Technik_elektroradiolog_322[19].Z3.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Sławomir Wojtaszko
Aneta Dudek

Asystowanie podczas wykonywania badań
ultrasonograficznych 322[19].Z3.04

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1. Typy prezentacji, rodzaje głowic, przygotowanie pacjenta

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Asystowanie podczas badań

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2.

Pytania sprawdzające

4.2.3.

wiczenia

4.2.4.

Sprawdzian postępów

4.3.

Dokumentowanie i analizowanie badania ultrasonograficznego

4.3.1.

Materiał nauczania

4.3.2.

Pytania sprawdzające

4.3.3.

wiczenia

4.3.4.

Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Kontynuujesz naukę w zawodzie: technik elektroradiolog w systemie, w którym treści

nauczania są podzielone na moduły. KaŜdy z modułów jest jeszcze podzielony na jednostki
modułowe.

Jednostka

modułowa:

Asystowanie

podczas

wykonywania

badań

ultrasonograficznych, do której otrzymałeś poradnik, jest czwartą z kolei jednostką w module:
Diagnostyka  obrazowa.  Wiedza  zawarta  w  Poradniku  pomoŜe  Ci  w  nauce  w ramach
kolejnych  jednostek  modułowych.  W  trakcie  nauki  powinieneś  równieŜ  wykorzystać  wiedzę
zdobytą podczas realizacji poprzednich jednostek modułowych.
Poradnik  pomoŜe  Ci  w  opanowaniu  wiedzy  zawartej  w jednostce:  Asystowanie  podczas
wykonywania  badań  ultrasonograficznych.  Zawiera  on  niezbędne  materiały  i  ćwiczenia
ze wskazówkami,  potrzebnymi  do  ich  wykonania  i  zaliczenia.  Przed  rozpoczęciem  nauki
zapoznaj  się  z  wymaganiami  wstępnymi,  jakie  powinieneś  spełniać,  aby  bez  problemów
korzystać  z  poradnika  oraz  z celami,  do  realizacji, dowiesz się z nich, co będziesz umieć po
zakończeniu procesu kształcenia w jednostce modułowej: Asystowanie podczas wykonywania
badań  ultrasonograficznych.  Jednostka  modułowa  jest  podzielona  na  tematy.  KaŜdy  temat
naleŜy  rozpocząć  od  analizy  treści  teoretycznych  przygotowanych  przez  nauczyciela,
zawartych  w  poradniku  oraz  literaturze  uzupełniającej.  Przed  przystąpieniem  do  realizacji
ć

wiczeń, sprawdź czy jesteś do nich odpowiednio przygotowany. W tym celu wykorzystaj

zestaw pytań sprawdzających, dotyczących materiału przygotowanego dla Ciebie,
zamieszczonych zawsze po materiale nauczania. Następnie przystąp do wykonywania
ć

wiczeń. Ćwiczenia są tak skonstruowane, Ŝe wymagają zarówno od Ciebie jak i nauczyciela

stałej  kontroli  postępów.  Pod  koniec  kaŜdego  tematu  zamieszczony    jest  sprawdzian
postępów,  ocenianie  w  nim  jest  dwustopniowe:  umiem,  nie  umiem.  Odpowiedź  na  pytanie
zawarte w sprawdzianie postępów pozwoli Ci  sprawdzić opanowanie materiału teoretycznego
i umiejętności praktycznych.

Aby ułatwić Ci poruszanie się po Poradniku został on podzielony na rozdziały, w których

znajdziesz interesujące Cię w danej chwili zagadnienia:
–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś, posiadać aby bez
problemów korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie opanujesz w trakcie procesu kształcenia,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej i wykonania ćwiczeń,

–

zestaw pytań sprawdzających, abyś mógł sprawdzić, czy opanowałeś juŜ określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału nauczania jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

Mamy nadzieję, Ŝe Poradnik dla ucznia pomoŜe Ci zdobyć niezbędną wiedzę i umiejętności
praktyczne przygotowujące do asystowania przy badaniach ultrasonograficznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

322[19].Z3.03

Wykonywanie mammografii

322[19].Z3.01

Wykonywanie rentgenografii

i asystowanie podczas rentgenoskopii

322[19].Z3.02

Wykonywanie radiodiagnostyki

stomatologicznej

322[19].Z3.04

Asystowanie podczas wykonywania

badań

ultrasonograficznych

322[19].Z3.05

Wykonywanie badań

przy uŜyciu tomografu komputerowego

322[19].Z3.06

Wykonywanie badań przy uŜyciu rezonansu

magnetycznego

322[19].Z3.07

Wykonywanie badań i zabiegów

z zakresu radiologii interwencyjnej

oraz hemodynamiki

322[19].Z3

Diagnostyka obrazowa

322[19].Z3.08

Wykonywanie densytometrii

322[19].Z3.09

Wykonywanie badań izotopowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

nawiązywać kontakt z pacjentem i współpracownikami,

−

komunikować się z pacjentem i współpracownikami,

−

współpracować w zespole terapeutycznym,

−

wykonywać czynności zgodnie ze wskazówkami,

−

przestrzegać praw pacjenta,

−

przestrzegać tajemnicy zawodowej,

−

stosować procedury udzielania pierwszej pomocy osobom dorosłym i dzieciom,

−

charakteryzować  budowę  i  czynności  układu  narządów  ruchu,  układu  trawiennego,
układu  oddechowego,  układu  krąŜenia,  układu  krwiotwórczego,  czynności  układu
chłonnego,  układu  moczowo-płciowego,  układu  nerwowego,  gruczołów  wydzielania
wewnętrznego,

−

wskazywać połoŜenie poszczególnych układów i narządów organizmu człowieka,

−

wyjaśniać

mechanizm

podstawowych

procesów

fizjologicznych

zachodzących

w organizmie człowieka,

−

posługiwać się normami anatomicznymi, antropometrycznymi oraz fizjologicznymi,

−

posługiwać się podstawową terminologią z zakresu patofizjologii,

−

wyjaśniać podstawowe procesy patologiczne,

−

charakteryzować typowe choroby układu krwiotwórczego, układu krąŜenia, układu
chłonnego, układu oddechowego, układu trawiennego, układu moczowego, układu
płciowego, układu ruchu, układu nerwowego, narządów wydzielania wewnętrznego,

−

charakteryzować najczęściej występujące choroby wrodzone wieku dziecięcego,

−

posługiwać się podstawowymi prawami i pojęciami z zakresu fizyki i biofizyki,

−

charakteryzować fale dźwiękowe i określić ich zastosowanie w medycynie,

−

charakteryzować budowę i wyjaśnić działanie aparatów ultrasonograficznych wraz
z głowicami,

−

obsługiwać komputer,

−

uŜytkować aparaturę i sprzęt zgodnie z instrukcją obsługi,

−

zabezpieczać pacjenta i otoczenie w sytuacji awarii sprzętu i aparatury medycznej,

−

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej,
ochrony od poraŜenia prądem elektrycznym, oraz ochrony środowiska podczas
wykonywania pracy zawodowej,

−

stosować podstawowe zasady higieny i fizjologii pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zastosować zasady bezpiecznej pracy w pracowni ultrasonograficznej,

−

przedstawić plan topograficzny pracowni ultrasonografii i określić jej wyposaŜenie,

