Niedzielne dziecko- Ingmar Bergman

tytuł: "Niedzielne dziecko"
autor: Ingmar Bergman
przeło

yła: Halina Thylwe

Prószy

ski i S-ka

Warszawa 1994

* * *

I

Pami

tam,

e stosunek babci i wuja Carla do naszego domu letniskowego był

wyj

tkowo krytyczny, ale z ró

nych powodów. Wuj - cho

uchodził za lekko

pomylonego, wiedział niejedno - stwierdził,

e nie jest to

aden dom, willa te

nie, a ju

z cał

pewno

nie da si

tego nazwa

mieszkaniem. Ów fenomen

architektury mo

na byłoby ewentualnie uzna

za kompozycj

poustawianych obok

siebie i jedna na drugiej czerwonych skrzy

. Zdaniem wuja przypominał troch

gmach Opery Sztokholmskiej.

A wi

c kilka pomalowanych na czerwono skrzy

z białymi w

głami, ozdobionych tu

i ówdzie białymi gzymsami. Na parterze okna wysokie i przewiewne, na pi

trze

takie jak w poci

gu - szczelne, ale za to nieotwieralne. Dach kryła zniszczona,

połatana papa. W czasie ulewnego deszczu woda spływała po

cianie górnej

werandy do pokoju mamy. Tapeta w kwiaty była w tym pokoju odklejona i
odstawała. Owa zbieranina skrzy

spoczywała na dwunastu głazach. Mi

dzy jej

doln

ęś

a nierównym, wyboistym podło

em powstała w ten sposób mniej

cej

siedemdziesi

ciocentymetrowa przestrze

. Poniewierały si

tam siwe, omszone

drwa, stare wiklinowe krzesła, trzy zardzewiałe garnki o niezwykłych
kształtach, kilka worków cementu, łyse opony samochodowe, blaszana wanna ze
zdezelowanymi sprz

tami kuchennymi, sterty zwi

zanych drutem gazet. Zawsze si

tam wyszperało co

ciekawego. Wła

enie pod dom było wprawdzie zabronione, matka

obawiała si

chyba,

e si

pokaleczymy zardzewiałymi gwo

dziami albo,

e zwali

na nas cały ten kram, ale...

Przybytek, czy jak to nazwa

, zbudował pastor zielono

tkowców, Frithiof

Dahlberg. Chciał zapewne przebywa

jak najbli

ej swojego Boga i Pana. Dlatego

obrał sobie miejsce góruj

ce nad Dufnas.

Kupił taras pod skał

i oczy

cił grunt. Najprawdopodobniej pastor Dahlberg

lał,

e Pan, doceniwszy jego zamysł, ze

le na

i jego synów wiedz

o sztuce

stawiania domów, której im nie dostawało. Czekaj

c na inspiracj

, wzi

li si

pracy. Po pi

ciu latach najró

niejszych przeciwno

ci losu, w czerwcu 1902 roku,

dzieło pastora było gotowe. Podziwiaj

cy przybytek członkowie zboru doszukali

w nim pewnych podobie

stw do arki Noego. Noe te

nie był cie

, tylko -

dokładnie rzecz ujmuj

c - odrobin

zapijaczonym szyprem barki kursuj

cej po

Eufracie, a dzi

ki wiedzy jak

dał mu Pan, zbudował pojemn

łód

, zdoln

przetrzyma

znacznie dotkliwsze ciosy ni

te, na które mogła by

nara

ona

skromna siedziba pastora Dahlberga.

Niektórzy wierni uwa

ali,

e górna południowa weranda ze szczodrym widokiem na

dolin

, rzek

i wrzosowiska jest odpowiednim miejscem na oczekiwanie s

ostatecznego, kiedy to nad granie opodal Gangbro i Basny przyszybuj

anioły

Apokalipsy.

Tu

poni

ej siedziby głównej niezmordowany pastor wzniósł rzadkiej urody

szeregowiec. Składał si

on z siedmiu cel, przykrytych jednym dachem. Do ka

dej

prowadziły nieszczelne zielone drzwi. Przypuszczalnie przemieszkiwali tutaj
go

cie, kilka dni, a mo

e tygodni, by wspóln

modlitw

i pie

niami umocni

w swej i tak ju

niezachwianej wierze. Szeregowiec, niekonserwowany i

nieremontowany, mocno podupadł i słu

ył obecnie za siedlisko flory i fauny.

Podłog

bujnie zaległa trawa, z okna wychylała si

brzoza. Lewe skrzydło obj

w posiadanie troskliwy borsuk Einar z rodzin

, w innych celach grasowały le

myszy. Na jaki

czas pokoik z brzoz

przywłaszczyła sobie sowa, ale si

niestety stamt

d wyprowadziła. W najobszerniejszym pomieszczeniu harcowały

półdzika ruda kocica o zło

liwym pysku i sze

cioro potomstwa. Tylko matka nie

bała si

zbli

do tej bestii. Miała szcz

ęś

liw

do kwiatów i zwierz

t i

broniła naszej mena

erii przed wszelkimi zakusami Maj i Lalli, które zajmowały

dwie

rodkowe cele. Lalla prowadziła kuchni

, a Maj była dziewczyn

wszystkiego po trochu. Wi

cej o nich potem.

Cało

ci dopełniał przesadnie du

y, wal

cy si

wychodek, którego surowe,

niemalowane

ciany pyszniły si

na skraju lasu. Było w nim miejsce dla czterech

osób; z nieoszklonego okienka w drzwiach roztaczał si

wspaniały widok na

Dufnas, na skrawek zakola rzeki i na kolejowy most. Otwory ró

niły si

wielko

: mały, mniejszy, malusie

ki i tyciute

ki. W tylnej

cianie, na dole,

znajdowała si

niewielka klapa, teraz rozchwierutana i nie do zamkni

cia.

Ilekro

Maj i Linnea wpadały do wychodka na krótk

pogaw

i małe siusiu,

pobierałem z bratem najwcze

niejsze nauki z kobiecej anatomii. Patrzyli

my i

zdumiewali

my si

. Nikt ani pomy

lał o łapaniu nas na gor

cym uczynku. Nigdy

nie przyszło nam do głowy studiowa

od dołu ojca, matk

czy opasł

ciotk

Emm

Nawet w pokoju dziecinnym obowi

zuje niepisane tabu.

Umeblowanie przybytku było heterogeniczne. Pierwszego lata matka załadowała
cały wagon sprz

tami nie od pary, pochodz

cymi z plebanii w mie

cie. Babcia

dorzuciła to i owo ze strychu i piwnicy w Varoms. Matka dumała i planowała,
uszyła zasłonki, utkała dywan i okiełznała t

cudaczn

zbieranin

najró

niejszych, wzajem sobie nienawistnych elementów, tworz

c harmonijn

cało

ść

. Pokoje, tak jak je pami

tam, tchn

ły przytulno

. Wła

ciwie w tym

osobliwym dziele pastora Dahlberga czuli

my si

lepiej ni

w wielkopa

skim,

wysmakowanym Varoms babci, poło

onym kwadrans drogi piechot

przez las.

Wspomniałem na pocz

tku,

e wuj Carl dosy

krytycznie oceniał "t

melin

, która

nie jest domem". Babcia te

nie była zachwycona, ale z innych powodów. Mamin

decyzj

wynaj

cia majstersztyku Dahlberga uwa

ała za cichy, acz oczywisty bunt.

Latem przywykła do obecno

ci dzieci. Dlatego tolerowała odwiedziny zi

ciów i

synowych. Tego lata urz

dowała w Varoms z wujem Carlem, który z ró

nych

przyczyn, zwłaszcza finansowych, nie mógł si

nijak temu przeciwstawi

. Wujowie

Nils, Folke i Ernst wyjechali z rodzinami do zagranicznych kurortów. Tak wi

babcia została z wujem Carlem i dwiema podstarzałymi słu

Ŝą

cymi, Siri i Alm

które niech

tnie ze sob

rozmawiały, mimo

e pracowały razem przeszło

trzydzie

ci lat. Lalla, te

z babcinego sztabu, nieoczekiwanie doszła do

wniosku,

e mama potrzebuje wszelkiej mo

liwej pomocy, i na pocz

tku czerwca

przeniosła si

do Dufnas, gdzie w prymitywnych warunkach wyczarowywała

przepyszne klopsiki i niezrównane pieczone szczupaki. Lalla znała mam

od jej

młodzie

czych lat i była wobec niej niezłomnie lojalna, owa lojalno

ść

budziła

jednak strach. Matka wła

ciwie nikogo si

nie bała, ale zdarzały si

dni, kiedy

nie miała odwagi wej

ść

do kuchni, by spyta

Lall

, co upichci na obiad.

Podwórko było okr

głe i wy

wirowane, po

rodku widniała kolista plama trawy ze

szcz

tkami przerdzewiałego zegara słonecznego. Przed kuchni

panoszyła si

imponuj

ca plantacja rabarbaru, a wszystko razem opasywała nieco zmierzwiona,

jeszcze nie

ta ł

ka, której jakie

sto metrów dalej kładły kres nadw

tlony

płot i

ciana lasu. Las, g

sty i zaniedbany, podpełzał stromym zboczem pod

skał

, urwisko pochylało si

troch

, co podczas burzy m

ciło si

echem. Szaro-

ró

owa góra kryła w sobie gł

bok

grot

, mo

liw

do zdobycia po

miertelnie

niebezpiecznej wspinaczce. Nie wolno si

było do niej zbli

, dlatego n

ciła.

Gór

okalał płytki kamienisty potok; wij

c si

wzdłu

naszego płotu, nikn

gdzie

pod polami, by na północ od Solbacki poł

czy

z rzek

. Latem prawie

całkowicie wysychał, wiosn

rwał, zim

szemrał mrocznie i niespokojnie pod

cienkimi powłokami szarego lodu, a w porze jesiennych deszczów

piewał wysoko,

niejednostajnie. Woda była czysta i zimna. W zakolach tworzyły si

gł

bokie

bajorka, raj dla strzebli, czego

w rodzaju uklei,

wietnej przyn

ty na sznury

haczykowe do w

dkowania w rzece lub Svartsjon. Na zboczu opodal poro

tej

poziomkami ziemnej piwniczki marniał s

dziwy sad, wci

ąŜ

rodz

cy sercówki i

jabłka. Stroma le

cie

ka prowadziła do Berglundów, wła

cicieli najwi

kszego

gospodarstwa w Dufnas. Stamt

d brali

my mleko, jaja, mi

so i inne niezb

dne

wiktuały.

W

ska dolina, urwiste skały, puszcza, rw

cy potok, pagórkowate pola i gł

boko

wrzynaj

ce si

w parów koryto rzeki, pos

pnej i zwodniczej, wrzosowiska i

granie stanowiły krajobraz mało romantyczny, dramatyczny i niepokoj

cy. Natura

nie była ani

yczliwa, ani zbyt szczodra. Owszem, rosły tam poziomki, konwalie,

zimoziół, słodkie le

ne dary lata, ale sk

po, rozwa

nie. Kaskady kolczastych

malin, burze ogromnych, ostro pachn

cych paproci na stokach, miliony pokrzyw,

umarłe drzewa, wiatrołomy, głazy porozrzucane przed wiekami przez olbrzymów,
truj

ce bezimienne grzyby o napawaj

cych strachem wła

ciwo

ciach. Przez

dziewi

ęć

letnich miesi

cy mieszkali

my w dahlbergowym przybytku, który

przycupn

ł pod urwiskiem opodal puszczy, opanowuj

cej stopniowo ł

i malutki

trawnik. Gdy z południowego wschodu nadci

gała nawałnica i od rozległych

wrzosowisk za rzek

gnał wicher, sklecone do kupy czerwone skrzynie

trzeszczały, w nieszczelnych oknach gwizdało i zawodziło, a zasłony wydymały
si

złowieszczo. Jaki

admirator dzieci wmówił im,

e sprzyjaj

cy podmuch

uniesie Dahlbergówk

w powietrze i posadzi j

na skale. Razem z rodzin

Bergmanów, z le

nymi myszami i mrówkami. Tylko mieszka

cy szeregowca, borsuk

Einar, Lalla, Marta i Maj mieli wyj

ść

z tego cało. Nigdy do ko

ca w to nie

wierzyłem, ale kiedy zrywała si

straszliwa wichura, skwapliwie wskakiwałem do

łó

ka Maj i prosiłem, by czytała mi co

z "Allt for Alla" lub z "Allers

Familjejournal".

Ju

wtedy miałem kłopoty z rzeczywisto

. Granice były zamazane i wyznaczali

je doro

li. Widziałem i słyszałem: tak, oczywi

cie, to jest niebezpieczne, a to

bezpieczne. Nie ma

adnych duchów, nie b

głupi, nie ma upiorów, demonów ani

trupów, które w biały dzie

pokazuj

tu czy tam, rozdziawiaj

c krwawe usta,

nie ma trolli ani wied

m. Tymczasem we wsi, u Andersa-Pera, w chatynce o

zabitych gwo

dziami oknach,

yła w zamkni

ciu okropna starucha. Zdarzało si

e przy pełni ksi

ęŜ

yca nocn

cisz

przeszywał nagle jej ryk, dobrze słyszalny w

całej wiosce. Skoro nie było duchów, dlaczego Maj opowiadała o zegarmistrzu z
Borlange, który powiesił si

przy le

nej drodze na wzgórzu obok Berglundów?

Albo ta dziewczyna, która utopiła si

pewnej zimy w Gimmenie i wypłyn

ła na

przedwio

niu przy mo

cie kolejowym z brzuchem pełnym w

gorzy? Sam widziałem,

jak j

nie

li, miała na sobie czarny płaszcz i jeden zimowy but, drugiego nie

było; sterczał tylko nagi piszczel. Straszyła, spotykałem j

w snach, czasem na

jawie i wcale nie w ciemno

ciach. Dlaczego ludzie mówi

e nie ma duchów,

dlaczego si

miej

i kr

głowami, nie, Puniu, mo

esz by

zupełnie spokojny,

duchów nie ma, dlaczego tak mówi

, a potem z pasj

rozprawiaj

o czym

, co

kogo

o zbyt zaludnionej wyobra

ni napawa prawdziwym wstr

tem.

Teraz wypadałoby - króciutko - opowiedzie

o Konflikcie. Wtedy, czyli latem

1926 roku, istniał dokładnie od szesnastu lat. Jego

ródłem stało si

wej

cie

studenta teologii Erika Bergmana do rodziny Akerblomów w charakterze przyszłego
mał

onka starannie chronionej córki. Pani Annie nie podobał si

ten zwi

zek i z

niemałym samozaparciem postanowiła przedsi

wzi

ąć

stanowcze kroki. W gruncie

rzeczy kandydat na pastora powinien stanowi

marzenie niejednej te

ciowej:

ambitny, dobrze wychowany, schludny i do

ść

postawny. W dodatku z perspektyw

stabilnej pa

stwowej posady. Pani Anna miała jednak oko. Pod nienagann

powierzchowno

dostrzegła co

całkiem innego: chimeryczno

ść

, nadwra

liwo

ść

porywczo

ść

, nagły chłód emocjonalny. Poza tym dobrze znała swoj

córk

, jasnego

i odrobin

rozpieszczonego beniaminka rodziny. Karin była ogromnie uczuciowa,

ywa, bystra, niezwykle wra

liwa i jako si

rzekło, rozpieszczona. Pani Anna

uwa

ała,

e jej dziewczynka potrzebuje m

ęŜ

czyzny dojrzałego, naturalnie

uzdolnionego, o twardej, acz troskliwej r

ce. Taki wła

nie młodzieniec kr

cił

koło rodziny, docent historii religii, Torsten Bohlin. Wszyscy si

zgadzali,

e Torsten i Karin stanowi

idealn

par

i rodzice ufnie oczekiwali

na deklaracj

z ich strony. Zreszt

Erik Bergman i Karin Akerblom byli dalekimi

kuzynami, co dodatkowo czyniło t

kombinacj

zbyt ryzykown

. W linii Bergmanów

kryła si

tak

e pewna trudna do zdefiniowania, dziedziczna choroba, atakuj

kapry

nie i straszliwie; stopniowo post

puj

cy zanik mi

ęś

ni nieuchronnie

prowadził do ci

ęŜ

kiego inwalidztwa i przedwczesnej

mierci.

Anna Akerblom uznała wi

e Erik Bergman nie jest odpowiednim kandydatem na

ęŜ

a dla jej córki.

Podobnego zdania był Johan Akerblom, ale z innych powodów. Ów stary chorowity
człowiek kochał swoj

jedynaczk

gor

oddan

miło

. Ka

dy konkurent, czy

to prawdziwy, czy urojony, wydawał mu si

nienawistny. Staruszek pragn

ł jak

najdłu

ej zatrzyma

swój promyczek sło

ca dla siebie. Karin odwzajemniała

ojcowsk

miło

ść

czuł

, cho

nieco roztargnion

tkliwo

Kiedy silna wi

ęź

emocjonalna dwojga młodych stała si

czym

oczywistym, pani

Anna przyst

piła do radykalnych, mniej lub bardziej przemy

lanych działa

Zainteresowani t

kwesti

mog

ąć

po szczegółowy dokument zatytułowany

"Dobre ch

ci".

* Erik Bergman nie bez przyczyny czuł si

odepchni

ty i

le traktowany. Mi

dzy

nim a przyszł

ciow

dochodziło do powa

nych zatargów. Marcin Luter gdzie

powiedział,

e trzeba ostro

nie dobiera

słowa, "poniewa

tych, które wyfrun

nie sposób pochwyci

za skrzydła". Domy

lam si

e w pierwszych latach padło

ich wiele. Erik Bergman, dra

liwy, nieufny i pami

tliwy, o wyimaginowanej lub

rzeczywistej krzywdzie nigdy nie zapomniał i nigdy jej nie wybaczył.

Karin Akerblom była pod wieloma wzgl

dami córk

swojej matki. Daj

c wyraz

swojej nieugi

tej woli, zdecydowała: sp

dzi

ycie z Erikiem Bergmanem. W ko

dopi

ła swego i przyszły pastor, cho

niech

tnie, został zaakceptowany.

Od chwili ogłoszenia zar

czyn pogrzebano wszelkie otwarte przejawy konfliktu.

Ton stał si

wyrozumialszy,

yczliwie uprzejmy, czasem nawet serdeczny, dobrze

grano swoje role. Nic nie mogło zakłóci

familijnej wspólnoty.

Nienawi

ść

i gorycz istniały nadal, niewidoczne, uwewn

trznione. Dawały o sobie

zna

w zdaniach rzucanych mimochodem albo w nagłej ciszy, w ledwie

dostrzegalnych reakcjach, w braku u

miechu lub w u

miechach wymuszonych.

Wszystko to razem, niezwykle wyrafinowane, nie wykraczało poza

le wytyczone

granice chrze

cija

skiej wyrozumiało

ci.

Jedn

z utajonych komplikacji stanowiły wakacje. Jak je zorganizowa

? Gdzie

pastor z rodzin

dzie sp

dza

urlop? Matka w dzieci

stwie i młodo

nieodmiennie wyje

ała do serca Dalarny, do domu swoich rodziców. Uznała za

rzecz oczywist

e jej wybranek tak jak ona polubi Varoms i Dufnas. Erik

Bergman podporz

dkował si

temu bez słowa, poniewa

chciał zadowoli

swoj

młod

mał

onk

. Potem przyszły na

wiat dzieci i dobrze si

czuły u babci. Gdy

idylla si

cementowała, coraz bardziej uwyra

niały si

przemilczenia i

uprzejmo

ść

, cisza i mimowolne słowa.

Z czasem, mo

e zbyt pó

no, Karin Bergman zdała sobie spraw

e wszystko

zmierza ku katastrofie. Pewnego lata m

ąŜ

nie przyjechał, wymówił si

konieczno

przyj

cia zast

pstwa za chorego koleg

. Innym razem Erik Bergman

bawił z nimi tylko około tygodnia, reszt

czasu strawił na pieszej wycieczce z

kilkoma przyjaciółmi. Kiedy indziej nieoczekiwanie zachorował i musiał sp

dzi

urlop w go

cinnym Mossebergu, troskliwie piel

gnowany przez dobrodziejk

rodziny, niesamowicie bogat

Ann

von Sydow.

Matka zdała sobie zatem spraw

, cho

dopiero po jakim

czasie,

e trzeba co

zrobi

. Wynaj

cie przybytku Dahlbergów było kompromisem i cich

pro

przebaczenie. Dom, jak wspomniałem, le

ał w odległo

ci spacerowej od Varoms.

Rodzina Bergmanów miała by

rodzin

tak

e podczas urlopów ojca. Celebrowanie

niedzielnych obiadów w Varoms i nagłe, zazwyczaj niezapowiadane, wizyty babci w
prymitywnym letnisku Bergmanów niosły ze sob

nieuniknione komplikacje.

Matka dokonała niełatwej przeprowadzki z humorem. Nieoczekiwanie przyszła jej z
pomoc

stara Lalla, która w lecie opu

ciła swój wygodny pokoik za kuchni

Varoms i zamieszkała u nas, w prymitywnym szeregowcu. Matka, jej ulubienica,
zasłu

yła sobie na wszelk

niezb

pomoc. Ten do

ść

oczywisty odruch

wstrz

ł babci

niemal w równym stopniu, co bunt córki.

Matka doczekała si

znikomego uznania za swój wyczyn. Kiedy ojciec zawitał do

Dufnas tu

przed moimi ósmymi urodzinami, był niespokojny, roztargniony i

przygn

biony.

II

Stacja kolejowa w Dufnas składa si

z czerwonego budynku o białych w

głach,

wychodka z napisem "M

ęŜ

czy

ni i Kobiety", dwóch semaforów, dwóch torów

przetokowych, magazynu towarowego, wybrukowanego peronu i ziemnej piwnicy.
Zawiadowca Ericsson mieszka na pi

terku czerwonego budynku z chor

na tarczyc

. Pu wła

nie sko

czył osiem lat i mama z babci

ciły go na stacj

samego. Ericssona nikt nie spytał o zdanie, traktuje jednak swojego młodego
go

cia z roztargnion

uprzejmo

. Jego biuro przesi

kni

te jest fajkowym

dymem, linoleum zalatuje st

chlizn

. Na szybach brz

senne muchy, od czasu

do czasu terkoce telegraf, wypluwa papierow

tasiemk

poznaczon

kropkami i

kreskami. Ericsson pochyla si

nad du

ym biurkiem i co

pisze w podłu

nej

ksi

ąŜ

ce z czarnymi okładkami. Potem sortuje listy przewozowe. Od czasu do czasu

kto

puka w okienko w poczekalni i kupuje bilet do Repbacken, Insjon, Larsbody

lub Gustavs. Cisza jest jak wieczno

ść

i z pewno

równie dostojna.

Pu wchodzi nie zapowiedziany. Mały, uderzaj

co szczupły, wr

cz chudy, bardzo

krótko obci

ty ("na pieczark

"), strupy na prawym kolanie. Poniewa

jest koniec

lipca, w to sobotnie popołudnie ma na sobie zniszczone sandały, spran

koszul

z obci

tymi r

kawami i spodenki, spod których wystaj

kalesony. Przytrzymuje je

skautowski pas, na pasie wisi finka. Trudno si

zorientowa

, o czym Pu my

li.

Jego spojrzenie jest nieco senne, policzki dzieci

co okr

głe, wpółotwarte usta,

prawdopodobnie polipy.

Wita si

układnie: dzie

dobry, wujku Ericsson. Wujek Ericsson zerka w swoj

czarn

ksi

ąŜ

i szybko podnosi wzrok, fajka skwiercz

c wypuszcza mały

obłoczek: dzie

dobry, paniczu Bergman.

Pu wdrapuje si

na wysoki trójno

ny stołek przy telegrafie

- Ojciec przyje

a poci

giem o trzeciej.

- Ach, tak.

- Powitam go. Mama i Maj przyjd

pó

niej. Maj na pewno odbierze przesyłk

towarow

- Aha.

- Ojciec był w Sztokholmie i wygłaszał kazanie dla króla i królowej.

- Szykownie.

- A potem został zaproszony na obiad.

- Przez króla?

- Tak, przez króla. Ojciec jest starym przyjacielem króla i królowej. Zwłaszcza
królowej. Udziela jej dobrych rad i tak dalej.

- To dobrze.

- Król i królowa nie poradziliby sobie bez ojca.

Nast

puje długa pauza. Wujek Ericsson zapala gasn

fajk

. Mucha dogorywa w

spiekocie okna. Tłusty dropiaty kot przeci

ga si

, prostuje przednie łapy,

mruczy. Potem robi kilka chwiejnych kroków po zagraconym stole, pod oknem i
wali si

na "Szwedzkie poł

czenia komunikacyjne". Pu mru

y oczy. Nad torami i

rosłymi brzozami wisi białe pal

ce sło

ce. Z tyłu, na

lepym torze,

pi mała

lokomotywa przetokowa, do której przyczepiono kilka wagonów z drewnem.

- My

e królowa kocha si

w moim ojcu.

- Aha, no, prosz

Nie robi to na wujku Ericssonie szczególnego wra

enia, jest zaj

ty listami

przewozowymi, co

nie zgadza, liczy je raz po raz i układa w dwóch kupkach:

tna

cie, szesna

cie, siedemna

cie, osiemna

cie. Kto

puka w okienko w

poczekalni. Wujek Ericsson zostawia fajk

w popielnicy, wstaje i otwiera

przeszklone okienko kasy. Dzie

dobry, dzie

dobry. O, dzisiaj a

do Rattviku?

Aha, a jutro do Orsy? Tak, tak. Dwa siedemdziesi

t pi

ęć

. Dzi

kuj

. Prosz

Słonecznie białym piaszczystym poboczem nadchodz

niespiesznie mama, Maj i brat

Dag. Mama jest w jasnej letniej sukience z szerokim paskiem podkre

laj

cym jej

tali

, i w

ółtym kapeluszu z du

ym rondem. Jak zwykle pi

kna, bodaj

najpi

kniejsza na

wiecie, urodziwsza od Marii dziewicy i Lilian Gish. Maj ma

na sobie krótk

spran

sukienk

w niebiesk

kratk

, czarne po

czochy i czarne

zakurzone buciki z cholewkami. Dag, cztery lata starszy od Pu, wło

ył mniej

cej to samo co brat, tyle,

e kalesony nie wystaj

mu spod spodenek. Mama

wygl

da na lekko poirytowan

, co

mówi do Daga, marszczy czoło i u

miecha si

Dag kr

ci głow

, rozgl

da si

, spostrzega Pu za oknem i wskazuje na niego. Ach,

tak, oczywi

cie tu jeste

, mówi odrobin

rozgniewana mama, ale to jest jak w

kinie, trzeba si

domy

, co kto powiedział. Daje mu znak,

eby natychmiast

wyszedł. Do widzenia, wujku Ericsson.

W tym momencie dzwoni

cienny telefon. Dwa krótkie sygnały. Zawiadowca chwyta

słuchawk

. Halo, Dufnas. Kto

mówi: Z Lannhedenu trzecia pi

ęć

dziesi

t dwie.

Wujek Ericsson wkłada słu

bow

marynark

i czapk

z czerwon

kokardk

, z

niebieskiego stojaka przy drzwiach wyjmuje chor

giewk

i wychodzi na schody.

za nim sunie Pu. Podchodz

do semafora, który po chwili podnosi swoje

pasiaste, biało-czerwone rami

. Teraz poci

g mo

e wjecha

. Wujek Ericsson

salutuje mamie i Maj, potem maszeruje do jakiego

wozaka. Zamieniaj

kilka słów

i pokazuj

na magazyn towarowy.

Pu pilnuje semafora. Mama go woła, ale kiedy on nie słyszy albo udaje,

e nie

słyszy, kiwa tylko głow

i odwraca si

do Maj.

Ostre sło

ce przypieka magazyn, budynek stacji, tory, peron. Pachnie dziegciem

i rozgrzanym

elazem. Przy wiadukcie szemrze rzeka, nad poplamionymi rop

podkładami drga rozgrzane powietrze, kamienie wysyłaj

błyski. Cisza.

Oczekiwanie. Tłusty kot usadowił si

na drezynie. Parowozik przetokowy lekko

wzdycha. Pomocnik maszynisty Oscar rozpalił pod kotłem. Nagle zza zakr

tu przy

Langsjon wyłania si

poci

g, niemy kleks w bujnej zieleni ro

nie, po chwili

słycha

go coraz wyra

niej, pot

ęŜ

na dwuczłonowa lokomotywa z o

mioma wagonami

jest na mo

cie, dudni

zwrotnice, huk ogromnieje i serce Pu dygoce.

