71

VET-PRESS

WETERYNARIA

W PRAKTYCE

WRZESIEŃ-PAŹDZIERNIK • 5/2004

Wymagania  żywieniowe  psów  i ludzi 

bardzo się od siebie różnią.

Celem niniejszego artykułu jest pod-

kreślenie tych różnic i pokazanie kilku 

interesujących  faktów  z dziedziny  od-

żywiania zwierząt w różnym wieku oraz 

o różnej aktywności fizycznej.

Dieta,  którą  zapewniamy  naszym 

psom, powinna być kompleksowa i jed-

nocześnie zrównoważona. Oznacza to, że 

powinna ona zaspokajać zapotrzebowa-

nie na składniki odżywcze i wymagania 

energetyczne  zwierzęcia  w każdej  fazie 

jego  życia  oraz  odpowiednio  do  jego 

temperamentu. 

Zrównoważona  dieta  zawierać  bę-

dzie  wszelkie  niezbędne  składniki 

odżywcze,  takie  jak:  białka,  tłuszcze 

i najważniejsze  kwasy  tłuszczowe, 

węglowodany,  minerały  i witaminy. 

Składniki te dostarczą zwierzęciu nie 

tylko energii (kalorii), lecz również ma-

teriałów niezbędnych do jego wzrostu, 

rozwoju, regeneracji i reprodukcji oraz 

będą  inicjować  i regulować  wszystkie 

procesy  metaboliczne.  Psy  w pierw-

szym rzędzie przyjmują pokarm po to, 

aby zaspokoić swoje zapotrzebowanie 

energetyczne. Jeżeli liczba kalorii przyj-

mowanych w posiłkach jest niższa od 

zapotrzebowania na energię, dochodzi 

do utraty masy ciała. Z drugiej strony 

spożywanie  pokarmów  zawierających 

większą  od  zapotrzebowania  energe-

tycznego liczbę kalorii doprowadzi do 

wzrostu  masy  ciała,  co  z kolei  może 

grozić otyłością. 

Dorosły  pies  potrzebuje  przeciętnie 

110 kcal na każdy kilogram masy me-

tabolicznej.

MER [kcal]= 110x BW [kg]

0,75

MER  –  Maintenance  Energy  Requirement 

– bytowe zapotrzebowanie energetyczne

BW  – Body Weight – masa ciała [kg]
BW

0,75

  – masa metaboliczna

Psy  rosnące  mają  znacznie  wyższe 

zapotrzebowanie  na  energię,  białko 

i tłuszcze,  aniżeli  zwierzęta  dorosłe, 

jednakże zapotrzebowanie takie należy 

dokładnie oszacować. Należy pamiętać, 

ograniczenie ilości białka podawanego 

w fazie  wzrostu  nie  zmniejsza  ryzyka 

chorób kości i może być niebezpieczne;

−  należy pamiętać, że tempo wzrostu, a tym 

samym wiek osiągnięcia dorosłej masy cia-

ła różni się znacznie w różnych rasach.

−  szczeniaki nie powinny być karmione ad 

libidum (w dowolnych ilościach), ponie-

waż będą się przejadać i będą bardziej 

skłonne do nadwagi.

K

ARMIENIE

 

DOROSŁYCH

PSÓW

 

O

 

RÓŻNEJ

 

AKTYWNOŚCI

 

FIZYCZNEJ

Należy pamiętać, że zapotrzebowanie 

energetyczne będzie bardzo się zmieniać 

w zależności od środowiska i pracy wy-

konywanej przez każdego osobnika. 

Psy robocze potrzebują więcej kalorii, 

jednak to, ile dokładnie energii potrzebują 

i w jakiej formie, zależy od czasu i ilości 

wykonywanej  przez  nie  pracy  oraz  od 

środowiska, w jakim żyją. Zużycie energii 

wzrasta o około 10% na godzinę pracy lub 

na 5 kilometrów biegu. Stres jest również 

ważnym czynnikiem, ponieważ zwiększa 

zapotrzebowanie energetyczne i zmniejsza 

skuteczność trawienia. Wzrost zawartości 

składników odżywczych w karmie zależeć 

będzie  również  od  typu  wykonywanej 

przez psa pracy. Generalnie psom wyko-

rzystującym podczas pracy głównie meta-

bolizm beztlenowy powinniśmy zapewnić 

dietę  bogatą  w węglowodany.  Wysiłek 

związany z metabolizmem tlenowym oraz 

niskie temperatury wymagać będą z kolei 

zwiększenia zawartości w diecie tłuszczów 

i kwasów tłuszczowych.