−

określić wskazania i przeciwwskazania do wykonywania badań ultrasonograficznych,

−

nawiązać i utrzymać kontakt z pacjentem oraz współpracownikami,

−

zarejestrować pacjenta,

−

udzielić informacji dotyczących przygotowania pacjenta do badania oraz miejsca
i terminu badania,

−

przygotować psychicznie i fizycznie pacjenta do badań ultrasonograficznych,

−

scharakteryzować prezentacje stosowane w ultrasonografii,

−

zorganizować stanowisko pracy do wykonywania ultrasonografii,

−

przygotować sprzęt i aparaturę medyczną do badania ultrasonograficznego,

−

wyskalować ultrasonograf,

−

obsłuŜyć urządzenia komputerowe w pracowni,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem podczas badania ultrasonograficznego,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem podczas sonomammografii,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem podczas echokardiografii,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem podczas badań ultrasonograficznych
układu krąŜenia,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem podczas badań ultrasonograficznych
węzłów chłonnych,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem podczas badań ultrasonograficznych
w ginekologii i połoŜnictwie,

−

zinterpretować obraz ultrasonograficzny,

−

rozpoznać

struktury

prawidłowe

patologiczne

uwidocznione

obrazie

ultrasonograficznym,

−

udokumentować wyniki przeprowadzonych badań ultrasonograficznych,

−

posłuŜyć się specjalistycznymi programami komputerowymi,

−

zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej, ochrony
od poraŜenia prądem elektrycznym, ochrony radiologicznej oraz zasady aseptyki
i antyseptyki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Typy prezentacji, rodzaje głowic, przygotowanie pacjenta

4.1.1. Materiał nauczania

Prezentacje stosowane w ultrasonografii

Powracające echa wysyłanej wiązki, mogą być w róŜny sposób przedstawiane na

ekranie monitora. Sposób ten nazywamy prezentacją lub typem obrazowania. WyróŜniamy
następujące typy obrazowania:

−

Prezentacja  „A”  czyli  amplitudowa  polega  na  uwidocznieniu  ech  w  postaci  ciągłych
impulsów.  Daje  to  moŜliwość  pomiaru  odległości  pomiędzy  róŜnymi  strukturami.
Zastosowanie  tej  prezentacji  i  wyświetlanie  jej  w  postaci  obrazu  ciągłych  impulsów,
praktycznie ogranicza się do okulistyki. Jednak informacje zawarte w tej prezentacji słuŜą
do odtworzenia obrazu dwuwymiarowego w prezentacji typu B.

−

Prezentacja „M” – podobna do A, z tą róŜnicą, Ŝe echo przedstawione jest w postaci
pikseli. Jest sposobem przedstawienia ruchu, ukazując go jako funkcję czasu. Wynikiem
ruchu jest linia falista. Prezentacja jest stosowana w kardiologii.

−

Prezentacja  „B”  –  wartość  amplitud  ech  jest  przedstawiana  w  postaci  punktów  o  róŜnej
jasności  (  najczęściej  w  skali  szarości).  UmoŜliwia  jednoczesną  obserwację  wszystkich
tkanek  penetrowanych  wiązka  ultradźwiękową,  echa  przedstawione  są  w  postaci
dwuwymiarowych  obrazów,  określanych  jako  prezentacje  typu  B.  Sekwencja  szybko
zmieniających  się  obrazów  w  prezentacji  typu  B  staje  się  obrazowaniem  w  czasie
rzeczywistym  (real-  time).  UmoŜliwia  to  obserwacje  ruchu  narządów  czy  przepływów.
Aparaty  z  trybem  real-  time  mają  moŜliwość  zatrzymana  obrazu  w  celu  dokonania
pomiarów lub dokładniejszej obserwacji.
Prezentację typu B stosuje się w:

−

ultrasonografii narządów jamy brzusznej i miednicy mniejszej oraz narządów leŜących
powierzchownie,

−

ultrasonografii ginekologiczno – połoŜniczej,

−

ultrasonografii duŜych stawów i niektórych mięśni,

−

innych:  diagnostyka  pomocnicza  w  przebiegu  chorób  z  odczynem  płynowym  (płyn
w jamie  opłucnowej  i  otrzewnowej),  wstępna  diagnostyka  zmian  tkankowych
umiejscowionych powierzchownie etc.

Głowice stosowane w ultrasonografii

Głowica ultrasonograficzna określana jest równieŜ mianem sonda lub skaner. Obecnie

uŜywane  są  głowice  elektroniczne.  Zawierają  one  przetworniki,  które  wysyłają  ultradźwięki
w kierunku  tkanek  i  odbierają  powracające  z  tkanek  echa.  Wiązka  ultradźwięków,  którą
emituje  róŜne  głowice,  róŜni  się  kształtem  i  wymiarami  (zaleŜy  to  od  metod  pobudzania
przetworników i budowy głowicy):

−

równoległe (w praktyce nazywane liniowymi)- wysyłające do tkanek równoległe wiązki
ultradźwięków, przy ich pomocy otrzymuje się obraz prostokątny, którego szerokość nie
zaleŜy od głębokości wniknięcia impulsu. Najbardziej przydatne w badaniu tarczycy,
gruczołów piersiowych, badaniach połoŜniczych,

−

sektorowe wysyłające do tkanek wiązki ultradźwięków rozchodzące się wachlarzowato,
w ograniczony kąt 90, albo 120st. przy ich pomocy otrzymuje się obraz o kształcie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

trójkąta, z nieznacznie wyciętym rogiem. Stosuje się je w sytuacjach gdy obszar do
którego moŜna przyłoŜyć głowicę jest bardzo niewielki. Obraz uzyskiwany za pomocą tej
sondy umoŜliwia dobry przegląd głębiej połoŜonych narządów. Najbardziej przydatne
w badaniach ginekologicznych, kardiologicznych, górnej części jamy brzusznej,

−

konweksowe (wypukłe) - przy ich pomocy otrzymuje się obraz przekroju o kształcie
wachlarza (pośredni między obrazami tworzonymi przez głowicę liniową i sektorową).
Głowica uŜywana przy badaniu prawie wszystkich okolic ciała.

Fizyczne przygotowanie pacjenta do badań.

Przygotowanie psychiczne i fizyczne pacjenta do badania ultrasonograficznego w duŜym

stopniu  zaleŜy  od  obszaru  badania.  Do  badania  USG  jamy  brzusznej  nie  jest  konieczne
przygotowanie, moŜe więc być wykonane w nagłych przypadkach. W przypadku planowanego
badania  USG  wskazane  jest  szczególnie  dla  oceny  pęcherzyka  Ŝółciowego  i  trzustki,  aby
pacjent  był  na  czczo  (  bez  posiłku  co  najmniej  6  godzin).  Po  posiłku  pęcherzyk  Ŝółciowy
obkurcza  się,  a  jego  ocena  moŜe  być  trudna  lub  nawet  niemoŜliwa.  Podobne  obkurczające
działanie  ma  dym  tytoniowy,  dlatego  przed  badaniem  obowiązuje  zakaz  palenia  tytoniu.
Niemowlęta naleŜy badać tuŜ przed porą karmienia. Dzieci powinny pozostać na czczo przez
3 godziny, jeśli ich stan kliniczny na to pozwala.
Do  badania  narządów  miednicy  mniejszej  niezbędne  jest  wypełnienie  pęcherza  moczowego
(naleŜy  na  godzinę  przed  terminem  badania  wypić  2-3  szklanki  niesłodzonej  herbaty  lub
niegazowanego  płynu  by  w  momencie  badania  mieć  uczucie  parcia  na  mocz).  Podobne
przygotowanie stosuje się w badaniu ginekologiczno- połoŜniczym.
Badanie przezodbytnicze gruczołu krokowego moŜe być wykonane po opróŜnieniu odbytnicy
- przed badaniem wskazana jest lewatywa.
Pozostałe badania USG nie wymagają specjalnego przygotowania fizycznego.