Lokomotywa syczy i dyszy, spod tłoków bucha para, ziemia dr

y, oto i wagony,

długie, eleganckie sztokholmskie wagony, krzycz

hamulce. Wujek Ericsson

salutuje maszyni

cie. Pu stoi skamieniały. Zawiadowca macha czerwon

chor

giewk

. Zgrzyt, łoskot, wszystko si

w jaki

niewytłumaczalny sposób

zatrzymuje i nieruchomieje, tylko lokomotywa st

ka. I st

ka. Chod

tu, Pu,

niecierpliwi si

matka. Lepiej jej posłucha

, kiedy odzywa si

takim tonem.

Ojciec wysiada na peron, jest do

ść

daleko, ale ju

zbli

a szybkimi du

ymi

krokami. Ma goł

głow

, cienkie włosy unosz

lekko. Płaszcz przerzucił

przez rami

, w prawej dłoni trzyma kapelusz, w lewej niesie czarn

zniszczon

teczk

, p

kat

od ksi

ąŜ

ek i tego co najniezb

dniejsze. Nie znosi podró

owa

tobołami, woli lekki baga

podr

czny. Matka i ojciec całuj

w policzek,

ółty kapelusz matki przekrzywia si

, u

miechaj

do siebie, teraz kolej na

Daga, wyci

ga dło

na powitanie, ojciec poklepuje go po karku, chyba zbyt mocno

i nie najczulej. Pu rozp

dza si

i z radosnym

miechem rzuca si

w ojcowe

ramiona. Ojciec momentalnie si

rozpromienia, podnosi syna i przytula go. Matka

zaj

ła si

kapeluszem i płaszczem, Maj, dygn

wszy nie

miało, uwalnia pastora od

wypchanej teczki. Ojciec pachnie wod

po goleniu i cygaretkami, jego policzek

troch

drapie. Daj mi buziaka, mówi ojciec, i Pu wyciska siarczystego całusa na

ojcowym uchu.

Wujek Ericsson daje znak do odjazdu. Lokomotywa wyrzuca czarne kł

by dymu, koła

buksuj

, wreszcie łapi

przyczepno

ść

, trzaskaj

drzwi i drzwiczki. Podnosi si

rami

semafora i poci

g coraz

wawiej toczy si

ku wiaduktowi. Na zakr

cie przy

Varoms lokomotywa gwi

e, po czym znika w lesie.

- Czy musimy wraca

do domu? - niepewnie pyta Dag władz

rodzicielsk

Nie, ale

d mówi mama i u

miecha si

pospiesznie, pytanie Daga jest bowiem

mało stosowne. Nie, prosz

bardzo. Tylko nie spó

niajcie si

na obiad. Masz

przecie

zegarek, krótko ucina ojciec. Popsuł si

, przyznaje Dag, ale mog

spyta

o godzin

. Ku

nia le

y kilkaset metrów na północ od stacji. To wysoki,

ale w

ski,

le zbudowany czerwony drewniany dom. Ku

nia mie

ci si

na parterze,

na pi

trze, w dwóch pokojach z obszern

kuchni

mieszkaj

kowal Kowal, jego

ona Helga i pi

cioro dzieci w ró

nym wieku i wydaniu. Jonte jest rówie

nikiem

Pu, a Matsen Daga. Wszystko, co otacza rodzin

Kowali, jest brudne, obskurne i

ubogie, ale, o ile pami

tam, humoru tam nie brak. Dlatego ci

gnie nas na

podwórko przy ku

ni. Kowal Kowal wygl

da jak kirgizki wódz, postawny i

niady,

jego rosła

ona nosi

lady dawnej urody. Nie ma zbyt wielu z

bów, cz

sto si

jednak

mieje, zasłaniaj

c usta du

Ŝą

dłoni

. Cała rodzina jest czarna jak noc,

przynajmniej je

li chodzi o włosy i oczy. Najmłodsza pociecha ma cztery

miesi

ce i nazywa si

Desideria. Ma zaj

warg

Kiedy Dagowi i Pu udaje si

odł

czy

od komitetu powitalnego, ruszaj

pospiesznie na kategorycznie im zabroniony placyk zabaw za ku

. Matka uwa

e nie powinni si

zadawa

z dzie

mi Kowala. Babcia jest innego zdania, dlatego

mog

spotyka

. Kategoryczny zakaz dotyczy tylko jednego miejsca, do którego

nie wolno im si

zbli

. Oczka. Oczko to zbiornik wodny w okr

głym zagł

bieniu

pagórkowatych błoni, ci

cych si

od stromych le

nych zboczy po rzek

parowy. Wiosn

ma gł

boko

ść

przeszło dwóch metrów, latem jest znacznie płytsze.

W m

tnawej wodzie roi si

od kijanek i uklei, tu i ówdzie przemknie spasiona

płotka.

Wła

nie tego popołudnia odbywa si

bitwa morska. Dwie poka

ne skrzynie, nie

uszczelnione i wysmarowane dziegciem, z wymalowanymi na prowizorycznych
dziobach trupimi czaszkami to statek piracki i korsarz królowej El

biety. Brat

Pu, Dag, re

yseruje ow

wojenn

, a jednocze

nie ni

kieruje. Przydzielił

sobie rol

herszta piratów. Matsen jest generałem Archibaldem. Generał i pirat

sami prowadz

swoje jednostki. Na dany znak ruszaj

dy ze swojego brzegu i

machaj

domowej roboty wiosłami, płyn

co sił ku sobie. Zderzenie jak si

patrzy! Potem wojownicy popychaj

i szturchaj

wiosłami. Walka powinna

trwa

ęć

minut; czuwa nad tym starsza siostra Matsena Inga-Britta,

zaopatrzona w budzik rodziny Kowali. Ten, kto wleci do wody, przegrywa. Je

statek si

wywróci, pora

uznaje si

za sromotn

Bengt, Sten i Arne Frykholmowie z Missionsvillan trzymaj

stron

Daga. Wiecznie

zasmarkani i kaszl

cy chłopcy Tornqvistów dopinguj

Matsena. Mimo zapiekłej

wrogo

ci rodzinna solidarno

ść

wymaga,

eby Pu kibicował bratu. Walka, czego

na si

było spodziewa

, jest za

arta i po minucie rytuał pojedynku zamienia

w chaotyczn

nawalank

. Dag, straszliwie zawzi

ty, zwykł si

tłuc o byle

co. Kilka minut pó

niej przewraca statek Matsena, wyskakuje ze swojego i

rywale, zanurzeni po pier

w gliniastej wodzie, grzmoc

mier

ycie,

ostro zagrzewani do boju przez swoich zwolenników. Kiedy walka kompletnie
dziczeje, otwiera si

okno na pi

trze i Helga Kowal woła do nich,

e je

li maj

ochot

na sok i ciastka, musz

natychmiast przyj

ść

do domu. Publiczno

ść

czym

dzej opuszcza walcz

cych, którzy wobec braku zainteresowania zaprzestaj

bójki i wychodz

na l

d. Zdejmuj

mokre łachy, zostaj

tylko w kalesonach.

Dagowi nie grozi wi

c wpadka, a Pu nie starczy odwagi,

eby go wsypa

W kuchni Kowali jest tłoczno. Musz

podzieli

dwiema szklankami i czterema

poobtłukiwanymi porcelanowymi fili

ankami. Go

cie maj

pierwsze

stwo.

Ciasteczka s

jeszcze ciepłe. Rozlega si

ciche, dyskretne siorbanie. Sło

strzela promieniami w brudne okno, kurz połyskuje, upał nie do wytrzymania,
dławi

ce zapachy. Pani Helga daje piersi najmłodszej pociesze, siedzi na łó

w pokoju s

siaduj

cym z kuchni

. Podci

ga poplamion

ciemnoczerwon

bluzk

Desideria cmokta łapczywie. Po posiłku i bekni

ciu wolno jej le

na łó

ku.

Potem Helga prosi do siebie mojego koleg

, Jonte. Chod

, Jonte, teraz ty.

Całkiem mo

liwe,

e Jonte si

wstydzi, nie pami

tam, ale nie s

. W ka

dym

razie podchodzi do matki i staje mi

dzy jej kolanami. Helga podnosi ci

ęŜ

pier

i Jonte pije chciwie. (Chorował na gru

lic

i cał

zim

przele

ał w

sanatorium). Nasycony, wyciera usta wierzchem dłoni i wcina

ytni

bułeczk

melas

. Helga ju

ma obci

ąć

bluzk

i wsta

, gdy Pu pyta gło

no, czy i on

mógłby skosztowa

. Wszyscy parskaj

miechem, w gor

cej brudnej kuchni niesie

gromki rechot. Kobieta te

mieje i kiwa głow

. Prosz

bardzo, Pu, nie

mam nic przeciwko temu. Ale przedtem spytaj babci

albo mam

. Znów wybuch

miechu i Pu jest za

enowany, najpierw czerwieniej

mu odstaj

ce uszy, potem

policzki i czoło, wreszcie pojawiaj

łzy, których nie jest w stanie

powstrzyma

. Helga Kowal poklepuje go sw

tward

dłoni

, proponuje drug

bułeczk

, posmaruje j

dla niego melas

, ale Pu nie chce

adnej bułeczki, ta

obcesowa uprzejmo

ść

miesza go jeszcze bardziej, łzy skapuj

z nosa w k

ciki

ust: Kurwa jebana ma

, kurwa ma

. Wszyscy po raz trzeci wybuchaj

miechem. Pu

jest wła

ciwie dziewczyn

, to wida

jak na dłoni, szydzi Dag. Pu ciska

fili

ank

soku w twarz brata i potykaj

c si

, w

ciekły schodzi po stromych

schodach do ku

ni.

Przy okopconym sadz

oknie Maj rozmawia z kowalem. Przyniosła rondel do

lutowania. Na kowalskim palenisku płonie w

giel. Czarne koła, d

wignie, o

ki,

pod oknem, pod dłu

cian

, dziobata ława. Na o

lizłej zbutwiałej podłodze

łaty z desek i płaskich kamieni. Zalatuje palonym w

glem, gor

rop

i sadz

. Kowal te

rozsiewa jaki

zapach. W ka

dym razie nie pachnie

le,

Maj najwyra

niej si

podoba.

mieje si

z czego

, co mówi kowal, odsuwa si

nieco, ale w jej reakcji nie ma nic nieuprzejmego.

Maj zwraca sw

piegowat

, opalon

twarz ku Pu i z głupkowatym u

mieszkiem

oznajmia,

e je

li nie chc

spó

na obiad, musz

pospieszy

Odgarnia z czoła kosmyk włosów. Kowal kiwa Pu głow

i szczerzy z

by; s

białe,

jak nowe. Przed ku

czeka z rosłym koniem do podkucia wysoki chudzielec.

Krótkie po

egnanie i rower Maj. Pu przywiera do tylnego baga

nika i kurczowo

ciska spr

ęŜ

yny siodełka. Tu

przed jego oczami i nosem wierci si

tyłek Maj.

Maj pachn

uda, talia i plecy. Pu kocha Maj prawie tak mocno, jak kocha matk

czasem nawet mocniej, cho

inaczej.

Przy poczcie

wirowa droga na krótkim odcinku stromo pnie si

w gór

. Maj

pedałuje przez chwil

, w ko

cu si

poddaje i id

obok siebie, pchaj

c rower.

Beczałe

, mówi Maj. Nie patrzy na Pu. Nie, wcale nie beczałem, tylko si

cholernie wkurzyłem, natychmiast odpowiada Pu. Kiedy jestem zły, wygl

dam tak,

jakbym beczał, ale ja nie becz

. Czy to przez Dagge, wypytuje Maj. Pu

zastanawia si

i mówi zupełnie powa

nie: Którego

dnia zad

gam go no

em. Pu

wci

ga smarki, niemal si

uspokoił. Nie b

dziesz si

z bratem no

ował, chichoce

Maj. Bo wyl

dowałby

w poprawczaku. Nie

miej si

. Pu zgrzyta z

bami i odpycha

Maj. Przesta

szturcha

, gówniarzu,

yczliwie mówi Maj i dodaje: no dobrze

, dobrze, nie b

mia

, obiecuj

. Ale zapami

taj sobie,

e ludzie

potrafi

mia

ze wszystkiego i bez powodu. Tobie te

by to nie

zaszkodziło.

Punktualnie o pi

tej wszyscy domownicy staj

przy swoich krzesłach wokół stołu

w jadalnym. Splataj

dłonie, odmawiaj

chórem: W imi

Jezusa do stołu siadamy,

pobłogosław jedzenie, które spo

mamy, i hała

liwie si

sadowi

. Oto oni,

razem dziesi

ęć

osób: naprzeciw siebie matka i ojciec, na prawo od ojca ciotka

Emma, która nie jest

adn

ciotk

, tylko stryjenk

ojca, porzuconym n

kanym

nadwag

dinozaurem z jego rodziny. ("Ciotka" było wówczas do

ść

prowincjonaln

form

zwracania si

do starszych krewnych płci

skiej bez przydziału. Emma

najcz

ęś

ciej mieszkała w Gavle, gdzie zajmowała dwunastopokojowy apartament.

arłok i straszliwe sk

piradło, w dodatku mało sympatyczne, dosy

te i mocne

w g

bie. Składanie wizyt latem i podczas

t Bo

ego Narodzenia uwa

ała za

swój chrze

cija

ski obowi

zek. Dzieci traktowała z szorstk

czuło

, czytała

im bajki, grała z nimi w chi

czyka. Pu był pupilem ciotki Emmy, ch

tnie

składała deklaracje,

e kiedy

on wła

nie odziedziczy jej maj

tek. Pu u

miechał

przymilnie, jak na przymilne dziecko przystało.)

Na lewo od ojca siedzi Lalla, jak na szpilkach, poniewa

bardzo jest

niezadowolona z demokratycznych pomysłów mamy, która zdecydowała,

e pa

stwo i

słu

ba maj

jada

wspólnie. (Lalla zawsze była taka sama. Nie przypominam

sobie, by kiedykolwiek wygl

dała inaczej lub jako

szczególnie. Niska,

ylasta,

wawa osóbka o m

drej twarzy, sarkastycznym u

miechu, szerokim czole, siwych

włosach z przedziałkiem po

rodku, gł

bokim niebieskim spojrzeniu. Lalla

niepodzielnie panowała w kuchni. Cho

pami

tała matk

jako dziecko i młod

dziewczyn

, uparcie mówiła do niej "pani Bergman".)

Obok Lalli siedzi Maj. Czuwa nad Mał

, która sko

czyła cztery lata i przesiadła

z dzieci

cego krzesełka na twarde, dorosłe. (Mała była pulchniutk

, mił

osóbk

. Pu ch

tnie bawił si

z siostr

, kiedy nikt go nie widział. W obecno

Dagge nazywał j

Słonin

. Poniewa

Dag tłukł Pu za byle drobiazg, Pu za byle

drobiazg tłukł Mał

. Mała siadała na swojej tłu

ciutkiej pupie i patrzyła na

brata ze zdumieniem, a jej du

e niebieskie oczy wypełniały si

łzami. Rzadko

jednak chodziła na skarg

. Pu wolał bawi

z siostr

lalkami, które miały

własny zmy

lny domek, ni

zadawa

z bratem, najcz

ęś

ciej pochłoni

tym

ołowianymi

ołnierzykami.)

Po drugiej stronie Małej urz

dowała Marianne, ciemnowłosa pi

kno

ść

, o szerokich

biodrach i wydatnym biu

cie. (Ojciec i matka przyja

nili si

z rodzicami

Marianne, którzy zgin

li w katastrofie poci

gu. Marianne, konfirmantka ojca,

sto bywała na plebanii. Tego lata miała uczy

Daga niemieckiego i

matematyki. Dag nie protestował, poniewa

w swojej urodziwej nauczycielce

podkochiwał. Pu te

w niej durzył, ale na odległo

ść

. Zdawał sobie spraw

własnej niedoskonało

ci. Bratu jednak zazdro

cił i droczył si

z nim, ilekro

ten zbyt jawnie okazywał swe uczucia. Marianne chciała zosta

piewaczk

operow

, natura obdarzyła j

ładnym altem.)

Obok matki, po jej lewej stronie, siedz

Dag i Pu, a obok Pu siedzi Marta.

(Marta Johansson, wysoka, szczupła, w nieokre

lonym wieku, lekko przygarbiona i

chodz

ca jak kaczka, miała wykształcenie pedagogiczne i mogła uczy

w ni

szych

klasach szkoły podstawowej. Zbyt jednak była chorowita: słabe serce, jedno
płuco. Dzi

ki łagodnemu usposobieniu i takiemu

sposobowi bycia ze wszystkimi

yła w przyja

ni. Oprócz Lalli. Lalla jej nie lubiła. Którego

wieczoru

zapomniała wył

czy

na plebanii piec gazowy i doszło do małej eksplozji. Według

Lalli byłoby najlepiej, gdyby ta "nieszcz

sna osoba" umarła. Ilekro

matka i

ojciec wychodzili z domu, Marta przejmowała ster i kierowała wszystkim z
dobroduszn

stanowczo

. Tego lata była bardzo słaba, przyjechała nabra

sił

i wypocz

ąć

. Pu wyobra

ał sobie,

e anioły wygl

daj

tak jak Marta. Kilka lat

pó

niej umarła i z cał

pewno

została aniołem.)

W soboty zwykle podaje si

na obiad te same potrawy, rzadko czyni si

w tej

mierze odst

pstwa. Klopsiki, gotowany w białym sosie makaron i borówki. Na

deser kisiel rabarbarowy, truskawkowy lub agrestowy. Przystawka jest zawsze
stała: marynowany

led

i młode ziemniaki. Do tego pastor wypija kieliszek

wódki i szklaneczk

pilznera. Reszta rodziny poprzestaje na cieniutkim piwie

albo na lemoniadzie.

Obszerny, jasny pokój jadalny, który słu

y tak

e za salon, s

siaduje z dług

przeszklon

werand

. Do stołu podaje Maj, w razie potrzeby pomaga jej Marianne.

Marta ma na siebie uwa

, a Lalla musi siedzie

spokojnie i pozwala

obsługiwa

, czego nie lubi.

Teraz na stół wje

kartofle, półmisek kr

ąŜ

y, ojciec nalewa wódk

, ciotka

Emma te

wypije kropelk

do dwóch dzwonek

ledzia i ró

owego, ciemnoskórego

ziemniaka. Wejd

, prosz

, do obrazka, sta

przy drzwiach na werand

albo usi

na sfałdowanej kanapie pod

ciennym zegarem: najpierw mówimy jeden przez

drugiego, zachowuj

c jednak dobre maniery i popisuj

c si

ogład

. Nie za

gło

no. Chodzi naturalnie o pogod

: pogod

w Sztokholmie i pogod

w Dufnas, ach

ten nieoczekiwany upał, ciotka Emma czuje w kolanie,

e zanosi si

na burz

, a

po chwili tonem wybrednej smakoszki wychwala klopsiki. S

pyszne. Lalla cieszy

e pannie Eneroth smakowały. Ale mówi to z kwa

nym u

miechem. Lalla nie

jest wra

liwa ani na pochwały, ani na nagany, zwłaszcza gdy je wygłasza panna

Eneroth.

Jedynym, który czasem przemawia Lalli do rozs

dku na przekór jej smalandzkiej

wyniosło

ci, jest pastor. To sobie ceni, tak by

powinno. Delikatne napomnienie

krzepi dusz

. Matka mówi,

e na polach susza i woda w naszym potoku opadła.

Szkoda złocieni i kampanuli. A na to Marianne, z u

miechem,

e znalazła jedno

takie miejsce, ł

czk

przy drodze do Gimmenu. Zatrz

sienie kwiatów i poziomek.

Byli

my tam z Dagiem przedwczoraj, nie, we wtorek. Ach, tak,

artobliwie wtr

ojciec, wycieczka w

rodku tygodnia? Od sznapsa lekko poczerwieniało mu czoło.

Erik te

powinien wybra

. Wspaniała wyprawa. Ł

ka skryta w lesie, z drogi

jej nie wida

. Ojciec zgadza si

. Tak, byłoby przyjemnie, mówi i u

miecha si

do Marianne. Nieoczekiwanie odzywa si

matka: Alma zajrzała do nas przed

południem. I Siri, mi

kkim półszeptem dodaje Marta. Pokazała mi swoj

robótk

chciałabym zrobi

podobnego. Teraz, kiedy tak zmarniałam, warto by si

czym

zaj

ąć

. I

mieje si

Ojciec

yczliwie j

pociesza. Marta wygl

da o wiele zdrowiej ni

kilka tygodni

temu, na pocz

tku swojego pobytu. Marta lekko kr

ci głow

. W ka

dym razie Alma

uprzedziła,

e Ma wpadnie tu dzi

wieczorem z wujem Carlem. Ojciec reaguje

natychmiast. To miło. Bardzo dobrze, cieszy si

Dag, wujek Calle jest mu winien

dwie korony. Ja ci je zwróc

rozstrzyga mama.

Ach, tak, przyjdzie Pani Te

ciowa, przyjdzie Ciocia. Ojcowe czoło jest nadal

czerwonawe. Mo

emy ju

podawa

kisiel agrestowy. Matka zwraca si

do Maj i

Marianne. Zrywaj

z miejsc i zbieraj

talerze po klopsikach. Tak, ci

gnie

matka, Ma przyjdzie,

eby porozmawia

o naszej wspólnej wycieczce do

Mangsbodarna i

eby si

z tob

przywita

. A Carl dotrzyma jej towarzystwa.

Odk

d skr

ciła nog

, woli nie chodzi

sama po lesie. No to si

przekonamy, czy

wujek umie strzela

z łuku, wtr

ca Dag. Ojciec cz

stuje si

kisielem, wlewa

mleko do gł

bokiego talerza z kwiatowym szlaczkiem. Tak czy inaczej, to dziwne,

mówi i kiwa głow

. Matka reaguje od razu. Co? - pyta. Dziwne,

e Ma zadaje

sobie tyle trudu, z Varoms do nas ładny kawałek drogi. Byłoby pro

ciej,

gdyby

my to my, młodzi i

wawi, wybrali si

do niej spacerkiem. Matka sili si

na uprzejmo

ść

: wiesz przecie

, jaka jest Ma. Troch

jej teraz nudno, gdy

została sama w tym du

ym domu.

Czy

aden z synów nie my

li odwiedzi

jej tego lata? Nawet Ernst? Nie wiem. Na

razie tak to wła

nie wygl

da. Matka marszczy czoło, jej głos odrobin

ęŜ

eje. A

co z jutrzejszym obiadem? - dopytuje ojciec. Jak zwykle? Czemu pytasz? Bo, jak
wiadomo, jad

do Granas z kazaniem i nie jestem pewien, czy zd

ąŜę

na pi

. I

ojciec spogl

da na matk

. Ale

drogi Eriku! Nic nie rozumiem! Chcesz

powiedzie

e droga powrotna z Granas zajmie ci trzy godziny?! To chyba

niemo

liwe. Owszem, mo

liwe, odpowiada ojciec lekkim tonem. Całkiem mo

liwe.

Nie mog

wymiga

od udziału w niewielkim przyj

ciu po mszy. Proboszcz

napisał do mnie,

e bardzo si

cieszy na to spotkanie. Nie wyrusz

z Granas

przed drug

, a najwcze

niejszy poci

g towarowy z Insjon odchodzi tu

po wpół do

czwartej. Musisz wi

c w moim imieniu niestety przeprosi

. Czy Pu jedzie ze mn

Co?! Pu niemiłosiernie rozdziawia usta. Nie słuchał zbyt uwa

nie, zreszt

ilekro

rodzice przybieraj

ów wyj

tkowo ugrzeczniony ton, na ogół si

wył

cza,

a poza tym w pytaniu czaiło si

powa

ne zagro

enie dla planów matki.

Co? Pytam, Puniu, czy masz ochot

towarzyszy

ojcu do Granas? Nie s

dzisz,

e by

przyjemnie? (Chwila ciszy). No, chyba podzi

kujesz. Marianne próbuje

zatrze

przykre wra

enie. Oczywi

cie,

e ch

tnie pojedzie, dodaje matka, a Dag

wyszczerza si

w zło

liwym u

miechu. O, tak, na pewno b

dzie fajowo. Ojciec

patrzy na Pu, który zdj

ty niemot

, je kisiel agrestowy z mlekiem. Niech Pu nie

czuje si

do niczego zmuszony. Głos ojca brzmi

yczliwie. Je

li masz w planach

ciekawszego, nie musisz... nie, mówi

Pu. Matka u

miecha si

, zawsze udaje jej si

wszystko załagodzi

. No, co,

sko

czyli

my? Wstajemy. Podnosz

od stołu, ustawiaj

za krzesłami i kład

dłonie na oparciach: Dzi

kujemy ci, Bo

e, za straw

. Amen. Ukłony i dygania.

Potem pocałowanie matki w r

, "dzi

kuj

za jedzenie" i ju

wszyscy znosz

stołu. Z wyj

tkiem ojca i ciotki Emmy, którzy sadowi

na nagrzanej sło

cem

werandzie po

ród pelargonii i balsamin.

przy twarzy Pu wyrasta głowa Daga. Fajowo, co? Marianne chwyta go za ucho i

gnie. Zajmij si

lepiej swoimi sprawami, bo inaczej przez cał

niedziel

dziesz

czał nad klasówk

z arytmetyki.

eby przynajmniej raz Dagge trzymał

dziób na kłódk

! Pu straszliwie doskwiera powstały problem.

Marianne bierze Pu za rami

i przytula do swoich mi

kkich piersi. Ojciec by si

ucieszył, gdyby

powiedział,

e chcesz z nim jecha

. Pu kr

ci głow

. Ucieszy

jeszcze bardziej, je

li ty z nim pojedziesz. Marianne z powag

patrzy na

Pu. Nic z tego. Czemu nic z tego? Po prostu nie, mówi Marianne i wypuszcza Pu z
obj

ęć

Nie uciekajcie, woła Maj, pomo

ecie zmywa

. Pu wytrze ły

ki i widelce. I Maj

porywa Daga. Zaraz, woła Pu, tylko si

wysikam. Przemyka za Marianne, p

dzi

zgarbiony na skraj lasu, chowa si

za sercówk

, ale nie sika. Obserwuje z

daleka przybytek Dahlbergów i jego mieszka

ców.

Na werandzie za kwiatami i pn

czami majacz

sylwetki ciotki Emmy i ojca. Ojciec

zapala cygaretk

, ciotka łyka pigułki na zgag

. Przez chwil

w otwartych

drzwiach prowadz

cych na schody pojawia si

matka. Trzyma za r

Mał

. Jest

tam Pu? Nie oczekuje jednak odpowiedzi. Marta wnosi do jadalnego na tacy
szklanki i talerze, mówi co

do matki, co, nie słycha

, a matka jej na to,

Pu nie powinien w tak niemiły sposób okazywa

złego humoru. Musz

z nim

porozmawia

. Na kuchenne schody ostro

nie wysuwa si

Lalla, z wiaderkiem.

Trzeba zamyka

drzwi, bo zaraz si

tu zlec

roje much i komarów! Marianne jest

na pi

trze, energicznymi ruchami rozczesuje swe grube ciemne włosy i co

piewa. Matka idzie z Mał

na werand

. Po drodze zabieraj

zepsut

szmacian

lal

. Maj zmywa, a

furczy, i rozmawia z Mart

, ale okno kuchenne jest

zamkni

te, wi

c nie słycha

, co mówi. Dag, uzbrojony w

cierk

, wyciera

kieliszki i szklanki. Marta siedzi na krze

le i wyciera talerze. Na słowa Maj

mieje si

, a Maj szturcha Daga biodrem. Marianne zbiega ze schodów. Natyka si

na Mał

. Podnosi j

i przytula. Ma gołe ramiona. Mała

ciska kurczowo swoj

star

, rozlatuj

lalk

. Podchodz

do wysokiego rze

bionego pianina.

Marianne siada z Mał

na kolanie. Uderzaj

klawisz za klawiszem: najpierw Mała,

potem Marianne. Matka stoi przy

ardynierze, twarz

do Pu. Nie widzi go jednak,

pochłania j

usuwanie po

ółkłych li

ci z bujnej pelargonii, której drobny

czerwony kwiat chyli si

ku zakurzonej szybie.

Sło

ce przeniosło si

za dom, zostawiaj

c werand

w niebieskawym cieniu. Szumi

drzewa, w leciwych pniach sercówek co

skrzypi i szele

ci. Pu nie mo

e si

obroni

przed nagłym smutkiem. Nie trwa to jednak długo.

Przy rozchwierutanej furtce słycha

teraz konwersacj

. Babcia i wuj Carl.

