2011-01-15
1
1
Dorotka ma 7 lat, rozpoczyna naukę w szkole podstawowej. Poranne
wyjścia do szkoły trwają bardzo długo. Rodzice słuchają płaczu córeczki,
krzyków, uskarżania na dolegliwości żołądkowe. Niejednokrotnie pojawiają się
wymioty i biegunka, a moment pójścia do szkoły odwleka się w nieskończoność.
Często rozwiązaniem frustrującej sytuacji dla rodziców jest telefon do babci
i
prośba o pomoc w zaopiekowaniu się wnuczką - dolegliwości ustają. Fakt ten
powoduje, iż rodzice nabierają wątpliwości co do prawdziwości odczuwanych przez
dziecko dolegliwości. Podejrzewają ją o symulowanie i kłamstwo. Jeżeli jednak
pomimo objawów uda się namówić Dorotkę do pójścia do szkoły, dziewczynka chce,
aby jedno z rodziców znajdowało się na terenie szkoły, bardzo blisko klasy, w
której odbywa się lekcja. Poza szkołą Dorotka jest radosna, pogodna i lubiana
wśród koleżanek i kolegów .
2
FOBIA SZKOLNA
3
Fobia szkolna jest jednym z rodzajów nerwic
dzieci
ę
cych zwi
ą
zanych ze
ś
rodowiskiem
szkolnym.
Dzieci na ogół posiadaj
ą
znaczne zdolno
ś
ci
adaptacyjne wi
ę
c wi
ę
kszo
ść
uczniów pokonuje
l
ę
ki szkolne. Jednak niektóre dzieci nie daj
ą
sobie
rady ze wzgl
ę
du na problemy jakie tkwi
ą
w nich
samych na skutek ró
ż
nego rodzaju urazów.
4
Fobi
ę
szkoln
ą
okre
ś
la si
ę
jako
patologiczny l
ę
k przed szkoł
ą
.
5
Czynniki nasilaj
ą
ce wyst
ę
powanie fobii:
CECHY PSYCHOFIZYCZNE DZIECKA:
•
Zaburzenia emocjonalne - występujące często u dzieci z
wysokim ilorazem inteligencji i bogatą wyobraźnią. Wyniki w
nauce to ich bardzo czuły punkt, więc panikują na myśl o ich
pogorszeniu
•
Wady wymowy
•
Dysleksja
•
Niepełnosprawność
•
Indywidualne trudności w nauce
6
RODZINA
•
Lękowa postawa matki (podświadomie boi się ona rozstania z dzieckiem,
któremu była do tej pory niezbędna, a które w nowej sytuacji przestanie jej
potrzebować w takim samym jak dotychczas stopniu) oraz jej chwiejność
uczuciowa w stosunku do dziecka
•
Separacja dziecka z matką
•
Konflikty w rodzinie, problemy finansowe, ekonomiczne, nadmierne uwikłanie
dziecka w sprawy dorosłych
•
Neurotyczne małżeństwa, konflikty między rodzicami, nieprawidłowe relacje
pomiędzy poszczególnymi członkami rodziny
•
Układ typu: dominująca, groźna matka i bierny ojciec lub matka nadmiernie
uczuciowo związana z dzieckiem i zamknięty , chłodno uczuciowy ojciec
2011-01-15
2
7
SZKOŁA
•
Jej kierownictwo i nauczyciele nie potrafiący odróżnić nerwicowego
„odrzucenia szkoły” przez dzieci
•
Osobowość i postawa nauczyciela wobec konkretnego ucznia - jego
negatywne nastawienie ujawniające się poprzez ciągłe lekceważenie,
wyśmiewanie, publiczne reprymendy, niedocenianie pozytywnych zmian
w zachowaniu oraz braku dostrzeżenia wyższych niż dotychczas wyników
w nauce
.
8
SZKOŁA
•
Poczucie winy w stosunku do nauczyciela
•
Brak akceptacji ze strony rówieśników
•
Lęk przed odpowiadaniem na zadane przez nauczyciela pytania w
obecności kolegów z klasy oraz lęk przed zgłaszaniem się do odpowiedzi
•
Zmiana poziomu edukacji, zmiana szkoły
•
Lęk przed nieznanym jakim jest szkoła
9
Lęk przed kompromitacją – mieć dobre wyniki w nauce, nie być kujonem,
mieć czas na rozrywki i sport mając jednocześnie dużo czasu na naukę
•
Lęk przed niepowodzeniem szkolnym: związany z pisaniem egzaminów
sprawdzających
•
Poczucie zagrożenia wynikające z braku zdolności stawianych przez szkołę
wymagań - pomimo ciągłych starań dziecko nie osiąga zadowalających
wyników, a jednocześnie pojawia się u niego przemęczenie pracą szkolną
SZKOŁA
10
Fobia szkolna mo
ż
e opanowa
ć
dziecko w dowolnym wieku!!!