Psychiczne przygotowanie pacjenta do badań.

Nie przed kaŜdym badaniem ultrasonograficznym pacjent wymaga przygotowania

fizycznego, natomiast przygotowanie psychiczne, jeŜeli stan pacjenta na to pozwala, powinno
być  częścią  przygotowania  do  kaŜdego  badania  ultrasonograficznego,  niezaleŜnie  od
badanego  obszaru.  Przed  kaŜdym  badaniem  ultrasonograficznym  naleŜy  poinformować
pacjenta,  jaki  będzie  zakres,  przybliŜony  czas  trwania i przebieg badania. NaleŜy zaznaczyć,
iŜ  badanie  USG  jest  niebolesne,  bezpieczne  i  nie  obarczone  powikłaniami.  NaleŜy  poprosić
pacjenta
o  ewentualne  pytania,  udzielić  mu  odpowiedzi  i  wyjaśnić  wątpliwości.  NaleŜy  teŜ
bezwzględnie upewnić się, czy pacjent jest poinformowany w zadowalający dla niego sposób
i czy wyraŜa zgodę na wykonanie badania. Rozmawiając z pacjentem naleŜy unikać pośpiechu
i poświęcić mu tyle czasu ile potrzebuje.
Przy  przygotowywaniu  dzieci  do  badań  ultrasonograficznych,  naleŜy  wziąć  pod  uwagę  wiek
dziecka  i  spróbować  wyjaśnić  w  sposób  odpowiedni  do  wieku  zakres,  przybliŜony  czas
trwania i przebieg badania. Bardzo waŜne jest zaznaczenie, iŜ badanie jest niebolesne i moŜe
być  przeprowadzone  w  obecności  rodziców.  NaleŜy  poprosić  dziecko  o  ewentualne  pytania,
odpowiedzieć  na  nie  i  wyjaśnić  wątpliwości.  NaleŜy  teŜ  bezwzględnie  upewnić  się,  czy
dziecko  poinformowane  jest  w  zadowalający  dla  niego  sposób.  W  trakcie  rozmowy  naleŜy
unikać pośpiechu i poświęcić na nią tyle czasu ile potrzebuje dziecko.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

UłoŜenie pacjenta do badań ultrasonograficznych.

Tabela 1. UłoŜenie pacjenta do badania USG w zaleŜności od obszaru badania.

UłoŜenie pacjenta do badania USG w zaleŜności od obszaru badania
L.p

Rodzaj badania

UłoŜenie badanego

USG jamy brzusznej

ułoŜenie na plecach ewentualnie z głową na
małej poduszce. Pomocne mogą być ułoŜenia
na prawym i lewym boku, przyjęcie pozycji
stojącej. W badaniu nerek pomocne jest
ułoŜenie na brzuchu z poduszką połoŜoną pod
lędźwie.

USG jamy brzusznej

u dzieci

ułoŜenie na plecach ewentualnie z głową na
małej poduszce, nerki u dzieci badamy w
ułoŜeniu na brzuchu.

USG ginekologiczno-

połoŜnicze

ułoŜenie na plecach, ewentualnie pomocne
mogą być ułoŜenia na boku.

USG klatki piersiowej

i opłucnej

wygodna pozycja siedząca, jeśli pozwala na to
stan pacjenta.

USG szyi, tarczycy,

przytarczyc

ułoŜenie na plecach ze zgiętą lekko grzbietowo
szyją, ułoŜoną nad poduszką, która jest
połoŜona pod ramionami. U pacjentów ze
skłonnością do zawrotów głowy (na przykład
osób starszych) badanie lepiej przeprowadzić
w pozycji stojącej lub siedzącej.

USG sutków

ułoŜenie na plecach, po stronie badanej
pacjentka układa rękę pod głową.

ECHO serca

ułoŜenie na plecach lub na lewym boku
z odsłoniętą klatka piersiową, prawą rękę
pacjenta układamy na jego prawym biodrze,
a lewą rękę pod głową, odwiedzioną jak
najdalej w celu maksymalnego poszerzenia
przestrzeni międzyŜebrowych.

USG narządu ruchu

ułoŜenie bardzo zmienne, zaleŜne od badanego
obszaru.

Musimy  zawsze  pamiętać  aby  obszar  badania  pokryć  Ŝelem  ultrasonograficznym.  SłuŜy  on
usunięciu  powietrza  z  przestrzeni  pomiędzy  głowicą,  a  skórą  pacjenta,  gdyŜ  powietrze
stanowi  przeszkodę  dla  przechodzenia  ultradźwięków.  Jeśli  w  obszarze  badania  znajduje  się
ś

wieŜa rana naleŜy uŜyć sterylnego Ŝelu.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

W jakich badaniach znajduje zastosowanie prezentacja A?

W jakich badaniach znajduje zastosowanie prezentacja M?

Jaka prezentacja pozwala na obrazowanie w czasie rzeczywistym?

Jaką prezentację stosujemy w ultrasonografii ginekologiczno- połoŜniczej?

Jakie znasz rodzaje głowic ultrasonograficznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jaką głowicę ultrasonograficzną zastosujesz przy badaniu ultrasonograficznym jamy
brzusznej?

Jaką głowicę ultrasonograficzną zastosujesz przy badaniu ultrasonograficznym tarczycy?

Jaką głowicę ultrasonograficzną zastosujesz przy badaniu przezciemiączkowym
noworodka w 4 dobie Ŝycia?

Do czego słuŜy Ŝel w badaniu ultrasonograficznym?

10.

Jak powinien być przygotowany fizycznie i psychicznie pacjent do badania USG jamy
brzusznej w zaleŜności od badanych narządów i ogólnego stanu zdrowia?

11.

Jakiego przygotowania fizycznego wymaga pacjentka do badania USG gruczołów
sutkowych?

12.

Jakie są sposoby przygotowania fizycznego i psychicznego pacjenta do badania gruczołu
krokowego w zaleŜności od sposobu badania?

13.

Jak naleŜy ułoŜyć pacjenta do badania węzłów chłonnych szyi?

14.

Jak naleŜy ułoŜyć pacjenta do badania sonomammograficznego?

15.

W jakiej pozycji badamy nerki u dzieci?

16.

Jakie badanie ultrasonograficzne wykonujemy w pozycji siedzącej?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ typ prezentacji i rodzaj uŜywanej do badania głowicy.

W karcie pracy znajdują się rysunki przedstawiające róŜne rodzaje głowic

ultrasonograficznych,  oznaczone  kolejnymi  literami,  wykorzystując  kartę  pracy  podaj  ich
nazwę,  zakres  częstotliwość,  kształt  obszarów  przekroju  dla  danej  głowicy,  rodzaj  badań
wykonywanych  przy  pomocy  danej  sondy  oraz  prezentacje  uŜywane  przy  wykonywaniu
badań. W zeszycie odpowiedz na pytania:
1.

Czym róŜni się głowica konweksowa od liniowej?