Gło

no sapi

po wyczerpuj

cym marszu z Varoms przez las. Pu nadarza si

znakomita okazja,

eby unikn

ąć

wycierania naczy

. P

dem goni przez podwórze do

furtki. Babcia głaszcze go po policzku, a wuj Carl mocno

ciska za kark.

Pachnie ponczem. Pu wie,

e to poncz, bo matka zawsze wita wuja tym samym

zdaniem: Nie rozumiem, dlaczego Calle wiecznie pachnie ponczem. A wuj jej
odpowiada: Pewnie dlatego,

e wiecznie pij

poncz. Wuj Carl ma zadban

brod

tłuste mi

kkie dłonie, du

y brzuch, na którym wisi ła

cuszek zegarka, biały,

lekko poplamiony letni garnitur, sztywny kołnierzyk, krawat i pomi

ty lniany

kapelusz. Zza pince-nez spogl

daj

e niebieskie oczy.

Babcia, mimo

e jest niskiego wzrostu, wydaje si

niemal okazała. Ma

sze

ść

dziesi

t dwa lata. Okr

gła twarz z przyzwoitym, podwójnym podbródkiem,

niebieskoszare badawcze oczy, sczesane z szerokiego czoła białe l

ce włosy.

Wło

yła czarn

, si

gaj

kostek sukni

z białym kołnierzykiem i koronkowymi

mankietami. Przez rami

przerzuciła szarobe

owy płaszcz. Małe pulchne dłonie

babci bywaj

kkie i twarde.

mi si

zdaje,

e Pu urósł od wczoraj, naigrawa si

wuj Carl. A mo

e tylko

nos. I ci

gnie Pu za nos. Pu jest zachwycony, uwielbia wujka Carla. Babcia

kładzie płaszcz na ramieniu Pu i bierze go za r

. Przyjdziesz do mnie jutro?

Przeczytamy kilka rozdziałów z "Wyspy skarbów". Nie, nie mog

. Nie? Nie. Jad

ojcem do Granas. Ma wygłosi

kazanie w tamtejszym ko

ciele i chce,

ebym z nim

pojechał. Aha. Ach, tak. To miłe, drwi wuj Carl. Babcia obrzuca go krótkim
spojrzeniem i wuj milknie. W nast

niedziel

przeczytamy dwa razy tyle! I

babcia

ciska dło

Pu.

Matka wychodzi im na spotkanie, ojciec opuszcza werand

, ciotka Emma pokazuje

w drzwiach jadalnego. Witaj w Dufnas, drogi Eriku! Pi

knego i spokojnego

urlopu! Dzi

kuj

drogiej cioci! Dzi

kuj

Cze

ść

, Calle, napijesz si

koniaku? Ojciec klepie wuja Carla po ramionach. Nie

ma koniaku, ucina matka. Na podwórku pojawiaj

pozostali członkowie rodziny

i z ró

nym nasileniem serdeczno

ci witaj

z babci

. Matka zaprasza go

ci do

bzowej altanki. Na kaw

i ciasto.

Ja chc

strzela

z łuku, woła Carl. Czy kto

odwa

y stan

ąć

ze mn

do walki?

Stawiam dwukoronówk

! Z du

ej portmonetki wyłuskuje l

monet

i kładzie j

na sp

kanym wsporniku słonecznego zegara. Sam nie wiesz, co ryzykujesz! Babcia

sadowi si

miechem w niegdy

ładnym fotelu ogrodowym. Ciotka Emma, matka i

ojciec dotrzymuj

jej towarzystwa. Od razu zaczynaj

rozmawia

o wycieczce do

Mangsbodarna, która tradycyjnie ma si

odby

w drug

niedziel

sierpnia.

Lalla siedzi na kuchennych schodkach z robótk

i popija kaw

, zagryzaj

cukrem. Marta czyta na hamaku jak

ąś

powie

ść

, a Maj szykuje łó

ka na noc. I

gwi

Oprócz wuja Carla w zawodach łuczniczych bior

udział Dag, Pu i Marianne. Łuk

jest skrzy

owaniem zabawki z broni

, gro

na rzecz. Na du

ej tarczy strzeleckiej

czarny

rodkowy punkt opasuj

kolorowe kółka. Tarcz

opiera si

na drzwiach

wychodka i krokami mierzy odległo

ść

. Pu zyskuje kilka metrów.

e nie wybierzemy si

na wycieczk

tego lata. Ojcowy baryton słycha

bardzo wyra

nie. Matka co

mu odpowiada, a babcia

yczliwie si

miecha.

Strzały wbijaj

w mi

tarcz

. Nie, nie wybierzemy si

. To znowu ojciec.

Marta podnosi wzrok znad powie

ci, zaraz jednak wraca do lektury. Lalla

siorbie, nalewa gor

kaw

na talerzyk i balansuje nim na opuszkach trzech

palców. Wuj Carl strzela. Marianne bije brawo. Teraz jej kolej. Dag le

y na

ziemi i liczy punkty. Wuj zapala cygaro i siada na stołku, który przed laty
kto

zostawił na ł

ce i zapomniał o jego istnieniu. Pu zbiera strzały.

Ogromnie to uprzejmie ze strony Cioci, ale to niczego nie zmienia. W dalszym
ci

gu słycha

tylko ojca, mimo

e w dosy

ywionej konwersacji bior

udział

wszyscy. Ogromnie uprzejme. Ciocia przypuszczalnie my

li,

e jeste

niewdzi

czni, ja jednak... Ty mo

esz sobie rezygnowa

, rozbrzmiewa podniesiony

głos matki, ale ja zadecyduj

... O czym, nie słycha

. Mniej wi

cej godzin

przed zachodem sło

ca drzewa przenika wiaterek. Na pastwisku Berglundów ryczy

krowa, raz po raz szczeka Sudd.

Ze zdumieniem stwierdzam,

e nie wspomniałem o Suddzie. To br

zowy pudel

arcyszlachetnego pochodzenia, według rodowodu nazywa si

Teddy af Trasselsudd.

W dzieci

stwie uciekł z matk

z cyrku i trafił do Psiarni, punktu zbornego dla

zagubionych miejskich kundli. Ojciec kupił go tam za pi

taka. Sudd natychmiast

stał si

członkiem rodziny. Pu bał si

go, co pies błyskawicznie wyczuł i gryzł

chłopca przy ka

dej nadarzaj

cej si

okazji. Pu nie pozostawał mu dłu

ny.

cego oblewał wod

albo strzelał mu nad uchem kapiszonami. Teraz Sudd dla

porz

dku szczekał na krow

Berglundów.

Pu ma strzela

, nie starcza mu jednak sil,

eby porz

dnie naci

ąć

luk. Czuje

na plecach tłusty brzuch wuja Carla. Zaczekaj, pomog

ci! Pu jest wujem

okr

ąŜ

ony, owiewa go dym z wujowego cygara, wuj pomaga mu napi

ąć

ciw

. No?

Szepce z cygarem w grubych sinawych wargach. No? Pu dobrze wie, co to "no?"
znaczy. Wspólnie trzymaj

łuk, strzała jest osadzona na ci

ciwie, ale nie

celuj

w tarcz

, tylko w altank

. Ostry stalowy grot szuka: ojciec, nie, matka,

nie, Pu zamyka oczy, otwiera, znowu zamyka. Wuj oddycha ci

ęŜ

ko, chrz

ęś

ci zbyt

ciasna kamizelka, brzuch szemrze. No? Nad Pu zawisa chmura cygarowego dymu.
Babcia siedzi profilem, zwrócona ku ciotce Emmie. Mówi

c, stuka palcem

wskazuj

cym w rant ogrodowego stołu.

eby tak raz na zawsze uciszy

wiecznie

paplaj

jadaczk

, szepce wuj Carl.

Matka wstaje. Dolewa babci kawy. Zasłania j

. Nagle strzała wylatuje z

przenikliwym

wistem i trafia w czarny

rodek tarczy. Pu wygrał, niech mnie

diabli! - wola wuj Carl i łami

c wszelkie reguły gry, wr

cza chłopcu

dwukoronówk

, a ten rozdziawia usta ze zdumienia. Zamknij buzi

, Pu. Wuj

przykrywa mu brod

dłoni

Głupio wygl

dasz, kiedy si

tak gapisz. A

głupi chyba nie jeste

, co? A mo

e jeste

Na kuchennych schodach pojawia si

Maj. Trzyma emaliowan

na mleko. Na

pewno pomie

ci trzy litry. Czy Pu pójdzie ze mn

po mleko? - wola przez

podwórze. Tak, Pu ch

tnie pójdzie. Chowa tylko dwukoronówk

do kieszeni spodni.

Maj puszcza si

zboczem w kierunku lasu. Pu truchta obok.

Wło

yła niebiesk

lnian

sukienk

, a rude włosy splotła w warkocz, który si

talii. Maszeruje z podan

do przodu głow

, pogwizduje, zadarty nosek celuje

prosto przed siebie. Cała Maj pachnie potem i zielonym mydłem o nazwie
"Palmolive". Na mo

cie zatrzymuj

. Potok płynie cicho i wartko, wokół

przybrze

nych kamieni utworzyły si

mroczne bajorka, w których niespiesznie

wiruje woda. W

wirze na dnie kołysz

wodorosty. Widzisz ryby? - pyta Pu.

Cicho! Spłoszyło je nasze tupanie. Poczekajmy troch

w milczeniu. Maj kl

czy,

Pu staje obok, na czworakach, i delikatnie przysuwa si

do jej biodra. Maj

kładzie mu r

na ramieniu. Nagle wod

przenikaj

połyskuj

ce ruchliwe cienie.

Pod nimi sunie co

ęŜ

kiego i spłaszczonego; to kur rogacz. Od potoku bije

przyjemny chłód Maj zanurza dło

. Ławica pierzcha jednym zgodnym ruchem. Na

piaszczystym dnie zostaje tylko kur.

Tutaj powiesił si

zegarmistrz. Maj mówi szeptem. Co? Maj patrzy na Pu, mru

Ŝą

oczy, i karci go: Ci

gle "cokasz", jakby

był głuchy, a przecie

dobrze

słyszysz! Gdzie si

powiesił? My

lałam,

e wiesz! Tam, za tymi zro

tymi

sosnami, w zaro

lach. Tak, powiesił si

. Wszyscy mówili,

e z powodu

zawiedzionej miło

ci, ale to nieprawda. No to czemu si

powiesił? Dokładnie nie

wiem. Spytaj Lall

. Ona zna cał

histori

. Czy on straszy? Pu przeszywa

chłodny dreszcz. Albo od potoku, albo dlatego,

e jest tak blisko miejsca tego

straszliwego czynu; trudno powiedzie

. Czy straszy? Tak, podobno buszuje w

zaro

lach. S

tu zreszt

tłuste

mije, wi

c lepiej uwa

aj.

Duchy i

mije, mruczy Pu. Ja tam nigdy czego

podobnego nie widziałam. Ale ja

nigdy takich rzeczy nie widz

eby zobaczy

duchy, upiory i krasnoludki,

trzeba mie

w sobie co

szczególnego. Moja babka jest jasnowidz

ca, a ja nie.

Ani troch

. A ja jestem, bo urodziłem si

w niedziel

. Jeste

niedzielnym

dzieckiem? Nie wiedziałam. Tak, urodziłem si

czternastego lipca tysi

dziewi

ęć

set osiemnastego o trzeciej w nocy. Maj pow

tpiewa. I co widziałe

? O,

niejedno. Pu robi si

ny. Musisz kiedy

opowiedzie

. To bardzo ciekawe. Maj

ochlapuje mu twarz wod

mieje si

: Strugasz wa

niaka.

Maj wstaje i rusza kamienist

cie

. Pu truchta za ni

- Je

li chcesz, mog

straszy

mierci.

- A po co?

- Opowiedziałbym ci, jak tam jest.

- Gdzie?

- No, po drugiej stronie.

- Dzi

kuj

bardzo. Ale nie mam ochoty.

- Zjawiłbym si

bardzo spokojnie. I w biały dzie

- Co to za głupoty, Pu?

- Obiecuj

- Jak człowiek martwy, to martwy.

- A zegarmistrz?

- E tam, to tylko takie tam zabawne historie.

Kilka lat pó

niej Maj utopiła si

. Zaszła w ci

ąŜę

i ojciec dziecka nie chciał

jej zna

. Pewnego zimowego dnia wypłyn

ła przy zakolu rzeki z du

Ŝą

ran

czole. Czasem my

o niej i o naszej rozmowie na mo

cie nad potokiem. Nigdy

nie straszyła. Zreszt

niczego nie obiecywała.

Gospodarstwo Berglundów rozsiadło si

po dwóch stronach go

ca. Zabudowania

mieszkalne stoj

pod lasem, a stodoła, stajnia, szopa i obora opodal pól, które

do rzeki i stacji kolejowej. W drewnianym, osiemnastowiecznym domu

jest kuchnia, a w niej palenisko, stół i dwie kanapy

eberkowe. Z drugiej

strony sieni wchodzi si

do mleczarni. Na poddaszu obok graciarni, gdzie

poniewieraj

najró

niejsze sprz

ty i ubrania pami

taj

ce kilka pokole

gnie

Ŝą

dwie izdebki.

W gł

bi rozległego, dobrze utrzymanego podwórza wznosi si

leciwa komora,

słu

Ŝą

ca jako spichlerz. Naprzeciwko starego domu stoi stosunkowo nowe

"Do

ywocie" z przeszklon

werand

, na którym ro

nie sad.

Starsza pani Berglund, kr

pa i przysadzista, pomaga w mleczarni. Jest w lu

nym

pasiastym fartuchu i w chustce. Ma pomarszczon

twarz, brak jej z

bów. W

przestronnej mleczarni jest tylko jedno okno,

ciany, podłoga i sufit

wiec

biel

. Pod

cianami stoj

szerokie półki, a na nich pyszni

sery o

najró

niejszych kształtach. W jednym k

cie połyskuje r

czna wirówka, po

rodku

króluje kad

. Pani Berglund nalewa mleko litrow

miark

na długiej, haczykowato

zako

czonej r

czce.

- Szlachtujemy dzisiaj dwa cielaki, niech Maj powie pani Bergman i pani
Akerblom,

e b

dzie ciel

cina. W

tróbka te

. Pastor przepada za w

tróbk

ciel

. Podobno dzisiaj przyjechał? Chłopak mówił. Był na stacji i dowiedział

od Ericssona,

e pastor przyjechał ze Sztokholmu tym o trzeciej. Mo

panicz Bergman chce miodowego cukierka?

Pani Berglund kolebie si

na opuchni

tych nogach do niebieskiej szafki w kwiaty

i figurki i wyjmuje z niej porcelanow

miseczk

z p

katymi

ółtymi cukierkami,

które wygl

daj

jak poduszeczki. Niech we

mie dwa, mówi staruszka i Pu czuje

jej oddech. Nigdy jeszcze nie widział kogo

tak paskudnego, nawet ciotce Emmie

daleko do pora

cej brzydoty pani Berglund. No, podzi

kuj ładnie, ponagla

Maj. Co? Pu szybko si

jednak opanowuje. Dzi

kuj

bardzo, mówi i lekko si

skłania. Odrywa dwa lepkie cukierki i co pr

dzej wsuwa do ust, wypychaj

policzki. Dobre, co? Pani Berglund mru

y oczy. Niemal zupełnie schowały si

pod

zmarszczkami i br

zowawymi guzami. Czy Maj napije si

kawy? Parz

dla tych, co

szlachtuj

. Nie, dzi

kuj

, musimy wraca

. Maj dyga. Ale dzi

kuj

. Pani Berglund

kładzie dło

na głowie Pu. Cieszysz si

e ojciec przyjechał na urlop? Pu

potakuje. Jutro wybieramy si

do Granas i ojciec wygłosi kazanie. Tak,

słyszałam. Staruszka przesuwa pokryw

na kadzi z mlekiem. Szkoda,

e nie mog

na mszy w Granas, to dla mnie za daleko. A ford chłopców jest w Borlange, w

naprawie. Pani Berglund wychodzi z nimi przed sie

, a potem idzie do kuchni

dopilnowa

katego kociołka kawy. Nie zapomnij powiedzie

pani Bergman o

ciel

cinie. Staruszka

egna ich bezz

bnym u

miechem. Nie zapomn

! Dobranoc,

pani Berglund! Dobranoc, Maj, i dobranoc, Puniu.

Pod obor

odbywa si

szlachtowanie. Jeden cielak le

y ju

na platformie z

poder

tym gardłem, krew spływa do blaszanki. Stary Berglund mocno ni

potrz

sa. Dwaj młodsi m

ęŜ

czy

ni zało

yli uzd

drugiemu cielakowi. Do uzdy

przywi

zuj

sznur i wyprowadzaj

zwierz

. Chłop chowa za plecami młot kowalski.

Troje małych Berglundów stoi z markotnymi minami w pobli

u miejsca egzekucji.

Młoda pani Berglund pomaga te

ciowi przy zaszlachtowanym ju

cielaku.

Pu staje jak wryty. Widział, jak si

zabija kur

; to jednocze

nie zabawne i

straszne. Raz kogut, bez głowy, frun

ł a

na stodółk

i par

dobrych minut

trzepotał skrzydłami, zanim run

ł w dół. Ale szlachtowania du

ego zwierz

cia Pu

nigdy nie widział. Chłop wali cielaka młotem mi

dzy uszy. Głuchy trzask. Ciel

podskakuje, ta

czy, po uchu spływa co

brunatnego. Jeszcze jeden pot

ęŜ

ny cios.

Pada, natychmiast si

podnosi i stoi nieruchomo z otwart

mord

. Po trzecim

uderzeniu przednie nogi uginaj

i zwierz

wali si

w drgawkach.

Wiatr w sercówce ucichł, zmierzcha si

, lecz nagle niebo nad zachodnimi

graniami rozja

nia si

ogni

cie. Wieczorny poci

g do Krylbo daje sygnał koło

Varoms i odpoczywa na stacji; z komina lokomotywy unosi si

słup dymu, słycha

post

kiwania i głos wujka Ericssona. Opuszcza semafor i rozmawia z kim

stacji.

W dahlberskiej siedzibie albo, jak mówi wuj Carl, w "tworze ", w jadalnym, w
kuchni i na dolnej werandzie zapalono lampy naftowe. W pokoju matki, na
pi

trze, płonie lampka nocna; to z my

o Małej, która boi si

ciemno

ci. Gdy

patrzy si

spod wychodka, dom, czy jak to nazwa

, przypomina zaczarowan

chatk

z ba

ni i snów; tak jest rozja

niony.

Doro

li zebrali si

przy stole w jadalnym, który o

wietlaj

dwie lampy, jedna z

góry, druga z boku. Matka haftuje, ojciec przegl

da gazet

, oboje u

ywaj

okularów, matka zawsze zsuwa je na czubek nosa. Ciotka Emma kładzie pasjansa.
Marta, pochylona nad blokiem rysunkowym, maluje rozcie

czonymi farbkami wodnymi

zimoziół. Marianne czyta opasł

biografi

Richarda Wagnera i czasami co

w niej

podkre

la ołówkiem.

W kuchni Dag i Pu chrupi

chleb z twaro

kiem i popijaj

ciepławym jeszcze

mlekiem. Lalla ceruje przy kuchennym stole skarpet

, zdj

ła sznurowane botki na

obolałe stopy wło

yła mi

kkie kapcie. Mimo dusz

cego ciepła narzuciła na

ramiona wełniany kaftan. Na nosie ma okr

głe okulary w drucianych oprawkach.

Obok niej, na stole, ostatnia ju

w tym dniu fili

anka kawy.

- Jutro Przemienienie Pa

skie - wyja

nia Lalla, jakby bracia Bergmanowie

powinni si

interesowa

takim wydarzeniem. -Dzie

Przemienienia Pa

skiego -

powtarza - dzie

szczególny.

- Dlaczego? - przez uprzejmo

ść

pyta Pu.

- Bo w tym wła

nie dniu Bóg mówi do uczniów. I jak piorun w czasie burzy

rozlega si

głos z obłoku: "Ten jest Syn mój umiłowany, którego sobie

upodobałem, jego słuchajcie!" Bóg miał na my

li Jezusa,

e Jezus jest jego

ukochanym synem. Byli tacy, którzy w to w

tpili.

- A co w tym szczególnego? - dziwi si

Dag i siorbie mleko ze szklanki.

- Tam, gdzie si

urodziłam i dorosłam, dzie

Przemienienia jest szczególny.

- W jaki sposób jest szczególny? - pyta Pu i mimo woli zaczyna go to
interesowa

- Mo

na si

na przykład dowiedzie

, ile si

dzie

yło. Ten, kto pójdzie o

zachodzie sło

ca tam, gdzie kto

zabił, niejednego si

dowie. Tak było u

nas w domu.

- Czy Lalla próbowała? - pyta ironicznie Dag.

- Ja nie, ale moja przyrodnia siostra.

- No i...?

- Nic nie powiem. Ale było to szczególne. Poza tym siostra urodziła si

niedziel

- Co? - mówi Pu i rozdziawia usta.

- Ja jestem dzieckiem czwartkowym i widz

, co maj

pod ubraniami zgrabne

dziewczyny - prostodusznie informuje Dag.

Chrupi

chleb i pij

mleko. Lalla u

miecha si

, ma ładne, równe, sztuczne z

i pogodny u

miech, który szybko zara

a jej niebieskoszare oczy.

- Nigdy nie wiadomo, co tu jest prawd

, a co ni

nie jest. Pu widzi inaczej ni

Dag. Pastor widzi inaczej ni

panna Eneroth. Ja widz

to, czego nie widzi Maj.

dy widzi swoje.

- Dlaczego zegarmistrz odebrał sobie

ycie? - nieoczekiwanie pyta Pu, cho

wcale nie zamierzał o to pyta

- Nikt tego nie wie na pewno - mówi Lalla z tak

min

, jakby doskonale

wiedziała.

- Niech Lalla opowie.

- To Pu tak si

spietra,

e si

zeszczy popod siebie - wtr

ca Dag.

- Zamknij si

! - odparowuje bez wrogo

ci zniecierpliwiony Pu.

- Nikt nie wie na pewno - powtarza Lalla. - Ale słyszałam,

e zwariował ze

strachu. Nie pochodził st

d, tylko z Tammerforsu. Najpierw osiadł w

Kvarnsvedenie, ale nikt si

tam nie interesował zegarami, wi

c zarobek miał

marny. Kiedy

ona umarła na tyfus, przeniósł si

do Borlange, gdzie du

o si

wtedy działo i zacz

ło mu si

niezgorzej powodzi

. Ale ludzie uwa

ali go za

dziwaka. Nie dlatego,

e był szorstki czy opryskliwy, nie, to nie to.

Przeciwnie. Miły, uprzejmy i z zamówie

wywi

zywał, jak nale

Był z cał

pewno

uczciwy. A mimo to uchodził za dziwaka.

- Dlaczego popełnił samobójstwo?

Pu drapie si

pod kolanem, gdzie ugryzł go komar. Przestał je

ść

kanapk

. Nawet

Dag przysłuchuje si

ze sceptyczn

ciekawo

. Lalla, wiedz

e zyskała

wdzi

cznych słuchaczy, nie

pieszy si

- Miał w sklepie wysoki stoj

cy zegar, czarny, ze złotymi ornamentami wokół

tarczy. Jak si

otworzyło górne drzwiczki, mo

na było popatrze

na wahadło. Z

jakiego

powodu były te

dolne drzwiczki. A za nimi nic, przynajmniej na to

wygl

dało. Zegar tykał dostojnie i miarowo, pos

pnym tonem wybijał półgodziny i

godziny. Przez wiele lat zachowywał si

zupełnie normalnie. Chodził bardzo

punktualnie i ani razu nie trzeba go było naprawia

. A

tu nagle, z dnia na

dzie

, zmienił si

nie do poznania. Całkiem si

rozregulował, albo si

spó

niał, albo si

spieszył, czasem po kilka godzin na dob

. A kiedy miał na

przykład wybi

drug

, wybijał siódm

. A kiedy miał wybi

pełn

godzin

, wybijał

pół, czasem zatrzymywał si

, jak martwy,

eby potem sam z siebie, nie

nakr

cany; ruszy

z kopyta. Historia z zegarem bardzo zmartwiła zegarmistrza.

Naprawiał go, wymienił mechanizm, tryby, ci

ęŜ

arek, wahadło i wskazówki. Ale nic

nie pomagało. W ko

cu wyniósł zegar do sypialni, ciemnej nory na tyłach sklepu,

która słu

yła mu te

za kuchni

. Nie mógł przecie

dopu

do tego,

eby taki

niezno

ny zegar wystawiał go na po

miewisko klientów. To zrozumiałe. I tym

sposobem mieszkał z zegarem dzie

i noc. Kilka razy dziennie zamykał sklep i

biegł do sypialni sprawdza

, czy zegar ju

opami

tał. Nocami budził si

godzina i słuchał jego uderze

. Nic si

nie zgadzało. Pewnego dnia, kiedy

wyjmował mechanizm,

eby mu si

dokładnie przyjrze

, ni st

d, ni zow

obluzował si

jaki

trybik i gł

boko rozci

ł mu dło

. Krwawiła okropnie, krew

spływała na mechanizm i kapała na stół. Musiał szuka

pomocy w szpitalu. Tam go

opatrzyli i zatamowali mu krwotok. Której

nocy poderwało go na równe nogi

trzyna

cie uderze

, a mo

e nawet czterna

cie, chocia

było wpół do czwartej.

Działo si

to zim

wiatła w pokoju si

nie paliły, a od dolnej cz

ęś

ci zegara

bił jaki

dziwny blask. Zegarmistrz usiadł na łó

ku i patrzył.

Do kuchni wchodzi Maj. Jest boso. Stawia na stole kwiecist

fili

ank

bez ucha,

po brzegi wypełnion

poziomkami.

- Gdzie Maj znalazła poziomki o tej porze roku? - dziwi si

Lalla, by

wdzi

czna za t

przerw

Pewnie zdaje sobie spraw

e jej relacji dobrze zrobi pauza retoryczna. A mo

z tym swoim zegarmistrzem zagalopowała i teraz ma troch

czasu na

wymy

lenie jakiego

rozwi

zania?

- Za starym młynem. Zawsze tam s

, dwa, trzy razy w ci

gu lata. Poszłam ot,

tak, dla

artu. I co widz

? Zatrz

sienie poziomek! Ale zrobiło si

ciemno.

- Maj mo

e sobie nala

kaw

. Zostało troch

w dzbanku.

- Rozmawiamy o zegarmistrzu - wyja

nia Dag.

- Aha, o tym. Czy to dla Pu nie za straszne? I tak na noc.

- Nie boj

d wszystko wiadomo o tym zegarmistrzu? - pyta Dag.

- Ostatnie lata swojego

ycia sp

dził w skromnej oficynie Andersa-Pera przy

drodze do Solbacki, jakie

wier

mili st

d. I Anders-Per powiedział waszej

babci,

e zegarmistrz zostawił list, a na kopercie napisał: "Otworzy

po mojej

mierci". Ale nikt nic nie wie na pewno, bo tylko Anders-Per czytał ten list.

Po jego

mierci młodzi sprzedali na aukcji jego sekretarzyk i list przepadł.

- Opowiadaj! - ponagla Pu, ju

wstrz

ąś

ty.

-Tak... - Lalla powoli si

rozkr

ca. - Zobaczył,

e dolne drzwiczki zegara same

otwieraj

... i z gł

bi, z ciemno

ci dobiega dziwny d

k. Podobny do

płaczu. I nic nie wida

. Zegarmistrz potwornie si

przeraził, ale nie mógł

przecie

siedzie

w łó

ku. Dr

Ŝą

zapalił

wiec

na nocnym stoliku i ze

wiecznikiem w gar

ci podkradł si

na palcach do zegara. Ze zdenerwowania

zapomniał wło

kapcie, ale nawet nie poczuł,

e podłoga jest lodowato zimna,

bo kominek dawno wygasł.

- To zrozumiałe - mówi Pu, szcz

kaj

c z

bami.

- Tak. I ledwie si

zegarmistrz podkradł do zegara, od razu zauwa

ył,

wahadło porusza si

wolniej ni

zwykle, jako

oci

ęŜ

ale, z wysiłkiem, jakby si

miało lada moment zatrzyma

. Obie wskazówki opadły na szóstk

. Górne drzwiczki

były zamkni

te, dolne chrz

ęś

ciły i jeszcze kapk

uchyliły. Zegarmistrz

run

ł w swej długiej nocnej koszuli na kolana, otworzył drzwiczki na o

cie

wiecił. Najpierw nie zobaczył nic, ale potem, kiedy oczy przywykły do

wiatła, dostrzegł w gł

bi jeszcze jedne drzwiczki.

