plik

K S . M A R I A N P I S A R Z A K M I C

Orędownik zmarłych i sługa konających

Specyfika charyzmatu założyciela Marianów

www.stanislawpapczynski.org

Wspólnota zakonna marianów, założona przez Ojca Stanisława Papczyńskiego (1631-1701),
w swoich ustawach wydanych w roku 1723 i 1787 (w j. pol. 1791), bardzo wyraźnie deklaro-
wała, że kult maryjny i niesienie pomocy zmarłym jest jej „powołaniem i profesją‖ (VIII.1)

Jedną z form realizacji tego apostolatu były uroczyste nabożeństwa za dusze zmarłych, prak-
tykowane „po wszystkich kościołach u wspomnianych ojców‖ przez oktawę Dnia Zaduszne-
go

. Uroczyste wprowadzenie „nowego nabożeństwa‖ w kościele Wieczerzy Pańskiej

w Górze (Kalwarii) odbyło się w dniu 2 listopada 1757 roku pod przewodnictwem ks.
Krzysztofa Krakiera, kanonika warszawskiego z instytutu księży komunistów. Przy tej okazji
tygodnik „Kurier Polski‖ ogłosił starania marianów o beatyfikację ich założyciela

. Sam zaś

założyciel w „Regule życia‖ (1687 i 1694/98) tak ujął cel szczegółowy swego zgromadzenia:
„szerzyć  będziecie  cześć  Niepokalanego  Poczęcia  Najświętszej  Bogurodzicy  Dziewicy  (…)
i wspierać  modlitwą  dusze  wiernych  zmarłych  poddanych  karom  czyśćcowym,  zwłaszcza
żołnierzy  i ofiar  zarazy‖  (I.2)

. Obydwa elementy powołania mariańskiego zakonodawca

zamieścił także w formule profesji zakonnej, stanowiącej akt oddania się Bogu
i Niepokalanej: „dla większej Jego chwały i czci Najświętszej Dziewicy, dla wspomagania
zmarłych pozbawionych pomocy, zwłaszcza żołnierzy i zmarłych wskutek zarazy‖ (I.6)

Wstępne pytania

Najpierw nasuwa się pytanie, jakie czynniki ukształtowały tak mocny akcent „eschatyczny‖
(dawniej mówiono: „zaduszkowy‖) w duchowości samego Sługi Bożego i w jego inicjatywie
zakonodawczej; ta specyfika stała się elementem charyzmatu mariańskiego, jak wynika
z przytoczonych (przykładowo) ustaw i faktów.

Zdaje się, że w sprawie charyzmatu mamy tu przypadek szczególny, który wykracza poza
starożytną i powszechną praktykę w Kościele wyznawania wiary w „świętych obcowanie‖ (w
„komunię świętych‖ – jak mówi dzisiejszy katechizm) i orędowania za zmarłymi

Ponadto  wyjaśnienia  domaga  się  skierowanie  uwagi  na  dwie  grupy  ludzi  objętych  troską,
„zwłaszcza‖ na ofiary wojen i epidemii. Tę szczególność i znamię charyzmatu marianów po-
twierdzają dzieje zakonów. Wynika z nich, że wspomaganie zmarłych w innych zakonach nie
było  tak  wyraźne  i charakterystyczne.  Jedynie  dominikanom  obserwantom  kongregacji  św.
Ludwika Bertranda (założonej w 1671 r.) przypisano zadanie szczególnej modlitwy za zmar-
łych; mieli być powołani „ad devotionem pro animabus defunctorum propagandam‖, faktycz-
nie  zaś  propagowali  modlitwę  różańcową

. Natomiast dwie wspólnoty żeńskie

z charakterystyczną nazwą wspomożycielek dusz czyśćcowych powstały dopiero w XIX wie-
ku, na terenie Francji (1856) i Polski (1889)

W związku z podjętym tematem można postawić drugie pytanie, które dotyczy tytułu lub pa-
tronatu Sługi Bożego Ojca Stanisława, jaki tradycja zwykła nadawać znacznym osobowo-

ściom. A zatem pytamy, jak był nazywany o. Papczyński, z jaką misją i patronatem wiązano
jego postać w literaturze i dziełach sztuki?

I. GENEZA I KONTEKST

Dociekanie  przyczyn  i uwarunkowań,  w jakich  zrodziło  się  u  o.  Papczyńskiego  szczególne
nabożeństwo  za  zmarłych  i idea  niesienia  pomocy  cierpiącym  w czyśćcu,  sprowadza  się  do
wskazania na zasadnicze, a nie budzące wątpliwości, trzy rodzaje czynników. Są to: 1. maryj-
ny  duch  epoki  i łączenie  nabożności  maryjnej  z apostolatem  na  rzecz  dusz  czyśćcowych,  2.
sytuacja społeczno-polityczna Polski w XVII w., 3. przeżycia religijne założyciela marianów.
Powołanie się natomiast na aktualny w Polsce jeszcze w XVII w. klimat walki z reformacją,
przekreślającą  prawdę  wiary  o czyśćcu,  budzić  może  pewne  zastrzeżenia,  co  wskazuje  na
potrzebę  odrębnego  zajęcia  się  także  tym  zagadnieniem,  ponieważ  niewątpliwie  uprawiano
wówczas teologię polemiczną, przeciwko prtotestantom (4).

1. Kult maryjny i modlitwa za zmarłych

Łączenie  kultu  maryjnego  z modlitwą  za  zmarłych  było  zjawiskiem  znanym  w Polsce  nie
tylko  w średniowieczu,  lecz  także  jeszcze  w XVII  i XVIII  w.  Świadczą  o tym  badania  nad
dziejami  kultu  maryjnego,  licznych  bractw,  cechów,  stowarzyszeń  i sodalicji.  Matka  Boża
była uważana za szczególną opiekunkę w godzinie śmierci i za pośredniczkę dusz cierpiących
w czyśćcu; sama wolna od grzechów i kar za nie, była przywoływana jako ta, która oręduje za
wyzwoleniem z czyśćca

Wiadomo, że w latach 1663—1667 o. Papczyński był promotorem bractwa „Najbłogosła-
wieńszej Panny Maryi Łaskawej‖ przy kościele ojców pijarów w Warszawie, które po ustaniu
epidemii (1660-1663) prawdopodobnie na nowo zorganizował. Później, po odejściu od pija-
rów w dniu 11 grudnia 1670 roku, przez kilkanaście miesięcy jako kapelan opiekował się Ar-
cybractwem Niepokalanego Poczęcia NMP przy kościele św. Jakuba w Kazimierzu pod Kra-
kowem. W 1673 roku dał początek Zgromadzeniu Księży Marianów pod wezwaniem Niepo-
kalanego Poczęcia NMP wspomagających zmarłych

. Na mocy uprawnień, które otrzymał

od Stolicy Apostolskiej 20 marca 1681 r., zakładał i polecał zakładać na przyszłość przy ko-
ściołach swego zakonu bractwa Niepokalanego Poczęcia wspomagające zmarłych