11
Objawy:
Powtarzaj
ą
ce si
ę
protesty przed pój
ś
ciem do
szkoły
Wypowiadanie szeregu obaw i trosk, za
pomoc
ą
których dziecko próbuje uzasadni
ć
swoj
ą
niech
ęć
chodzenia do szkoły
Bóle lub skurcze brzucha
Bóle lub zawroty głowy
Dolegliwo
ś
ci
ż
oł
ą
dkowe (nudno
ś
ci, wymioty,
biegunki)
Stany podgor
ą
czkowe
Przyspieszony puls
12
Mo
ż
e si
ę
pojawi
ć
tak
ż
e l
ę
k przed:
- Za
ś
ni
ę
ciem
- Zwierz
ę
tami
- Złodziejami
- Ciemno
ś
ci
ą
- Potworami
2011-01-15
3
13
Większość objawów ustępuje po kilku
godzinach – jeśli dziecko zostanie w domu.
Bagatelizowanie, oskarżanie dziecka o
lenistwo i zmuszanie do pójścia do szkoły może
spowodować zaostrzenie objawów i pogłębienie
się choroby.
14
Protesty przed pój
ś
ciem do szkoły
pojawiaj
ą
si
ę
najcz
ęś
ciej po:
feriach
Stresuj
ą
cym
wydarzeniu
wakacjach
krótkiej chorobie
15
Fobia szkolna a wagary
Ucze
ń
cierpi
ą
cy na fobi
ę
szkoln
ą
• ró
ż
nymi sposobami
uzyskuje zgod
ę
rodziców
na opuszczanie zaj
ęć
,
równie
ż
manipulacj
ą
• zwykle lubi szkoł
ę
, jest
skrupulatny i dokładny, ale
boi si
ę
chodzi
ć
do szkoły z
powodu odczuwania
ogromnego l
ę
ku, wr
ę
cz
paniki
• martwi si
ę
sprawami
dotycz
ą
cymi nauki i
rodziców
• cierpi na dolegliwo
ś
ci
Ucze
ń
wagaruj
ą
cy
• stara si
ę
ukry
ć
nieobecno
ś
ci
przed rodzicami
• nie odczuwa ogromnego l
ę
ku
przed pój
ś
ciem do szkoły
• cz
ę
sto oszukuje
• raczej nie uskar
ż
a si
ę
na
dolegliwo
ś
ci fizyczne
• po lekcjach ch
ę
tnie przebywa
poza domem
• jest pod du
ż
ym wpływem
rówie
ś
ników
• gdy ucieka z zaj
ęć
, dopuszcza
si
ę
czynów chuliga
ń
skich (np.
kradzie
ż
y, bójek)
16
Konsekwencje fobii szkolnej
Konsekwencje fobii szkolnej
Wywierają wpływ na całe życie
dziecka!!!
Są ważnym prekursorem fobii pracy
u dorosłych i stanowią pewną
kategorię zaburzeń psychicznych.
Wywierają wpływ na całe życie
dziecka!!!
Są ważnym prekursorem fobii pracy
u dorosłych i stanowią pewną
kategorię zaburzeń psychicznych.
17
Sam objaw izoluje dziecko od normalnych doświadczeń i
niemal uniemożliwia mu rozwój psychiczny.
Z reguły jest nieśmiałe, zamknięte w sobie, łatwo
odczuwające zagrożenie, opuszczenie, źle reagujące na
dezaprobatę.
Może mieć tendencje perfekcjonistyczne, np. obsesyjnie
pragnie być prymusem.
Sam objaw izoluje dziecko od normalnych doświadczeń i
niemal uniemożliwia mu rozwój psychiczny.
Z reguły jest nieśmiałe, zamknięte w sobie, łatwo
odczuwające zagrożenie, opuszczenie, źle reagujące na
dezaprobatę.
Może mieć tendencje perfekcjonistyczne, np. obsesyjnie
pragnie być prymusem.
Rozwój psychiczny…
18
Mimo, osiągania pozytywnych rezultatów nadal nie wierzą
we własne siły. Nieufnie odnoszą się do akceptacji ze strony
innych. Mogą także łatwo paść ofiarą freudowskiej tzw.
„nerwicy sukcesu”, objawiającej się tym, iż postępy i
nagrody wywołują więcej lęku niż poczucia zaspokojenia.
Mimo, osiągania pozytywnych rezultatów nadal nie wierzą
we własne siły. Nieufnie odnoszą się do akceptacji ze strony
innych. Mogą także łatwo paść ofiarą freudowskiej tzw.