Były uchylone. I ju

wiedział, kto to tak płakał. W

rodku kuliła si

malusie

ka kobieta i rozpaczliwie łkała. Miała na sobie dług

koszul

, na

ramiona opadały długie czarne włosy. Zegar si

zatrzymał, było teraz słycha

tylko szloch kobiety i szum wiatru w przewodzie kominowym. Zegarmistrz
wyci

ł r

i dotkn

ł tej małej istotki. Nie miała wi

cej ni

pół metra

wzrostu, nie była jednak ani dzieckiem, ani karlic

, tylko najprawdziwsz

kobiet

. Gdy j

dotkn

ł, podniosła głow

, któr

do tej pory chowała w dłoniach.

I mógł zobaczy

jej twarz. Patrzyła na niego du

ymi

lepymi oczami, zamiast

renic połyskiwały bł

kitnawe białka, w na wpółotwartych ustach nie było wida

bów; tak miała pokrwawione wargi. Twarz poci

gła i blada, niemal wychudzona,

czoło wysokie, nos w

ski i zgrabny. Zegarmistrz uznał,

e nigdy w

yciu nie

widział nikogo pi

kniejszego, mimo

e była taka maciupe

ka.

- I oczywi

cie si

w niej zakochał - mówi Maj.

- Nie wiem, czy si

zakochał, ale co

z tym biedakiem porobiło - wzdycha

Lalla i zdejmuje z grzybka zacerowan

skarpet

. Rozci

ga swoje dzieło na

kraw

dzi stołu i wygładza.

- A potem? - przynagla Pu, zdj

ty strachem.

- Wyj

ł mał

panienk

z jej wi

zienia, przetarł jej usta i czoło wilgotn

szmatk

, owin

ł w szal i poło

ył na łó

ku. A potem zapalił lamp

naftow

patrzył na ni

. Zasłoniła swoje

lepe oczy powiekami. Chyba usn

ła. Ale nie

min

ło du

o czasu, a czarny zegar zacz

ł nagle skrzypie

i dygota

, jakby

zwariował. Wybijał godziny, zawsze raz i nieregularnie. Po prostu straszliwie
hałasował, inaczej tego nazwa

nie mo

na. Drzwiczki, górne i dolne, otwierały

i zamykały z gło

nym trzaskiem, wahadło hu

tało si

jak szalone.

Zegarmistrz zrozumiał,

e zegar si

ciekł i zamierza go zabi

. Wybiegł wi

do warsztatu po ci

ęŜ

ki stalowy młot z obuchem z jednej strony i z ostrym

szpicem z drugiej i rzucił si

na zegar. Kiedy jednym uderzeniem zniszczył

tarcz

, zegar run

ł na niego całym swoim ci

ęŜ

arem. Wielko

znacznie

przewy

szał niskiego, szczupłego chłopin

. Zegarmistrz wyszedł z tego z ran

stopie. Zanim zegar grzmotn

ł o podłog

, w chwili gdy tarcz

mia

ył młot,

wydało mu si

e za trybami mechanizmu majaczy wykrzywiona, zła twarz. Twarz o

lepych wybałuszonych oczach, rozdziawiaj

ca usta pełne spróchniałych z

bów. Na

czole widniało szerokie ci

cie, z którego tryskała krew. To na pewno straszne,

ale b

dzie jeszcze straszniej.

Lalla dopija kaw

i ły

eczk

wyskrobuje cukier z dna fili

anki. Maj, Dag i Pu

czekaj

w skupieniu i napi

ciu. Byle nie przerywa

- No i tak - mówi Lalla po starannie odmierzonej pauzie. - Zegarmistrz
roztrzaskał zegar w drobny mak, kto wie, czy nie rozgniótł te

tego stworzenia,

które tam mieszkało. Ale to tylko domysły, bo w jego li

cie nie było o tym ani

słowa. W trakcie niszczenia zegara malutka kobieta wrzeszczała i wyła, wydawała
z siebie jakie

nieludzkie ryki, jak lis w potrzasku albo co

w tym rodzaju. Na

pró

no zegarmistrz usiłował j

pociesza

. Tulił j

i głaskał, mówił do niej,

e si

nawet o

wiadczył, a ona bez przerwy krzyczała. Ogarni

ty rozpacz

zaklinał j

na swoje

ycie, płakał i błagał. Bo rzeczywi

cie chodziło o

ycie.

Kobieta próbowała go dosta

, ale przecie

była

lepa, wi

c mógł si

broni

Nagle mu si

wyrwała, sturlała z łó

ka na podłog

i ruszyła na czworakach.

Przewrócił si

stolik z lamp

naftow

i w k

cie zacz

ło si

pali

, chocia

dokładnie nie wiem, bo w li

cie nic o tym nie było. Zegarmistrz rzucił si

, chwycił mocno i całował, a ona k

sała jego wargi, tak, i walczyli

zaciekle, a

trudno opowiedzie

o wszystkim, co si

tam działo. Wreszcie

zegarmistrz roztrzaskał kobiet

młotkiem, w taki sam sposób, w jaki roztrzaskał

zegar. Stracił panowanie nad sob

. Szalał. Kiedy si

uspokoił, zakopał kobiet

i zegar w ogrodzie. Kilka dni pó

niej przeprowadził si

z Borlange do Andersa-

Pera, przy drodze do Solbacki, a po niecałym roku powiesił si

Wokół

ółtego koła lampy naftowej g

stnieje mrok, o szklany klosz uderza

ma. Z

przyległego pokoju słycha

Marianne.

piewa a cappella jedn

z "Songes" Jonasa

Love Almqvista.

Có

za rozkosz, Bo

e, Panie,

słysze

tego anioła niebia

pie

śń

Có

za błogo

ść

, Bo

e, Panie,

umrze

przy wtórze tonów cnych.

Łagodnie pły

, o, duszo, rzek

tajemn

, rajsk

purpury rzek

Łagodnie si

zanurz, o, duchu,

w orze

wiaj

ce Boga obj

cia.

Dag cicho wstaje od stołu, wstawia do zlewu pust

szklank

po mleku i znika;

drzwi do jadalnego bezgło

nie si

otwieraj

i zamykaj

- Dagge kocha si

w Marianne - mówi Pu.

- Co taki smarkacz jak Pu mo

e o tym wiedzie

- odpowiada Maj i szczypie Pu w

ucho.

Pu jest zachwycony.

- Wiem. Sam mi to powiedział. Chce

piewa

w operze, tak jak Marianne.

- Nieładnie donosi

na brata. - Lalla wstaje i składa swój koszyk z przyborami

do szycia. - Pu powinien ju

ść

spa

- Wolno mi siedzie

do wpół do dziesi

tej.

- Kto tak powiedział?

- Babcia.

- Co innego u babci, co innego tutaj. U Bergmanów obowi

zuje godzina dziewi

ta.

Pu z westchnieniem podnosi si

z krzesła i my

li o jutrzejszym dniu. Du

o si

wydarzy w dzie

Przemienienia Pa

skiego. O wschodzie sło

ca wyprawa do miejsca

samobójstwa,

eby si

przekona

, czy uda mu si

spotka

zegarmistrza, a potem

podró

z ojcem do ko

cioła w Granas.

- Co ci jest, Pu,

le si

czujesz?

- Co? - mówi Pu i rozdziawia usta.

Maj patrzy na mał

posta

- Zamknij buzi

. Pytam, czy Pu nie czuje si

dobrze.

- Dobrze - wzdycha Pu - ale tyle tego.

- Chod

, posłuchamy przez chwil

Marianne, a potem dopilnuj

eby

poszedł do

łó

ka. Nie stercz z rozdziawionymi ustami. Musisz pami

o zamykaniu buzi.

Głupio si

wygl

da.

- Wiem. Tylko idioci si

rozdziawiaj

- Dobranoc, Pu - mówi Lalla. - I nie zapominaj,

e jeste

niedzielnym

dzieckiem.

- Tak. - Pu kiwa głow

, przygn

biony i wyró

niony. - Tak.

- Dobranoc, Maj. Id

do siebie.

- Dobranoc. panno Nilsson.

- Dobranoc, Pu.

- Dobranoc, Lalla.

Lalla znika na kuchennych schodach prowadz

cych do szeregowca z ciasn

cel

Maj chwyta Pu za chudy kark i prowadzi przed sob

do jadalnego.

Marianne

piewa. W mroku. Zgaszono lampy, tylko dwie

wiece na kredensie

wietlaj

pokój. Siedzi na stołku do pianina, lekko pochylona, z dło

mi na

podołku. Patrzy rozszerzonymi oczyma,

piewa

ywym, barwnym głosem Ja te

niej kocham, my

li ze smutkiem Pu.

Matka siedzi przy stole. Głow

wsparła na dłoni, zamkn

ła oczy. Pu wzdycha:

Najbardziej jestem zakochany w matce. Chciałbym czu

na sobie jej oddech, ale

nie mam odwagi do niej podej

ść

. Nie, najlepiej zostawi

w spokoju. Pu siada

przy drzwiach do holu na krze

le z wysokim oparciem. Z góry schodzi cichutko

senna Mała. Z misiem Baloo w obj

ciach. Pu łapie j

w progu i sadza sobie na

kolano. Mała nie protestuje, natychmiast wkłada kciuk do buzi. Drgaj

długie

sy, przytula si

mocno do Pu; przyjemnie mu,

e siedzi w mroku z siostr

obj

ciach.

Ojciec odsun

ł krzesło od stołu, okulary ma na czole, przesłania oczy dłoni

zdj

ł lewy but, porusza si

w skarpecie du

y palec. Ciotka Emma

pi w swoim

wygodnym krze

le, pod głow

podło

yła poduszk

. Otwarte usta, zakatarzony,

niemal chrapliwy oddech. Smutne, nieruchome spojrzenie Marty. Mimo
utrzymuj

cego si

wszechobecnego ciepła marznie. Czerwone policzki. Na pewno ma

gor

czk

III

Dag i Pu zamieszkuj

pokój przypominaj

cy wskutek braku planów

architektonicznych straszliwie rozci

gni

garderob

o powierzchni mniej

cej dwa metry na siedem. Sufit opada w kierunku okien, przy których mo

e si

wyprostowa

tylko kto

, kto mierzy mniej ni

sto trzy centymetry. Pod dłu

cian

stoj

jedno za drugim dwa liche

elazne łó

ka o spr

ęŜ

ystych spodach.

dzy oknami składany stolik. Dwa krzesła nie do pary i rozchybotana szafa z

lustrem dopełniaj

wyposa

enia.

pi, a mo

e nie

pi. Dag czyta ksi

ąŜ

z czerwonymi okładkami,

przypuszczalnie ogl

da tylko fotografie. Na krze

le stoi

wiecznik, daj

stonowane o

wietlenie. Pu zerka.

- Co czytasz?

- Gówno ci

to obchodzi.

- Czy to ksi

ąŜ

ka z gołymi babami?

- Sam zobacz. Ale to kosztuje pi

ęć

ore.

Pu natychmiast wyjmuje pi

ęć

ore z kartonowego pudełka. Masz pi

ęć

ore.

Bracia wlepiaj

oczy w czerwon

ksi

ąŜ

. Nosi tytuł "Nackte Schonheit". Dag,

który od dwóch lat uczy si

niemieckiego, wie, co to znaczy. Na zdj

ciach

pozuj

panowie i panie, biegaj

, skacz

, gimnastykuj

, pij

kaw

piewaj

przy obozowym ognisku. Wszyscy nadzy. Dag pokazuje: Ta ma na myszce niezł

peruk

, widziałe

takiego? Zdj

cie przedstawia chud

kobiet

, która

zamierza zrobi

mostek. Ustawiona jest pod ostre

wiatło. Pu bardziej si

podoba dosy

gła dziewczyna, która biegnie prosto na aparat.

- Jest podobna do Marianne.

- Id

do diabła, wcale nie jest.

- Ta jest dobra - mówi Pu i zaczynaj

go pali

policzki. - Ta jest naprawd

dobra. Mo

na byłoby j

ugry

źć

- Jeste

głupi. - Dag zamyka ksi

ąŜ

. - Nie powiniene

ogl

takich zdj

ęć

. To

dla ciebie niezdrowe.

pimy.

- Od kogo dostałe

ksi

ąŜ

- Nie dostałem, tylko kupiłem, idioto.

- Od kogo?

- Oczywi

cie od wuja Carla. Zapłaciłem koron

ęć

dziesi

t. Wuj nigdy nie ma

pieni

dzy. Gdyby mógł, sprzedałby babci

- My

lisz,

e wzi

łoby si

par

groszy za ciotk

Emm

eby si

tej baby pozby

, trzeba płaci

. Ale Lalla pewnie by co

dorzuciła.

Kilka minut ciszy. Ciemno

ść

- Dagge?

- Zamknij si

- My

lisz,

e Maj pieprzy si

z Johanem Berglundem?

- Zamknij si

. Ona si

pieprzy z naszym starym. Chyba wiesz, idioto.

- Ze starym?

- Nie chce mi si

gada

. Zamknij si

- A Marianne? Czy to nie Marianne pieprzy si

ze starym?

- Ona te

. Wiesz przecie

e ojciec ma pierdolca na punkcie pieprzenia. Włazi

na wszystkie baby oprócz Lalli i ciotki Emmy.

- Babci

pieprzy?

- No jasne, ale tylko na Bo

e Narodzenie i Wielkanoc. Zamknij si

wreszcie.

Łó

ko Daga cicho i rytmicznie poskrzypuje. Pu chce co

powiedzie

, ale daje

sobie spokój. Nie bardzo wie, czym si

teraz brat zajmuje, przeczuwa jednak,

to co

absolutnie niedozwolonego.

- Dagge?

- Zamknij si

, do cholery.

- My

lisz,

e stary i stara pieprz

w tej chwili?

- Chcesz oberwa

Chwila ciszy. Miarowe skrzypienie łó

ka nasila si

- Dagge?

- O!

- Co robisz?

adnej odpowiedzi. Łó

ko uspokaja si

- Dagge?

pisz?

adnej odpowiedzi. Z braku kompana do rozmowy Pu niemal od razu zasypia.

Niespokojni mieszka

cy dahlberskiego przybytku

***

Znad skały nadci

ga nocny wiatr, szumi w sosnach, sercówce i li

ciach

rabarbaru. Na rozgrzan

pap

pi chwilowy deszczyk.

Skrzypi

schody i w drzwiach staje ciotka Emma. Wystrojona w długi szlafrok. Na

głowie szydełkowa czapeczka, włosy splecione w ciasny szary w

zeł. Wej

cie na

schody bardzo j

czyło. Oddycha ci

ęŜ

ko.

- Chłopcy

Mruczenie, senne mamrotanie.

- Musz

prosi

którego

z was,

eby mi pomógł.

- Co?

- Musz

pój

ść

do wychodka.

- Co?

- Musz

natychmiast do wychodka. Kto

musi ze mn

pój

ść

, wzi

ąć

lamp

podtrzyma

mnie. Nie mog

ść

sama, bo si

przewróc

- A nie mo

e ciocia Emma zrobi

do wiadra?

- Nie, bo to chodzi o co

powa

niejszego, rozumie Dag.

- A nie mo

e ciocia zaczeka

do rana? Maj albo Marta mogłyby wtedy pomóc.

- Nie wytrzymam, rozumie Dag. Wczoraj wieczorem zjadłam pół pudełka fig.
Okropnie boli mnie brzuch, i wzdyma.

- Mog

cioci pomóc - uprzejmie zgadza si

Pu.

Wstaje z łó

ka i wsuwa stopy w sandały. Dag odwraca si

ciany.

- Punio jest bardzo miły dla starej ciotki. I dostanie koron

za fatyg

- No, je

li ciocia absolutnie musi, to nie ma sprawy - odzywa si

Dag i siada

na łó

ku.

- Nie, dzi

kuj

pij dalej. Ciocia Emma nie b

dzie sprawia

kłopotu.

I procesja rusza. Pu idzie pierwszy, w lewym r

ku niesie star

lamp

stajenn

praw

ciska mał

tłust

dło

ciotki Emmy. Ciotka porusza si

ostro

nie, wolno

stawia jedn

nog

przed drug

, dyszy z wysiłku i bolesnych dolegliwo

ci. Od

czasu do czasu przystaje, na ramiona zarzuciła koc. Jeszcze m

y, a z

trawiastego zbocza i kamienistej

cie

ki odparowuje słoneczne ciepło.

Wreszcie docieraj

do celu. Lampa na jednej z desek wychodka. Starsza pani,

poj

kuj

c, wbija si

w najwi

kszy otwór. Pu siedzi na schodkach i drapie si

tam, gdzie uk

sił go komar. Drzwi s

na wszelki wypadek otwarte. W gigantycznym

brzuchu ciotki Emmy dudni i bulgoce. W nocnej ciszy grzmi

głuche, cuchn

pierdni

cia. Za szczupłymi plecami Pu słycha

post

kiwania i j

ki. A potem

ęŜ

kie pluski i gło

ny szum. Szczy jak ko

, my

li Pu. Dyskretnie zaciska nos

kciukiem i palcem wskazuj

cym,

eby ciotka tego nie zauwa

yła i nie poczuła si

enowana. Zalega cisza.

- Czy ciocia Emma sko

czyła?

- Nie. Nie poganiaj mnie.

- Je

li ciocia chce, mo

emy tu siedzie

cał

noc.

- Jeste

bardzo miłym chłopcem, Puniu.

- Czy bardzo cioci

boli brzuch?

- Bo ja wiem? Chyba tak. Nie, nie wiem, Puniu. Tak mi przykro. Całej cioci
Emmie jest przykro. Nigdy nie mog

połapa

z tymi obstrukcjami i

biegunkami. Czasem wydaje mi si

e wszystko ze mnie wyleci, kiszki,

oł

dek,

dusza, i umr

. My

o jedzeniu, które w siebie ładuj

, przysi

gam sobie,

uwa

i nie tkn

tego, co

le znosz

, ale nast

pnego dnia nie

dotrzymuj

przysi

gi i znów si

zaczyna. Oj. Oj. Och. Oj. Chyba umr

Przytłumione d

ki tr

bki i głuche odgłosy b

benka. Ogromna posta

kołysze

, kurczy i prostuje w sk

pym migotliwym

wietle stajennej lampy; dyndaj

tłuste nogi, łokcie przywieraj

do boków. Oj. Oj.

- No tak, a teraz naturalnie krwawienie. Okropne hemoroidy,

e te

nigdy si

nie goj

. Ciocia musi zatamowa

krew swoj

nocn

czapeczk

. Dlaczego Bergmanów

nie sta

na papier toaletowy? Dlaczego pastor u

ywa gazet? Ch

tnie bym

zapłaciła. Aj, znów si

zaczyna, a ja...

Sapanie milknie, Pu ju

nie słyszy oddechu ciotki. Odwraca si

. A je

li ciotka

Emma umarła i gapi si

na niego rozszerzonymi, martwymi oczami? Byłoby si

czego ba

. Ale ciotka nie umarła. Starsza pani ukryła twarz w dłoniach. Siedzi

wyprostowana, koszula nocna zadarta na pot

ęŜ

nych udach, włosy w nieładzie, bo

ła czapeczk

, r

ce na twarzy, ciche kołysanie. Mo

e płacze?

- Czy cioci Emmie jest smutno?

- Tak.

- Dlaczego?

- To piekło, Puniu.

- Co?

- Tak, piekło.

Odsłania twarz i teraz Pu widzi na zwiotczałych policzkach ciotki Emmy
połyskuj

ce stru

ki łez. Ciotka spuszcza głow

i przebiera palcami po stajennej

lampie. Cie

cianie ogromnieje. I mówi jakim

szczególnym głosem:

- Staro

ść

to piekło, rozumie Punio. A kiedy człowiek umiera, to te

wcale nie

jest zabawne. Wszyscy odczuj

ulg

, dostan

w spadku par

groszy i troch

mebli. Jak to dobrze,

e ta baba wreszcie wykitowała. Nigdy o nikogo si

nie

troszczyła. I została sama! I zajadła si

mier

, tak, to prawda. Nie da si

zaprzeczy

e warzyła przepyszne wigilijne piwo.

Ciotka Emma szele

ci gazet

, kładzie czapeczk

w jakim

stosownym miejscu,

podci

ga długie ró

owe kalesony i opuszcza nocn

koszul

. Pu pomaga jej zej

ść

dwóch schodków. Dło

ciotki jest zimna i wilgotna. Ciotka nieporadnym ruchem

głaszcze Pu po głowie. Nad gór

i wst

lasu wisi brzask.

***

Pu

pi snem skonanego. Mo

e mu si

ni,

e lata albo jest malutki i le

y goły

na brzuchu Maj, albo posiadł moc zabijania. Najpierw zabije brata, potem
przyjdzie kolej na ojca. Ojciec b

dzie go błagał, płakał i krzyczał ze strachu.

mier

dzie jednak nieuchronna, konieczna. Król rozkazał Pu zabi

ojca, wi

nie ma o czym dyskutowa

Kto

powiedział,

e "l

k urzeczywistnia przedmiot l

ku". Ta słuszna maksyma

dotyczy tak

e małych dzieci, na przykład takich jak Pu. Od ubiegłej zimy Pu

ka niepokój,

e ojciec i matka nie chc

ze sob

. Raz stał si

mimowolnym

wiadkiem r

koczynów mi

dzy rodzicami. Gdy si

zorientowali,

e s

obserwowani, natychmiast przestali si

i zaj

li si

Pu, który nie potrafił

pohamowa

łez. Łez strachu. Ojciec miał zadrapany policzek, matka zmierzwione

włosy, dr

Ŝą

ce wargi, pociemniałe oczy i czerwony nos. Wyja

niali mu porywczo,

e doro

li mog

na siebie w

cieka

jak byle dziecko. Ale to ich wyja

nianie

nie na wiele si

zdało. Pu si

przel

kł, cho

nie od razu. Strach narastał w

nim stopniowo. I od tamtej pory zacz

ł si

rodzicom baczniej przygl

Widział,

e czasem ich twarze przybierały szczególny wygl

d i szczególne mieli

głosy. Ojciec bladł, bielały mu oczy i ledwie dostrzegalnie ruszał głow

. Matka

pachniała dziwnie metalicznie, jej ciepły głos chropowaciał, jakby brakowało
jej powietrza. Pu podzielił si

tym z bratem, ale Dag popatrzył na niego

szyderczo i roze

miał si

: Mam tych pa

stwa w dupie. Dla mnie mog

sobie i

ść

diabła. Najwa

niejsze,

eby mi dali spokój i

eby ten pieprzony cham, który

twierdzi,

e jest moim ojcem, przestał mnie bi

trzepaczk

. Pu milczal. Problem

pozostał.

Teraz budzi si

z gł

bokiego snu. Ma takie wra

enie, jakby oberwał w przepon

jest zdezorientowany, nie kojarzy, w której si

znalazł rzeczywisto

ci: w

swojej, tej oswojonej i dobrze kontrolowanej, która mimo istniej

cych w niej

przedziwnych obrazów i postaci, jest jego własna, łatwo rozpoznawalna, czy w
tej drugiej, nowej i budz

cej strach, która zacz

ła okupowa

jego my

li i

uczucia. Sekund

po przebudzeniu wie, co go wyrwało ze snu. Z pokoju matki

dobiegaj

głosy: niskie, czasem szepcz

ce. Rodzice pochłoni

ci s

jak

ąś

rozmow

, nie poznaje ich głosów,

le rzecz bior

c, przywołuj

w nim pami

ęć

nagłym strachu. Co teraz, do cholery? Co znacz

ciszone,

lizgaj

ce si

obce tony w

rodku nocy? Pu szcz

ka z

bami, psiakrew, musz

posłucha

, musz

posłucha

pod drzwiami,

ebym zrozumiał, o czym mówi

. Wstaje, stawia bose

stopy na linoleum. Jest zimne. Dygoce, mimo

e ciepło nie opu

ciło tego

kichowatego pokoju.

Drzwi do pokoju matki s

na wpół otwarte. Zajmuje dogodn

pozycj

na korytarzu:

e patrze

z ukrycia. Matka siedzi na łó

ku, r

ce obejmuj

kolana, nocna

koszula ze

lizn

ła si

z kr

głego ramienia. Nie zaplotła na noc warkocza,

ęŜ

kie ciemne włosy opadaj

na barki, w mieni

cym si

wietle brzasku jej

twarz wydaje si

blada. Girlandy kwiatów na roletach, ciepłe zielone

ciany.

Chi

ski parawan przy umywalce, pejza

e (akwarele wuja Ernsta), słoneczno

ólty

szmaciak na podłodze, wszystko jest szare, zmienia si

, wolno, powoli. Ojciec

siedzi na białym krze

le z wysokim oparciem. Ma krótk

nocn

koszul

czerwonymi lamówkami, jest bosy, dłonie splecione. Pu my

li,

e si

w niego

wpatruje, ale oczy ojca nie widz

, ojciec przypuszczalnie nie widzi nic prócz

własnej zgryzoty. Mimo anemicznego

wiatła obraz rodziców jest wyrazisty.

Dobrze go pami

tam. Mog

go przywoła

, kiedy tylko zechc

, odtworzy

napawaj

strachem dystans i bezruch. W tym momencie

wiat, nad którym Pu tak dobrze

panował, gdzie nawet duchy miały swoje miejsce, odebrał cios

miertelny.

Rozsypał si

, rozpadł, nic po nim nie zostało. Zdetronizowany król musiał

opu

swój pałac, by jako najmniejszy i najn

dzniejszy ze wszystkich małych i

dznych penetrowa

utracon

krain

, która ku jego przera

eniu nie miała

granic. Tam, na łó

ku, siedziała matka, obejmuj

c r

kami kolana, tam, na

krze

le z wysokim oparciem siedział, splataj

c dłonie, ojciec i patrzył

nieruchomo w jaki

punkt za lewym uchem Pu. Nie pami

tam, jakie padły słowa,

pami

tam obraz i chłód podłogi, wydaje mi si

e pami

tam ton głosu i ładny

zapach matczynych kwiatów i mydła. Ale słów nie pami

tam, wymy

liłem je,

domy

liłem, zrekonstruowałem sze

ść

dziesi

t cztery lata pó

niej.

- To upokarzaj

ce - mówi ojciec i gł

boko wzdycha.

- Przecie

powiedziałam,

e nie musisz przyje

- Musiałem przyjecha

z bardzo prostej przyczyny. T

skni

za tob

i za dzie

mi,

nie chc

sam. Mam dosy

samotno

ci.

- Nie mógłby

troch

przyjemniejszy, Eriku? Chyba widzisz, jak si

cieszymy,

e tu jeste

. A mo

e tego nie widzisz?

-Tak, wyobra

am sobie... ale to takie upokarzaj

ce. Wparadowuje tu twoja matka,

wlek

c z sob

tego pajaca Carla i nawet nie spyta, czy wolno.

- Jeste

niesprawiedliwy. Mama zadała sobie tyle trudu,

eby do nas przyj

ść

wył

cznie po to,

eby ci

przywita

- Przyszła,

eby mnie zawstydzi

, znam t

niegodziw

kobiet

. Jaki to dla niej

triumf,

e mieszkamy w tej szkaradnej ruderze w szkaradnej okolicy. Wbrew mojej

woli. Wbrew mojej wyra

nej woli.

- Nie s

dziłam,

e sługa bo

y mo

e nosi

tak wielk

nienawi

ść

w sercu.

- Nie wybaczam tym, którzy chc

mnie zniszczy

- To straszne, co mówisz

- Ach, tak, straszne?

- Straszne. Przypominasz swoj

nieszcz

mam

. Mówisz jak maniak.

- Nie mog

wybaczy

komu

, kto nienawidzi mnie tylko dlatego,

e istniej

- Mówisz dokładnie tak jak Alma!

- My nie byli

my tacy wytworni. Otó

to. Nie byli

my tacy wytworni. Oczywi

cie.

- Powiniene

usłysze

- A ty powinna

siebie usłysze

, kiedy mówisz "nieszcz

sna mama".

- Czym my si

wła

ciwie zajmujemy.

- Nie mogli

my chodzi

do teatru ani wybra

do Włoch czy Mosseberga, nie

sta

nas było na kupno najnowszych powie

ci.

- Nie masz w tej sprawie nic do powiedzenia. Korzystałe

z moich pieni

dzy w

takim samym stopniu, co ja i dzieci.

- Tak.

- I nie mów w ten sposób.

- Tak.

- To straszne, kiedy si

tak zachowujesz.

- Mo

liwe. Ale to nie ja chciałem mieszka

na Villagatan, w tym drogim

mieszkaniu. Na Skeppargatan było nam dobrze.

- Bez sło

ca. I dzieci chorowały.

- Powtarzasz to.

- Doktor Furstenberg powiedział. . .

- Wiem, co powiedział doktor Furstenberg.