W „Norma vitae‖ (VII.8) polecił: „Przełożony wyznaczy promotorów Konfraterni Niepokala-
nego Poczęcia, modlącej się za dusze wiernych zmarłych /…/. Komu przypadnie zaszczytny
obowiązek promotora spełniać, ten na wszystkie sposoby postara się, by zyskać jak najwięk-
szą liczbę sług i czcicieli [cultores] Niepokalanej Dziewicy i orędowników zmarłych [suffra-
gatores], gorliwych i pobożnych‖

W praktyce o. Papczyńskiego zastanawia fakt łączenia kultu tajemnicy Niepokalanego Poczę-
cia  NMP  z niesieniem  pomocy  cierpiącym  w czyśćcu.  To  drugie  zadanie  szło  w parze
z ówczesną  maryjnością,  a szczególnie  z tak  zwanym  maryjnym  niewolnictwem,  znanym  na
Zachodzie  i szerzonym  również  w Polsce  przez  jezuitów  już  w trzydziestych  latach  XVII
wieku.  Do  istoty  maryjnego  niewolnictwa  należało  całkowite  oddanie  się  „w  dziedzictwo‖
Bogu przez Maryję. Tego rodzaju akt zobowiązywał do uwolnienia przede wszystkim samego
siebie z niewoli grzechu i szatana. Symbolem i wzorem ofiarowania się Bogu i wyzwolenia ze
zła  była  Najświętsza  Maryja  Panna  w tajemnicy  Niepokalanego  Poczęcia,  a więc  święta
i wolna od skażenia grzechem w całym swoim życiu od poczęcia po wniebowzięcie. Niewol-
nicy Maryi nie poprzestawali na uwolnianiu siebie od zła i grzechu. Podejmowali oni czyny
apostolskie,  jak  wykupywanie  chrześcijan  z niewoli  pogańskiej,  świadczenie  pomocy  uwię-

zionym i wspomaganie cierpiących w czyśćcu modlitwami, odpustami i ofiarą mszy świętej.
Takie czyny stanowiły praktyczne zastosowanie nauki katechizmowej o dobrych uczynkach
względem duszy i ciała

Idea niewolnictwa maryjnego nie była obca o. Papczyńskiemu, wychowanemu w kolegiach
jezuickich. Na okres jego lat szkolnych przypadło propagowanie tego nabożeństwa przez je-
zuitów, zwłaszcza przez o. Kaspra Drużbickiego (1590-1662), gorliwego zwolennika praktyki
„niewolnictwa‖. Nic przeto dziwnego, że młody Papczyński mógł poddać się wpływom tej
idei i praktyki. Opuszczając pijarów, po szesnastu latach życia zakonnego, dokonał publicznie
aktu ofiarowanie siebie na służbę Bogu i Niepokalanej (oblatio), mianując się „niewolnikiem
Najświętszej Maryi Panny‖ (Beatae Virginis Mariae servus)

2. Sytuacja społeczna i polityczna kraju

W XVII w. Rzeczpospolita Polska była zajęta licznymi wojnami lub cierpiała  z powodu na-
jazdów.  Nie  brakowało  wypraw  zewnętrznych,  a także  walk,  najazdów,  zamieszek
i niepokojów  w samym  kraju.  Oto  najważniejsze  z nich:  wojna  z Rosją  (1609,  1654—67),
Szwecją (1600—11, 1617—29, 1655—60),

z Rakoczym z Siedmiogrodu (1657); był też rokosz Jerzego Lubomirskiego (1665—66), było
powstanie Bohdana Chmielnickiego (1648) i potem

klęska  wojsk  kozackich  (1651);  miały  miejsce  klęski  i zwycięstwa  z Turkami  (1620—21,
1671—76,  1683).  Wszystko  to  niosło  spustoszenie  kraju,  śmierć  ludzi,  zniszczenie  grodów,
miast, osiedli; płonęły stepy i pola uprawne, znikały domostwa i kościoły. „Nieszczęścia te —
pisze ks. S. Sydry — potęgowały klęski żywiołowe: wylewy rzek, niezwykłe mrozy i deszcze
niszczące zasiewy lub zbiory z pól i tak już licho uprawianych wskutek ciągłych niepokojów.
Stąd  powstał  głód,  szerzyły  się  pomory,  epidemie.  Spotykało  się  całe  siedziby  wyludnio-
ne‖

W  słowach  tych  nie  ma  przesady.  Wystarczy  uświadomić  sobie  dane  historyczne  na  temat
częstotliwości  w dawnych  czasach  zjawiska  zwanego  zarazą  lub  morowym  powietrzem.
W XVII  wieku  zaraza  występowała  w następujących  latach:  1601-1605,  1607-1613,  1617-
1618,  1620,  1622-1625,  1627-1632,  1634,  1637-1639,  1641,  1645,  1648,  1650-1663,  1665,
1667, 1672-1679, 1693, 1699

Straszne więc musiało być wówczas zagrożenie życia spowodowane sytuacją wojen, klęsk
żywiołowych i moru. Tysiące ludzi umierało gwałtowną śmiercią, nieprzygotowanych często
na spotkanie z Bogiem w wieczności. Fakt ten musiał poruszać wrażliwe serca wierzących,
aby podtrzymać wiarę i nadzieję, w miejsce eschatologii lęku i niepewności.

Nietrudno było o. Papczyńskiemu wczuć się w sytuację ludzi umierających nagłą śmiercią
w czasie zarazy czy walk wojennych. Według notatek o. Kazimierza Wyszyńskiego, mariani-
na (zm. 1755), Sługa Boży towarzyszył królowi Janowi III Sobieskiemu w wyprawie na
Ukrainę przeciw Turkom (1675)

. Istnieje też przekaz, że o. Stanisław był z polską husarią

pod Wiedniem (1683). Marianie drugiej połowy XVIII w. byli przekonani o „umowie‖ co do
niesienia pomocy „mnóstwu ludzi poległych na wojnach‖, jaką o. Papczyński zawarł z królem
Sobieskim i wielkim hetmanem koronnym, Stanisławem Jabłonowskim, dowodzącym pod-
czas wyprawy wiedeńskiej

Tak więc tradycja sprzyja opinii, że szczególna pamięć o. Papczyńskiego o duszach cierpią-
cych w czyśćcu, „zwłaszcza‖ żołnierzy i umarłych w czasie zarazy, zrodziła się w związku
z sytuacją kraju w XVII w. Do niej odwołał się bp Stefan Wierzbowski erygując kanonicznie
zakon marianów (21 IV 1679)

. Doszła do tego jeszcze specjalna łaska Boża – czynnik zro-

zumiały i do przyjęcia na płaszczyźnie wiary religijnej i wrażliwości serca gorliwego kapłana
i zakonnika.

3. Przeżycia religijne i mistyczne

Łączność ze światem zmarłych była osobistym charyzmatem o. Papczyńskiego

. Przynajm-

niej dwukrotnie doznał intensywnego przeżycia tajemnicy czyśćca. O tych szczególnych
przeżyciach wiemy z biografii o. Mansueta Leporiniego (ok. 1705) i o. K. Wyszyńskiego
(1754) oraz zeznań świadków procesu informacyjnego w Poznaniu (1767-1769). Świadkowie
mówią o długich modłach, licznych postach i umartwieniach, częstych mszach świętych ofia-
rowywanych przez Sługę Bożego za dusze czyśćcowe.