„nerwicy sukcesu”, objawiającej się tym, iż postępy i
nagrody wywołują więcej lęku niż poczucia zaspokojenia.
Brak zaufania !!!
2011-01-15
4
19
Niezależność/zależność !!!
Niezależność/zależność !!!
Często spotkać można nieuświadomione i
nierozwinięte konflikty między potrzebą
zależności i potrzebą niezależności. Konflikty
te zarysowują w stosunkach z rodzicami,
którzy prezentują postawy mieszane:
przesadnej opieki, a równocześnie nieukrytej
niechęci czy wrogości.
Często spotkać można nieuświadomione i
nierozwinięte konflikty między potrzebą
zależności i potrzebą niezależności. Konflikty
te zarysowują w stosunkach z rodzicami,
którzy prezentują postawy mieszane:
przesadnej opieki, a równocześnie nieukrytej
niechęci czy wrogości.
20
Astma !!!
Astma !!!
Istnieje duże
prawdopodobieństwo zachorowań
dzieci z fobią szkolną, na niektóre
alergie wieku dziecięcego
(szczególnie astmę).
Istnieje duże
prawdopodobieństwo zachorowań
dzieci z fobią szkolną, na niektóre
alergie wieku dziecięcego
(szczególnie astmę).
21
22
O łatwości przystosowania się dziecka do szkoły,
obok jego własnych predyspozycji psychofizycznych, w
znacznym stopniu decyduje atmosfera szkoły i
właściwości psychiczne nauczyciela. On to w pierwszym
okresie styka się z dzieckiem najwięcej. Może więc
dziecku pomóc, lecz może także swoim postępowaniem
przeszkodzić w przystosowywaniu się do nowych
warunków.
23
•
Problem fobii szkolnej zawiera
się w trójkącie rodzina- szkoła-
dziecko. Najważniejszym
ogniwem jest rodzina i to ona
powinna zapewnić dziecku
poczucie bezpieczeństwa
i odgrywać najważniejszą rolę
w procesie leczenia.
24
Co może Rodzic?
Po pierwsze obserwuj swoje dziecko - spróbuj rozpoznać jakie są
przyczyny odmowy chodzenia do szkoły
Uważnie słuchaj nawet wtedy, gdy nie masz na to siły po całym dniu
pracy. Jeżeli dziecko zauważy, że interesujesz się jego problemami na
pewno postara ci się je wyjaśnić. Pamiętaj - cierpliwe rozmowy są
kluczem do sukcesu i rozwiązania problemu
Chwal i nagradzaj jak najczęściej nawet za drobne sukcesy szkolne,
chęć do pracy i nauki. Ciesz się razem z dzieckiem, gdy odniesie
sukces, nie karz za drobne niedociągnięcia
Współpracuj z wychowawcą dziecka, może to zapobiec wzajemnemu
oskarżaniu się i obarczaniu odpowiedzialnością za absencję dziecka w
szkole
Stawiaj wymagania adekwatne do możliwości wynikających z etapu
rozwoju dziecka
2011-01-15
5
25
•
Nie należy lekceważyć żadnych
objawów i jak najwcześniej starać
się pomóc dziecku. Celem każdego
rodzica powinien być jak najszybszy
powrót ucznia do szkoły. Jednak o
tym kiedy to nastąpi, często musi
zadecydować samo dziecko po
odpowiedniej terapii.
•
Im młodsze jest dziecko z fobią
szkolną, im bardziej jego
trudności ograniczają się do
sprawy chodzenia do szkoły, tym
bardziej należy uwzględnić
rodziców w procesie leczenia.
26
Co można zrobić?
Praca z systemem rodzinnym, zapewnienie dziecku ogólnego wsparcia emocjonalnego,
zwłaszcza poprzez wytworzenie atmosfery zaufania i bezpieczeństwa
Współpraca rodziców z wychowawcą, pedagogiem szkolnym w celu stworzenia
przyjaznej atmosfery
Pomoc w nauce
Działania terapeutyczne mające na celu wzmożenie poczucia własnej wartości:
indywidualne i grupowe zajęcia terapeutyczne (nauka zachowań asertywnych)
Kształtowanie umiejętności kontaktowania się z rówieśnikami
Farmakoterapia - w celu obniżenia poziomu lęku
W razie potrzeby zorganizowanie nauczania indywidualnego, lub przeniesienie dziecka
do innej szkoły
Bajkoterapia
Muzykoterapia
27
Terapia u specjalisty:
W pierwszej kolejności ważne jest zredukowanie lęku, co umożliwi dalsze skuteczne
oddziaływania terapeutyczne
Pierwsze godziny z terapeutą powinny być poświęcone uczeniu się relaksacji, do której
zalicza się: trening relaksacji progresywnej Jacobsona lub metodę treningu
autogennego Schultza, ćwiczenia oddechowe (nauka koncentracji), dowolna
wizualizacja relaksacyjna
Ważne jest aby dziecko w domu codziennie stosowało poznane techniki relaksacyjne
według instrukcji terapeuty
Kolejne spotkania dotyczą rozpoznaniu sytuacji lękotwórczych: rozmowa na temat
szkoły, wypisanie na osobnych kartkach konkretnych sytuacji, które budzą lęk
Następna to próba hierarchizacji wcześniej zidentyfikowanych bodźców
lękotwórczych: układnie ich według stopnia natężenia lęku
Następne spotkania mogą polegać na wyobrażeniu sobie sytuacji lękowych,
przeżywanie związanych z nim uczuć
28
Relaksacja: Jacobson
Ważna u dziecka cierpiącego na fobię szkolną w procesie terapii
jest relaksacja. Stan odprężenia.