Jeżeli pies mieszka na dworze lub prze-

bywa w niskich temperaturach, konieczne 

jest zwiększenie wskaźnika MER (bytowego 

zapotrzebowania energetycznego) o 1,25 

raza. Z drugiej zaś strony u psów nieak-

tywnych lub u kastratów zapotrzebowanie 

energetyczne może być zmniejszone nawet 

o 30%. Suki w ciąży wymagają zwiększenia 

MER o 1,1 do 1,3 raza, a suki karmiące 

nawet  4-krotnego  zwiększenia  MER, 

w zależności od wielkości miotu i długości 

okresu poporodowego.

że optymalną ilością spożywanych skład-

ników odżywczych nie jest wcale ich naj-

większa ilość. Dieta powinna umożliwiać 

i wspomagać normalny i zrównoważony 

rozwój (a nie nadmiernie szybki wzrost), 

ponieważ przekarmianie młodych psów 

narazi je na wczesną otyłość. Szczególnie 

dotyczy to dużych ras, u których wiąże 

się ze wzrostem ryzyka przemieszczenia 

stawu biodrowego oraz  OCD (osteochon-

drozą  –  osteochondrosis  dissecans). 

Wczesna  otyłość  jest  też  dolegliwością 

bardzo  trudno  odwracalną,  a po  osią-

gnięciu przez psa wieku dorosłego może 

być przyczyną poważnych chorób, takich 

jak cukrzyca lub zapalenie stawów. 

Należy pamiętać, że:

−  zapotrzebowanie  energetyczne  u ro-

snących  szczeniaków  jest  około 

dwa 

razy  większe  od  zapotrzebowania 

energetycznego u dorosłych psów do 

momentu osiągnięcia 50% masy ciała 

dorosłego psa; 1,6 razy większe od 50% 

do 80%; 1,2 razy większe od 80% do 

osiągnięcia do dojrzałości;

−  zapotrzebowanie u szczeniaków na biał-

ko, wapń i fosfor jest niemal dwukrotnie 

większe od zapotrzebowania na te skład-

niki u dorosłych psów, tak więc żywienie 

szczeniaków karmą przeznaczoną dla 

psów dorosłych, lecz większymi porcjami 

nie  jest  odpowiednie,  nie  zapewni  im 

bowiem odpowiedniej równowagi skład-

ników odżywczych;

−  szczególnie  trudne  jest  zapewniające 

prawidłowy  wzrost  karmienie  dużych 

i bardzo dużych ras, ponieważ rasy te 

mają szczególne wymagania dotyczące 

prawidłowego poziomu wapnia i fosforu 

oraz równowagi pomiędzy tymi pierwiast-

kami. Ilość dostarczanej energii nie po-

winna być zbyt duża, aby nie stymulować 

zbyt szybkiego wzrostu. Dowiedziono, że 

podawanie zbyt dużej ilości wapnia i/lub 

zbyt dużej ilości energii szybko rosnącym 

rasom (zarówno dużym, jak i olbrzymim), 

znacznie zwiększa ryzyko rozwoju chorób 

kości (takich jak przemieszczenie stawu 

biodrowego  i OCD),  jednakże  wbrew 

powszechnie  przyjętemu  przekonaniu 

Karmienie psów 

w różnych fazach życia,

w zależności od trybu życia

Jana Hylmarova MVDr, MRCVS

72

ET-PRESS

V

WETERYNARIA

W PRAKTYCE

WRZESIEŃ-PAŹDZIERNIK • 5/2004

K

ARMIENIE

 

PSÓW

 

SENIORÓW

Osiąganie przez psa wieku starczego jest 

zwykle stopniowe i trudne do wykrycia (za 

seniory uznajemy zwykle psy w ostatniej 

1/3  ich życia). Uznaje się, że duże i bardzo 

duże rasy starzeją się wcześniej, aniżeli 

rasy mniejsze. Według jednego z opraco-

wań osiągnięcie wieku starczego u psów 

ras małych następuje w wieku 9-12 lat, 

u ras średnich w wieku 7-9 lat, natomiast 

u ras  bardzo  dużych  w wieku  6-8  lat. 