Wrażliwość o. Papczyńskiego na element eschatologiczny – oprócz pierwotnego maryjnego –
zjawia  się  między  1673  i 1675  r.  Na  te  lata  nakładają  się  różnorodne  doświadczenia  Sługi
Bożego, jak przeżycia mistyczne w Luboczy (obecny tu od września 1671 r.) i Puszczy Kora-
biewskiej  (przybyl  30  IX  1673),  zarządzenie  biskupa  wizytatora  (1673)  co  do  codziennego
odmawiania  Officium  defunctorum

, udział w wyprawie wojennej (1675) i długi okres za-

grożeń różnymi chorobami w kraju w latach 1672-1679. W „Protocollonie‖ z XVIII w. ma-
riańskiego klasztoru w Balsamao w Portugalii zostało zapisane przekonanie, że o. Papczyński
„w roku 1675 powziął ogromne nabożeństwo wobec dusz czyśćcowych‖, a w następnym roku
ustanowił je jako „cel szczegółowy zgromadzenia‖

. Zapis brzmi jakoby rekapitulacja od-

powiedzi  na  pytanie  o moment  zaistnienia  owej  wrażliwości  na  pomoc  zmarłym,  zwłaszcza
ofiarom  wojny  i morowego  powietrza.  Rzeczywiście,  o.  Stanisław  był  w tej  sprawie  bardzo
wrażliwy. Pozostała ona w jego sercu do końca skoro nawet w swoim „Testamencie‖ (9 XII
1692)  zamieścił  następujące  słowa:  „Moim  najmilszym  Braciom  w Chrystusie  najmocniej
i jak  najusilniej  polecam  miłość  do  Boga  i bliźniego,  /…/,  należytą  cześć  dla  Dziewicy  bez
zmazy poczętej i pełne zapału wspieranie zmarłych /…/‖

Przeżycia mistyczne o. Papczyńskiego pozostają w ścisłym związku z dwiema sprawami.
Pierwszą z nich jest głębokie u Sługi Bożego życie modlitwy, karmione kontemplacją tajem-
nic wiary, a w tym także spraw ostatecznych człowieka. Praktyce intensywnego życia we-
wnętrznego i kontemplacji poświęcił się on w Luboczy i Puszczy Korabiewskiej.

Właśnie w tym czasie (od 1671) pozostawał „na odosobnieniu, wiedziony Duchem Świętym‖,
„życiu pustelniczemu [teraz] oddany‖. Był to zapewne czas kontemplacji i zarazem szukania
sposobu na założenie nowej wspólnoty zakonnej. Może już teraz, może kilka lat później, za-
gadnieniu spraw ostatecznych człowieka, „de novissimis‖, poświęcił siedem rozważań
w zbiorze rozmyślań dla osób zakonnych pod tytułem „Badanie serca‖ /Inspectio cordis/
(czas powstania: 1674—1695)

Drugą sprawą, z którą wiążą się w życiu ojca Papczyńskiego jego szczególne przeżycia reli-
gijne, jest głębokie przezeń rozumienie tajemnicy obcowania świętych oraz przykazania miło-
ści bliźniego. Zmarli w Panu to również bliźni i dlatego miłość bliźnich powinna sięgać także
poza doczesność, w wymiar naprawdę ostateczny, anagogiczny. Pomoc „bratnią‖ okazywaną
zmarłym o. Papczyński nazywa „dziełem szlachetnej miłości‖, gdyż dotyczy takich ludzi, „od
których nie oczekuje się żadnej nagrody, wdzięczności lub pochwały‖

. A więc podobnie jak

i w innych dziedzinach, tak i na odcinku propagowania idei niesienia pomocy zmarłym, o.
Papczyński okazuje się „Nauczycielem miłości -Magister caritatis‖, dla którego człowiek jest
świątynią Boga, jego serce — ołtarzem, a miłość i czyny — ofiarą najmilszą Bogu

4. Klimat walki z następstwami reformacji

Ten czynnik, który mógł kształtować wrażliwość o. Papczyńskiego na prawdę wiary
o czyśćcu, wymaga — jak już zaznaczono — specjalnych badań. Za uwzględnieniem go –
przynamniej zalążkowo – przemawiają pewne argumenty.

Ojciec Papczyński kształcił się w kolegiach jezuickich w Jarosławiu, Lwowie i Rawie Mazo-
wieckiej.  Najprawdopodobniej  u  jezuitów  zdobył  szczególną  wrażliwość  na  prawdę  wiary
o czyśćcu, gdyż właśnie oni należeli do „czołówki‖ walczących w Polsce z błędami reforma-
cji,  i niewątpliwie  w swych  szkołach  zabezpieczali  młodzież  przed  herezją.  Do  prawd  kwe-
stionowanych przez protestantów, i jednocześnie usilnie bronionych przez katolików, należała
m.in.  nauka  Kościoła  o czyśćcu

. Chociaż reakcja katolicka w końcu XVI i na początku

XVII w. nie dopuściła do rozwoju protestantyzmu w Polsce, jednakże był on jakoś aktualny
także w XVII w.

. Może więc z racji faktycznych zagrożeń, a może profilaktycznych

i asekuracyjnych,  utrzymywała  się  nadal  atmosfera  walki  z błędami  protestantyzmu
w piśmiennictwie katolickim  tego wieku, aż do początku  następnego. W uprawianiu  teologii
polemicznej,  nazwanej  „teologią  kontrowersyjną‖,  znaczny  udział  mieli  jezuici

. Ale była

ona powszechnie obecna w formacji przyszłych kapłanów, także u pijarów.

To, że o. Papczyński w swej działalności pisarskiej czerpał wiele z autorów

jezuickich, wykazano już szczegółowo i dokładnie

. Natomiast o potrzebie i aktualności

Marianów, w kontekście pewnych zagrożeń ze strony protestantyzmu, świadczy pismo bpa
Hieronima Wierzbowskiego do Stolicy Apostolskiej (z 20 marca 1699 r.). O potrzebie zakonu
biskup napisał w ten sposób: „po odejściu za łaską Bożą wroga imienia Chrystusowego wierni
pozostali zarażeni nowymi błędami i ceremoniami‖, dlatego „ten instytut jest konieczny
i bardzo pożyteczny‖

Szukając wyjaśnienia genezy elementu eschatologicznego w duchowości o. Papczyńskiego,
a potem jego zakonu, odnaleźliśmy cztery czynniki; trzy pierwsze są szczególnie przekonują-
ce; stanowią kontekst społeczny i osobisty, w którym Bóg obdarował o. Stanisława tym
szczególnym charyzmatem.

II. ORĘDOWNIK ZMARŁYCH I SŁUGA KONAJĄCYCH

W tym miejscu trzeba odpowiedzieć na drugie pytanie postawione wyżej, na początku tego
artykułu. Chodzi o lapidarne określenie posługi i specyfiki duchowej założyciela marianów.

