałam nawet 
nauczyć mojego starego psa kilku nowych sztuczek. Jak na przykład spędzania nocy samemu. 
Prawdę mówiąc, myślę, Ŝe lubi to bardziej niŜ ja. W nocy, gdy Zacha u nas nie ma, czasami 
wślizguję się do gabinetu, biorę George'a i zanoszę do swojej sypialni, gdzie kładę go w 
nogach łóŜka. George leŜy przez chwilę, cicho dotrzymując mi towarzystwa, potem zsuwa się 
na podłogę, wraca do pokoju i zwija się na własnym posłaniu ze sztucznego futra. On teŜ 
zaczyna cenić sobie niezaleŜność... 
Poczekajcie chwilę - słyszę, Ŝe szczeka w kuchni. Przestał i znowu zaczyna. Przestał. Na 
schodach rozlega się stukot pazurów. George swoim czarnym i okrągłym jak guzik nosem 
otwiera drzwi gabinetu, maszeruje wprost ku mnie i stanowczym ruchem kładzie puszyste 
łapy na moich kolanach. Wygina grzbiet w wielki łuk i wykonuje taneczne kroki. 
- Witaj, Georgie-Porgie! - Pochylam się, by pocałować kępkę białego puchu na czubku jego 
głowy. 
244 
Georgie-Porgie uśmiecha się do mnie z miłością. Odpowiadam mu uśmiechem. Jego ciemne 
oczy spoglądają na mnie znacząco. Ojejku. Coś mi mówi, Ŝe to nie jest tylko wizyta 
towarzyska. 
George oblizuje pyszczek. Spoglądam na zegarek. Piąta po południu, pora jego kolacji. 
- Musisz poczekać - mówię mu i spycham jego łapy z kolan. -Jeszcze pracuję. 
George tego nie kupuje. Chce jeść, i to natychmiast. Najego pyszczku uśmiech zastąpiony 
zostaje wyrazem zdecydowania. Wskakuje na tapczan i aby jak najbardziej się do mnie 
zbliŜyć, niczym papuga przysiada na poręczy, zwieszając łapy. Czuję, Ŝe jego oczy świdrują 
mi głowę na wylot. Kiedy się nie odwracam, zaczyna cicho skomleć. 
Pamiętam, czego nauczyła mnie Janinę Grey, i nie zwracam na to uwagi. Nie będę nagradzała 
zachowania mającego na celu zwrócenie mojej uwagi! Czas najwyŜszy, by George pojął, kto 
tu jest przewodnikiem stada! Ale chociaŜ go ignoruję, George skamle coraz głośniej, bardziej 
natarczywie i irytująco, aŜ... 
Wybaczcie, muszę iść. Król Psiego Rodu przemówił. 
Podziękowania 
i o prawdziwa historia. Aby ochronić prywatność występujących w niej osób, zmieniłam 
niektóre imiona i fakty umoŜliwiające identyfikację. 
Przez ostatnie dziewięć lat moja rodzina i przyjaciele stanowili dla mnie źródło 
emocjonalnego wsparcia. Teraz niektórzy z nich znaleźli się na niniejszych stronicach. „Za 
kaŜdy dobry uczynek czeka cię kara", jak powiedziałby mój ojciec. Jestem im wszystkim 
bardzo wdzięczna za to, Ŝe pozwolili o sobie napisać. 
Chciałabym podziękować następującym osobom: mojej agentce Clare Аіехап-der, która była 
siłą napędową tej ksiąŜki od chwili jej poczęcia; Kąty Follain i całemu personelowi w 
Penguin, przede wszystkim Michaelowi Josephowi, który sprawił, Ŝe pisanie i proces 
wydawniczy był prawdziwą przyjemnością (a przy okazji, George chciałby podziękować za 
wyśmienite psie herbatniki o smaku chleba świętojańskiego); Hazel Orme, która po raz 
kolejny wygładziła zmarszczki w moim pisaniu. 

Pragnę uryrazićpodziękowania personelowi Centrum Weterynaryjnego w pół-
nocnozachodnim Londynie; przychodni Medwet w Hendon; weterynarzowi Richardowi 
Leonardowi; Georgie'emu Hearne'owi; dermatologowi weterynaryjnemu Johnowi H.C. 
Huttowi. 
Moje Ŝycie z psem imieniem George rozpoczęto się jako artykuł w gazecie. Mój szwagier 
Philip Norman zasugerował, Ŝe powinnam przekształcić go w ksiąŜkę, i nie potrafię wyrazić, 
jak bardzo mu jestem za to wdzięczna. 
246 
Moje specjalne podziękowania - w formie pieczonego kurczaka - przekazuję tytułowemu 
George'owi, który stanowił dla mnie źródło niewyczerpanej inspiracji i' bezinteresownie 
przespał cały okres pisania niniejszej ksiąŜki. 
A co najwaŜniejsze, zaciągnęłam potęŜny dług wdzięczności u mojego synajo-shui, który 
pozwolił mi przenieść nasze Ŝycie na papier. 
Judith Summers, maj 2001 
n 
 
щ

 

W»    *tr 
- Mamo, powinniśmy kupić sobie psa. 
- Psa? - Byłam kompletnie zaskoczona. - Po co? 
Joshua przełknął fiytkę i spojrzał na mnie. 
- No wiesz, mielibyśmy kogoś, kto czekałby 
na nas po powrocie do domu. 
- PrzecieŜ mamy siebie! 
Wbił wzrok w tałerz. 
- Kogoś innego. Teraz, kiedy nie ma tatusia. 
George nie sprawił, Ŝe przestaliśmy tęsknić za Udim, 
ale przywrócił nam radość Ŝycia. Teraz Joshua i ja 
nie musieliśmy juŜ zmuszać się do rozmowy, 
gdy byliśmy we dwoje. Zawsze mieliśmy temat: George'a. 
Kiedy Joshua wracał ze szkoły, w domu czekał na niego 
towarzysz zabaw. Kiedy wieczorami siedziałam sama na sofie 
z George'em śpiącym przed kominkiem, czułam, Ŝe nasze mieszkanie 
przestało być mauzoleum i znowu stało się prawdziwym domem. 
Za wszystko to byłam nieskończenie wdzięczna George 'owi. 
Gdyjudith Summers i jej dziewięcioletni syn próbują 
poradzić sobie z bolesną pustką po stracie męŜa i ojca, 
w ich Ŝycie wkracza George. Szybko przekonują się, 
Ŝ

e mieszkanie pod jednym dachem z kapryśnym i wymagającym 

spanielem to nie lada wyzwanie. Ale trudno mieć to za złe uroczemu 
psiakowi, skoro dzięki niemu znów potrafią się śmiać. 
Cena det. zł 29,80 
www.wydawnictwoamber.pl 
9788324129850