Matka chce si

odezwa

, milczy jednak. Ogryza paznokie

. Jest w

ciekła. Milczy

i zbiera siły. Pu widzi,

e ojciec si

poddał, patrzy na

z boku i staje

przy białym biurku. Jego sylwetka odcina si

wyra

nie na tle jasnego prostok

rolety. Cisza p

cznieje, staje si

coraz bardziej przera

ca. Teraz ojciec ma

głos:

- Nic nie mówisz?

- Uwa

asz,

e powinnam co

powiedzie

- Mo

esz chyba powiedzie

, co my

lisz.

Ojciec si

boi, to wida

- Wi

c s

dzisz,

e mog

powiedzie

, co my

- mówi wolno matka.

Ojciec milczy i matka milczy. Kiedy matka si

po chwili odzywa, jej głos jest

spokojny jak wiruj

ce płatki

niegu. Pu kurczy si

oł

dek i łzy cisn

oczu, cho

wcale nie chce płaka

. I nie chce słysze

, co matka ma do

powiedzenia, ale nie mo

e si

ruszy

, stopy odmawiaj

posłusze

stwa, musi wi

zosta

i słucha

Matka mówi, zerkaj

c na odgryzion

skórk

na palcu wskazuj

cym; troch

krwawi.

- Chcesz wiedzie

, co ja my

? Tak, od roku cz

sto si

nad czym

zastanawiałam. A je

li mam by

dokładna, odk

d urodziła si

Mała.

- Mo

e nie chc

wiedzie

- mówi ojciec słabym głosem.

- Ale teraz ja chc

eby

wiedział, i ju

mnie nie powstrzymasz.

- Chyba sobie pójd

- Oczywi

cie, nie kr

puj si

. Byłoby jednak dobrze, gdyby

my cho

raz

porozmawiali szczerze.

eby

my raz na zawsze wiedzieli, na czym stoimy.

Matka patrzy na ojca i lekko si

miecha.

- Długo my

lałam o tym,

eby zabra

dzieci i na jaki

czas ci

opu

Cisza. Posta

przy oknie tkwi bez ruchu. Matka odwraca głow

i patrzy na ojca.

- Chc

przeprowadzi

do Uppsali, w kamienicy rodzinnej jest wolne

ciopokojowe mieszkanie, na ostatnim pi

trze. Mog

je tanio wynaj

ąć

. Od

podwórza, słoneczne i ciche,

wie

o po remoncie, z łazienk

i wszelkimi

wygodami. Dag i Pu b

mieli blisko do szkoły, tylko przej

ść

przez ulic

. A

Maj ch

tnie zaopiekuje si

Mał

. Zamierzam te

podj

ąć

prac

. Napisałam ju

siostry Elisabeth. Jestem tam mile widziana. Poza tym b

bli

ej brata Ernsta

i mamy, i moich najlepszych przyjaciół. Bez pytania. . . bez twojego. . . bez
tej. . . zazdro

ci. . . b

troch

wolniejsza. . . b

. . . wolniejsza. . .

W brzozie za rolet

rozskrzeczały si

poranne sroki, lekko wieje, roleta

wybrzusza si

. Ojciec opu

cił głow

i rysuje co

palcem po bibule na podkładce

do pisania. Pu stoi skamieniały, sparali

owany

miertelnym przera

eniem.

- A wi

c mamy si

rozwie

ść

- Tego nie powiedziałam.

- Chcesz,

eby

my si

rozwiedli, i zamierzasz mnie opu

- Uspokój si

, Eriku, i spróbuj posłucha

, co...

- Odejdziesz i zabierzesz dzieci.

- Nigdy nie mówiłam o rozwodzie.

- Czy to Torsten naszpikował ci

tymi pomysłami?

- Nie, nie Torsten.

- Ale z nim rozmawiała

- Oczywi

cie,

e rozmawiałam.

- Rozmawiała

o nas z obcymi.

- On jest naszym najlepszym przyjacielem, Eriku! I dobrze nam

yczy.

-Tak jak twoja mama i naturalnie Ernst, twój szanowny brat, i siostra
Elisabeth! A z kim nie rozmawiała

? Wstyd mi, naprawd

wstyd. Rozmawiasz ze

wszystkimi oprócz mnie. S

e ch

tniej słuchasz obcych ni

mnie.

Gorzka rozterka. Pu wci

ąŜ

nie mo

e si

ruszy

, a najbardziej ze wszystkiego

obawia si

ca bez łaski, kary bez wybaczenia, ci

ty w mrok wyl

duje

ród ostrych kamieni i nikt go nie b

dzie szukał, nikt go nie d

wignie z

ciemno

ci.

- Teraz przynajmniej ju

wiesz, czego ja chc

- mówi matka po długim milczeniu.

- Pytałe

i wiesz.

- A gdybym nie zapytał?

- Nie wiem, Eriku. Czekałam na okazj

, ale byłam niepewna.

- Ale, jak rozumiem, teraz jeste

pewna.

- Usi

na łó

ku, mój drogi. Jeste

tak daleko, a musimy si

przecie

jako

tego wykaraska

. Wspólnie. Nie chciałabym ci

rani

- Ach, tak, nie chciałaby

W głosie pastora jest wi

cej smutku ni

ironii. Siada ci

ęŜ

ko w nogach łó

ka,

daleko od

ony.

ona usiłuje dotkn

ąć

przegubu jego dłoni. Nic z tego.

- To takie trudne, Eriku. Nie chciałabym ci

rani

- Ju

to powiedziała

- Ile razy tu przyje

asz, zawsze stajesz si

niespokojny i niecierpliwy. A w

domu mamy mnóstwo pracy. Martwisz si

kazaniami, brakuje nam czasu na wspólne

wyjazdy, a je

li nawet gdzie

wyje

amy, jeste

skwaszony,

e musi si

odbywa

na mój koszt. Poza tym moje zaj

cia parafialne, prowadzenie domu,

opieka nad dzie

mi ogromnie mnie czasem m

Ojciec zbli

a dło

ku twarzy i poci

ga nosem. Niewprawnie i okropnie. Matka

ka, by pogładzi

go po policzku, ale on si

odsuwa i wstaje.

- Wychodzisz?

- Przejd

. Dobrze mi to zrobi.

- Teraz, w

rodku nocy?

- Tak, wła

nie teraz.

- Pójd

z tob

Matka wstaje, zbiera rozpuszczone włosy. Mała bosa stopa wysokim podbiciu i
okr

głych palcach: id

z tob

- Nie, dzi

kuj

, Karin. Chc

sam.

- Nie mo

esz tak wyj

ść

- Nie b

dziesz mi mówi

, co mi wolno, a czego nie wolno.

- Nie id

. To najgorsze, co mo

esz zrobi

Ojciec ruszył ju

ku drzwiom, ale teraz si

zatrzymuje i odwraca. Mówi z

niezm

conym spokojem.

- Jedno sobie zapami

taj, Karin. Po raz ostatni grozisz mi zabraniem dzieci i

wyprowadzk

. Po raz ostatni! Ty i twoja matka. Dosy

upokorze

- To nie gro

ba.

- Tym gorzej. Wobec tego wiemy, czego si

trzyma

- Chyba tak.

- Zawsze wła

ciwie byłem sam. Teraz b

naprawd

sam.

I ojciec idzie, a Pu bezszelestnie daje nura za drzwi pokoju dziecinnego.
Trzeszcz

schody, na krze

le obok garderoby le

Ŝą

ojcowe ubrania. Pu zastanawia

, czy nie pój

ść

do matki po pociech

. Mógłby na przykład powiedzie

e nie

e usn

ąć

, bo boli go brzuch, je

li matka b

dzie w nastroju, zawsze co

zyska.

Jaki

glos mu jednak mówi,

e w tej wła

nie chwili nie ma raczej co liczy

słowa otuchy. Zerka na ni

ukradkiem. Siedzi wyprostowana na łó

ku, bosa stopa

na podłodze, łka bez łez, przesuwa dło

po policzku i czole, jakby chciała

zdj

ąć

niewidzialn

paj

czyn

. Chlip, chlip, wci

ga powietrze: tak, jest ci

ęŜ

ko.

Nagle zaczynaj

pia

na wy

cigi wioskowe koguty, jeden rezyduje u Berglundów,

drugi u ogrodnika Tornqvista.

Pu dług

chwil

zastanawia, w ko

cu podejmuje decyzj

. Tak, tak zrobi.

Wła

nie tak. Nie ma sensu i

ść

do ló

ka, naci

ąć

kołdr

na głow

i udawa

nic si

nie stało, teraz, kiedy znany mu

wiat run

ł z hukiem na jego oczach. I

uszach. Cicho wchodzi do pokoju dziecinnego i szybko si

ubiera: sprana

koszula, obci

te kalesony, krótkie spodenki i sweter, sandały w r

. Przemkn

ąć

po schodach, unikaj

c skrzypi

cych stopni. W brzuchu harcuje zm

czenie i

podniecenie, w

tł

klatk

piersiow

ciska przera

enie, ale nie płacze, nie

na płaka

, przebaczenia ju

nie ma, po co zanosi

modlitwy do Boga i

wypłakiwa

mu si

, przecie

Bóg najwyra

niej Pu olewa. Pu przeczuwał to od

dłu

szego czasu. Anioły stró

e odleciały z furkotem i Bóg o nim zapomniał. Mo

nie istnieje. Na bialym niebie nie ma chmur, w swoim ogromnym kole tu

pod

skał

Djurmo dudni sło

ce. Czarna rzeka zamienia si

w ciekłe srebro. Ju

prawie dzie

, sweter grzeje. W drzewach szumi wiatr, jaskółcze dzieci startuj

do próbnych lotów.

Pu od razu dostrzega ojca. Siedzi na ko

lawej ławce pod werand

. Ma na sobie

koszul

bez kołnierzyka i znoszone letnie spodnie, ci

gle jest w kapciach, na

ramiona narzucił star

skórzan

kurtk

. Pali fajk

. Trawa l

ni od rosy. Pu

zmoczył sobie stopy. Podchodzi do ławki i siada.

Ojciec patrzy na niego ze zdumieniem.

- Ju

wstałe

- Wybieram si

do lasu.

- Aha. A po co, je

li mo

na spyta

eby si

przekona

, czy zobacz

ducha.

- Chciałby

zobaczy

ducha?

- Widmo.

- A gdzie?

- Na miejscu samobójstwa.

- Zegarmistrza?

- Jestem przecie

niedzielnym dzieckiem.

- Czy ty naprawd

lisz,

e duchy istniej

- Lalla i Maj mówi

e tak.

- Aha.

Knwersacja zamiera. Ojcowa fajka skwierczy. Kiedy ga

nie, ojciec znów j

zapala. Pu w

cha. Lubi ten zapach.

- Dym fajkowy odp

dza komary - mówi ojciec.

- Dosy

o tu komarów, jak na tak wczesn

por

- grzecznie odpowiada Pu.

I znów cisza. Sło

ce wylewa si

na górski grzbiet, białe i ostre, Pu przymyka

oczy, piek

powieki.

- Masz ochot

towarzyszy

ojcu do Granas? Najpierw pojedziemy poci

giem do

Djuras, a potem dobr

mil

rowerem.

Ojciec zwraca twarz ku Pu i patrzy na niego niebieskim spojrzeniem, wreszcie
wyjmuje fajk

z ust i pyta jeszcze raz. Pu milczy, stan

ł przed dylematem nie

do rozwi

zania: Ojciec jest smutny i prosi, by Pu dotrzymał mu towarzystwa. Nie

e odmówi

- Wła

ciwie to miałem układa

tory. Przy wychodku chciałem zrobi

stacj

cow

, a obok brzozy zwrotnice i obrotnic

. Jonte obiecał przyj

ść

- Rozumiem. Nie musisz si

decydowa

od razu. Zastanów si

Ojciec u

miecha si

przyja

nie i wystukuje tyto

z fajki o ławk

. Pu łapie

biedronk

na palec. Ucisk w klatce piersiowej nie ust

puje.

- Pojechaliby

my małym poci

giem towarowym, tym, który w niedziel

odje

a z

Dufnas o dziewi

tej. Ci

gnie tylko wagony z drewnem i jeden wagon osobowy.

Mogliby

my kupi

pommac na drog

.- Siedz

w odległo

ci dwóch metrów od siebie.

Paruje rosa, nad rzek

wisi smuga mgły, zapowiada si

upalny dzie

***

A teraz o pewnym wydarzeniu z przyszło

ci. Jest rok 1968. Ojciec ma

osiemdziesi

t dwa lata, od niedawna jest wdowcem. Zajmuje pi

ciopokojowe

mieszkanie na Ostermalmie. Dom prowadzi siostra Edit. Diakonisa, pi

ęć

dziesi

osiem lat, dorodna, kwitn

ca kobieco

, o ciepłych ciemnobr

zowych oczach i

długich rz

sach. Ma szerokie, suche dłonie, jej wydatne usta ch

tnie si

miej

. Siostra Edit, jedna z pierwszych konfirmantek ojca, stała si

przyjaciółk

rodziny. Mówi wyrazistym dialektem z Halsinge.

Ojciec, ci

ęŜ

ko dotkni

ty dziedziczn

atrofi

ęś

ni, chodził w butach

ortopedycznych i u

ywał laski; smukłe kształtne dłonie cz

ęś

ciowo obj

ł uwi

dzy ojcem i siostr

Edit istniała milcz

ca, acz tkliwa wi

ęź

. Wyra

nie dobrze

z sob

czuli.

Szedłem południowym wzniesieniem Grevturegatan. Przedwio

nie,

nieg z deszczem,

ostry poblask topniej

cych zasp, byle jak posypany piaskiem oblodzony chodnik.

Od roku ojciec i ja

yli

my w pozornej zgodzie, okazuj

c sobie

yczliwe

wzajemne zrozumienie. Nie znaczy to jednak,

e oddawali

my si

rozwa

aniom o

przeszło

ci, komplikacjach, nieporozumieniach i nienawi

ci. Nie wspominali

my o

trwaj

cych przeszło pokolenie niesnaskach. Nasze strapienia pozornie

wyparowały. Nienawi

ść

do ojca traktowałem jak rzadk

chorob

, która

niesko

czenie dawno temu dopadła kogo

innego, nie mnie. Obecnie pomagałem ojcu

w prowadzeniu finansów i administrowaniu - mało obci

ąŜ

ce zaj

cia. W ka

sobotnie popołudnie na kilka godzin zagl

dałem do niego i siostry Edit. O

jednej z takich wizyt opowiem.

Winda ze skrzypi

ostermalmsk

godno

zawiozła mnie na ostatnie pi

tro

kamienicy. Dwa krótkie dzwonki. Siostra Edit otworzyła natychmiast i kład

palec na ustach, szepn

ła,

e musimy zachowa

cisz

: ojciec przedłu

ył

poobiedni wypoczynek o godzin

, miał ci

ęŜ

noc, bóle biodra i pleców.

Odszepn

łem,

e w takim razie mogliby

my porozmawia

troch

o interesach.

Siostra Edit uznała to za dobry pomysł. Spytała, czego si

napij

, kawy czy

herbaty, wła

nie upiekła scony. Nie, nie, dzi

kuj

, byłem po lunchu z

dyrektorami skandynawskich teatrów, nie, dzi

kuj

łem palto, mokre

zimowe buty zamieniłem na par

ojcowych kapci i usiedli

my w pokoju siostry

Edit. Wychodził na ulic

; niezbyt du

y, ale przytulnie umeblowany: jasne

tapety, ładne stonowane obrazy i reprodukcje, lekkie zasłonki, dobrze
wyposa

ona eta

erka, dwuosobowa kanapka, fotel, zegar wahadłowy z wyszukanymi

girlandami. Na łó

ku szydełkowa narzuta w

ółtych barwach. Pod oknem białe

biurko i dwa krzesła. Usiedli

my przy biurku. Edit wyj

ła skoroszyt i pokazała

mi dla porz

dku kilka zapłaconych rachunków, wyci

g z konta i pismo od

gospodarza domu informuj

ce o podwy

ce komornego od pierwszego lipca.

Przeczytała je i westchn

ła.

- Najgorsze, rozumie Ingmar, jest to,

e Erik ci

gle si

martwi finansami. Nic

nie pomagaj

moje zapewnienia,

e dobrze si

nam wiedzie.

- Porozmawiam z ojcem.

- Czy nie zechciałby Ingmar powiedzie

przy okazji Erikowi,

e go nie zostawi

i co najwa

niejsze,

e Ingmar nie odda go na oddział dla przewlekle chorych.

- Aha. Ach, tak. Tak mówi?

- My

li,

e chcemy tego mieszkania.

- Mieszkania?

- Mówi czasem,

e ja i Ingmar chcemy zaj

ąć

to mieszkanie. I

e to tylko kwestia

czasu kiedy go wepchniemy do zakładu opieki nad przewlekle chorymi. Bardzo
wtedy rozpacza i nic nie pomaga.

- A jak si

Edit czuje?

- Dzi

kuj

, dobrze. Martwi

e ojciec Ingmara jest taki przygn

biony. I

wyizolowany. I udr

czony. A ja jestem przy nim i nic nie mog

zrobi

. No i

jeszcze to ze

mierci

- Ze

mierci

- Mówi

c szczerze, my

e ojciec Ingmara boi si

. Nie mówi tego wprost, ale

ja go przecie

znam. Poniewa

nie chce pokaza

po sobie,

e si

boi, nawet w

tym jest. I brakuje mu cierpliwo

ci, wykłóca si

o drobiazgi. Ja si

tym nie

przejmuj

, niech zrz

dzi i gdera. Nie ma nic złego na my

li. Czasem, kiedy si

troch

poawanturuje, zwłaszcza o jakie

głupstwo, przynosi mi kwiaty. Wi

c w

sumie nie jest nam razem

le. Ale to ze

mierci

, to co innego. Tu nie mog

pomóc i nie rozumiem jego niepokoju. Jest przecie

ksi

dzem i powinien si

zda

na miłosierdzie Jezusa. My

e on utracił wiar

. Biedny Erik, wspierał tylu

ludzi, mnie te

, przede wszystkim mnie. Jego wiara była taka czysta i mocna,

Ingmar dobrze o tym wie, czasami wydawało si

e jest ni

prze

wietlony. Rok

mierci Karin cz

sto rozmawiali

my o cudzie ponownego poł

czenia. Był

przekonany,

e on i Karin spotkaj

w innym

wiecie, oczyszczeni i

przemienieni. Mówił o tym z najprawdziwsz

rado

, a ja my

lałam sobie,

Bóg jest miłosierny, skoro daje staremu człowiekowi pewno

ść

zmartwychwstania.

Sama ju

nie wiem, Ingmarze. Troch

teraz popłakuj

, ale nie ma si

czym

przejmowa

. Tylko bardzo mi

al ojca Ingmara, to taki dobry człowiek. Dlaczego

musi umiera

ycia? To okrutne i nie widz

w tym sensu. Bardzo go lubi

naprawd

chciałabym zrobi

wszystko,

eby w swoich ostatnich latach znalazł

troch

spokoju i rado

ci.

- Siostra Edit wydmuchała nos, tr

c lekko. Nale

ała do tych nielicznych,

którzy od płaczu ładniej

. Wytarła nos, osuszyła łzy i za

miała si

- Ale jestem głupia, becz

jak smarkula. Czy Ingmar na pewno nie napije si

herbaty? Ju

czwarta. Chyba powinnam jednak obudzi

proboszcza. Czy Ingmarowi

pieszy? Chwileczk

! Zdaj

e go słysz

. Tak, idzie. Aha, póki

pami

tam. Mam kopi

przelewu, który Ingmar załatwił, najlepiej,

eby Ingmar to

wzi

ł.

Siostra Edit poderwała si

wawo, widomy znak siły ducha i oczywistej rado

ci.

W korytarzu zadudniły kroki ojca. Wspieraj

c si

na lasce, st

pał ci

ęŜ

ko w

swoich ortopedycznych butach. Zapukał, Edit zawołała "wejd

" i ojciec otworzył

drzwi. Ju

miałem si

podnie

ść

eby do niego podej

ść

, ale mnie powstrzymał.

Stan

wszy w progu, obrzucił nas roztargnionym spojrzeniem. Rzadkie włosy

zwichrzone, jedno ucho bordo. Wysłu

ona ciemnozielona bon

urka pachniała

cygarami,

ylast

dło

zacisn

ł na główce laski.

- Chciałem si

tylko dowiedzie

, czy Karin ju

wróciła - wymruczał, spogl

daj

to na Edit, to na mnie. Nie poznał nas. - Czy Karin ju

wróciła?

W tym momencie jego twarz si

zmienia.

Z bolesn

gwałtowno

wiadomił sobie gdzie jest i co mu ofiarowuje

rzeczywisto

ść

: Karin nie

yje, paln

ł głupstwo. U

miechn

ł si

straszliwym

miechem: przepraszam, jeszcze si

nie rozbudziłem. Dzie

dobry, synu, mo

esz

do mnie zajrze

za chwil

Odwrócił si

i poczłapał mrocznym korytarzem do swojego pokoju. Edit stała ze

skoroszytem w dłoniach.

- To nic! Niech si

Ingmar nie l

ka. Erik my

li czasem,

e Karin jest w

pobli

u. A kiedy odkrywa swoj

pomyłk

, smutnieje. Dlatego,

e Karin nie

yje i

- co mo

e najgorsze - dlatego,

e strzelił gaf

. Pójd

do niego. Ingmar mo

przyj

ść

za kwadrans.

***

Ojciec pochyla si

nad Pu, chyba zasypiasz? Nie poło

ysz si

? Jest dopiero

ta. Po

pisz jeszcze co najmniej trzy godziny. Pu nic nie mówi, tylko kr

głow

: nie, dzi

kuj

, chc

siedzie

tutaj i patrze

na sło

ce. Chc

tu siedzie

z ojcem. Chc

ojca pilnowa

eby nie czmychn

ł. Jestem

cy i smutny. Nie

kładł,

eby w

cha

poranne pierdni

cia braciszka, zreszt

ile razy

walczymy na b

ki, zawsze przegrywam. Pu ziewa pot

ęŜ

nie i zasypia równie nagle,

jak nagle ga

nie zdmuchni

ta wiatrem

wieczka.

Broda na piersiach, dłonie na deskach ławki. Cienkie włosy stercz

na karku,

sło

ce pali w policzek. Ojciec siedzi nieruchomo i patrzy na syna. Fajka

zgasła.

We

nie Pu w

druje przez las, zna go i nie zna zarazem. Szemrze strumyk. Nad

głow

migoc

słoneczne strzały. Idzie w dusznym cieniu. Cały czas przed siebie,

cho

wcale tego nie chce. W ko

cu si

zatrzymuje i rozgl

da, tak, to na pewno

miejsce samobójstwa. Nie musi długo czeka

. Cisza, słycha

tylko szum strumyka,

mrówki bezgło

nie przebiegaj

mrowisko i le

cie

ki. Nie ma ju

sło

ca,

dokoła siwy półmrok i mimo chłodu przytłaczaj

cy upał. Pu marznie. Kuca. Za

podwójn

sosn

kto

łazi, Pu widzi plecy zega

rmistrza. Rozpostarte ramiona, na brudny kołnierzyk spływaj

kosmyki cienkich

włosów. Zegarmistrz odwraca si

i patrzy na Pu wyłupiastymi oczami bez

renic,

obwisłe usta czerni

od zakrzepłej krwi, ledwo wida

jasne brwi, wysokie

szare czoło znacz

plamy. Nie, to nieprawda, nie chc

tego ogl

, nie mog

ani płaka

, ani uciec,

eby si

ukaza

, zegarmistrz odebrał mi wszystkie siły,

gdzie ja to słyszałem, mo

e od Lalli: duchy czerpi

siły z

cych i dlatego

człowiek sztywnieje, wpadłem, czuj

tak, jakbym si

za chwil

miał udusi

Pu mówi co

, szcz

kaj

c z

bami: przepraszam, ja wła

ciwie nie chciałem tutaj

przyj

ść

, tylko co

we mnie, co

niedobrego. Nie pami

tam, jak tu trafiłem - a

li ja

? A je

li, co jeszcze okropniejsze, nigdy si

z tego snu nie

obudz

Niepokój narasta gor

cym płomieniem, całe ciało Pu przenika nieopanowany ból.

Zegarmistrz zwrócił ku niemu twarz. Gał

zka przesłania sylwetk

. Duch kołysze

i wydyma, cho

nie ma wiatru. Niedzielne dziecko, dzie

Przemienienia

skiego. Tak, trzeba zapyta

. I Pu pyta. Nie otrzymawszy odpowiedzi, powtarza

pytanie: Kiedy umr

? Zegarmistrz namy

la si

, a Pu ma wra

enie,

e co

słyszy,

krwawe usta i zesztywniałe wargi szepc

niewyra

nie, mgli

cie: Zawsze.

Odpowied

brzmi: zawsze.

Las dr

y od słabego podmuchu, gdzie

krzyczy kawka. Zegarmistrz faluje z

wiatrem, głowa frunie znad szyi i ramion, podpływa do Pu, a Pu zastanawia si

czy wybiła jego ostatnia godzina, zastanawia si

, czy głowa wgryzie si

bami

w jego gołe ramiona czy w kolano. Na rozkładaj

cej si

twarzy pozostał zło

liwy

wyraz. Powraca wiatr, głowa rzednie, oczy wisz

jeszcze chwil

pod gał

ziami

sosny i gasn

, niknie cały duch, ziemia pochłania ramiona, najpierw prawe,

rozwarte dłonie gubi

czarne paznokcie, spadaj

niczym zgniłe niedojrzałe

jabłka. Zegarmistrz gnie si

, Pu widzi na jego szyi czerwon

po sznurze i

odłamki wystaj

cych ko

ci. Wszystko odbywa si

błyskawicznie, po zegarmistrzu

zostaje tylko zapach ple

ni, taki sam, jaki czai si

pod linoleum w pokoju

dziecinnym.

Pu z wysiłkiem wydobywa si

ze snu i szeroko otwiera oczy,

eby drugi

wiat

znów go nie wchłon

ł. Ojciec nabija fajk

. Obok siedzi Marianne, wróciła znad

rzeki, k

pała si

. Krótkie ciemne włosy oblepiaj

głow

, twarz wystawiła do

sło

ca. Ma na sobie długie spodnie i koszulk

, pod któr

odznaczaj

piersi.

Jest boso. Ojciec mówi,

e niedługo siódma i pora si

ogoli

. Marianne z

zachwytem opowiada o k

pieli przy tratwie. Było cudownie, chocia

drewno

pokonało ła

cuch i spi

trzyło si

w przybrze

nym szlamie, wkoło

ywego ducha,

na si

nago. W wodzie tylko dwana

cie, trzyna

cie stopni, podobno

rzeka jest wyj

tkowo zimna w tym roku. Nie ma to jak archipelag, wzdycha ojciec

i zapala fajk

. Tam si

nie brodzi w szlamie.

- Czy Pu pojedzie do Granas?

- Nie wiem. Pytałem, ale nie przejawiał zbytniego entuzjazmu.

- Ja mog

pojecha

- proponuje Marianne.

- A nie powinna

dotrzyma

towarzystwa Karin?

- Ch

tnie si

wybior

na rowerow

przeja

- Aha.

Ojciec powa

nie kiwa głow

- Z tob

- Pu si

ucieszy.

- Mogliby

my pojecha

we troje.

- Ma budowa

tory kolejowe od wygódki do pryzmy piasku. Jonte b

dzie mu

pomagał.

- No, co o tym my

lisz? Jak chcesz? - pyta Marianne.

- Byłoby miło - przyznaje z wahaniem ojciec.

Pu przeci

ga si

i ziewa.

- Pojad

do Granas - o

wiadcza stanowczo.

Ojciec i Marianne przygl

daj

mu si

z pewnym zaskoczeniem, aha, nie

pisz, a

to dopiero. Tak, nie

, ale zaraz si

poło

Ŝę

. A do Granas pojad

. Wstaje, z

na wpół przymkni

tymi oczami truchta za w

gieł, wdrapuje si

po schodkach do

pokoju, zrzuca ubranie i sandały, wali si

na j

ce łó

ko i wwierca głow

poduszk

pi, nim zasn

ł.

***

Jest za dziesi

ęć

ósma. Maj mocno nim potrz

sa. Dag, który ju

ubrał,

przyniósł z pokoju matki karafk

i leje brata wod

. Przesta

, wrzeszczy Pu, ale

Dag tylko si

mieje. Do jasnej cholery! Pu broni si

. Dag odskakuje, po czym

ciska w braciszka sandałem. Maj wkracza do akcji, zanim konflikt przybierze
rozmiary bratobójcze.