1. Orędownik zmarłych

Ojciec Stanisław Papczyński sprawie niesienia pomocy cierpiącym w czyśćcu nadał charakter
instytucjonalny. Jego osobisty charyzmat stał się specyfiką wspólnoty zakonnej, którą założył.
Zdaje się, że w XVII i XVIII wieku nikt tak jak on sam i jego zakon nie zyskał miana orę-
downika dusz czyśćcowych. Jedną z formalnych i skrótowych nazw marianów było określe-
nie: zakon „wspomagający zmarłych i proboszczów‖

. Jednakże posługi duszpasterskie,

nazwane pomocą proboszczom, były motywowane nie ideą „zaduszkową‖, lecz brakiem ka-

płanów i potrzebą edukacji religijnej prostego ludu, nie tylko w strukturach parafii, lecz także
poza nimi dzięki zakładaniu „szkółek‖ przykościelnych, głoszeniu kazań i prowadzeniu misji
ludowych. Ze względu na praktyczną posługę kaznodziejską o. Stanisław zyskał miano apo-
stoła Mazowsza

Przez trzy wieki liczne dzieła sztuki ukazują Ojca Stanisława jako orędownika dusz cierpią-
cych w czyśćcu i jako kapłana-duszpasterza, który towarzyszy konającym. Są to portrety
imaginacyjne, portrety z programem ideowym, miedzioryty, malowidła ścienne, witraże
i ryciny z XVIII, XIX i XX wieku

Do  dzieł  sztuki  poświęconych  o.  Papczyńskiemu  należą  przede  wszystkim  obrazy.  Część
z nich, typu portret  imaginacyjny, zaopatrzona jest  u dołu  w kartusz czyli zwój, wypełniony
napisem  z danymi  biograficznymi.  Napisy  mówią  o ojcu  Papczyńskim  jako  założycielu
zgromadzenia, które „wspiera dusze cierpiące w czyśćcu‖; taki tekst posiada pięć portretów,
trzy pochodzą z XVIII, a dwa z XIX wieku.

Oprócz obrazów portretowych o. Papczyńskiego, znane są obrazy, w liczbie sześciu, wyraża-
jące tak zwany program ideowy przedstawianej postaci. Obrazy te posiadają w swym tle mo-
tywy i sceny objaśniające nie tyle życiorys co główne idee ożywiające zakonodawcę, a więc
przede wszystkim kult Matki Bożej i orędownictwo za duszami czyśćcowymi, z tej racji za-
sługują na szczególną uwagę. Do grupy ideowych należą następujące obrazy z określonym
„tematem‖:

– Orędownik dusz czyśćcowych: poł. XVIII w. /ok. 1740/, miedzioryt, wł. Biblioteka Uni-
wersytetu Warszawskiego. Sługa Boży stoi na cmentarzu, przed nim u dołu wyobrażenie
czyśćca z ludźmi, u góry w tle Matka Boża Niepokalanie Poczęta w glorii, z prawej strony są
pola, groby, namioty. Ojciec Stanisław w lewej ręce trzyma krzyż, a prawą wyciąga w stronę
czyśćca.

– Zakonodawca: poł. XVIII w., olej i płótno, wł. dom zakonny marianów w Balsamao
w Portugalii, autor: portugalski malarz miejscowy. W tle obrazu elementy podkreślające kult
maryjny i orędownictwo za poległymi na wojnie. Ten temat podkreśla wyobrażenie namiotów
obozu wojennego. Napis jak na portretach imaginacyjnych.

– Orędownik dusz czyśćcowych: poł. lub 3 ćwierć XVIII w., miedzioryt odbity na papierze,
wł. Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu, autor: najprawdopodobniej włoski miedzioryt-
nik. Z lewej strony Sługi Bożego ludzie w czyśćcu, z prawej – namioty wojenne, w górze
figura NMP Niep. Pocz., o.Stanisław w prawej ręce trzyma krzyż. U dołu napis jak na portre-
tach imaginacyjnych.

– Msza święta Ojca Założyciela: koniec XVIII lub pocz. XIX w., olej i płótno, wł. dom za-
konny  marianów  w Skórcu  k.  Siedlec,  autor:  Jan  Niezabitowski,  marianin/zm.  1804/.  Sługa
Boży,  otoczony  zakonnikami,  odprawia  mszę  św..  U  góry  w obłokach  postacie  niebieskie,
wśród nich NMP Niep. Pocz. z rękami wyciągniętymi w stronę kapłana w geście pośrednicz-
ki. Spod urwanej posadzki (jakby z krypty) wyciągają swe ręce postacie cierpiące wśród pło-
mieni.  Jeden  z zakonników  podaje  im  różaniec  (raczej:  decymkę,  symbol  reguły  Dziesięciu
Cnót), drugi – szkaplerz niebieski na znak udzielanej pomocy modlitewnej

– Orędownik dusz czyśćcowych: koniec XVIII lub pocz. XIX w., olej i płótno, wł. dom za-
konny marianów w Górze Kalwarii k.Warszawy /dawniej w kościele Wieczerzy Pańskiej/

Obraz powtarza kompozycję i treść miedziorytu z Bibl. Uniw. Warsz.

– Orędownik dusz czyśćcowych: ok. 1913 r., olej i płótno, wł. kościół parafialny
w Podegrodziu k. Starego Sącza. Jest to kopia elementów miedziorytu z Bibl. Uniw. Warsz.

– Orędownik dusz czyśćcowych: 1933 r., olej i płotno, wł. dom zakonny marianów
w Warszawie na Stegnach, autor: J. Bołtuć z Nowogródka. W tle kościół Wieczerzy pańskiej,
u dołu – czyściec. Obraz został namalowany na wystawę zorganizowaną w Warszawie
z okazji kolejnej rocznicy odsieczy wiedeńskiej.

– Orędownik dusz czyśćcowych: 2 ćwierć XX w., fresk na ścianie prezbiterium kościoła para-
fialnego w Żarnowie k. Kielc. U stóp zakonnika rycerz w ogniu czyśćcowym.

– O. Papczyński pochylony nad konającym husarem: szkic do obrazu, autor: A.L. Maj, 1934
r., olej i płótno, wł. dom zakonny marianów w Rzymie. Kompozycja wyraża ideę modlitwy za
dusze poległych i kult Niepokalanej.

– O. Papczyński pochylony nad konającym husarem: 1934 r., wł. dom zakonny marianów
w Warszawie na Pradze, przy ul. Wileńskiej 69.Inne dane jak wyżej.

– Czciciel Niepokalanej i orędownik dusz czyśćcowych: 1961 r., tusz i papier, projektodawca:
ks. E. Makulski, marianin, wyk. W. Gałczyńska z Poznania. W kompozycji występuje ele-
ment czyśćca.

Wśród dzieł sztuki poświęconych postaci o. Papczyńskiego znajdują się jeszcze trzy obrazy,
które łączą w sobie cechy portretu imaginacyjnego z obrazem o programie ideowym. Oto one:

– Portret z mitrami i pastorałem: l ćwierć XX w., olej i płótno, wł. prywatna, autor: Marian
Szczurkowski. W tle m.in. wyobrażenie czyśćca i nad nim gołąbek z gałązką.