Do czego słuŜy głowica o częstotliwości powyŜej 9 MHz?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony prezentacjom stosowanym
w ultrasonografii i zapoznać się z nim,

rozpoznać rodzaje głowic ultrasonograficznych i podać ich nazwy,

zapisać przy rodzaju głowicy ultrasonograficznej krótką jej charakterystykę,

przedstawić otrzymane wyniki innym uczniom i nauczycielowi,

porównać otrzymane wyniki z innymi uczniami.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

długopis,

−

karta pracy przedstawiająca rysunki róŜnych rodzajów głowic ultrasonograficznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Karta pracy

Rysunki głowic

Nazwa

głowicy

Zakres

częstotliwość

głowicy

Kształt

obszaru

przekroju

Rodzaj wykonywanych

badań

Prezentacje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przygotuj pacjenta do badania USG.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  fragmenty  poświęcone  przygotowaniu
fizycznemu  i  psychicznemu  pacjenta  do  badań  ultrasonograficznych  i  zapoznać  się
z nimi,

ustalić odrębności przygotowania fizycznego i psychicznego pacjentów, przy badaniach
róŜnych narządów jamy brzusznej, przy róŜnych metodach wykonywania badania
ultrasonograficznego i róŜnym stanie pacjenta.

ustalić zalecenia dla pacjentów, przy badaniach róŜnych narządów jamy brzusznej, przy
róŜnych metodach wykonywania badania ultrasonograficznego i róŜnym stanie pacjenta,

przedstawić wyniki w punktach,

przedstawić otrzymane wyniki innym uczniom,

porównać otrzymane wyniki z wynikami innych uczniów.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

papier formatu A4 lub zeszyt,

−

długopis.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zdefiniować pojęcia głowica, częstotliwość ?

przedstawić podstawowy podział głowic ultrasonograficznych?

zdefiniować rodzaje prezentacje stosowane w ultrasonografii?

określić jaką głowicę naleŜy wybrać w zaleŜności od planowanego
zakresu badania?

rozróŜnić poszczególne rodzaje głowic ultrasonograficznych?

określić zakres częstotliwości wybranej głowicy?

zdefiniować pojęcie „na czczo”?

określić zalecenia dla pacjenta w przygotowaniu do badania gruczołu
krokowego?

określić zalecenia dla pacjenta w przygotowaniu do badania
ultrasonograficznego jamy brzusznej?

10)

przygotować psychicznie pacjenta do badania USG piersi?

11)

określić zakres częstotliwości wybranej głowicy?

12)

zdefiniować pojęcie „na czczo”?

13)

określić zalecenia dla pacjenta w przygotowaniu do badania gruczołu

krokowego?

14)

określić zalecania dla pacjenta w przygotowaniu do badania

ultrasonograficznego jamy brzusznej?

15)

przygotować psychicznie pacjenta do badania USG piersi?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Asystowanie podczas badań

4.2.1. Materiał nauczania

Sonomammografia

Sonomammografia to niezbędne i bezpieczne badanie gruczołów piersiowych zarówno

u  męŜczyzn  jak  i  u  kobiet.  Jest  jednym  z  najwaŜniejszych  badań  profilaktycznych,  które
wykrywa  zmiany  w  gruczole  piersiowym  u  kobiet  przed  czterdziestką.  Badanie
ultrasonograficzne  piersi  jest  badaniem  z  wyboru  zwykle  do  35-40  roku,  kiedy  w  piersiach
przewaŜa  tkanka  gruczołowa.  U  kobiet  po  40  roku  Ŝycia,  u  których

budowa piersi uległa

z wiekiem  przemianie  tłuszczowej, zaleca  się  mammografię,  kobiety  z  obfitymi  piersiami
powinny równieŜ raczej mieć wykonaną mammografię. Badanie USG piersi wykonywane jest
równieŜ jako uzupełnienie badania mammograficznego, w przypadku, kiedy charakter zmian
wykrytych w mammografii jest niejednoznaczny. Najczęściej ocenia się wtedy czy guzek ma
charakter płynowy czy tkankowy.
Badanie  profilaktycznie  naleŜy  wykonywać  raz  do  roku  i  zawsze  w  przypadku  wykrycia
zmian  podejrzanych  w  obrębie  piersi  lub  dołów  pachowych.  Dodatkowym  wskazaniem  jest
ginekomastia u męŜczyzn.
Badanie  wykonuje  się  przy  pomocy  głowicy  powyŜej  7  MHz  z  moŜliwością  zastosowania
opcji dopplerowskiej znakowanej kolorem.
Badanie  nie  wymaga  większego  przygotowania,  najlepiej  je  wykonać  między  5  a  10  dniem
cyklu  miesiączkowego.  Pacjentkę  do  badania  układamy  na  plecach,  po  stronie  badanej
pacjentka układa rękę pod głową.
Badanie  sonomammograficzne  powinno  obejmować  ocenę  budowy  piersi  (gruczołowa,
tłuszczowa,  ew.  gruczołowo-tłuszczowa),  ocenę  przewodów  mlecznych  (obecność
torbielowatych  poszerzeń),  ocenę  tkanki  łącznej  podścieliska,  obecność  ewentualnych  zmian
ogniskowych  litych  (określenie  ich  lokalizacji,  wielkości,  echogenności,  ograniczenia  od
otaczających  tkanek).  Uzupełnienie  badania  o  mapowanie  kolorowym  dopplerem  umoŜliwia
ocenę  unaczynienia  zmiany  i  ocenę  jej  charakteru  (zmiana  łagodna  lub  złośliwa).  KaŜde
badanie sonomammograficzne powinno takŜe obejmować ocenę dołów pachowych.
Sonommamografia jest badaniem decydującym w róŜnicowaniu zmian litych i torbielowatych.
Natomiast  ma  małą  swoistość  w  róŜnicowaniu  zmian  litych.  WaŜną zaletą badania jest duŜa
łatwość  wykonania  celowanych  aspiracyjnych  biopsji  cienkoigłowych  (BACC)  i  uzyskanie
materiału do badania cytologicznego. Zaletami badania są takŜe jego duŜa dostępność
i nieinwazyjny charakter ( moŜliwość częstego powtarzania badania w celu oceny ewentualnej
dynamiki  procesu chorobowego, bez naraŜenia pacjentki).

Zasady  wykonywania  biopsji  aspiracyjnej  cienkoigłowej  celowanej  pod  kontrolą
ultrasonografu

Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa celowana (BACC) pod kontrolą ultrasonografu jest

prostą  i  względnie  bezpieczną  metodą  dostarczenia  materiału  do  badan  histopatologicznych,
jest nieodłączną częścią diagnostyki bardzo duŜej grupy pacjentów. Aby uzyskać materiał
z  właściwego  miejsca,  moŜna  uŜyć  ultrasonografu.  USG  jest  bardzo  dobrym  sposobem
kontroli,  poniewaŜ  stal,  z  której  wykonana  jest  igła  odbija  fale  ultradźwiękowe  i  łatwo
uwidocznić proces przechodzenia igły przez tkanki.
Najprostszą  formą  jest  biopsja  bez  specjalnej  sondy  biopsyjnej.  Nakłucie  odbywa  się  bez
jednoczesnego  obrazowania  ultrasonograficznego,  po  wcześniejszym  wyznaczeniu,  przy
pomocy USG, miejsca nakłucia, jego kierunku i głębokości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Poprawienie  wyników  biopsji  uzyskuje  się  poprzez  ustalenie  miejsca,  głębokości  i  kierunku
nakłucia na podstawie obrazu ultrasonograficznego, a następnie przeniesienia głowicy w inne
miejsce na powierzchni ciała, tak aby uwidocznić zaplanowany kanał punkcji. Jeśli ustawimy
głowicę tak by jednocześnie uwidocznić kanał punkcji i aby fale akustyczne padały moŜliwie
prostopadle  na  trzon  igły  biopsyjnej,  moŜemy  obserwować  całą  biopsję  na  monitorze  USG.
Przy  tym  sposobie  wykonywania  biopsji  nie  jest  konieczna  specjalna  sonda  biopsyjna.
Technikę  moŜna  stosować  jedynie  w  niektórych  lokalizacjach  zmian  oraz  do  badania
histopatologicznego  miąŜszu  narządów,  bez  konieczności  nakłucia  konkretnej  zmiany
ogniskowej.