Technika relaksacji progresywnej Jacobsona polega na napinaniu
i
rozluźnianiu
poszczególnych
grup
mięśniowych
za
pomocą
określonych, celowych ruchów rękoma, nogami, tułowiem, czy
twarzą. Napinanie i rozluźnienie mięśni służy wyuczeniu się oraz
poznaniu różnicy we wrażeniach płynących z mięśni napiętych oraz
rozluźnionych. Stopniowo rozluźnienie mięśni pojawia się bez użycia
świadomości.
29
Relaksacja: Jacobson
Korzyści płynące z relaksacji według Jacobsona:
Oszczędność energii
Przeciwdziałanie stanom lękowym
Zmniejszenie napięcia poszczególnych partii mięśni
Poprawa samopoczucia
Zmniejszenie nadciśnienia oraz poprawa pracy serca
Poprawa pracy jelit i żołądka
Poprawa jakości snu
30
Relaksacja: Schultz
Metoda treningu autogennego oparta jest o reakcje odprężenia i
koncentracji, które mogą wywoływać mniej lub bardziej trwałe zmiany w
reakcjach fizjologicznych organizmu i obrazie siebie.
Trening autogenny składa się z sześciu (sugerowanych) elementów, które
następują po sobie:
Uczucie ciężaru,
Uczucie ciepła,
Regulacja pracy serca,
Regulacja swobodnego oddychania,
Uczucie ciepła w całym organizmie,
Uczucie chłodu na czole.
2011-01-15
6
31
Relaksacja: Schultz
Przykładowe ćwiczenie: Regulacja swobodnego
oddychania:
Jest to jedno z najważniejszych ćwiczeń. Większość ludzi
bowiem ma zbyt płytko oddech. Dzięki pogłębionemu
oddechowi cały organizm otrzymuje więcej tlenu, a
pośrednio powoduje ogólne uspokojenie i odprężenie.
Odpowiednia formuła brzmi: Oddech jest bardzo
spokojny i miarowy.
32
Bajkoterapia i Muzykoterapia…
Bajkoterapia
Bajkoterapia -- czyli
czyli domowy
domowy sposób
sposób na
na lęki
lęki.. Bajkoterapia jest
świetnym uzupełnieniem leczenia, może pomóc w obniżeniu
poziomu lęku u dziecka. Dzieje się to za sprawą bajkowych
postaci, z którymi dziecko może się identyfikować. Bajki
terapeutyczne zawierają mądre, ciekawe historie.
•
Warte uwagi są „Bajki terapeutyczne” Marii Molickiej.
Muzykoterapia
Muzykoterapia -- terapia muzyką. Muzyka sprzyja wyzwoleniu
zablokowanej energii emocjonalnej. Przy jej pomocy można
nauczyć się nowych zachowań społecznych i emocjonalnych.
Muzykoterapia może mieć charakter zajęć grupowych i
indywidualnych.
•
To element pracy pedagoga, bądź terapeuty.
33
Prognoza pozytywna:
Obniżenie poziomu negatywnego stosunku do otoczenia
Akceptowanie i postępowanie według przyjętych norm społecznych
Akceptacja rówieśników
Pokonanie lęku i zaniżonej samooceny
Kierowanie i kontrolowanie etapów pracy pomoże w ukierunkowaniu
działań dziecka
System pozytywnej motywacji, pochwały, gesty, aprobaty podniesie
samoocenę dziecka, a tym samym rozbudzi w nim motywacje pracy nad
wyrównywaniem braków
34
Dziecko dotknięte fobią szkolną, jeśli
uzyska pomoc lekarza, rodziców,
pedagogów, terapeutów oraz
wsparcie przyjaciół w budowaniu
poczucia własnej wartości ma
ogromne szanse na powrót do
zdrowia.