– Portret ze zwojem i herbem: z okresu międzywojennego, przed

1939 r., olej i płótno, wł. prywatna. U góry w lewym rogu tła

pseudoherbowa tarcza o. Papczyńskiego z symbolem oka Opatrzności Bożej

i gołąbka z gałązką oliwną nad płomieniami czyśćca. Na zwoju napis: „Fratres, orate pro de-
functis, intolerabiles enim poenas patiuntur‖.

– Portret w fotelu: 1964 r., olej i płótno, wł. prywatna /miejsce przechowania: krużganki
klasztoru oo.karmelitów na Pisaku w Krakowie/, autor: Adolf Hyła. W tle są obecne dwa
atrybuty: gołąbek i płomienie czyśćca.

Po dokonaniu przeglądu dzieł sztuki można zauważyć, po pierwsze, że dziewiętnaście spo-
śród trzydziestu czterech znanych obrazów /19 na 34/ ukazuje o. Papczyńskiego jako orędow-
nika dusz czyśćcowych lub nawiązuje do tego tytułu. Na wielu z nich element eschatologicz-

ny występuje łącznie z maryjnym. Po drugie, że ich treść sprzyja tradycji/opinii/ o udziale
Sługi Bożego w jakiejś wyprawie wojennej w roli kapelana.

2. Sługa konających

Jeszcze za życia swego fundatora marianie otrzymali zachętę do wspomagania nie tylko
zmarłych.

W dokumencie pierwszego kanonicznego zatwierdzenia kongregacji na prawie diecezjalnym
(1679) i w dekretach pierwszej kapituły generalnej (1684) została im powierzona opieka także
nad ludźmi żyjącymi, lecz znajdującymi się w niebezpieczeństwie śmierci na skutek pewnych
okoliczności życia czy wieku.

Punkt 13. uchwał kapitulnych zawiera następujące zalecenie: „jeżeli dowiedzą się, że ktoś jest
skazany na śmierć, niech go odwiedzają, pocieszają, umacniają i odprowadzą na ostatnią wal-
kę (na stracenie) dobrze usposobionego

‖

Tradycja  mówi  o  ojcu  Papczyńskim,  że  w  Górze  Kalwarii  (gdzie  przebywał  od  1677  do
śmierci w 1701 roku) szczególną opieką otaczał ludzi starych i chorych. Do tej troski należała
zapewne posługa sakramentalna, namaszczenie chorych i Wiatyk dla konających. Natomiast
mało  wiarygodnie  brzmi  pogląd,  że  o.  Stanisław  założył  w  tym  mieście  przytułek  (hospi-
cjum),  ponieważ  ówczesny  dom  opieki  dla  ubogich,  określony  mianem  xenodochium  i
wzmiankowany w archiwaliach parafii górskiej, był związany raczej z parafią i kalwaryjskim
ruchem  pielgrzymkowym.  Natomiast  funkcjonujący  dziś  w  Górze  Kalwarii  dom  opieki
społecznej, był założony w 1840 r. na terenie popijarskim, jako zakład opiekuń-czy

Podsumowanie

Przytoczone fakty, choć nieliczne, świadczą o szerokim pojmowaniu elementu zaduszkowo-
eschatologicznego, składającego się na duchowość i apostolat marianów. Inspiratorem tak
rozumianego apostolatu zakonnego był Sługa Boży, ojciec Stanisław Papczyński.

Warszawa, w 2007 roku

Marian Pisarzak MIC

DODATEK BIOGRAFICZNY

KALENDARZ ŻYCIA O. STANISŁAWA OD JEZUSA I MARYI PAPCZYŃSKIEGO

Dzieciństwo i młodość

1631 – 18 maja; przychodzi na świat w Podegrodziu z rodziców: ojca Tomasza Papki, matki
Zofii z domu Tacikowskiej.

1640-1643  –  pobiera  naukę  gramatyki  w  szkole  parafialnej  w  Podegrodziu,  którą  w  1643
kończy w zakresie I klasy (infima).
1643 – kontynuuje szkołę w Nowym Sączu w zakresie II klasy gramatyki (media).

1646 – przez kilka tygodni kontynuuje naukę w kolegium jezuitów w Jarosławiu.

1646-1649  –  udaje  się  do  kolegium  jezuitów  we  Lwowie,  gdzie  nie  zostaje  przyjęty;
zarobkowo podejmuje korepetycje, a z czasem  zapada na bardzo ciężką  chorobę;  cudownie
uleczony w 1649, wraca do Podegrodzia.

1649-1650 – pobiera naukę w kolegium pijarów w Podolińcu i kończy III klasę gramatyki
(suprema).

1650-1651  –  kształci  się  w  kolegium  jezuitów  we  Lwowie,  gdzie  kończy  poetykę  i
rozpoczyna retorykę: opuszcza jednak miasto na skutek wojny.
1652-1654 – kontynuuje naukę w kolegium jezuitów w Rawie Mazowieckiej, gdzie ukończył
retorykę i zarazem szkołę średnią oraz odbył 2lata studiów filozoficznych.
Okres pijarski

1654 – 2 lipca – wstępuje do nowicjatu pijarów w Podolińcu (Słowacja).

1655 – w drugim roku nowicjatu studiuje teologię u Franciszkanów Reformatów w
Warszawie.

1656 – 22 lipca składa pierwsze śluby proste w zakonie pijarów.

1658-60 – naucza retoryki w kolegium pijarów w Podolińcu.

1661 – 12 marca – w Brzozowie k. Rzeszowa otrzymuje świecenia kapłańskie z rąk biskupa
przemyskiego Stanisława Tarnowskiego.
1660-62 – naucza retoryki w kolegium pijarów w Rzeszowie.

1663-67  –  w  Warszawie  jest  dobrym  nauczycielem,  moderatorem  bractwa  Matki  Bożej
Łaskawej,  kaznodzieją,  spowiednikiem,  prefektem  w  kolegium,  dwukrotnie  czasowym
zastępcą rektora w domu zakonnym.
1667- 27 września na wezwanie przełożonego generalnego udaje się do Rzymu.

1668 – z Rzymu zostaje wysłany przez generała do Nikolsburga (Mikulov, Czechy).

1669 – we wrześniu udaje się do rezydencji pijarów na Kazimierzu w Krakowie.

1670 – w styczniu zostaje uwięziony najpierw w domu zakonnym w Podolińcu, a później w
Prievidzy (Słowacja): po 3 miesiącach 22 marca zwolniony, wraca na Kazimierz i oddaje się
pod opiekę biskupa.

Założyciel Zakonu Marianów

1670  –  11  grudnia  –  z  rąk  wiceprowincjała  M.  Krausa  otrzymuje  dyspensę  papieską  i
odchodzi  od  pijarów,  jednocześnie  w  obecności  tych  samych  osób  dokonuje  aktu  Oblatio z
zamiarem założenia zakonu Marianów od Niepokalanego Poczęcia NMP.
1671-73 – jest kapelanem u Karskich w Luboczy: tu przywdziewa biały habit.