Przy nakłuwaniu małych, głęboko połoŜonych lub ruchomych struktur przydatna jest

moŜliwość  kontrowania  przebiegu  nakłucia.  Do  celu  tego  stosuje  się    głowice  biopsyjne,
w których  znajduje  się  kanał  do  prowadzenia  igły  lub  nakładki  nakładane  na  sondę  tzw.
prowadnice  biopsyjne,  które  utrzymują  igłę  we  właściwej  płaszczyźnie,  poprzez  połączenie
igły  i  głowicy.  Kiedy  igła  jest  właściwie  ulokowana  głowicę  moŜna  odłączyć,  a  igła
pozostanie w celu.  Igła jest wprowadzana przez kanał do punktowanej zmiany, równolegle do
przebiegu fal akustycznych, w związku z tym koniec igły jest widoczny na ekranie jako jasny
punkt.

W innych głowicach biopsyjnych igła umiejscawiana jest na powierzchni przekroju, ale

przebiega  skośnie  do  kierunku  fal  akustycznych,  w  związku  z  tym,  igła  widoczna  jest  na
całym  swoim  przebiegu. W głowicach tych moŜemy zmieniać kąt nachylenia igły i kierunek
wkłucia,  co  jest  przydatne,  na  przykład  w  przypadku  zmian  ruchomych.  Do  biopsji
wykonywanej  bez  specjalnej  głowicy  biopsyjnej  wystarczają  igły  iniekcyjne,  przy  głowicach
biopsyjnych potrzebne są igły długości do 20cm o średnicy zewnętrznej 0,6 - 1,2 mm. Przed
wykonaniem  biopsji  pod  kontrolą  ultrasonografu  naleŜy  poinformować  pacjenta  o  zabiegu,
wytłumaczyć  jego  przebieg,  cel  i  moŜliwe  powikłania  oraz  uzyskać  jego  zgodę.  Pacjenci,
którzy  obawiają  się  zabiegu,  mogą  wymagać  przed  zabiegiem  zastosowania  leku
znieczulającego.  Dobrym  zwyczajem  jest  załoŜenie  przed  zabiegiem  wkłucia  doŜylnego.
Biopsje  przeprowadzamy  w  warunkach  sterylnych.  Zawsze  naleŜy  pamiętać  o  sterylizacji
sond  biopsyjnych  i  prowadnic.  JeŜeli  uŜywamy  sondy  z  prowadnicą,  sondę  moŜemy  osłonić
sterylną chustą. Dezynfekujemy miejsce nakłucia i przykrywamy sterylną serwetą, pokrywamy
sterylnym Ŝelem. Zdecydowaną większość biopsji wykonujemy w znieczuleniu miejscowym,
podawanym  po  wcześniejszej  wstępnej  lokalizacji  zmiany.  Skórę  nastrzykujemy  dookoła
miejsca  wkłucia  środkiem  znieczulającym.  Bezpośrednio  przed  nakłuciem  pacjent  powinien
wstrzymać oddech lub oddychać płytko. Za pomocą skalpela wykonujemy niewielkie nacięcie
skóry co pomaga wprowadzić igłę. Następnie wprowadza się pod kontrolą ultrasonograficzną
igłę w odpowiednie miejsce, wyjmuje mandryn. Fragmenty tkanek wnikają do igły na skutek
działania  podciśnienia,  wytwarzanego  strzykawką,  jednocześnie  porusza  się  igłą  do  przodu
i do  tyłu  w  celu  rozluźnienia  struktury  tkanki.    Aspirat przenosi się na szkiełko podstawowe
i rozmazuje  szkiełkiem  nakrywkowym.  Rozmaz  utrwala  się  i  barwi.  NaleŜy  pamiętać
o dołączeniu  do  preparatu  danych  dotyczących  personaliów  pacjenta,  miejsca  biopsji,
wielkości, oceny konsystencji zmiany.

Przeciwwskazania do wykonania biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej:

−

guz chromochłonny,

−

tętniaki,

−

naczyniaki,

−

zaburzenia krzepnięcia,

−

ryzyko uszkodzenia waŜnej dla Ŝycia struktury,

−

brak zgody pacjenta.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Echokardiografia

Echokardiografia (ECHO serca) to nieinwazyjnego badanie, które pozwala na ocenę

struktur anatomicznych serca i naczyń krwionośnych, ocenę ruchu mięśnia sercowego, ocenę
pracy  komór,  działania  zastawek  wewnątrzsercowych,  przepływu  krwi  w  obrębie  jam  serca,
duŜych  naczyń  krwionośnych  i  naczyń  wieńcowych.  Echo  serca  jest  równieŜ  stosowane  do
diagnostyki  wad  serca,  nowotworów  mięśnia  sercowego,  obecności  płynu  w  worku
osierdziowym.
Wskazania do wykonania badania:

−

diagnozowanie bólów w klatce piersiowej

−

choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego) oraz ocena
jej następstw i ryzyka wystąpienia, często wykonuje się echokardiografię dodatkowo
podczas próby wysiłkowej lub po podaniu środków farmakologicznych,

−

wady serca wrodzone i nabyte oraz ich klasyfikacja do zabiegów chirurgicznych,

−

zapalenie mięśnia sercowego,

−

bakteryjne zapalenie wsierdzia,

−

choroby mięśnia sercowego (kardiomiopatie),

−

nadciśnienie tętnicze i ocena jego następstw,

−

choroba zakrzepowo-zatorowa,

−

poszukiwanie przyczyny zaburzeń rytmu serca,

−

choroby osierdzia (np. płyn w jamie osierdzia, tamponada serca),

−

choroby naczyń (np. tętniak aorty),

−

choroby sercowo-płucne (nadciśnienie płucne, zatorowość płucna),

−

zaburzenia czynnościowe i anatomiczne serca płodu - echokardiografia płodowa,

−

ustalanie wskazań do diagnostyki inwazyjnej (koronarografii),

−

ocena wyników zabiegów kardiochirurgicznych (np. ocena sztucznych zastawek),

−

inne (urazy serca, nowotwory serca),

−

szeroko pojęta profilaktyka chorób układu krąŜenia.

Badanie ECHO

Jest nieinwazyjne, nieszkodliwe i bezbolesne, dlatego teŜ nie ma szczególnych

przeciwwskazań do jego wykonania, jest bezpieczne dla dzieci i cięŜarnych, moŜna je
wielokrotnie powtarzać bez dodatkowego zagroŜenia dla pacjenta.

Echo serca nie wymaga Ŝadnych szczególnych przygotowań ani opieki po badaniu.