Pu czekaj

dalsze szykany. Maj zmusza go do umycia z

bów, wyszorowania uszu,

wyczyszczenia i obci

cia paznokci. Na dokładk

musi wło

czyste ubranie:

drapi

cy podkoszulek, za dług

koszul

i kalesony. Cholera, warczy Dag, zawsze

zalatuje od ciebie szczyn

, nie rozpinasz rozporka, kiedy lejesz? Z garderoby

wyjmuje si

niedzielne spodenki: ciemnoniebieskie o sztywnych kantach, z

idiotycznymi szelkami. Pu protestuje, ale Maj jest nieugi

ta, gotowa w razie

potrzeby u

siły. Wytrzyj nos! - rozkazuje podtykaj

c Pu czyst

chusteczk

Dlaczego ty masz zawsze tyle smarków?

- Bo nie wyjmuje palca z nosa - mówi Dag,

wiadek tego upokarzaj

cego

ubierania. - Jak co

znajdziesz, to si

podzielimy, nie?

Dag z łoskotem zbiega po schodach. Pu siada na łó

ku i ogarnia go ołowiana

senno

ść

. Maj wychodzi z garderoby. A to co?

le si

czuj

mruczy Pu. Poczujesz

lepiej, jak si

najesz, no, chod

Kiszki skr

caj

i trz

, twardy balas napiera na odbyt, chce si

wydosta

Musz

zrobi

kup

, mówi zrozpaczony Pu, to absolutnie konieczne. Nie teraz, po

niadaniu, decyduje Maj. Nie wytrzymam, musz

teraz. Pu jest bliski łez. No to

pospiesz! Le

do wychodka. Kiedy ja musz

teraz, zaraz. Rób do wiadra. Maj

przysuwa nog

emaliowane wiadro, do połowy wypełnione brudn

wod

po myciu.

Pomaga Pu zdj

ąć

szelki,

ga mu spodenki i kalesony. W ostatniej chwili.

Cholernie boli mnie brzuch, jak wszyscy diabli, j

czy Pu. Maj przysiada na

kraw

dzi łó

ka i trzyma go za r

. Za kilka minut b

dzie ju

dobrze.

Na schodach grzmi głos Marty: Jest tam Pu?! Czas na

niadanie. Czy jest tam

Pu?! Halo! Maj! Pu boli brzuch, odkrzykuje Maj, nie puszczaj

c jego dłoni.

Przyjdziemy, kiedy przyjdziemy.

Marta przekazuje słowa Maj matce. Pu boli brzuch. Obie stoj

na schodach. Czy

bardzo go boli? - dopytuje matka. Nie, sk

d, niedługo b

dziemy gotowi, uspokaja

Maj. W jadalnym gwarno, brz

k porcelany i sztu

ców. No to przychod

cie, rzuca

na odchodnym matka.

Pot rosi czoło Pu, mimo opalenizny jest blady. Oczy zapadły gł

boko, wargi s

suche. Maj gładzi go po czole. No, gor

czki nie masz, wła

ciwie nic ci nie

jest, prawda? Do licha, ale cuchnie! Mo

e co

zjadłe

? Pu kr

ci głow

wstrz

sa nim jeszcze jedna fala skurczów. Pochyla si

. Cholerne pieprzone

gówno. Kurwa ma

. Psiakrew. Martwisz si

czym

? - pyta Maj. Co? Pu rozdziawia

usta. Skurcze ustaj

. Przejmujesz si

czym

? Nie. Boisz si

czego

? Nie.

Atak min

ł, Pu wracaj

kolory, normalnieje oddech. Musz

czym

podetrze

my papier z twojego bloku rysunkowego, proponuje Maj. Nie, za gruby. To mo

czerwon

bibułk

? Nie, za nic, protestuje Pu, to bibułka Dagge, owija ni

swój

samolot, zabije mnie, jak j

rusz

. Ju

wiem, Maj jest zdecydowana, myjka. Nie

ma rady. Potem j

upior

. Podnie

tyłek, Pu.

- O, tak, no i co, przyjemnie?

***

niadaniu towarzyszy sceneria podobna do tej podczas obiadu. Jedynie stroje s

nieco sztywniejsze, bardziej uroczyste, jest przecie

niedziela, niedziela

dwudziestego dziewi

tego lipca, dzie

Przemienienia Pa

skiego. Na stole biały

obrus zast

piła od

tna cerata w

ółty dese

. Pod

yrandolem pyszni

miedzianym naczyniu polne kwiaty.

Niedziela, ósma rano. W rodzinie Bergmanów panuj

karoli

skie obyczaje. W dni

powszednie

niadanie spo

ywa si

o wpół do ósmej, w niedziele pół godziny

pó

niej; niewielkie ust

pstwo na rzecz porannego lenistwa mamy.

Ojciec ch

tnie zrywa si

wicie. To ranny ptaszek. Zd

ąŜ

ył si

wyk

rzece, ogoli

i nauczy

kazania. Jest niemal podniecony przed czekaj

wycieczk

. Pu zamiast owsianki dostaje talerz ciepłego kleiku. Pachn

cy łagodny

kleik i kromka białego chleba z serem. Dzieło Lalli. Nikt nie ma odwagi pisn

ąć

słowa, mimo

e zdaniem obojga rodziców, i nie tylko, kleik dowodnie

wiadczy o

rozpieszczaniu, a wszelkie formy rozpieszczania stanowi

ródło złych nawyków.

I krzewi

je. Nikt jednak nie oponuje przeciwko kleikowi Lalli, ani matka, ani

ojciec, nikt. Pu je zachłannie, całkiem zadowolony. M

ki ust

piły miłemu

odr

twieniu, kleik Lalli zapełnia dokuczliw

pró

, rozgrzewa

oł

dek

wychłodzony niedawn

kolk

Drzwi do przedpokoju i na schody s

otwarte na o

cie

. W ostrym słonecznym

wietle połyskuje piasek na podwórku.

- Zapowiada si

ciepły dzie

- mówi matka. - Zastanawiam si

, czy nie b

dzie

burzy.

I ka

dy zgłasza swoje uwagi o burzy. Ciotka Emma nie ma w

tpliwo

ci, od wielu

dni czuje burz

w kolanach. Lalla mówi o mleku w piwnicy, które po raz pierwszy

tego lata si

zwarzyło.

Marta oddycha z trudem, pod oczami czerwone plamy, pot na górnej wardze, pewnie
ma gor

czk

. Ojciec rado

nie stwierdza,

e mała burza nie zawadzi, chłopi

czekaj

na deszcz. W czasie deszczu dobrze bior

ryby, ze zło

liwym u

miechem

wtr

ca Dag. Ciekawe, jak to zniesie mój biedny braciszek? Przecie

potwornie

boi si

burzy.

I paplanina trwa... "Gdy rozmawiamy, przemija

ycie", powiada Czechow. Całkiem

liwe. Drzwi prowadz

ce na schody przesłania nagle kr

gła, lekko rozkołysana

posta

. W progu, z walizeczk

w r

ku, stoi wuj Carl. I u

miecha si

enowany. Cze

ść

, Carl! - woła ojciec. Wchod

, co

przek

sisz i łykniesz

jednego! Wygl

dasz mi na takiego, co sprzedał masło i zgubił pieni

dze! Chod

siadaj, mój drogi, wł

cza si

matka. W jej głosie nie ma jednak ojcowej

serdeczno

ci. Czy co

stało? Dlaczego jeste

z walizk

? Nakrywa

? - pyta

Marta, podnosz

c si

z krzesła. Nie, nie, dzi

kuj

, prosz

nie trudzi

mruczy Carl i ociera pot z twarzy brudn

chustk

do nosa. Mógłbym na chwilk

usi

ąść

Nie czekaj

c na odpowied

, obchodzi jadalny, kłania si

na wszystkie strony i

opada na kanap

pod oknem. Ojciec bierze z kredensu kieliszek i butelk

pocz

stuj si

, braciszku! Carl opró

nia kieliszek jednym haustem, pince-nez

potnieje. Dzi

kuj

, Eriku, bardzo ci dzi

kuj

, prawdziwy z ciebie

chrze

cijanin, który lituje si

nad najn

dzniejszym z n

dznych.

- Czy co

stało?

Matka powtarza pytanie i patrzy surowo na przyrodniego brata. Carl przeciera
pince-nez. Wydaje si

zal

kniony. Wreszcie u

miecha si

niepewnie.

- Stało i stało! Bez przerwy co

dzieje, nieprawda

? Jak powiada Pismo

te, jest czas rozrzucania kamieni i czas zbierania kamieni.

- Ale wyje

asz? - dopytuje wesoło ojciec.

- W ka

dym razie zamierzam si

przenie

ść

- Przenie

ść

? Dok

d si

przeniesiesz, je

li wolno spyta

W głosie matki pobrzmiewa chłód.

- Jeszcze nie wiem. Najwa

niejsze to zachowa

godno

ść

- Co si

stało?!

Po raz trzeci. Teraz w głosie matki wi

cej niepokoju ni

surowo

ci. Carl wkłada

szkło na nos i wierci si

. Wszyscy przygl

daj

mu si

z uwag

- Wolałbym porozmawia

o tym z Erikiem. To, co mam do powiedzenia, nie nadaje

dla dzieci i osesków.

- No wi

c zosta

tu i odpocznij. Pogadamy wieczorem - pospiesznie decyduje

ojciec, nawet spojrzeniem nie pytaj

c o zgod

matki. - Teraz nie mam zbyt wiele

czasu. Jad

z Pu do Granas, z kazaniem. Ale na pewno b

dziemy na obiedzie w

Varoms.

Jasnoniebieskie oczy wuja Carla wypełniaj

łzami. Raz po raz kiwa głow

przystaj

c na taki układ.

- Równy z ciebie go

ść

, Eriku!

Na znak matki wszyscy wstaj

i odmawiaj

modlitw

: Dzi

kuj

ci Bo

e za

jedzenie, amen. Odjazd za kwadrans dziewi

ta! - obwieszcza ojciec, si

gaj

c do

kieszonki kamizelki i zerkaj

c na złoty, nakr

cany małym kluczykiem zegarek na

ła

cuszku. Punktualnie! A potem odwraca si

do wuja Carla: Je

li chcesz u nas

zosta

par

dni, nie ma problemu. Troch

cie

nimy. Prawda, Karin? Matka w

odpowiedzi kr

ci głow

i wychodzi do kuchni z półmiskiem kaszy.

***

- Chcesz zarobi

dwadzie

cia pi

ęć

ore? - pyta Dag, przyja

nie szczerz

c z

by.

Trzyma r

za plecami. Stoj

przy kuchennych schodkach, gdzie Pu, mimo zakazu,

przed chwil

sikał.

- Chc

- Aha. Tu jest dwudziestopi

ciokoronówka.

Dag kładzie monet

na schodkach. Jest dziwnie podniecony.

- Co mam zrobi

- Ze

robaka.

- Co?

- Zamknij dziób, bo wygl

dasz jak przygłup.

- Mam ze

tego robaka?

Dag macha przed nosem Pu wij

przyn

na ryby.

- Za nic!

- A gdybym ci dał pi

ęć

dziesi

t ore?

- Nie. W

yciu!

- Siedemdziesi

t pi

ęć

ore, Pu! To cholernie du

o pieni

dzy.

Na schodki wybiegł pudel Sudd; oblizuje pysk po

niadaniu. Obłudnie merda

ogonem do swojego boga, a Pu, swego antagonist

, obrzuca drwi

cym spojrzeniem.

- Dlaczego chcesz,

ebym zjadł robaka? Przecie

to obrzydliwe.

- Chłopcy wyznaczyli mi zadanie specjalne. Mam sprawdzi

twoj

odwag

- Co takiego? Co?!

- Je

li wyka

esz si

odwag

, przyjmiemy ci

do naszego tajnego zwi

zku, a na

dokładk

zarobisz siedemdziesi

t pi

ęć

ore.

- Koron

- Zwariowałe

? Koron

? Za koron

musiałby

co najmniej jeden balas

ciotki Emmy.

- A masz siedemdziesi

t pi

ęć

ore? - pyta nieufnie Pu.

- Zaraz zobaczysz. Prosz

! Trzy l

ce dwudziestkipi

tki. I robak. No?

- Mog

zje

ść

pół.

- Nie bred

! Zjadasz całego albo nic. Tak my

lałem.

mierdz

cy tchórz! Nigdy

nie b

dziesz w naszym zwi

zku, prawda,

Sudd?

Dag odwraca si

do Sudda. Pudel rozdziawia pysk i wywala j

zor. Najwyra

niej

mieje si

szyderczo.

- Dawaj tu tego cholernego robaka - mówi Pu,

Ŝą

dny pieni

dzy i w

ciekły.

Wkłada całego robaka do ust i gryzie, gryzie, gryzie. Oczy wypełniaj

łzami. Gryzie. Robak wierci si

i wije pod j

zykiem, próbuje si

lizn

ąć

cikiem ust, ale Pu wsuwa go z powrotem. I połyka, połyka. Gwałtownie

protestuje

oł

dek, Pu zwalcza odruch wymiotny.

- Ju

- mówi.

- Otwórz usta, musz

skontrolowa

Pu otwiera usta. Brat kontroluje. Długo. A potem ka

e mu zamkn

ąć

usta,

eby

robak nie wylazł. Zabiera swoje trzy dwudziestkipi

tki i wabi Sudda.

- Co do cholery?! - krzyczy Pu.

Dag patrzy na brata z rezygnacj

: Chłopaki i ja chcieli

my sprawdzi

poziom

twojej głupoty. Je

li za siedemdziesi

t pi

ęć

ore zjesz przyn

na ryby, to

jeste

za głupi,

eby

my ci

mogli przyj

ąć

, a ju

na pewno za głupi,

eby

zarobi

siedemdziesi

t pi

ęć

ore.

Pu rzuca si

na brata. Obrywa w przepon

, przy okazji Sudd szarpie go za

nogawk

. Traci oddech i siada na kuchennych schodkach. Dag z Suddem, rado

nie

drocz

c, odchodz

. Na podwórku spotykaj

Marianne. Pu nie słyszy, co mówi

ma wra

enie,

e planuj

miłego. Zmaga si

z robakiem. Wyrzyga

? Wsadzi

palce gł

boko do gardła? Nie, nie zrobi bratu tej przyjemno

ci. Przez chwil

ycie wydaje mu si

gówno warte. W brzuchu robal i jeszcze msza w Granas! Pu

kuli si

na schodkach, nikt nie czuje si

paskudniej ni

ja.

W altance ojciec z wujem Carlem. Pali fajk

. Wuj został pocz

stowany cygarem i

drug

wódk

. Mówi bez przerwy, ojciec u

miecha si

zach

caj

co. Sk

d ta nagła

sympatia do wuja Carla? Patrzy teraz na zegarek i prawdopodobnie oznajmia,

musi si

zbiera

, je

li on i Pu chc

ąŜ

na towarowy, który zwłaszcza w

niedziele bywa bardzo punktualny. Wstaje i poklepuje wuja po ramieniu. Na
schodach pojawia si

matka. Woła Pu. Trzyma w r

ku zielon

walizk

ojca. Dag

wyprowadza rower i walizka l

duje na tylnym baga

niku. Przedni jest

zarezerwowany dla Pu. Marianne wsuwa w wyłóg ojcowej marynarki bukiecik
kampanuli. Nadbiega Marta ze swoim skrzynkowyrn aparatem, fotografuje cz

sto i

tnie. Ciotka Emma odwiedziła po

niadaniu wychodek, drepcze teraz

cie

kołysz

c si

jak kaczka. Pod pach

egzemplarz "Gefle Dagblad". Z kuchni wyłania

Lalla, niesie prowiant na drog

, który zostaje wci

ty do walizki. Nie

bez dyskusji. S

w niej sztywny kołnierzyk ojca, czysta biała koszula, surdut i

tekst kazania. A je

li butelka z mlekiem trza

nie? I zniszczy surdut i kazanie?

Poło

ymy j

na dnie, a ubrania na wierzchu. Nie, lepiej zrezygnowa

z mleka: u

proboszcza b

dzie przecie

kawa, Pu zgodnie z ojcow

obietnic

dostanie pommac,

kupi

go w drodze powrotnej.

Marta chce robi

zdj

cia, matka te

powinna na nich by

, kiedy

egna si

ojcem, ale matka si

wzbrania, nie, dzi

kuj

, niech podró

nicy pozuj

sami. W

cu pstryka jedn

fotk

: ojciec, nieco sztywny,

ciska wysoko podniesion

kierownic

. Na głowie kapelusz, jest w letniej marynarce i czarnych spodniach

do mszy, bo nie zmie

ciły si

w walizce; nogawki spi

te klamerkami. Biała

koszula bez kołnierzyka i buty dopełniaj

stroju. Pu prócz opisanego wcze

niej

ubrania ma ciut za du

y biały lniany kapelusz, który opiera si

na odstaj

cych

uszach. Twarz w półcieniu. Siedzi na baga

niku. Nogi rozstawione.

Wszyscy mówi

jeden przez drugiego,

ycz

im przyjemnej podró

y, matka

informuje,

e babcia przesun

ła obiad a

o godzin

, wi

c nie mog

spó

Zdaniem ciotki Emmy b

dzie burza, tak, z cał

pewno

dzie burza.

Hen za wrzosowiskami, nad odległymi górami wisz

czarne chmury, kilka białych

obłoków wysuwa wiotkie palce ku

rodkowi nieboskłonu. To według ciotki Emmy

zwiastun burzy. Matka daje Pu całusa i co najmniej dwa razy powtarza,

eby

uwa

ał i nie wetkn

ł stóp w szprychy przedniego koła. Wuj Carl, z altanki.

macha na po

egnanie cygarem: Udanego połowu dusz, szanowny bracie! Dag uczepił

Marianne, Daga uczepił si

Sudd. Maj

cieli łó

ko w pokoju matki. Odsuwa

sut

firank

w jedynym otwieraj

cym si

oknie na pi

trze, woła do Pu i macha

. Pu niemrawo odmachuje. Niedzielna sukienka Maj ma kwadratowy dekolt,

kiedy pochyla si

, Pu widzi jej piersi.

wie

o umyte rudawe włosy wymkn

ły si

warkoczowi, niby płomienie okalaj

jej piegowat

, mił

buzi

IV

Ojciec zaczyna od karkołomnego zjazdu. Jest wprawnym, a zarazem brawurowym
cyklist

. W

skie i strome zbocze wiod

ce z przybytku Dahlbergów pełne jest

wybojów i kamieni.

Na go

cu ojciec zaczyna pedałowa

: psiako

ść

, co za upał, mówi, zdejmuj

kapelusz. Pilnuj go, Pu.

Poci

g towarowy ju

stoi na stacji i lokomotywka przetokowa ma co robi

: wagony

wysoko załadowane dłu

pojad

do tartaku w Giman, puste trafi

do składu

spławnego drewna w Insjon, a trzy wagony pachn

cych,

wie

tych pni

zostan

w Dufnas, by posłu

za budulec dla nowej siedziby rzeczników

abstynencji. Hamulcowi wygramolili si

ze swoich ciasnych kabin i snuj

peronie, jeden popija kanapk

piwem z butelki, drugi kurzy fajk

, jaki

kolejarz gania mi

dzy zwrotnicami przy mo

cie, mała lokomotywa cofa si

i znowu

pcha, dwóch m

ęŜ

czyzn haruje w pocie czoła przy sprz

głach, dzwoni

bufory i

solidne

elazne haki. Sło

ce stoi dokładnie nad zakolem rzeki.

Ojciec i Pu wchodz

do biura i witaj

z wujkiem Ericssonem. O, widz

pastor wybiera si

gdzie

z synem w niedziel

? Tak, do Granas, z kazaniem,

wyja

nia ojciec. To najpierw poci

giem do Djuras, a stamt

d rowerem, prawda?

Wujek Ericsson wyci

ga z szafki biletowej mały br

zowy kartonik i stempluje go

w specjalnym aparacie. Czy musz

nada

rower na baga

? - pyta ojciec. Nie,

na go wzi

ąć

do przedziału. W niedziele nie ma tu podró

nych, wsiadaj

dopiero w Leksandzie, nie wcze

niej.

Z pi

tra schodzi pani Ericsson. Szyja silnie zdeformowana, zeszpecona

powi

kszon

tarczyc

, oczy wyskakuj

z oczodołów. U

miecha si

bezz

bnie i

serdecznie. W r

ku fili

anka kawy: Pomy

lałam,

e pastor ch

tnie si

napije, z

orsa

ska mówi pani Ericsson. A Punio miałby mo

e ochot

na cukierka? Wyjmuje z

kieszeni fartucha lepk

tutk

i cz

stuje Pu biało-czerwon

laseczk

tow

własnej roboty. Pu kłania si

i dzi

kuje. Jak si

pani Ericsson miewa? Ojciec

patrzy prosto w wyłupiaste oczy kobiety. Nie najlepiej, pastorze. Nocami m

mnie duszno

ci, w zeszłym tygodniu byłam w szpitalu w Falun. Doktor powiedział,

e powinnam by

operowana i chciał pobra

kawałeczek tarczycy. Sama nie wiem. .

. duszenie si

jest straszne, ale przecie

codziennie jem sól jodow

, tyle

nic mi nie pomaga, czuj

coraz gorzej. I wygl

dam okropnie. Zeszłego lata

wola nie było wida

, wyrosło takie zim

, wtedy, kiedy miałam gru

lic

straciłam... no, sam pastor wie, nie jest najlepiej, a w pokojach na górze
duchota, w sypialnym sło

ce po południu, czasem znosz

materac do poczekalni i

tam

. Ma okna od północy, zawsze troch

chłodniej. Był tu raz inspektor,

zobaczył materac i kategorycznie zakazał mi noclegów w poczekalni,

e to niby

zabronione, ale Ericsson mu odpalił,

e ma to w dupie, jak inspektor chce,

niech nas zaskar

y, prosz

bardzo. No i wtedy si

zmył.

Pu wdrapał si

na okno, bardziej go interesuj

poczynania lokomotywy

przetokowej ni

wole pani Ericsson. Ss

c cukierka, obserwuje dwa wagony z

dłu

. Parowozik dał im lekkiego kuksa

ca i tocz

teraz grzecznie na tor

przetokowy, ten najbli

szy budynku stacji. Jeden z m

ęŜ

czyzn poło

ył klocek

zaporowy, wagony zatrzymuj

, przez chwil

przesuwaj

to w przód, to w

tył, jakby były

ywe, i nieruchomiej

- Sko

czyli! - woła Pu i złazi z parapetu. - Ju

gotowi!

Chce wyj

ść

, podró

, cho

krótka, ekscytuje. A wi

c jedziemy, pastorze. Wujek

Ericsson wkłada kolejarsk

czapk

i bierze czerwon

chor

giewk

z okr

gł

zielon

płytk

na drzewcu. Wystarczy da

znak i ju

wiadomo,

e poci

gotów do odjazdu. Ojciec dopija kaw

, a

do fusów, dzi

kuje i wyci

ga r

egnanie: Porozmawiam o chorobie pani Ericsson z profesorem Forssellem, to

mój dobry przyjaciel, mo

e co

poradzi.

- Bardzo dzi

kuj

, ale niech pastor nie robi sobie kłopotu.

Hamulcowy pomaga wnie

ść

rower i walizk

do małego wagonu osobowego, który

znajduje si

na ko

cu składu. Wagon jest szarozielony, sterany wiekiem, z

drzwiami po bokach. Wyposa

enie sparta

skie: dwana

cie drewnianych ławek

ustawionych naprzeciwko siebie, sze

ść

po lewej stronie i sze

ść

po prawej. Przy

co drugiej stoi spluwaczka, na podłodze zniszczone br

zowe linoleum, przy

krótszej

cianie

elazny piecyk. Małe okna opuszczone, to przecie

lato. Dwa

szklane klosze na suficie kryj

gazowe lampy. W całym wagonie pachnie

pokostowanym drewnem i

elazem.

Pu wisi w oknie, jest podniecony, b

dzie jechał poci

giem, za kilka sekund

wujek Ericsson da znak, lokomotywa wypluje czarn

chmur

i wagon potoczy si

torach. Ojciec znalazł gazet

, to "Borlange-Posten", i studiuje "Publiczne

ogłoszenia": Jutro, w niedziel

, o godzinie jedenastej w ko

ciele w Granas w

zespole parafii Gagnef wygłosi kazanie pastor Erik Bergman ze Sztokholmu.
Podczas nabo

stwa b

dzie udzielana

ta Komunia Pa

ska.

Poci

g ci

gle stoi. Pu wychyla si

niebezpiecznie przez okno, chce pozna

przyczyn

. Wujek Ericsson czyta jakie

papiery, kolejarz co

mu wyja

nia i

pokazuje. Lokomotywa wzdycha, jakby si

uskar

ała na dokuczliwe ciepło i

czekaj

ce j

wzniesienia. Za zasłonk

na pi

trze budynku stacji majaczy

zniekształcona twarz pani Ericsson.

Słycha

głosy. Pu odwraca głow

. Szybkim krokiem maszeruj

Marianne, Dag i wuj

Carl. Maj

dki, Dag niesie słoik z perforowan

zakr

i r

czk

. W

rodku s

robaki. Wuj Carl zarzucił na plecy worek z prowiantem.

- Hej! - woła Marianne. - Jeszcze nie pojechali

cie?

- Dok

d si

wybieracie? - pyta ojciec, staj

c obok Pu w małym oknie.

- Do Kallbacken, na ryby - tr

bi wuj Carl. - Lada chwila wpadnie Ma, wi

siostrzyczka Karin zarz

dziła wycieczk

. Uznała,

e b

dzie lepiej, je

li sama

porozmawia z Ma. Nie miałem nic przeciwko temu.

W ko

cu poci

g towarowy rusza ci

ęŜ

ko, zgrzyta, bucha dymem. Wszyscy machaj

. Pu

dostrzega w przelocie,

e Marianne kładzie dło

na ramieniu Daga. Dag u

miecha

, zachwycony, i energicznie macha bratu na po

egnanie. Szybko gin

z pola

widzenia, poci

g nabiera p

du, twarz Pu smaga pachn

ce ostro w

glem powietrze.

Na zakr

cie, pod gór

, lokomotywa daje sygnał, wagonem rzuca, koła dudni

zł

czach. Min

wszy rzek

, zanurzaj

w las. Lokomotywa z trudem pnie si

zboczu, drewniany wagonik trzeszczy i podskakuje. Siadaj, mówi ojciec. Nie
mo

esz wisie

za oknem, to niebezpieczne. Chwyta Pu za szelki i odci

ga od

okna.

Ojciec i syn siedz

naprzeciw siebie, ojciec czyta gazet

- Ojcze?

Ojciec składa gazet

- Tak?

- Co to jest "historia"?

- To opowie

ść

o przeszło

ci.

- Wobec tego

mier

dziadka jest histori

- Istniej

ró

ne odmiany historii. Jest wielka historia, traktuj

ca o wojnach,

królach, całych narodach, i jest mała historia, historia

ycia rodzinnego. I w

tym sensie

mier

dziadka to te

historia.

Ojciec siedzi pochylony, z łokciami na udach, splótł dłonie. Bacznie przygl

synowi. Ilekro

z kim

rozmawia, ktokolwiek by to był, zawsze patrzy mu

prosto w oczy i zawsze uwa

nie słucha.

- Ojciec nie lubi by

z nami w Dufnas?

- Nie przepadam za Dufnas, ot co. Lubi

twoj

matk

i swoje dzieci, ale Dufnas

nie.

- Dlaczego ojcu si

nie podoba Dufnas?

Bo czuj

tam zamkni

ty, je

li rozumiesz, co mam na my

li. - Nie.

- Nie mog

o sobie decydowa

- Czy to babcia decyduje?

- Mo

na tak powiedzie

- I dlatego ojciec nienawidzi babci.

- Nienawidz

Ojciec u

miecha si

lekko, k

cikami ust, i patrzy na swoje splecione dłonie.

- Dag twierdzi,

e ojciec i babcia si

nienawidz

- Babcia i ja inaczej my

limy o wielu sprawach. Tak, niemal o wszystkim. I to

nas denerwuje. Chyba rozumiesz.

- Tak.

- Czasem jest bardzo ci

ęŜ

ko. Zwłaszcza latem. Wtedy musimy mieszka

blisko

siebie i łatwo o nieprzyjemno

ci. Lepiej jest zim

, kiedy babcia mieszka w

Uppsali, a my w Sztokholmie.

- Lubi

babci

- To dobrze. Babcia lubi ciebie, a ty lubisz babci

. I tak powinno by

- Czy ojciec by si

cieszył, gdyby babcia umarła?

- Teraz si

zagalopowałe

. Dlaczego miałbym si

cieszy

? Po pierwsze wiem,

tobie, matce, Dagowi i wielu, wielu ludziom byłoby smutno, a po drugie nie
miewa si

takich my

li.