1673  –  za  radą  ojca  Franciszka  Wilgi,  kameduły,  i  za  zgodą  biskupa  ordynariusza  Stefana
Wierzbowskiego; ojciec Papczyński przybywa 30 września do Puszczy Korabiewskiej, gdzie
zostaje  przełożonym  wspólnoty  pustelników:  bp  Jacek  Święcicki  archidiakon  i  oficjał
warszawski,  podczas  wizytacji  24  października  zatwierdza  dekretem  pierwszy  klasztor
Zakonu Marianów.
1677  –  aprobata  fundacji  instytutu  Księży  Eremitów  Marianów  w  Puszczy  Korabiewskiej
przez Sejm Rzeczypospolitej.

1677  –  ojcowie  marianie  otrzymują  „Wieczernik  Pański  w  Nowej  Jerozolimie  (Góra
Kalwaria),  dokąd  bp  Stefan  Wierzbowski  przenosi  o.  S.  Papczyńskiego  z  Puszczy
Mariańskiej.
1679 – 21 kwietnia – kanoniczna erekcja Zakonu Marianów przez bp. Stefana Wierzbowskie-
go w Nowej Jerozolimie.

1684 – w-czerwcu Założyciel zwołuje w Puszczy Korabiewskiej pierwszą kapitułę generalną.

1690 – udaje się do Rzymu w celu uzyskania aprobaty papieskiej dla mariańskiego instytutu,
choruje i powraca, nie osiągnąwszy celu.

1698  –  jesienią  wysyła  do  Rzymu  o.  Joachima  Kozłowskiego  w  celu  uzyskania  aprobaty
papieskiej dla mariańskiego instytutu.
1699 – 21 września – uzyskanie aprobaty Zakonu Marianów przez Stolicę Apostolską, które
po przyjęciu „Reguły Dziesięciu Cnót NMP i agregację do zakonu Braci Mniejszych staje się
zakonem o ślubach uroczystych.
1699 – 15 października – objęcie trzeciej fundacji – w Goźlinie.

1699  –  Innocenty  XII  wysyła  list  (breve)  do  nuncjusza  apostolskiego  w  Rzeczypospolitej
nakazujący mu przyjęcie ślubów od Marianów.
1701  –  6  czerwca  –  Założyciel  składa  uroczyste  śluby  na  ręce  nuncjusza  apostolskiego
Franciszka Pignatellego w Warszawie: 5 lipca przyjmuje profesję zakonną swoich współbraci
w Wieczerniku.

1701 – 17 września – o. Papczyński umiera w Górze Kalwarii, gdzie też w kościele
„Wieczerzy Pańskiej” zostaje pochowany.

Proces beatyfikacyjny i sława świętości

1705  –  pierwsza  biografia  napisana  przez  o.  Mansueto  Leporiniego  OFM  pt.  Żywot
Założyciela.
1751  –  o.  Kazimierz  Wyszyński,  jako  prokurator  Zakonu,  udaje  się  do  Rzymu  i  tam
podejmuje  pierwsze  kroki  zmierzające  do  wszczęcia  procesu  beatyfikacyjnego  o.
Papczyńskiego: przygotowuje też projekt inlerroguloriów i artykułów procesu.
1754 – ojciec Kazimierz Wyszyński pisze Żywot czcigodnego Sługi Bożego Ojca Stanisława
Papczyńskiego.
1764  –  w  Rzeczypospolitej  Sejm  Koronacyjny  króla  Stanisława  Augusta  20  grudnia
przedłożył  „Wniesienie  się  ad  Curiam  Romanam  o  kanonizację  i  beatyfikację  Stanisława
Papczyńskiego”.
1767 – ojciec Jacek Wasilewski, przełożony generalny, mianuje ojca Ludwika Zapałkowicza
prokuratorem do prowadzenia procesu.

1767 – 10 czerwca – w Warszawie I sesja Poznańskiego Informacyjnego Procesu
Beatyfikacyjnego o. Stanisława od Jezusa i Maryi Papczyńskiego.

1767  –  przerwanie  procesu  wskutek  uwiezienia  przez  Moskali  bp.  J.  Załuskiego,
przewodniczącego trybunału.
1768 – nominacja nowego przewodniczącego trybunału Antoniego Okęckiego i kontynuacja
procesu.

1769 – zakończenie procesu diecezjalnego i przesłanie akt do kongregacji rzymskiej.

1772 – ze strony biskupów, wyższych przełożonych zakonnych i wysokich rangą urzędników
w Rzeczypospolitej wysłano do Stolicy Świętej w Rzymie 13 Listów postulacyjnych z prośbą
o beatyfikację o. Założyciela; nadto tego samego roku, także z Rzymu, wpłynęło 6 podobnych
listów.
1772 – 1775 – opracowanie Informatio i Summarium oraz Animadvrsiones Fidei Promotoris.

1775 – 15 lipca – Kongregacja Rytów wydaje dekret aprobujący pisma ojca Papczyńskiego.

1775 – ostatni dokument w toczącej się sprawie i przerwa w procesie beatyfikacyjnym.

1952  –  kontynuacja  procesu  i  mianowanie  postulatora  przez  Kapitułę  Generalną
Zgromadzenia Księży Marianów.
1992  –  13  czerwca  –  ogłoszenie  Aktu  heroiczności  cnót  Ojca  Stanisława  od  Jezusa  i  Maryi
Papczyńskiego.
2007 – 16 września – tegoż roku w Licheniu; zaliczony został w poczet błogosławionych.

PRZYPISY

Statuta Patrum Marianorum Ordinis B.M.V. sub titulo Immaculatae Conceptionis Defunctis et Parochis In

Cura Animarum suffragantium Congregationis Polonae ab Innocentio XIII approbata anno 1723: ―vestra
voca-tio et professio est totis viribus Suffragium praestare fidelium defunctis carentibus auxilio

‖ (VIII.1); por.

Consti-tutiones Ordinis Immaculatae Conceptionis B.V.M. Clericorum Regularium Marianorum, Romae 1787:
―vestra vocatio et professio est totis viribus suffragium praestare Animabus Fidelium Defunctorum

‖ (VIII.1).

„Kurier Polski

‖ , 1757, nr 46 s. 2. – Zob. S.M. SYDRY, Organizacja Zgromadzenia Księży Marianów w XVIII

wieku, Warszawa 1930, 68.

„Kurier Polski

‖…., s. 2.

S. PAPCZYŃSKI, Norma vitae et alia scripta, ed. Casimirus Krzyżanowski (Fontes historiae marianorum,

10), Varsaviae 2001, 33; zob. Reguła życia zakonnego, tłum. R. Sawa, Lublin-Warszawa 1996, 9-10.

Norma vitae…, s. 35; Reguła życia zakonnego…, s. 11.

Katechizm Kościoła Katolickiego, wyd. 2, Poznań 2002, nr 946 i 958.

T. OSTROWSKI, Dzieje i prawa Kościoła Polskiego, t. 3, Warszawa 1793, 616.

W Paryżu w 1856 roku powstało Stowarzyszenie Pomocniczek Dusz Czyśćcowych, założone przez bł. Marię

Smet  od Opatrzności  Bożej (1825—1871). Zob.  Lexikon für Theologie  und Kirche, T. 9, Freiburg i Br. 2000,
kol.  676.  W  Zakroczymiu  Zgromadzenie  Sióstr  Wspomożycielek  Dusz  Czyśćcowych  założył  bł.  O.  Honorat
Koźmiński  i  Wanda  Olędzka,  zob.  J.KŁOCZOWSKI  (red.),  Duchowość  zakonna.  Zakony  w  Polsce.  Katalog
oprac. J. KOZAK, Kraków 1994, 288.