Jedynie  w przypadku wykonywania echokardiografii przezprzełykowej pacjent powinien być
na  czczo  przez  co  najmniej  6  godzin.  W  celu  zniesienia  odruchu  wymiotnego  przy  badaniu
przez  przełykowym,  znieczula  się  gardło  pacjenta  stosując  środki  znieczulające  w  aerozolu.
Wskazane  jest  równieŜ  podanie  środka  uspokajającego.  Przy  badaniu  przezprzełykowym
szczególnie dzieci małych moŜe zaistnieć konieczność znieczulenia ogólnego. Wskazane jest,
aby  pacjent  przed  badaniem  echo  serca  poddany  był  wstępnej  ocenie  kardiologicznej,
obejmującej  badania:  EKG  i  RTG  klatki  piersiowej.  Wyniki  tych  badań  powinny  być
przedstawione  wykonującemu  badanie  echokardiograficzne.  Pacjent  powinien  teŜ  zgłosić
lekarzowi  wykonującemu  badanie:  aktualnie  przyjmowane  leki,  wykonane  badania
dodatkowe, choroby przełyku (w wypadku wykonywania badania przezprzełykowego).

Pacjenta do badania układamy na wznak lub na lewym boku z odsłoniętą klatką

piersiową,  prawą  rękę  pacjenta  układamy  na  jego  prawym  biodrze,  a  lewą  rękę  pod  głową,
odwiedzioną  jak  najdalej  w  celu  maksymalnego  poszerzenia  przestrzeni  międzyŜebrowych.
W celu  łatwiejszej  orientacji  w  fazach  cyklu  serca,  pacjenta  moŜna  podłączyć  do
odprowadzenia  EKG  z  aparatu  echokardiograficznego.  Na  klatkę  piersiową  pacjenta

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nakładamy Ŝel. Zawsze w czasie badania naleŜy zwrócić uwagę czy u pacjenta nie pojawiają
się nagłe objawy typu: bólu w klatce piersiowej, duszności.
Ze  względu  na  bardzo  złe  przenikanie  ultradźwięków  przez  powietrze  oraz  połoŜenie  serca
w sąsiedztwie lewego płuca, bezpośrednią dostępność serca w badaniu jest dość trudna.
W związku z tym znaleziono miejsca, z których ultradźwięki przenikną do serca, nazywane są
one oknami echokardiograficznymi. Najczęściej uŜywane okna stanowią: okno przymostkowe
(obszar od III do IV przestrzeni m- Ŝebrowej przy lewym brzegu mostka), okno koniuszkowe
(na  wysokości  wyczuwalnego  uderzenia  koniuszkowego),  okno  podmostkowe  (pod
wyrostkiem mieczykowatym mostka) oraz okno nadmostkowe (we wcięciu jarzmowym). Do
badania zwykle stosuje się głowicę sektorowe o częstotliwości 1-10 MHz.
Informacje  w  badaniu  echo  serca  przezklatkowym  uzyskujemy  dzięki  zastosowaniu  róŜnych
systemów echokardiograficznych (echokardiografia jedno-, dwuwymiarowa, dopplerowska).

Systemy echokardiograficzne:

−

Echokardiografia jednowymiarowa (z angielskiego M- mode).

−

Pozwala na uzyskanie przekroju serca tylko w jednej wybranej płaszczyźnie serca.
Obecnie nie uŜywa się aparatów posiadających tylko tę funkcję.

−

Echokardiografia dwuwymiarowa (z angielskiego two dimensional 2D, bi- plane)
Pozwala

uzyskanie obrazu serca w dwóch płaszczyznach. Powszechnie stosuje się

aparaty

echokardiograficzne

umoŜliwiające

jednoczesną

prezentację

jedno

–

i dwuwymiarową.  Oceny  obrazu  dokonuje  się  w  ruchu  i  po  zatrzymaniu  obrazu  na
monitorze  w  dowolnie  wybranej  fazie  cyklu  pracy  serca,  co  daje  moŜliwość  dokonania
pomiaru  grubości  ścian  serca,  wielkości  poszczególnych  jam  serca  i  innych  pomiarów.
Aparaty  echokardiograficzne  pozwalają  równieŜ  ocenić  parametry  takie  jak  kurczliwość
mięśnia  sercowego  czy  objętość  krwi  wyrzucanej  z  komór  podczas  skurczu  tzw.  frakcji
wyrzutowej.

−

Echokardiografia trójwymiarowa (3D) daje moŜliwość oceny przestrzennego obrazu
serca, jest to szczególnie przydatne w ocenie mięśnia sercowego przed zabiegami
kardiochirurgicznymi.

−

Echokardiografia dopplerowska.

−

Metoda  oparta  jest  na  rejestracji  przepływu  krwi  w  jamach  serca  i  naczyniach
krwionośnych.  UmoŜliwia  to  między  innymi  ocenę  przecieków  wewnątrzsercowych,
a takŜe stopień zwęŜenia czy niedomykalności zastawek wewnątrzsercowych. Znacznym
ułatwieniem wykonania badania jest obrazowanie w kolorach zmian prędkości przepływu
krwi (tzw. echo " kolor-Doppler").
Większość  uŜywanych  obecnie  aparatów  posiada  wszystkie  wymienione  powyŜej
systemy echokardiograficzne, co pozwala na pełniejszą ocenę czynności serca.

MoŜliwe opcje badania echokardiograficznego:

−

Echokardiografia przezprzełykowa- badanie wykonuje się w wybranych przypadkach, dla
dokładniejszego  obrazowania  serca  u  osób,  u  których  obrazy  standardowego  echa,  są
słabej  jakości  lub,  u  których  poszukuje  się  skrzeplin  w  jamach  serca.  Specjalną  sondę
o średnicy  ok.  1cm  na  długiej  elastycznej  rurce  wprowadza  się  do  przełyku  pacjenta  na
głębokość odpowiadającą połoŜeniu serca.

−

Echokardiografia  obciąŜeniowa  -  badanie  słuŜy  do  oceny  kurczliwości  mięśnia  serca,
przy  zwiększonym  zapotrzebowaniu  na  energię,  co  wywołuje  się  poprzez:  obciąŜenie
pacjenta  wysiłkiem  w  trakcie  badania,  podanie  leków  nasilających  zapotrzebowanie
mięśnia serca na tlen lub szybką stymulację serca do uzyskania przyspieszenia jego akcji
zwykle z wykorzystaniem elektrody przezprzełykowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Echokardiografia

ródoperacyjna-

badanie

wykonuje

się

podczas

zabiegu

kardiochirurgicznego specjalną sondą tzw. nasierdziową, przykładając ją bezpośrednio do
mięśnia sercowego.

−

Echokardiografia  kontrastowa  -  badanie  wykonuje  się  w  przypadku  niedostatecznej
jakości  typowej  echokardiografii.  W  celu  poprawy  rozdzielczości  obrazu  podaje  się
doŜylnie  substancję  zawierającą  mikropęcherzyki,  najczęściej  powietrza.  MoŜna  to
osiągnąć,  podając  wstrząśnięty  roztwór  0,9%  soli  fizjologicznej  lub  specjalne  środki
kontrastowe zawierające mikropęcherzyki.

Typowemu przezklatkowemu badaniu echokardiograficznemu serca nie towarzyszą Ŝadne

powikłania, jedynie przy wykonywaniu badania przezprzełykowego bardzo rzadko moŜe
dojść do uszkodzenia przełyku lub powikłań po znieczuleniu.