Głównym celem karmienia psów starych 

jest utrzymywanie psa w dobrej formie, 

zapobieganie  otyłości  lub  utracie  masy 

ciała,  ograniczanie  liczby  potencjalnych 

chorób oraz – na tyle, na ile jest to możliwe 

– spowolnienie procesu starzenia się.  

U starszych psów:

− spadek zdolności trawienia pokarmu 

praktycznie nie występuje;

− występuje  znaczny  wzrost  obwodu 

brzucha,  ze  znacznym,  związanym 

z wiekiem, spadkiem masy mięśniowej 

oraz  wzrostem  masy  tłuszczu,  który 

odkłada się w rejonie brzucha;

− zapotrzebowanie  energetyczne  jest 

mniejsze, co spowodowane jest zmniej-

szeniem  się  wskaźnika  podstawowej 

przemiany  materii  (ze  względu  na 

spadek masy mięśniowej) oraz zmniej-

szeniem aktywności zwierzęcia; 

− czasem  apetyt  zostaje  zachowany, 

choć  u wielu  wyraźnie  słabnie.  Sta-

re  psy  stają  się  też  często  bardziej 

wybredne co do menu, ponieważ ich 

zmysły smaku i powonienia z wiekiem 

osłabiają się; 

− właściwe będzie ograniczenie kalorycz-

ności spożywanych pokarmów. Należy 

jednak zadbać o to, aby spadek apetytu 

nie prowadził do spadku masy ciała;

− zalecana  dzienna  ilość  energii  jest 

o 20% niższa od ilości energii niezbęd-

nej do zachowania masy ciała u psów 

dorosłych.

U psów seniorów dochodzi do spadku 

mięśniowej  masy  ciała,  co  oznacza,  że 

są one bardziej podatne na zmniejszanie 

zapasów białka zgromadzonego w ciele. 

Dlatego też ważne jest, aby w ich diecie 

nie  zmniejszać  zawartości  białek  i jed-

nocześnie  dostarczać  im  łatwo  przy-

swajalnego  białka  o wysokiej  jakości, 

co  pozwoli  ograniczyć  ilość  produktów 

ubocznych przemiany materii, zawiera-

jących azot.

Zapotrzebowanie  na  witaminy  i mi-

nerały  może  zmieniać  się  z wiekiem. 

Istnieją  pewne  przesłanki  sugerujące, 

że  u psów  seniorów  zmniejsza  się  sto-

pień  przyswajania  cynku  oraz  poziom 

cynku  w osoczu,  co  może  wiązać  się 

z koniecznością uzupełniania niedoboru 

tego pierwiastka. Niektórzy autorzy su-

gerują zwiększenie poziomów witamin C 

i E, w celu wykorzystania ich działania 

przeciwutleniającego, zabezpieczającego 

komórki przed uszkodzeniem.

Z przykładów  podanych  powyżej 

można  zaobserwować,  jak  trudno  jest 

opracować odpowiednią dietę dla każde-

go czworonoga. Dlatego do obowiązków 

lekarzy  weterynarii,  jako  autorytetów 

w dziedzinie  żywienia,  leczenia  i opieki 

nad zwierzętami, należy dbanie o to, aby 

dostawały  one  kompletne  i zrównowa-

żone diety, które zaspokajają w sposób 

optymalny zapotrzebowanie na składniki 

odżywcze każdego zwierzęcia, w każdym 

wieku i przy każdym trybie życia.

Więcej  informacji  można  znaleźć  na 

następujących stronach internetowych:

• www.pedigree.pl;

• www.waltham.com;

• www.mypetstop.com. 



Rekomendowana literatura

„Nutrient Requirements of Dogs and Cats”, 

NRC 2003.

Referat wygłoszony na konferencji 

„Terapia z wykorzystaniem 

zwierząt w Polsce”, która 

odbyła się 18 czerwca 2004 r.