J. WOJNOWSKI, Rozwój czci Matki Bożej w Polsce, „Homo Dei

‖ 26 (1957), 846-862. - B. KUMOR,

Kościelne stowarzyszenia świeckich na ziemiach polskich w okresie przedrozbiorowym, w: Księga tysiąclecia
katolicy-zmu w Polsce, T. l, Lublin 1969, 503-545, bibliografia s. 540 n.

T. ROGALEWSKI, Stanisław Papczyński (1631-1701). Założyciel Zgromadzenia Księży Marianów. Inspira-

tor mariańskiej szkoły duchowości, Lublin-Warszawa 2001, 115, 169, 205,

C. J. KRZYŻANOWSKI, Stanislaus a Jesu Maria Papczyński(1631-1701). Magister studii perfectionis, Ro-

mae 1963, 465 i 480.

S. PAPCZYŃSKI, Norma vitae et alia scripta…, 57. Zob. J. KOSMOWSKI, Marianie w latach 1787-1864,

Warszawa-Lublin 2004, 206.

W. MAKOŚ, Maryjne niewolnictwo w nauce polskich teologów z pierwszej połowy XVII wieku (Praca licen-

cjacka powstała na Wydziale Teologicznym KUL, w maszynopisie), Lublin 1964, 120 i nn. Por. tegoż: Problem
powiązania prawdy Niepokalanego Poczęcia NMP z niesieniem- pomocy duszom w czyśćcu cierpiącym u o.
Papczyńskiego, „Immaculata

‖ 1972 nr 87, 12—16. „Immaculata" jest wewnętrznym czasopismem marianów

wydawanym w Polsce.

S. PAPCZYŃSKI, Scripta historica, (Fontes historiae marianorum, 8), ed. C. Krzyżanowski, Varsaviae

1999, 29

S. M. SYDRY, Czcigodny Sługa Boży o. Stanisław od Jezusa Maryi Papczyński i jego dzieło w świetle doku-

mentów, Warszawa 1937, 103.

F. GIEDROJĆ, Mór w Polsce w wiekach ubiegłych. Zarys historyczny, Warszawa 1899, 53—58

S.M. SYDRY, 165-177; por. T. ROGALEWSKI, Stanisław Papczyński…, 227; zob. K. J. Krzyżanowski, O

powrót do idei przewodniej Zgromadzenia Marianów, „Immaculata

‖ 1969 nr 51, s. 28.

Objaśnienie z informacją o Zakonie OO. Marianów, s. 2 (nr 1), w: Uświadomienie o sukience albo Szkaplerzu

Niepokalanego Poczęcia (...) y różne nabożeństwo (...) za Dusze Umarłych z poprzedzającą wprzód informacją
... Wyd. 4. Berdyczów 1773.

S.M. SYDRY, Czcigodny sługa…, 159: „Celem zgromadzenia ma być przede wszystkim niesienie pomocy

duszom czyśćcowym. Służyć do tego będą wszelkie sposoby, a głównie sprawowanie Najświętszej Ofiary, od-
mawianie codzienne oficjum za zmarłych i całego różańca oraz inne umartwienia. Szczególną troską ma się
otoczyć tych, którzy poginęli w czasie nieustannych wojen, częstych epidemii i różnych klęsk, jak i tych, którzy
SA pozbawieni wszelkiej zgoła pomocy wiernych

‖.

T. ROGALEWSKI, Stanisław Papczyński…, 226-231.

Przepis ten mógł pochodzić z inspiracji o. Papczyńskiego albo zgadzał się z jego zamiarami. Na ten temat

dodatkowe  światło  rzuca  uświadomienie  sobie  elementarnych  danych  o  dziejach  tego  oficjum  i  jego
obowiązywalności w XVII w. Właściwe oficjum za zmarłych, wywodzące się ze starochrześcijańskiej praktyki
modłów w określone dni po śmierci zmarłej osoby, powstało w VIII w. w ośrodkach klasztornych. Na przełomie
X/XI  w.  stało  się  powszechną  i  obowiązkową  codziennie  praktyką  w  klasztorach  i  kapitułach.  Obowiązek
codziennego sprawowania tego oficjum zniósł św. Pius V (Breviarium Romanum, 1568). Od tej pory w chórze
(!) należało je odmawiać  w poniedziałki Adwentu i W. Postu, w pierwszy dzień każdego miesiąca (nie zajęty
przez  inne  oficjum,  a  jeśli  byłby  zajęty,  to  następnego  dnia)  oraz  w  niektóre  wigilie  i  dni  kwartalne.  Papież
jednak usilnie zachęcał do praktykowania tej modlitwy w odmawianiu poza chórem, nadając odpust 100 dni za
każdorazowe  jej  odmówienie  w  dni  wyżej  wymienione.  Obowiązek  odmawiania  „Officium  defunctorum"  w
chórze  zniósł  dopiero  św.  Pius  X  (rubryki  z  1913  r.  na  podstawie  bulli  z  1911  r.).  Na  oficjum  składały  się
początkowo  tylko  laudesy  i  nieszpory,  od  XIV  w.  także  matutinum.  Trzy  modlitwy  w  ciągu  dnia  i  kompleta
doszły  w  1913  r.,  kiedy  „officium  defunctorum",  dotąd  o  charakterze  wotywnym,  a  więc  stale  dodawane  do
oficjum dnia, także w dniu 2 XI, teraz — wypierając je — samo stało się oficjum dziennym w doroczne święto
wspomnienia zmarłych.

K.J. KRZYŻANOWSKI, O powrót do idei…, 27. Zapis w księdze protokołów sporządził o. Aleksy

FISCHER (zm. 1782) na podstawie nie istniejących dziś pamiętników o. Papczyńskiego; występuje w nim nawet
konkretna data (11 lutego 1676) jako termin określenia „celu szczegółowego Zgromadzenia

‖.

S. PAPCZYŃSKI, Scripta historica…, 12: Fratribus meis /…/solidum sine labe Conceptae Virginis cultum,

ferventem Defunctis opitulationem /…/ maxime et instantissime, recomendo. Tym razem w miejsce znanego
nam wyrazu ―suffragium

‖ występuje nowy termin ―opitulatio‖, równoznaczny z poprzednim. „Cultus

solidus

‖ może oznaczać cześć nieustanną (stałą) i mocną, która angażuje także serce. Por. p. 6 w Test. II

(1699/1701), Scripta historia…,136.

Rękopis w Bibl. Sem. Duch. w Lublinie, sygn. 523, zob. k. 176—185. Opis rękopisu oprac. H. D. WOJTY-

SKA, Katalog rękopisów Biblioteki Seminarium Duchownego w Lublinie, Lublin 1972. – Szczegółową analizę
wymienionych rozważań przeprowadził T. ROGALEWSKI, Teologiczne podstawy życia chrześcijańskiego w
nauczaniu założyciela i odnowiciela zgromadzenia księży Marianów, Lublin-Warszawa 1997, 138-145.