Interpretacja i wynik badania

Wynik badania przekazywany jest w formie opisu z wartościami liczbowymi badanych

parametrów, niekiedy z dołączonymi zdjęciami, taśmą video, płytą CD lub DVD.
W opisie uwzględnia się ocenę kurczliwości mięśnia sercowego: (normokineza - prawidłowa
ruchomość mięśnia sercowego, hipokineza - zmniejszona ruchomość mięśnia sercowego,
akineza - brak ruchu, dyskineza - paradoksalny ruch w kierunku przeciwnym do otaczającego
mięśnia sercowego).

Podaje się takŜe wartości liczbowe parametrów oceniających wymiary struktur serca

i duŜych naczyń:

−

LVEDd - wymiar końcoworozkurczowy lewej komory - 3,5 - 5,7 cm,

−

LVESd - wymiar końcowoskurczowy lewej komory - 2,2 - 3,8 cm,

−

RVEDd - wymiar końcoworozkurczowy prawej komory - 2,6 - 4,3 cm,

−

PWd - grubość tylnej ściany serca w rozkurczu - 0,6 - 1,1 cm,

−

PWs - grubość tylnej ściany serca w skurczu - 1,0 - 1,5 cm,

−

IVSd - grubość przegrody międzykomorowej w rozkurczu - 0,9 - 1,2 cm,

−

LA - lewy przedsionek - 1,9 - 4,0 cm,

−

Ao - opuszka aorty - 2,0 - 3,7 cm,

−

MPA - pień płucny - 1,5 - 2,7 cm.
Ocenia się teŜ parametry hemodynamiczne serca:

−

LVEF - frakcja wyrzutowa lewej komory - 55 - 70%,

−

FS - frakcja skurczowa lewej komory - 28 - 44%,

−

przepływ maksymalny przez zastawkę mitralną - 0,6 - 1,3 m/s,

−

przepływ maksymalny przez zastawkę aortalną - 1,0 - 1,7 m/s,

−

przepływ maksymalny przez zastawkę płucną - 0,6 - 0,9 m/s,

−

przepływ maksymalny przez zastawkę trójdzielną - 0,3 - 0,7 m/s,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jaka są wskazania do sonomammografii?

Czy wykonuje się ultrasonografie piersi u męŜczyzn?

Jak przygotowujemy pacjenta do badania sonomammograficznego ?

Jaką sondą wykonuje się badanie ultrasonograficzne piersi?

Jakie struktury są oceniane w sonomammografii?

Jakie są zalety badania ultrasonograficznego piersi?

Czy istnieje moŜliwość powikłań po badaniu usg piersi?

Czy badanie sonomammograficzne moŜe być wykonywane jako uzupełnienie
mammografii?

Jakie jest zastosowanie biopsji cienkoigłowej pod kontrolą usg?

10.

Jakie znasz sposoby wykonywania biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej?

11.

Jakie są rodzaje głowic stosowanych do biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej?

12.

Jaka jest kolejność czynności przy wykonywaniu aspiracyjnej biopsji cienkoigłowej?

13.

Jakie znasz przeciwwskazania do wykonania biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej?

14.

Czy echokardiografia pozwala na ocenę przepływu krwi w obrębie jam serca?

15.

Czy echokardiografia jest uŜyteczna w diagnostyce nadciśnienia tętniczego?

16.

Czy ECHO serca jest przydatne w diagnostyce nowotworów mięśnia sercowego?

17.

Czy echokardiografię moŜna wykonywać u dzieci?

18.

Czy echokardiografię moŜna wykonywać u kobiet cięŜarnych?

19.

Jakie jest zadanie opcji dopplerowskiej w badaniu echokardiograficznym?

20.

Na czym polega echokardiografia obciąŜeniowa i w jakim celu jest wykonywana?

21.

Jaka jest róŜnica między echokardiografią bez kontrastu, a echokardiografią
z kontrastem?

22.

Czy potrafisz wyjaśnić skrót LVEDd?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj czynności asystowania podczas sonomammografii.

Ć

wiczenie odbywa się w pracowni ultrasonograficznej. Zapoznaj się z zasadami

wykonywania sonommamografii. Zapoznaj się z prowadzeniem dokumentacji medycznej
w pracowni ultrasonografii przy wykonywaniu usg piersi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych fragmenty poświęcone sonomammografii
i zapoznać się z nim,

poprosić pacjenta o wejście do gabinetu ultrasonograficznego,

zapytać pacjenta o dane osobowe, wiek, wyniki badań dodatkowych (mammografia)
i zarejestrować go,

zapewnić pacjentowi intymności przed i w trakcie badania,

poprosić pacjenta o rozebranie się i połoŜenie na leŜance,

ułoŜyć pacjenta do badania USG piersi,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pokryć obszar badania Ŝelem ultrasonograficznym,

obserwować wykonywanie sonommamografii przez lekarza, ze szczególnym zwróceniem
uwagi na technikę badania i anatomię ultrasonograficzną piersi,

pomóc pacjentowi po badaniu w wytarciu Ŝelu i wstaniu z leŜanki, jeŜeli tego potrzebuje,

10)

zapoznać się z prowadzeniem dokumentacji medycznej w pracowni ultrasonografii przy
wykonywaniu badania sonomammograficznego,

11)

wydać pacjentowi dokumentacje, po wykonaniu opisu badania przez lekarza, pamiętając
o dołączeniu badań dodatkowych (jeśli pacjent dostarczył je przed badaniem),

12)

przygotować leŜankę dla kolejnego pacjenta,

13)

wypisać w zeszycie pytania jakie powinny być zadane pacjentowi przed wykonaniem
badania sonomammograficznego,

14)

przedstawić swoje wyniki nauczycielowi oraz innym uczniom.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

ultrasonograf,

−

specjalistyczne programy komputerowe do dokumentowania badań,

−

zeszyt, długopis.

Ćwiczenie 2

Określ kolejność wykonywania czynności podczas biopsji cienkoigłowej celowanej pod

kontrolą USG na podstawie przeprowadzonej obserwacji zabiegu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych fragmenty poświęcone zasadom wykonywania
biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej celowanej pod kontrolą ultrasonografu i zapoznać się
z nim,

obserwować przestrzeganie zasad aseptyki i antyseptyki przy biopsji,

obserwować czynności wykonywane przez lekarza i osoby asystujące w trakcie
wykonywania aspiracyjnej biopsji cienkoigłowej tarczycy,

zwrócić uwagę na sposób komunikowania się z pacjentem i wydawane mu polecenia,

obserwować postępowanie z materiałem uzyskanym z biopsji,

obserwować postępowanie z pacjentem po wykonaniu BACC,

zapoznać się z prowadzeniem dokumentacji medycznej w pracowni ultrasonografii przy
wykonywaniu biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej tarczycy,

przedstawić w zeszycie w punktach kolejność czynności przy biopsji tarczycy,
z uwzględnieniem wykonujących je osób, zasad aseptyki i antyseptyki, postępowaniu
z materiałem uzyskanym z biopsji,

wymienić w zeszycie dane, które powinny być dołączone do materiału biopsyjnego,
podać przykład,

10)

porównać i przedyskutować, pod kontrolą nauczyciela, otrzymane wyniki z wynikami
innych uczniów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

ultrasonograf z nasadką lub głowicą biopsyjną,

−

sprzęt do wykonywania biopsji,

−

papier formatu A4 lub zeszyt,

−

długopis.