Pu medytuje. To i wyczerpuj

ce, i wa

ne. Poza tym rzadko si

zdarza,

eby

ojciec znalazł czas na rozmowy. Musi skorzysta

z okazji.

- Aha - mówi, zmartwiony. - A ja bardzo bym chciał,

eby mnóstwo ludzi umarło i

stało si

histori

! Ciotka Emma i Dag, i. . .

- To zupełnie co innego - przerywa ojciec. - Nie zastanawiasz si

nad tym, co

to jest

mier

. Dlatego szastasz takimi

yczeniami. W rzeczywisto

ci nic one

nie znacz

- Ile razy pomy

e matka nie

yje, jest mi smutno.

- A czy nie pragniesz czasami

mierci swojego ojca? Kiedy na przykład jeste

zły.

Ojciec

mieje si

miej

jego oczy, w głosie nie słycha

gro

nych tonów. A

zatem to prawdziwa rozmowa, my

li Pu. Dotychczas rozmowy albo dyskusje zwykł

był wie

ść

tylko z babci

. W Uppsali, gdy sp

dzał u niej ferie

teczne. Matka

i ojciec nigdy nie mieli na to czasu.

- Nie, ani razu nie pragn

łem ojca

mierci - kłamie Pu z uczciw

min

Ojciec klepie go w policzek, u

miech nie schodzi mu z twarzy.

- Przepraszam ci

, Pu, ale czasem zadajesz naprawd

głupie pytania.

Pu rezolutnie kiwa głow

i odwzajemnia u

miech.

Poci

g hamuje, jazgot na całego, zgrzyty, grzechoty, rz

ęŜ

enia. Las otwiera si

na gra

, na stromych zboczach przycupn

ły wiejskie zagrody. Ojciec poklepuje Pu

po kolanie: doje

amy, nie zapomnij swojego kapelusza i zajmij si

moim.

Poci

g zatrzymuje si

w Djuras; rozeschni

ty drewniany peron, szosa

przecinaj

ca tory,

adnych bocznic ani semafora. Z budki dró

nika gramoli si

gruba kobieta,

eby si

stamt

d wydosta

, musi si

przeciska

bokiem. Wita

pastora, pomaga mu si

upora

z rowerem i walizk

. Upal taki,

e siekier

powiesi

, na stoku ryczy krowa. Ze swojej kabiny wychyla si

maszynista, oddaje

honory ojcu i synowi. Dró

niczka sygnalizuje.

e wszystko gotowe, i poci

rusza w dół, ku Sifferbo, nie dymi, nie sapie, nie stukocze.

- Fili

ank

kawy? - zaprasza grubaska.

- Nie, dzi

kuj

, pani Brogren. Ju

jeste

my spó

nieni.

- Krew mnie zalewa,

e nie b

w ko

ciele, ale Olsson le

y w szpitalu i musz

tu stercze

w pi

tek i

tek. A mo

e kropelk

soku dla syna?

- Nie, dzi

kuj

- grzecznie odpowiada Pu.

- No to

ycz

szcz

ęś

cia w podró

- Dzi

kuj

, pani Brogren, i prosz

pozdrowi

pana Olssona.

- Czy pastor my

li,

e Bóg nas pokarze?

- Dlaczego Bóg miałby was pokara

- Ano dlatego,

yjemy w grzechu. Tak powiedział prezes zwi

zku misyjnego.

Jaki

miesi

c temu strasznie na nas pomstował, a nast

pnego dnia Olsson wlazł

na zardzewiały gwó

, dostał zaka

enia krwi i wyl

dował w szpitalu. My

pastor,

e to kara boska?

Ojciec trzyma kierownic

obiema r

kami. O po

piechu nie ma ju

mowy, przepadł

jak zdmuchni

ty. Ojciec nie patrzy na pani

Brogren, która stoi z zatroskan

min

i wzdycha. Patrzy na rzek

i po

ar sło

ca w mrocznej wodzie. Zastanawia

. W ko

cu wbija wzrok w strapion

dró

niczk

- Nie - mówi stanowczo. - Jestem przekonany,

e prezes misji Stromberg si

myli. Bóg nie ukarze pani Brogren ani pana Olssona za takie wykroczenie. Bóg
nie jest małostkowy, wypada jedynie ubolewa

e godzi si

na głupot

pami

tliwo

ść

swoich parafian. Je

li n

kaj

pani

takie my

li, radziłbym

porozmawia

z panem Olssonem. Ch

tnie udziel

wam

lubu, gdyby

cie podj

li tak

decyzj

. Wystarczy napisa

słowo. Jak pani wiadomo, jestem teraz w Dufnas.

Tłusta kobieta przez moment nie mo

e z siebie wydoby

głosu, kiwa wi

c głow

przełyka

lin

, tak, porozmawiam z Olssonem, w czwartek jad

do szpitala, dadz

kogo

na zast

pstwo z Leksandu.

- Do widzenia, pani Brogren.

- Do widzenia, pastorze.

Pu kłania si

w milczeniu i siada na baga

nik, ojciec stawia praw

stop

ce tylnego koła, lew

trzyma na pedale, dzi

ki czemu z niezł

szybko

mkn

ku rzece. Pu

ciska ojcowy kapelusz i szeroko rozstawia nogi; trzeba uwa

szprychy.

W oddali gwi

e poci

g, poza tym panuje niczym nie zm

cony niedzielny spokój.

Ostro zalatuje krowami i macierzank

. Na drog

wychylaj

tłe kłosy

yta,

chłoszcz

goł

nog

Pu.

Pu czuje,

e ojcu jest wesoło, wi

c te

rozja

nia. Ojciec gwi

e, potem

nuci, wreszcie

piewa:

ść

mi bogate konary

a naszej ziemi proch szary

szata zdobi zielona.

Kwiecia mnogo

ść

wielobarwna

cieszy bardziej ni

li sławna

uczono

ść

Salomona.

Ojciec hamuje. Ostry zakr

t w prawo, piasek,

lisko: Musimy uwa

eby nie

wyl

dowa

na uszach! Jak b

dzie kołysało, trzymaj si

mocno. Daj mi kapelusz,

wło

Ŝę

go na głow

, na udar jak znalazł. Pu chwycił baga

nik dwiema r

kami.

Ojciec pedałuje ostro

niej. Tak, tu trzeba uwa

, m

drzy si

Pu. Przewrócimy

, to po nas.

Pu i ojciec szcz

ęś

liwie pokonuj

niebezpieczny odcinek i z przyzwoit

dko

staczaj

po lekkiej pochyło

ci wzdłu

bruzdy rzeki. Kola gwi

Ŝą

i chrz

szcz

, połyskuje ciemne lustro wody, drewno płynie niespiesznie,

spi

trza si

przy ła

cuchach.

ciana burzowych chmur podniosła si

nad graniami

mniej wi

cej na szeroko

ść

palca. Ojciec dzielnie pedałuje, pod

piewuj

c. Pu nie

rozpoznaje melodii. A mo

e to nie jest

adna melodia? Teraz ojcu dopisuje

humor, ale wyprawy z nim bywaj

zazwyczaj ryzykowne. Nigdy nie wiadomo, czym

sko

. Czasem jest w humorze cały dzie

, czasem, ni st

d, ni zow

dopadaj

go demony, staje si

wtedy małomówny, zamkni

ty w sobie, dra

liwy.

- No co, chyba nie

ałujesz,

e wybrałe

na wycieczk

Ojciec przerywa nucenie i poklepuje Pu po kapeluszu.

- Nie - kłamie Pu, my

c z melancholi

o poci

gu i torach, które miał układa

dzy wychodkiem a

brzoz

Cały czas z górki! Mo

na by pu

długi skład osobowy, dojechałby spokojnie a

do zwrotnic, udaj

c elektryczn

kolejk

djursholmsk

Przy promowisku stoi ju

par

bryczek z parafianami, którzy witaj

pastora.

Ojciec uchyla kapelusza, odwzajemnia pozdrowienia. Na przejazd czekaj

zgarbiony starzec w skórzanej czapce i jego powalana gnojem krowa. Oboje
cuchn

, wokół nich chmary du

ych niebieskawych much. Starzec nie wydaje si

tym

speszony. Nad wod

snuje si

kilku chłopców. S

boso. Wybieraj

nad

Djuptjarn na okonie.

Nad rzek

wisz

stalowe liny. Przyczepiony do nich

elaznymi pier

cieniami i

bloczkami prom przeci

ga si

cznie. Pasa

erowie płci m

skiej chwytaj

drewniane r

czki na linkach. W ten sposób płaskodenny statek kursuje od brzegu

do brzegu, przecinaj

c czarn

, w tym miejscu pogł

bion

rzek

. W jego burty

uderza głucho dryfuj

ce drzewo.

Ojciec wdaje si

w pogaw

z dwiema kobietami siedz

cymi w faetonie. Młodsza

jest w stroju parafialnym, starsza nosi

ałob

, mimo opalenizny ma poszarzał

twarz. Przygl

da si

swym plamistym dłoniom i milczy. Mówi młodsza, barwnym

dialektem, przywołuj

cym na my

l górskie w

drowanie. Ojciec kiwa głow

słucha: Aha, ach, tak, tak szybko? Chyba zupełnie nieoczekiwanie? Był taki

wawy, w sianokosy uwijał si

jak zwykle, potem miał jecha

na zawody

strzeleckie, tak, to było w ubiegł

niedziel

. Kiedy matka przyniosła kaw

ał z głow

na bok i z zamkni

tymi oczami, pomy

lała,

e znów zasn

ł. A on

nie

ył.

Pu siedzi na pokładzie, na samym przodzie. Zdejmuje sandałki, spuszcza nogi do
wody, która mimo pełni lata jest lodowato zimna. Cmokta i mlaska wokół stóp Pu.

Ledwie prom odbija od przycumowanej do brzegu, rozhu

tanej tratwy, ojciec

zostawia kobiety, bierze drewniany uchwyt i przyczepiwszy go do stalowej liny,
pomaga m

ęŜ

czyznom w przeci

ganiu promu na drug

stron

rzeki.

Pu przysuwa si

jeszcze bli

ej kraw

dzi; woda przyjemnie chłodzi sw

ukłucia komarów pod kolanami. Nagle kto

łapie go za ramiona, odci

ga i wali w

policzek, raz, potem drugi. Ojciec jest w

ciekły: przecie

ci zabroniłem! Nie

rozumiesz,

e mo

e ci

wessa

i nikt nawet nie zauwa

e znikn

łe

? I kolejny

siarczysty policzek, w sumie trzy. Pu patrzy na ojca, nie płacze, nie tutaj,
nie przy obcych. Nie płacze, ale nienawidzi: pieprzony cham, zawsze by tylko
bił, jak wrócimy do domu, wyko

go, wymy

jak

ąś

cholernie bolesn

mier

dzie

ebrał o lito

ść

Kłody przewalaj

z głuchym łoskotem, szumi woda, sło

ce przypieka. Pu staje

z boku. W głowie po

ar, szczypi

powieki. Kobiety w faetonie widziały całe

zaj

cie, kiwaj

głowami i co

szepc

. Mówi młodsza. Pu jej nie słyszy, widzi

tylko ich plecy, ulokował si

na rufie. Ojciec pomaga przeprawi

prom, zmaga

z tym upiornym pagajem, jest zły, co nie uchodzi uwagi Pu. Zdj

ł marynark

zakasał r

kawy koszuli, kapelusz na karku.

***

Jeszcze jedno spojrzenie w przyszło

ść

- Jaki popełniłem bł

Ojciec siedzi za biurkiem, ja zapadłem si

w skórzany fotel, w gł

bi pokoju. Za

oknem jasnoszary zimowy dzie

, na dachach i w powietrzu

nieg. Ojciec patrzy na

mnie, w czworok

cie okna odbija si

ciemna sylwetka. Z trudem rozró

niam rysy

jego twarzy, ale głos słysz

wyra

nie.

- Jaki popełniłem bł

Znowu to samo pytanie, i co ja mam odpowiedzie

? Na biurku le

y dziennik mamy.

- Otworzyłem drug

skrytk

bankow

Karin i tam znalazłem kolejne zeszyty.

Wyobra

sobie, pisała dziennik od marca tysi

c dziewi

ęć

set trzynastego, kiedy

pobrali

my, a

do ko

ca. Sko

czyła dwa dni przed

mierci

. Pisała

codziennie.

- Czy ojciec o tym nie wiedział?

- Pewnego razu spytałem i Karin powiedziała,

e robi takie krótkie notatki o

tym, co si

wydarzyło, ale nie,

e...

Ojciec potrz

sa głow

, kartkuje zeszyt w br

zowej okładce: codziennie.

- Próbuj

z tego zrozumie

, chodzi mi o aspekt czysto praktyczny, matka

pisała maczkiem... Musz

ywa

szkła powi

kszaj

cego.

I jakby na usprawiedliwienie ojciec unosi szkło: codziennie, mikroskopijne
literki, kody.

- Jej charakter pisma był zazwyczaj wyra

ny, czytelny. Ale ten jest inny. I

jeszcze skróty słów i imion, czasem co

w rodzaju szyfru, kompletnie

niezrozumiałego.

Ojciec oddycha gł

boko, po czym podnosi zeszyt. Wstaj

, bior

go od niego. Rok

1927: Matka w szpitalu, radykalna operacja, macica, usuni

cie jajników. Trzy

miesi

ce. L

k o dom i dzieci. Ojciec z wizytami codziennie: Nie mog

go prosi

eby nie przychodził, m

czy mnie jego niepokój. Jakbym powinna mie

wyrzuty

sumienia,

e tu le

Ŝę

Czytam wolno, ze szkłem powi

kszaj

cym, zamykam zeszyt i zwracam go ojcu,

przesuwaj

c po blacie biurka.

- Czytam i czytam. Stopniowo sobie u

wiadamiam,

e nie znałem kobiety, z któr

prze

yłem przeszło pi

ęć

dziesi

t lat.

Odwraca głow

, patrzy na padaj

nieg i białe dachy. Jego kark jest długi i

szczupły, włosy przerzedzone. Odległy głos dzwonów Jadwigi Eleonory. Nic nie
wiem, mówi.

- Karin pisze o fiasku. O

yciowym fiasku. Czy potrafisz to zrozumie

Posłuchaj: "Którego

dnia przeczytałam w jakiej

ksi

ąŜ

ce dwa słowa: >>

yciowe

fiasko<<. Dech mi zaparło i pomy

lałam,

e to s

wła

nie te słowa: >>

yciowe

fiasko<<".

- Matka niekiedy dramatyzowała - próbuj

- I pytam sam siebie - ojciec mówi wolno, ledwie słyszalnie - i pytam sam
siebie, jaki popełniłem bł

- Ale matka i ojciec chyba ze sob

rozmawiali?

- Tak, naturalnie. Rozmawiali

my. To znaczy mówiła Karin. Bo có

ja? Karin

miała tyle pomysłów na zmiany w naszym

yciu. Chciała odpowiedzi na swoje

pytania, ale co ja jej mogłem powiedzie

? Uwa

ała,

e jestem leniwy. Nie leniwy

w pracy, ale w ogóle, rozumiesz.

Ojciec patrzy na mnie, nie widz

wyrazu jego twarzy,

wiatło od okna jest zbyt

ostre, ale w głosie słysz

wezwanie: powiedz co

, co by to wyja

niło, co dałoby

mi punkt oparcia.

-

niło mi si

tej nocy,

e idziemy z Karin nasz

ulic

i jak to czasem

robili

my, trzymamy si

za r

ce. Przy chodniku, zamiast jezdni, była przepa

ść

a na jej dnie połyskiwała m

tna woda. I nagle Karin puszcza moj

dło

i rzuca

w przepa

ść

- Czasami wmawiam sobie,

e matka jest przy mnie - mówi

z wahaniem. - Wiem,

to rodzaj t

sknoty, nic wi

cej, ale...

- Aha - zgadza si

ojciec - tak to jest. Najpierw człowiek odkrywa,

e... nie,

nie wiem... nie umiem tego wyja

. Jaki popełniłem bł

- A sk

d ja mam to wiedzie

- Jakbym

ył całkiem innym

yciem ni

Karin. Nigdy nie uciekałem si

do Boga.

Zawsze my

lałem,

e takie jest moje

ycie i niewiele si

na to poradzi. Mo

byłem jak potulny pies. Jak Sudd?

Ojciec u

miecha si

smutno. Duch Sudda przemyka po dywanie, kładzie nos w

ojcowej dłoni i przygl

da si

swemu najukocha

szemu panu melancholijnym

spojrzeniem.

- Matka była chyba inteligentniejsza ode mnie. Tyle czytała, je

dziła za

granic

... Ja najcz

ęś

ciej

yłem własnymi uczuciami i inspiracjami. Teraz jestem

odarty ze wszystkiego. Nie zamierzam si

skar

, nie my

e si

skar

Ŝę

, ale

kiedy tak tu siedz

i staram si

zinterpretowa

dzienniki matki. . .

- Jak si

ojcu zdaje, czy matka chciała,

eby ojciec to czytał?

- Nie jestem pewien. Wydawało si

czym

normalnym, jakby ustalonym,

e ja umr

pierwszy. Taki

art, pojmujesz. Zwłaszcza ja... tak, naturalnie. I kiedy si

okazało,

e mam raka przełyku sprawa była jasna, przynajmniej ja tak my

lałem,

e jest jasna.

- Najgorszy był chyba nasz paniczny strach.

- Strach?

Ojciec patrzy na mnie, szczerze zmieszany, jakby po raz pierwszy usłyszał to
słowo.

- Bali

cie si

- Bali

my si

e ojciec b

dzie zły. Zawsze spadało to tak nagle, czasem nie

mieli

my poj

cia, dlaczego ojciec nas łaje i bije.

- No, tym razem przesadziłe

- Ojciec spytał, wi

c staram si

odpowiedzie

- Byłem chyba dosy

łagodny.

- Nie. Bali

my si

ojcowych wybuchów w

ciekło

ci. Nie tylko my, dzieci.

- Chodzi ci o matk

. . .

e Karin miałaby. . .?

- My

e matka te

bała, ale inaczej. Nauczyli

my si

wykr

kłama

... Musz

jednak przyzna

e mówienie o tym po tylu latach wydaje si

troch

puj

ce... dwaj starsi panowie. I troch

komiczne.

- Ale matka nie zwykła milcze

- Była mediatork

, interweniowała. Ojciec zawsze si

na przykład zło

cił na

Daga. Pami

tam, ile razy oberwał. Trzepaczk

. Na gołe ciało. Krwawił, łuszczyła

mu si

skóra. A matka patrzyła.

- Robisz mi wyrzuty. . .

- Nie, nie robi

. Powiedziałem przecie

e uwa

am t

rozmow

za komiczn

. Ale

skoro ojciec spytał, odpowiadam. By wyrazi

rzecz dramatycznie, byli

niesamowicie wystraszeni.

- Pami

tam, Karin powiedziała...

- Co powiedziała?

- Czasem, kiedy była zła, mówiła

e jestem "ograniczony". Pisze o tym w wielu

miejscach. "Erik jest nieprzejednany. Erik nigdy nie przebaczy i nie oka

wyrozumiało

ci, taki z niego ksi

dz. Erik jest nie

wiadomy siebie".

Ojciec ga

nie, wspiera głow

na dłoni.

- Dosi

gła mnie kara, prawda?

- Kara?

- Nie s

dzisz,

e czytanie dzie

po dniu zapisków matki to dostateczna kara?

Nie podobaj

jej si

nawet moje kazania.

Ojciec u

miecha si

sarkastycznie: Wi

c ty i twoje rodze

stwo powinni

cie by

zadowoleni. Niektórzy uwa

e piekło jest ju

na ziemi. Obecnie jestem

skłonny si

z tym zgodzi

. Nie, nie, nie. Co, odchodzisz?

***

Prom przybija z głuchym t

pni

ciem, woda spłukuje deski pokładu, kolebie si

pontonowy pomost, bryczki wytaczaj

na l

d. Ojciec

egna si

z matk

córk

, chłopcy wybieraj

cy si

nad Djuptjarn zbieraj

dki, cze

ść

Pu, mówi

na pewno widzieli, jak oberwał, wci

ąŜ

poci

ga nosem, jedzie na msz

do Granas.

Starzec z powalan

krow

drepce pod gór

- Chod

źŜ

e, głuptasie! -

yczliwie odzywa si

ojciec.

Pu stoi odwrócony,

yczliwy ton kusi łzy. Ojciec podchodzi i daje mu lekkiego

kuksa

ca w plecy.

- Chyba rozumiesz,

e si

przestraszyłem, mogłe

uton

ąć

i nikt by niczego nie

zauwa

ył.

Kuksa go jeszcze raz. Stoi za synem, rower oparł na biodrze.

Przewo

nik zaczyna wpuszcza

na pokład pasa

erów chc

cych si

przeprawi

drugi brzeg. Ojciec wyci

ga do syna sw

Ŝą

dło

, rower opiera o siatk

zabezpieczaj

. Sadowi si

na odwróconej do góry dnem fasce i przyci

ga Pu do

siebie.

- Przestraszyłem si

, rozumiesz. A jak si

człowiek przestraszy, jest zły,

chyba wiesz? Uderzyłem za mocno, po prostu tak wyszło, nie zd

ąŜ

yłem si

zastanowi

. I jest mi z tego powodu przykro. Dostałe

cej, ni

zasłu

yłe

, i

to było głupie.

Ojciec patrzy na Pu wyczekuj

co, teraz jego kolej. Pu nie chce patrze

na ojca

i przełyka łzy, jasna cholera, kiedy ojciec jest taki miły, człowiek by si

najch

tniej szczerzył w u

miechu, niech to cholera we

mie. Dlatego tylko kiwa

głow

: tak, tak, kapuj

- No to w drog

- mówi ojciec, cz

stuj

c Pu klapsem w tyłek.

egna si

z przewo

nikiem i toczy rower po

liskim pokładzie i pontonowym

pomo

cie. W płytkiej przybrze

nej wodzie

miga ławica male

kich uklei.

Wszystkie jednocze

nie podryguj

, migocze lustro wody. Pu idzie boso, ojciec

przyczepia sandały do tylnego baga

nika,

ga walizk

rzemieniem.

Podej

cie od promowiska jest strome. Pu pomaga ojcu pcha

rower. Na szczycie

ciana upału, widok na otwarte pola i piaszczysty go

ciniec, który snuje si

prost

nitk

na zachód. Podmuchy wiatru wzbijaj

obłoczki miałkiego kurzu,

spi

te l

cymi klamerkami czarne spodnie ojca szarzej

, czarne sznurowane

buty spowija pył.

Ojciec i Pu zjawiaj

w Granas z dziesi

tym uderzeniem dzwonu. Cienisty

cmentarz, kilka kobiet w czerni porz

dkuje groby, podlewa kwiaty, grabi. Pod

portalem miły chłód. Przewodnicz

cy rady parafialnej prowadzi ojca do

zakrystii. W zakrystii szafka, miednica i dzbanek, mydło i r

cznik; ojciec

rozbiera si

do pasa i myje si

. Potem wyjmuje z walizki czyst

biał

koszul

koloratk

, wykrochmalone mankiety i surdut. Przewodnicz

cy krz

ta si

obok.

- Kiedy pastor wejdzie na ambon

, prosz

odwróci

klepsydr

, to stary zwyczaj w

tym ko

ciele, a modlitw

za zmarłych odmawiamy przed podzwonnym, czekam na

"amen" pastora i uruchamiam du

y dzwon. Trwa to kilka sekund, bo mechanizm

działa troch

opieszale. Proboszcz udziela wła

nie komunii w Utby, mo

e si

odrobin

spó

, dlatego prosił mnie, bym pastorowi przypomniał,

e po mszy

odb

dzie si

na plebanii małe spotkanie przy kawie. A teraz poprosz

o psalmy,

zaraz je z chłopcem wywiesimy. Za dziesi

ęć

jedenasta dzwoni

, i o tej porze

zaczn

wszyscy schodzi

. Do tego czasu przewa

nie s

na cmentarzu albo

wdaj

w pogaduszki.

Ojciec wypisał na dwóch kartkach po pi

ęć

psalmów, zaznaczaj

c liczb

wersów.

Jedna kartka dla przewodnicz

cego rady parafialnej, druga dla organisty.

Staruszek werbuje Pu do pomocy. Ojciec siada za du

ym d

bowym stołem i pochyla

nad starannie napisanym kazaniem. Nie b

dziemy teraz pastorowi

przeszkadza

, szepce przewodnicz

cy i ci

gnie Pu za r

. Znasz cyfry? - pyta

po chwili, otwieraj

c czarn

szaf

, w której wisz

w rz

dkach rnosi

ęŜ

numerki.

Staruszek wchodzi na drabink

, a Pu podaje mu z szafy

Ŝą

dane cyfry; zawisn

dwóch czarnych tablicach w złotych ramkach, po prawej i lewej stronie
prezbiterium. O konwersacji nie ma mowy. Zadanie jest wyj

tkowo wa

ne: jedna

zła cyfra i katastrofa gotowa.

Po pracy Pu wychodzi z przyjemnie chłodnego ko

cioła w upał, który łagodz

nieco cieniste wi

zy. Niebo białe, ani jednej chmurki, bezdech, duchota. Jakie

trzmiele, komar na ramieniu, za murem ryczy krowa. Wygrabionymi

wirowymi

alejkami spaceruje kilka osób w czarnych, niedzielnych strojach, przyciszone
rozmowy. Pu kieruje si

ku niewielkiemu kamiennemu budynkowi w północnej cz

ęś

cmentarza. Ci

ęŜ

kie, wysmołowane drzwi s

uchylone. Wokoło

ywej duszy. Pu

dobrze wie, co to za dom, ale nie mo

e si

powstrzyma

. W

lizguje si

rodka: kamienna posadzka, surowe

ciany, wzmocniony grubymi belkami drewniany

sufit, niskie matowe okienka. Na krótszej

cianie prosty ołtarz: czarny

drewniany krzy

, cynowe

wieczniki, otwarta Biblia. Na prawej dłu

szej

cianie

półki, a na nich cztery trumny, ró

nych rozmiarów i roboty. Po

rodku na

posadzce katafalk. Na katafalku biała trumna bez wieka, ustawiona pochyło. W
trumnie młoda kobieta. Twarz zmizerowana, szara, wokół zamkni

tych oczu sine

cienie, nos ostry, pod brod

zbiór hymnów, na powiekach srebrne monety. W

dłoniach, długich, wychudłych, hymny, koronkowa chusteczka do nosa i biały
go

dzik. Odsłoni

twarz bombarduje z bzykiem kilka much, uderzaj

potem w

matowe czworok

ty okienek. Odór wi

cych kwiatów i czego

słodkawego, co

wdziera si

nosem i przenika skór

i trwa wiele godzin. Pu stoi długo. Do jego

warg przykleja si

nagle zbł

kana mucha, odgania j

, w panice.

Z alejki słycha

głosy i ci

ęŜ

kie kroki. Do

rodka wchodz

dwaj m

ęŜ

czy

ni w

ciemnych garniturach i białych szalikach, przeganiaj

Pu, ale bez gniewu,

szybko o nim zapominaj

. Wieko trzeba przykr

, zebra

kwiaty. Półki z

trumnami zasłania si

brudn

kotar

, na ołtarzu zapala si

wiece. Drzwi na

cie

, na chwil

zagl

daj

ałobnicy, chc

egna

przed msz

- A, tu jeste

, Puniu - woła

ona proboszcza i macha do niego.

Niesie przed sob

ogromny brzuch. Przydałoby si

kółko. Kwiecista suknia jest

wyra

nie za ciasna, na twarzy i opalonej szyi br

zowi

plamy w

trobiane.

Proboszczowa prowadzi za r

syna.

- Dzie

dobry, Puniu! Wła

nie si

widziałam z twoim tat

. Powiedział,

e gdzie

tu ci

znajd

. A to mój chłopiec, jest twoim rówie

nikiem. Sko

czyłe

osiem

lat, prawda? Konrad sko

czy w przyszłym tygodniu. No, Konradku, przywitaj si

grzecznie z Puniem.

Konrad jest ni

szy od Pu, ale za to szeroki w ramionach. Brzuch wydatny, ale

nie tak jak u proboszczowej, słomiane włosy, oczy jasnoniebieskie, rz

sy białe.

Dłonie i czoło w banda

ach, ró

owe plamy. Cały Konrad cuchnie karbolem. Chłopcy

witaj

bez entuzjazmu. Mał

onka proboszcza zadowolona, po mszy Pu i Konrad

mog

razem bawi

, na przyj

ciu b

ciasteczka i sok, ale nie musz

cały

czas siedzie

z dorosłymi, dwóm małym urwisom na pewno si

to znudzi.