Stanislaus a Jesu Maria PAPCZYŃSKI, Templum Dei Mysticum, Cracoviae 1675, 173 i 193. Dziełko to było

wydane także w Warszawie w 1741 i 1747 r..

C. J. KRZYŻANOWSKI, Stanislaus a Jesu Maria Papczyński. Magister studii perfectionis…, 498-500.

Spór doktrynalny w XVI w. na temat czyśćca znalazł swój wyraz w pismach m.in. Stanisława

Lutomierskiego  i  Marcina  Krowickiego  ze  strony  protestantów  oraz  Andrzeja  Zebrzydowskiego  i  Marcina  z
Klecka ze strony katolickiej. Echo tego sporu brzmi także w pismach z XVII i XVIII w. (zob. niżej przypis 29).
Przykładem może być małe dziełko wydane przez jezuitów w Wilnie w 1700 roku pt. Odpowiedź na częste owe
pytania: gdzie to napisane jest? katolicka i gruntowna, dyssydentska zaś fałszywa albo płocha.  Autor omawia
m.in. dwie kontro-wersje, o czyśćcu (s.179-187) i o pomocy zmarłym (s. 187-191). Wymienia następujące formy
i rodzaje pomocy: Ofiara Mszy św., modlitwy, jałmużny, posty, pielgrzymowanie i inne uczynki dobre. Ich sens
uzasadnia odpowiednimi wersetami biblijnymi (zob. s. 187).

Zob. J. TAZBIR, Świt i zmierzch polskiej reformacji, Warszawa 1956, s. 152, 155 nn, 185, 190 n. — Por.

monograficzne opracowania A. Kossowskiego i J. Łukaszewicza na temat protestantyzmu w XVI i XVII w. w
Lublinie i Lubelskiem, na Wołyniu i w Poznaniu.

H. D. WOJTYSKA, Studia nad rękopisami nowożytnymi Biblioteki Seminarium Duchownego w Lublinie.

„Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne

‖ 25 (1972) 210, 218 i 221 n. - Por. M. BEDNORZ, Jezuici a religijność

polska (1564—1964), „Nasza Przeszłość

‖ 20 (1964) 169.

E. JARRA, Myśl społeczna o. Stanisława Papczyńskiego Założyciela Marianów, Stockbridge, Massachusetts

(USA) 1962, 16, 27 n. - Por. G. KAROLEWICZ, Poglądy społeczne Stanisława Papczyńskiego. (Maszynopis
rozprawy doktorskiej napisanej na Uniwersytecie Warszawskim), Warszawa 1964, 35.

S.M. SYDRY, Czcigodny sługa…, 228.

Zob. Norma vitae et alia scripta…, 34: parochos in laboribus ecclesiasticis humiliter adiuvare (I.3). Por. S.

M. SYDRY, Czcigodny sługa…, 226, gdzie jest podany fragment pisma bpa Hieronima Wierzbowskiego,
admini-stratora generalnego diecezji poznańskiej (20 III 1699): „Instytut ten jest założony powagą biskupią w
tym celu, aby wspierał zmarłych, pozbawionych pomocy, codziennymi modłami i odprawianiem mszy św. oraz
aby niósł pomoc proboszczom w pracy duszpasterskiej, zwłaszcza w nauczaniu ludu początków wiary

‖.

Zob. B. KUPIS, Niedoceniony podręcznik retoryki Stanisława Papczyńskiego, Warszawa-Lublin 2006. –

S.M. SYDRY, Czcigodny sługa, 177.

J. PIETRUSIŃSKI, Sługa Boży o. Stanisław Papczyński w wizerunkach malarskich oraz pomniki związane z

miejscami jego urodzin i śmierci. (Album fotokopii z opisem w maszynopisie, w posiadaniu Archiwum Księży
Marianów w Warszawie na Stegnach), Warszawa 1963; To samo pod zmienionym tytułem i z datą 15 marca
1964 roku, w: „Immaculata

‖ nr 12 (505) 2006, s. 19-31. - B. KONOBRODZKA, Obrazy z kościoła parafialnego

pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła w Skórcu (k. Siedlec), „Immaculata

‖ 1971 nr 81/82, s. 21-22. - Do liczby

34 zaliczono także obraz z kościoła św. Pawła  w  Lublinie;  w 1950 r. namalował  go  Adam Demont,  wyznania
ewangelickiego.  –  Obecnie,  w  okresie  przygotowań  do  beatyfikacji,  powstają  nowe  obrazy,  m.in.  Andrzeja
Rzepkowskiego z Lublina, lecz tu je pomijamy.

Zob. S.M.SYDRY, Organizacja Zgromadzenia…, fotografia obrazu, po s. 148.

Zob. S.M. SYDRY, Czcigodny sługa…, 172 (fotografia obrazu).

S.M. SYDRY, 200-201. – Kapitule przewodniczył delegat biskupa, ks. Mateusz ILLMSTADT z instytutu

księży komunistów, kanonik warszawski, ówczesny dziekan i prepozyt kalwaryjski w latach 1683-1690. Zob. M.
PISARZAK, Religijne dzieje Góry Kalwarii, „Wiadomości Archidiecezji Warszawskiej

‖ 76 (1986) 235.

M. PISARZAK, Religijne dzieje…, 230.

***

MYŚLI O ŚMIERCI

 Nie mamy tutaj trwałego miasta ,lecz szukamy przyszłego" /Św. Paweł Apostoł/

 "Bądź pochwalony Panie ,przez naszą siostrę śmierć cielesną" / Św. Franciszek z

Asyżu/

 "Śmierć jest wejściem na kolana Ojca" /Św. Katarzyna ze Sieny/

 "Nie przyjdzie po mnie śmierć, lecz dobry Bóg" /Św. Teresa z Lisieux/

 "Co czyniliby zmarli, gdyby mogli powrócić do życia" / Św. Kamil Lellis/

 "Czemu śmiertelnik niemógłby żyć wiecznie, skoro umarł za niego odwieczny Bóg"

/Św. Augustyn/

 "Nie boję się śmierci, nie wzbraniam się żyć" /Św. Marcin z Tours/

 "Płonę z tęsknoty ,by ujrzeć mojego Zbawiciela" /Św. Brygida/

 "Czemu się nie pisze książek o pociesze śmierci" /Św. Jan Vianney/

 "Dajcie śmierci do ręki złoty klucz, a nie kosę" /Św. Karol Boromeusz/

MODLITWA ZA ZMARŁYCH

Bożę, Twoje dni trwają bez końca,

a Twoje miłosierdzie jest bez granic.

spraw byśmy zawsze pamiętali,

że nasze życie jest krótkie,

a godzina śmierci przed nami zamknięta,

Prosimy Cie, daj nam łaskę,

abyśmy z mocną wiarą,

z pełną pociechy nadzieją,

oraz w doskonałej miłości

doszli szczęśliwie do Twojego królestwa,

Przez Chrystusa Pana naszego. Amen.