Nim Pu zd

ąŜ

ył si

pozbiera

, grzmi

dzwony na msz

i proboszczowa bierze go za

i turla si

z chłopcami do ko

cioła, do plebanijnej ławki. Musz

wysika

, szepce za

enowany Pu. Pospiesz si

, przykazuje proboszczowa, i

przepuszcza go. Pu przeciska si

koło niej, z trudem, i p

dzi za ko

ciół, ku

północnej

cianie. Kiedy sobie ul

ył, rozgl

da si

. Jest tu tylko kilka

nagrobków, zaro

tych, pochylonych. Pu wie, o co chodzi: S

d ostateczny

nadejdzie z północy i przewróci północn

cian

cioła. Dlatego po tej

stronie grzebie si

tylko samobójców i złoczy

ców. Ich zmartwychwstanie nie

jest szczególnie wa

ne. Nic si

wielkiego nie stanie, je

li runie na nich mur,

i tak pójd

do piekła.

Dzwony wybrzmiały, rozlegaj

pierwsze akordy pierwszego hymnu. Pu nie

miało

sunie

rodkowym przej

ciem. Przewodnicz

cy rady parafialnej otwiera drzwi

zakrystii, pojawia si

w nich ojciec, gdy idzie, wzdyma si

lekko czarna

jedwabna peleryna. Pu łudzi si

e ojciec go nie zobaczy, płonne nadzieje, on

widzi wszystko, teraz te

, unosi brwi, zdziwiony, lecz jednocze

nie si

miecha. Jeste

my przyjaciółmi, my

li Pu. Ten du

y m

ęŜ

czyzna w czerni jest

moim ojcem. A ci wszyscy ludzie - nie tak ich znowu du

o - czekaj

, a

do nich

przemówi i by

e złaje. Pu przeciska si

obok

ony proboszcza.

Ojciec stoi przodem do ołtarza, potem odwraca si

do zgromadzonych i intonuje:

ty,

ty jest Pan zast

pów. Pełna jest wszystka ziemia chwały

jego.

Pu, wbity mi

dzy

cian

a ci

ęŜ

arn

proboszczow

, popada w odr

twienie. Wcale go

to nie martwi, msza jest niewyobra

alnie nudna. Rozgl

da si

, to, co widzi,

trzyma go przy

yciu: obraz ołtarzowy, pomalowane okna, obrazy na

cianach,

Jezus i złoczy

cy we krwi i m

czarniach. Maria pochyla si

nad Janem: "oto syn

twój, oto matka twoja"". Maria Magdalena, czy ta grzesznica pieprzyła si

Jezusem? W zachodnim sklepieniu tyczkowaty, przygarbiony Rycerz gra w szachy ze

mierci

: od dawna stałam za twoimi plecami. Obok

mier

cina Drzewo

ycia, na

którym załamuje r

ce przera

ony kuglarz: "czy dla aktorów nie ma innych reguł?"

mier

prowadzi korowód tancerzy do Krainy Ciemno

ci, dzier

y kos

jak

sztandar, ta

parafianie, na ko

cu przemyka trefni

. Diabły podtrzymuj

ogie

, grzesznicy wpadaj

głowami do kadzi, Adam i Ewa poznaj

e s

nadzy,

ogromne oko Boga zezuje zza Zakazanego Drzewa, a W

ąŜ

skr

ca si

z rado

ci. Nad

południowymi oknami maszeruj

biczownicy, okładaj

biczami, wrzeszcz

boja

ni grzechu.

Pu chyba si

nieco zdrzemn

ł, bo ojciec jest ju

na ambonie i czyta tekst

ewangelii na Dzie

Przemienienia Pa

skiego:. . . i prowadzi ich na wysok

gór

na osobno

ść

. I został przemieniony przed nimi, i zaja

niało oblicze jego jak

sło

ce, a szaty jego stały si

białe jak

wiatło. I oto ukazali si

im: Moj

esz

i Eliasz, którzy z nim rozmawiali. Na to odezwał si

Piotr i rzekł do Jezusa:

Panie! Dobrze nam tu by

; i je

li chcesz, rozbij

tu trzy namioty: dla ciebie

jeden, dla Moj

esza jeden i dla Eliasza jeden. Gdy on jeszcze mówił, oto obłok

jasny okrył ich i oto rozległ si

głos z obłoku: Ten jest Syn mój umiłowany,

którego sobie upodobałem, jego słuchajcie! A gdy to usłyszeli uczniowie, upadli
na twarz swoj

i zatrwo

yli si

bardzo. I przyst

pił Jezus, i dotkn

ł si

ich,

i rzekł: Wsta

cie i nie l

kajcie si

Pu nie potrafi okiełzna

wyobra

ni, eksploduje wyra

nym obrazem: Wierzchołek

skały w Dufnas, widok na wie

, rzek

, wrzosowiska i granie. Pu stoi... nie,

unosi si

kilka centymetrów nad kamieniem, sandały nie dotykaj

mchu. Jest w

gaj

cej kostek nocnej koszuli ojca, twarz

wieci jak

arówka. Za nim wisi

burzowa chmura, jest okr

gła i niebieskoczama. Przed nim stoj

Dag i bracia

Frykholmowie. Gapi

z głupimi minami, s

przera

eni. Chmura otwiera si

szczelin

wytryskuje

wiatło, przestworza tnie dudni

cy głos, podobny do głosu

ojca: Ten jest Syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem, jego słuchajcie!
Grzmot, białe

wiatło ga

nie, Dag i bracia Frykholmowie padaj

na ziemi

kryj

twarze w dłoniach. Pu podchodzi do nich i mówi łagodnie: Wsta

cie i nie

kajcie si

Po mszy kawa u proboszcza, s

na niej przewodnicz

cy rady parafialnej z

astmatyczn

mał

onk

i kilka członki

dobroczynnego kółka krawieckiego z

Granas. Konrad i Pu siedz

przy osobnym stole, dla dzieci, s

ciastka i sok z

czarnej porzeczki. Pochyla si

nad nimi proboszcz, nawet urokliwy, ma białe

sztuczne z

by i silne szkła. S

wolni, mog

opu

cieln

wspólnot

- Mam egzem

- informuje Konrad. - Mam egzem

na r

kach i na głowie, bez

przerwy mnie sw

dzi, a najgorzej jest latem.

Konrad otwiera drzwi do swojego pokoju i przygl

da si

Pu wynio

le: I co ty na

to?

Pokój wystrojem przypomina kaplic

. Na szybach kolorowa bibułka, pod krótsz

cian

ołtarz; mosi

ęŜ

ny siedmioramienny

wiecznik i rozło

ona Biblia. Nad

ołtarzem kolorowa ilustracja z jakiego

chrze

cija

skiego magazynu w

pozłacanych listewkach. Po

rodku w rz

dzie kilka stołków nie do pary. W k

cie

małe organy, na nich nuty i zbiór hymnów. Na

cianach, w ramkach, ryciny z

motywami biblijnymi. Cuchnie karbolem i zdechłymi muchami.

- No?! - ponagla Konrad.

- Mo

na otworzy

okno? Cholernie tu

mierdzi.

- Nie, nie mo

na, bo podrze si

bibułka. Co wolisz? Kazanie czy pogrzeb? Mam w

garderobie trumn

Konrad otwiera drzwi do zagraconego schowka, w którym, po

ród najró

niejszych

rupieci, stoi biała dzieci

ca trumienka.

- Dzi

kuj

, nie skorzystam - mówi uprzejmie Pu. - Nie chc

bawi

ani w

msz

, ani w pogrzeb. Nie wierz

w Boga.

- Nie wierzysz w Boga? Idiota!

- Bóg to pic na wod

, gówniany Bóg, jak si

pomy

li, jak on to wszystko

urz

dził. Sam jeste

idiota.

- Co? Ja jestem idiota?!

- Tym, którzy wierz

w Boga, brak pi

tej klepki, tobie, mojemu staremu i całej

reszcie.

- Zamknij dziób!

- Sam zamknij.

Pu i Konrad zaczynaj

popycha

, potem pluj

na siebie. Konrad uderza Pu w

pier

. Pu kontruje ciosem w policzek, banda

na głowie przeciwnika zmienia

poło

enie. Walka coraz agresywniejsza. Pu szybko zdaje sobie spraw

z przewagi

Konrada, pozwala si

przewróci

, ale Konrad nie jest zadowolony. Siada okrakiem

na Pu i toczy

lin

, tak jest, nie pluje, tylko toczy

lin

- Poddaj

- mówi Pu.

W Dufnas oznacza to przyznanie si

do pora

ki i zako

czenie działa

wojennych.

W Granas ta zasada najwyra

niej nie obowi

zuje. Konrad zaczyna mu wykr

: Powiedz,

e wierzysz w Boga!

- Aj, to boli! - skomle Pu. - Pu

ść

mnie. Puszczaj!

Konrad nie puszcza: Powiedz,

e wierzysz w Boga.

- Nie.

- Mów!

- B

ci wykr

cał r

tak długo, a

powiesz.

- Aj! Aj! Do cholery!

- No mów!

- Aj! Powiem!

- Przysi

gnij na krzy

e wierzysz w Boga.

- Przysi

gam na krzy

e wierz

w Boga.

Konrad natychmiast wstaje i energicznie drapie si

w banda

. Pu siada, z nosa

leci krew, ale niegro

nie, zaledwie kilka kropel.

- To zreszt

naukowo udowodnione,

e Bóg istnieje - monotonnie recytuje Konrad.

- Starzec o nazwisku Einstein powiada,

e zobaczył Boga w swoich matematycznych

formułach. No i co?

Pu rezygnuje z odpowiedzi. Postanawia okaza

przeciwnikowi pogard

wyniosłym

milczeniem. Nad

sani, siadaj

dy w swoim k

cie. Pu znajduje egzemplarz

"Allers Familjejournal" i zatapia si

w lekturze komiksu "Willy i Dick w

ungli". Konrad drapie si

w egzem

i dłubie w nosie; to, co wydłubie, wkłada

do ust.

Po

egnaniu towarzyszy szczera ulga, dyktowana nud

bycia razem. Spokój i lekkie

rozbawienie dotleniaj

krew a

po najmniejsze rozgał

zienia naczy

wie

cowych.

Ojciec podaje r

, jest swoim najmilszym "ja". Proboszcz trzyma rower,

mał

onka pomaga przytroczy

walizk

. Dzi

kujemy za pi

kne i poruszaj

kazanie! Dzi

kuj

za wspaniał

kaw

i wspaniałe towarzystwo. Odwied

cie nas w

Dufnas, ja i Karin bardzo by

my byli radzi! Nie zostaniecie do obiadu? Zanosi

na paskudn

pogod

. Nie, dzi

kuj

, obiecali

my wróci

przed czwart

, musimy

ąŜ

na poci

g w Djuras. A burza? Po tej suszy mo

e straszliwie la

Przelotna ulewa b

dzie prawdziwie o

ywcza. Nie rozpu

cimy si

, prawda, Pu? Co?

Pu rozdziawia usta, nie słuchał, zastanawia si

, jak by tu przywali

Konradowi,

ale nic szczególnego nie przychodzi mu do głowy. No to jedziemy.

egnajcie.

egnajcie. Po

egnaj si

z Pu,

ona proboszcza ponagla swojego naburmuszonego

syna. Do widzenia, b

ka Konrad. Je

li my

lisz,

e Bóg istnieje, jeste

głupi

jak but, szepce Pu i czym pr

dzej wdrapuje si

na przedni baga

nik.

I odje

alej

spod plebanii. Proboszcz i

ona machaj

. Proboszczowa chwyta

praw

Konrada i zmusza go do machania. Ojciec podnosi r

, ale si

nie

odwraca. Gwi

e, a Pu wyci

ga nogi, maj

niezł

dko

ść

na łagodnym stoku.

- Najpierw pommac w sklepiku, a potem k

piel w Svartsjon i posiłek. Chyba ju

zgłodniałe

- Starałem si

nie je

ść

tych ohydnych ciastek proboszczowej - mówi Pu. - Cały

czas my

lałem o pommacu i kanapkach.

- I miałe

racj

Ojciec klepie syna po lnianym kapeluszu.

Sklepik jest pi

trow

ruder

cian

oblepiaj

reklamy "Białego Nied

wiedzia"

(pierze, nie przerywaj

c snu), "Cukierków na piersi" Augustssona, "Ocznego

kakao" (dwoje oczu gapi si

w obł

dzie), pisma "Tidsfordrif" (roze

miany

staruszek ze sztuczn

szcz

) i naturalnie tomteskur i pommaca.

Ojciec puka w oszklone drzwi wej

ciowe, w napis "zamkni

te" na tle opuszczonej

białej rolety. Po chwili słycha

hałas i powłócz

ce kroki, roleta w gór

i w

szybie objawia si

twarz Dzwonnika z Notre Dame. Na widok ojca przera

stworzenie wykrzywia si

w zach

caj

cym u

miechu, klucz chrz

ęś

ci w zamku i

drzwi si

otwieraj

Padaj

zwyczajowe frazy powitalne. Sklepikarz ku

tyka do magazynu i podnosi

lad

chłodnicz

. Wyjmuje dwie oszronione butelki pommaca i stawia na kontuarze.

Ojciec pyta, co słycha

. Stary drapie si

w rzadk

bródk

i mówi,

e b

dzie

burza, czuje to od paru dni. Rozumie pastor, jedyny po

ytek z tych moich pleców

jest taki,

e przepowiadaj

pogod

Kładzie ospowate dłonie na kontuarze, ciemno

ółte paznokcie zaginaj

. Mimo

zapachu solonych

ledzi, przypraw i skóry odór oddechu sklepikarza dominuje nad

wszystkim niczym silny głos fletu nad poł

czonymi d

kami pozostałych

instrumentów.

- Mo

e tutk

cukierków dla chłopaczka? - proponuje starzec.

- Sam nie wiem - waha si

ojciec, patrz

c na Pu. - Matka zabroniła mu słodyczy,

psuj

by. Ale mała tutka, czemu nie.

Stary

ga zatłuszczon

czapk

i macha ni

wkoło: Ju

robi. Ju

robi.

Wystawia pojemnik z kolorowymi cukierkami, z br

zowego pakowego papieru zwinnie

skr

ca tutk

i nachyliwszy szklany cylinder do Pu, zdejmuje pokrywk

. Prosz

stowa

, młody panie Bergman. Stop, dzi

kuj

, mówi ojciec. To stanowczo

za du

o. Ile kosztuje ta przyjemno

ść

? Pi

ęć

dziesi

t ore za pommac, pastorze.

Cukierki na dokładk

. Ojciec wyci

ga poka

portmonetk

i wyłuskuje na kontuar

dwie dwudziestkipi

tki.

- K

piel

wietnie nam zrobi!

Ojciec skr

ca do Svartsjon, w boczn

dró

. W

ska i kr

ta, przecina pastwisko

z wyleguj

cymi si

w chmurze much i gzów krowami, po czym zapada w g

sty

ciasty las i prowadzi nad w

ski piaszczysty brzeg. Svartsjon jest okr

głe i

nie bez przyczyny zwie si

czarnym jeziorem. Kwaskowo pachn

paprocie i gnij

sitowie.

Ojciec i Pu rozbieraj

. Ojciec wskakuje do lodowatej wody, rzuca si

plecy, parska, młóci r

koma, potem si

obraca i płynie, wzbijaj

c fontanny

wody. Pu jest ostro

niejszy: z takim Svartsjon nie ma

artów, tam w dole, kilka

tysi

cy metrów pod powierzchni

, z cał

pewno

czaj

potwory bez oczu,

galaretowate monstra,

mijopodobne paskudztwa o ostrych z

biskach. I jeszcze

szkielety zwierz

t i ludzi, którzy ton

li tutaj od tysi

cy lat. Pu robi kilka

pływackich ruchów, jasna, br

zowawa woda zamyka si

wokół niego. Zanurza si

nie widzi dna, tylko ciemno

ść

, ani

ladu ro

linno

ci, okonków czy uklei, nic.

Siedz

na brzegu i schn

w rojach owadów. Cie

brzóz i olch nie przynosi

ochłody. Ojciec ma proste ramiona, wysok

klatk

piersiow

, silne długie nogi i

spore nieowłosione przyrodzenie. Na jasnej skórze umi

ęś

nionych r

k mnóstwo

przebarwie

. Pu ulokował si

dzy ojcowymi kolanami, podobnie jak na starym

tryptyku Jezus mi

dzy kolanami Boga. Ojciec znalazł k

ółtych kwiatków z

czerwonymi plamkami. Delikatnie rozbiera kielich.

- To berło króla Karola: Pedicularis sceptrum-Carolinum, tu, na południu, jest
bardzo rzadka, ch

tnie wzi

łbym par

do herbarium, chocia

nie, chyba nie. Jak

je wło

Ŝę

do walizki, zaplami

mi ubranie.

Wydłubuje malutki groszek z wn

trza kwiatu, wkłada go do ust i

uje w

zamy

leniu.

- Od nasionek berła dostaje si

podobno zawrotów głowy i zaczyna si

nagle

mówi

w obcych j

zykach, ale to pewnie tylko bajki.

I odkłada zbadane zioło.

ciemnia si

, woda czernieje, nad kotlin

zawisa pyli

cie szare niebo. Kilka os

przypuszcza atak na butelk

po pommacu i resztki masła. Nagle na połyskliwej

powierzchni wody pojawiaj

niezliczone kółka i niemal od razu znikaj

. W

oddali niesie si

echem grzmot. Wiatr umilkł.

- Oho, zanosi si

na burz

- mówi zachwycony ojciec. - Lepiej ruszajmy.

Kiedy Pu i ojciec wyje

z lasu na rozległ

równin

cian

chmur nad

grani

przecinaj

pionowe błyskawice, grzmoty wal

to bli

ej, to dalej, kurz

cie

ki przygniataj

grube krople, tworz

c najró

niejsze wzorki. Ojcu to

najwyra

niej nie wadzi, gwi

e jaki

stary przebój i dziarsko pedałuje.

- Mogliby

my tak jecha

dookoła ziemi, ojciec i ja - mówi Pu.

Ojciec

mieje si

, zdejmuje kapelusz i powierza go pieczy syna. Obaj s

humorze. Rzucili

wiatu wyzwanie, niestraszna im

adna burza.

- Ja te

jestem niedzielnym dzieckiem - mówi nagle ojciec.

Gdy sun

pod gór

, opodal wyludnionej wioski, zaczyna wali

grad. Zrywa si

huragan, po czarnym niebie ta

błyskawice, grzmoty przypominaj

kanonad

, a

zamiast grubych deszczowych kropli spadaj

lodowe kulki. Ojciec i Pu biegn

najbli

szej opuszczonej zagrody i kryj

w starej wozowni. Jest tu kilka

porzuconych taczek i fura z podniesionymi dyszlami. Rw

ce potoki deszczu

wlewaj

dziurami w dachu. Pod tym, co niegdy

było pasz

, mo

na znale

źć

schronienie i osłon

przed wiatrem.

Siedz

na zwalonej belce i patrz

. Na pochyło

ci stoi rosła brzoza. Dwa razy

trafia w ni

piorun, z pnia bucha dym, masy li

ci kołysz

i wij

jak w

czarniach, grzmoty wstrz

saj

ziemi

. Pu zatyka uszy. Jest blisko ojca, tu

przy jego kolanach. Ojcowe spodnie czu

wilgoci

, wyciera r

kawem mokre włosy i

twarz.

- Boisz si

- A je

li to s

d ostateczny - mówi nagle Pu i zwraca ku ojcu blad

twarz.

Ojciec wybucha

miechem.

- A co ty wiesz o s

dzie ostatecznym?

- Anioły dm

w tr

by i gwiazda, która si

nazywa Piołun, spada do morza, i

morze zamienia si

w krew.

- Je

li to jest s

d ostateczny, to dobrze,

e jeste

my razem, prawda, Puniu?

- Musz

wysika

- mówi Pu.

Podnosi si

Ŝą

cy i idzie za

cian

. Widzi ojca od tyłu. Wyłuskał fajk

nabija j

i zapala.

Ciepłe podmuchy wiatru nagle ochłodły. Gdy Pu wraca, ojciec otula syna
marynark

***

Ostatnie spojrzenie w przyszło

ść

Data: 22. marca 1970. Ojciec jest umieraj

cy. Traci

wiadomo

ść

, zdarzaj

krótkie momenty przytomno

ci. Stoj

przy nogach łó

ka, siostra Edit pochyla si

nad nim.

wieci nocna lampka, przykryta cienkim szalem. Zegarek na nocnym

stoliku tyka gorliwie. Obok taca z wod

mineraln

i szklanka z rurk

. Twarz

ojca wymizerowana, to twarz

mierci.

- Profesor mówi,

e ojciec jest nieprzytomny, ale to nieprawda. Gdy z nim

rozmawiam i trzymam go za r

, czuj

, jak lekko

ciska mi dło

. On mnie słyszy

i rozumie.

Ojciec otwiera oczy i patrzy na Edit, poznaje j

i porusza głow

. Edit podaje

mu wod

. Twój chłopiec jest tutaj, mówi cicho, wyra

nie.

Podchodz

do wezgłowia, ojciec odwraca głow

. Cho

twarz jest w cieniu, widz

jego spojrzenie, zadziwiaj

co jasne. Z ogromnym wysiłkiem podnosi r

i po

omacku szuka mojej. Po kilku sekundach ciszy zaczyna mówi

, najpierw porusza

wargami, po chwili pojawia si

głos, ale nie rozumiem. Ojciec mówi urywanie i

bełkotliwie, jasny wzrok nieustannie mnie lustruje.

- Co on mówi? - pytam siostr

Edit. - Nie rozumiem.

Edit siada na kraw

dzi łó

ka, pochyla si

eby pochwyci

słowa, chyba rozumie,

bo kiwa głow

- Co on mówi? - szepc

- Ojciec ci

błogosławi. Nie słyszysz?. . . Niech ci da pokój. . . w imi

Ducha

tego. . .

To tak nagłe i nieoczekiwane,

e nie potrafi

broni

. Ojciec zamyka oczy,

wycie

czony wysiłkiem, znów popada w odr

twienie. Uwalniam si

od jego dłoni i

wychodz

do jadalni. Pokój spowijaj

ciemno

ci, co przypomina mi jadalny mojego

dzieci

stwa: trzy okna z ci

ęŜ

kimi, zielonymi zasłonami, stół powleczony ciemn

bejc

, staro

wiecki brzuchaty kredens z matowo połyskuj

zawarto

, ciemne

obrazy w złotych ramach, niewygodne krzesła z wysokimi oparciami. Stoj

przy

krótszej kraw

dzi stołu, mam suche oczy i l

k w sercu. Siostra Edit otwiera

drzwi: Nie przeszkadzam? Nie, nie. Nie zapalaj

wiatła! Tak jest dobrze.

Edit podchodzi do okna, patrzy na cich

nie

ulic

, krzy

uje r

ce na

piersiach, na jej twarzy spokój.

- Dlaczego jeste

taki zatrwo

ony?

- Zatrwo

ony? Nie, nic takiego nie czuj

. Mo

e troch

współczucia, troch

czuło

ci, troch

ku przed

mierci

, nic wi

cej. Jest przecie

moim ojcem!

- W takiej sytuacji trudno chyba cokolwiek czu

. To si

e przydarzy

demu.

- Nie o to chodzi. Patrz

na niego i my

e powinienem zapomnie

, ale nie

zapominam. Powinienem wybaczy

, ale niczego nie wybaczam. Mógłbym przynajmniej

poczu

odrobin

przywi

zania, ale nie potrafi

zdoby

na przywi

zanie. Jest

mi obcy. Nigdy nie b

dzie mi go brakowało. Matki mi brakuje. Brakuje mi jej

dego dnia. Ojciec jest ju

zapomniany, nie my

o osobie, która tam umiera,

jej w ogóle nie znam, ale o człowieku, który grał w moim

yciu jak

ąś

rol

, jest

zapomniany, nie ma go. Chocia

nie, to nieprawda. Bardzo bym chciał o nim

zapomnie

- Musz

wraca

. Pójdziesz ze mn

- Nie.

- No to do widzenia i trzymaj si

- Wolałbym tego tak nie odczuwa

- Nie mo

esz rozkazywa

swoim uczuciom.

- Nie b

. . .

- ... zła. Zrozum, Erik jest moim najdro

szym przyjacielem, jeszcze z

dzieci

stwa. Dla mnie to kto

zupełnie inny ni

dla ciebie. Nie znam osoby, o

której mówisz.

Edit kiwa głow

i lekko si

miecha. Stoj

przy ciemnym błyszcz

cym stole.

Przez zamkni

te drzwi słysz

głos Edit.

***

Warto by tu jeszcze doda

, co niewielki ma zwi

zek z t

histori

, jako

powy

sza scena rozgrywa si

przeszło dwadzie

cia lat temu. Niemal

niepostrze

enie zmienił si

mój stosunek do ojca. Z niezno

nie dotkliwym

wzruszeniem my

lałem o jego spojrzeniu, gdy wydobywszy si

z krainy mroku,

zesłał na syna bo

e błogosławie

stwo. Zacz

łem bada

wczesne dzieje moich

rodziców, dzieci

stwo i okres dorastania ojca, dostrzegłem powtarzaj

cy si

g wzniosłych zmaga

i upokarzaj

cych pora

ek. Dostrzegłem te

trosk

czuło

ść

i niebywały zam

t. I u

miech na jego twarzy, i niebieskie spojrzenie,

przyjazne i ufne. Widziałem, jak si

starzał, ci

ęŜ

ko upo

ledzony, kaleki, z

własnego wyboru wyizolowany wdowiec: prosz

, nie oskar

aj mnie, prosz

, nie

tra

czasu, na pewno masz wa

niejsze sprawy. Prosz

, zostaw mnie w spokoju.

Czuj

znakomicie, pod ka

dym wzgl

dem. Dzi

kuj

, to miłe, dzi

kuj

, ale

nie, ogl

danie mnie przy stole i tych moich niezdarnych r

k musi sprawia

bardzo przykre wra

enie.

Jest uprzejmie nieprzyst

pny, zadbany, starannie ogolony, schludny, głowa lekko

mu si

trz

sie, nie patrzy na mnie błagalnie, nie oczekuje współczucia.

Wyci

gam dło

i prosz

go o wybaczenie, teraz, dzisiaj, w tej chwili.

***

Ojciec zdejmuje marynark

i otula Pu. Jest ciepła ciepłem jego ciała, niczym

przyjemny wilgotny okład. Pu ju

nie marznie.

- Nie marzniesz?

- Nie. Jest mi ciepło.

Krajobraz niknie za

cian

deszczu. Gradobicie ustało, ale na ziemi wci

ąŜ

mrowie lodowych drobinek. Przed wozowni

tworzy si

jezioro i stopniowo podmywa

kamienn

podmurówk

. Wkrótce zewsz

d otacza ich woda. Siwe płaskie

wiatło

przywodzi na my

l zmierzch bez zachodu sło

ca. Grzmoty coraz odleglejsze i

stłumione, ale równie uporczywe i bardziej przera

ce. Pada rz

cie.

Ojciec i Pu ruszaj

w drog

cie

ka jest rw

cym strumieniem, niełatwo j

pokona

na rowerze. Nagle przednie koło buksuje. Pu podkurcza nogi i turla si

po trawiastym zboczu. Ojciec zostaje. Kiedy Pu szybko si

podrywa, on le

nieruchomo; jedna noga pod rowerem, głowa do przodu. Pu u

wiadamia sobie,

ojciec nie

yje.

Chwil

pó

niej ojciec odwraca głow

i pyta, czy Pu nic si

nie stało. Pu mówi,

e troch

zamoczył, bo wyl

dował w kału

y, i macha jak klown długimi

kawami marynarki. Ojciec u

miecha si

przyja

nie i gramoli si

spod roweru;

oho, tylna opona przebita. Znów si

mieje i kr

ci głow

, musimy drałowa

piechot

, Puniu.

Do stacji kolejowej jest

wier

mili*. Ojciec i Pu s

mokrzy i ubłoceni. Na

ojcowym policzku zadrapanie. Pada nieustaj

co, deszcz jest chłodny. Ojciec pcha

popsuty rower, Pu pomaga.

Faro, 1 sierpnia 90[KM1]

* Ksi

ąŜ

ka Bergmana, która ukazała si

w Szwecji w roku 1991, a w przekładzie

polskim pojawi si

w ko

cu roku 1994 nakładem "Czytelnika" (przy. tłum.).

* Fjardingsvag - 1/4 starej mili szwedzkiej, czyli ok. 2672 m (przyp. tłum.).

KONIEC