Ćwiczenie 3

Określ kolejność wykonywanych czynności w badaniu echokardiograficznym, na

podstawie przeprowadzonej obserwacji badania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych fragmenty poświęcone echokardiografii
i zapoznać się z nim,

obserwować  czynności  wykonywane  przez  osoby  asystujące  w  trakcie  wykonywania
echokardiografii,  tj.  rejestrację  pacjenta,  ułoŜenie  pacjenta  do  badania,  nałoŜenie  Ŝelu
ultrasonograficznego.

zwrócić uwagę na sposób komunikowania się z pacjentem i wydawane mu polecenia,

obserwować wykonywanie badania echokardiograficznego przez lekarza, zwróć uwagę
na stosowane prezentacje oraz obraz jam serca,

obserwować postępowanie z pacjentem po wykonaniu badania echokardiograficznego,

zapoznać się z prowadzeniem dokumentacji medycznej w pracowni ultrasonografii przy
wykonywaniu badania ECHO serca,

wymienić w zeszycie prezentacje stosowane przy wykonywaniu badania echo serca
i krótko je zdefiniować,

wypisać w zeszycie pytania, jakie powinny być zadane pacjentowi przed wykonaniem
badania ECHO serca,

przedstawić swoje wyniki nauczycielowi i kolegom,

10)

omówić wyniki swoje i kolegów z nauczycielem, wyjaśnić ewentualne rozbieŜności.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

ultrasonograf,

−

program komputerowy do dokumentowania badań,

−

zeszyt,

−

długopis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podać synonimy sonomammografii ?

przygotować

pacjenta

fizycznie

psychicznie

badania

ultrasonograficznego piersi?

ułoŜyć pacjenta do badania ultrasonograficznego piersi?

określić wskazania do mammografii i sonomammografii?

wymienić sposoby wykonania aspiracyjnej biopsji cienkoigłowej?

zdefiniować pojęcia sonda biopsyjna, mandryn?

określić funkcje nasadki biopsyjnej?

wyliczyć

czynności

wykonywane

przy

aspiracyjnej

biopsji

cienkoigłowej?

wymienić dane, które powinny być dołączone do materiału
biopsyjnego?

10)

wymienić przeciwwskazania do aspiracyjnej biopsji cienkoigłowej?

11)

wyjaśnić skrót BACC?

12)

wymienić wskazania do badania ECHO serca?

13)

wyjaśnić na czy polega echokardiografia przezprzełykowa i kiedy jest
stosowana?

14)

ułoŜyć pacjenta do wykonania badania ECHO serca?

15)

rozróŜnić prezentacje stosowane podczas wykonywania badania
echokardiograficznego?

16)

nazwać parametry oceniające wymiary i hemodynamikę struktur serca
i duŜych naczyń, oraz podać stosowane na ich określenie skróty?

17)

prowadzić dokumentacje podczas badania echokardiograficznego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Dokumentowanie i analizowanie badania ultrasonograficznego

4.3.1. Materiał nauczania

Dokumentowanie badania ultrasonograficznego

Metody ultrasonograficzne obrazują jedynie pojedyncze przekroje, obraz narządów

powstaje dopiero po ich zsumowaniu. Wskutek nakładania się struktur wewnętrznych, często
wypełnienia  się  ich  powietrzem,  badanie  nie  zawsze  moŜe  być  wykonane  w  dokładnie
zdefiniowanych  przekrojach  podłuŜnych  i  poprzecznych.  Niektóre  obiekty  mogą  być  jedynie
dobrze  uwidocznione  w  trudnych  do  opisania  przekrojach  ukośnych.  Przekroje  często
otrzymywane  są  w  specjalnych  warunkach  (pozycja  ciała,  faza  oddechowa,  stosowanie
ucisku). Do rozpoznania przyczynia się teŜ ocena ruchomości opisywanych narządów, zmiana
kształtu  organów,  reakcje  bólowe  pacjenta.  W  związku  z  tym  przy    wykonywaniu  badania
USG  zazwyczaj  nie  mamy  moŜliwości  pełnego  wizualnego  udokumentowania  całego
przebiegu badania. Zdjęcia statyczne pomijają tak waŜne aspekty jak, np. ruch narządów, ich
odkształcanie,  reakcje  pacjenta,  nie  pozwalają  więc  na  pełną  ocenę  wykonanego  badania.
Ciągła  rejestracja  video  lub  nagranie  na  płytę  DVD/CD,  równieŜ  nie  rozwiązuje  problemu,
gdyŜ  cięŜko  jest  dokładnie  uzmysłowić  sobie  jaki  przekrój  był  aktualnie  obrazowany  i  czy
przebadano  wszystkie  części  danego  narządu.  W  związku  z  licznymi  i złoŜonymi kryteriami
oceny  badania  ultrasonograficznego,  wynik  badania  najlepiej  przedstawić  jest  w  formie
pisemnej,  ewentualnie  uzupełniony  dokumentacją  zdjęciową,  video  na  kasecie  lub  płycie
CD/DVD.

Na wynik badania ultrasonograficznego powinny składać się następujące elementy:

opis istotnych z diagnostycznego punktu widzenia cech obrazu ultrasonograficznego-
połoŜenia, wielkości, kształtu, struktury organów, ich przesuwalności, konsystencji
i bolesności przy celowanej palpacji,

medyczna ocenę opisywanych zmian,

ewentualne zalecenia, co do dalszego postępowania z pacjentem.

Mimo iŜ, opis jest najistotniejszym dokumentem badania USG, to istnieją równieŜ

powody dla których naleŜy udokumentować same obrazy USG:
1)

przedstawienie poprawności rozpoznania,

przedstawienie bliŜszych szczegółów badania lekarzowi kierującemu,

moŜliwość obejrzenia wcześniejszych obrazów w czasie monitorowania choroby.

Podstawowym urządzeniem do dokumentowania obrazów w badaniu USG jest

wideodrukarka.  W  wideodrukarce  dochodzi  do  termicznej  obróbki  specjalnego  czułego  na
wzrost  temperatury  papieru.  Obraz  do  wideodrukarki  przesyłany  jest  z  ultrasonografu  za
pomocą  wyjścia  video.  Przy  odpowiednim  przechowywaniu  jakość  zdjęć  zachowywana  jest
przez co najmniej 5 lat.

Nagrania na taśmie video, płycie DVD/CD nie mają ograniczenia jeśli chodzi o liczbę

dokumentowanych obrazów, moŜna dokumentować cały przebieg badania wraz z analizą
ruchów zachodzących w opisywanym obszarze. Ten rodzaj dokumentacji daje równieŜ
moŜliwość zatrzymywania kadrów oraz przeglądania badania w zwolnionym tempie.

Badanie USG ma duŜe znaczenie w diagnostyce chorób tarczycy. Za pomocą badania

moŜna określić, połoŜenie, wielkość, objętość, i zmiany strukturalne tarczycy. Pacjent do
badania powinien znajdować się w pozycji leŜącej ze zgiętą lekko grzbietowo szyją.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

U pacjentów ze skłonnością do zawrotów głowy (np. osób starszych) badanie lepiej

przeprowadzić  w  pozycji  stojącej  lub  siedzącej.  Do  diagnostyki  gruczołu  tarczowego
uŜywamy  głowicy  o  wysokiej  częstotliwości  (powyŜej  7  MHz).  Przy  wykorzystaniu  głowic
o niŜszej częstotliwości wymagana jest nakładka dystansowa.

Tarczyca złoŜona jest z dwóch płatów połoŜonych po obu stronach tchawicy,

połączonych  cieśnią.  Gruczoł  tarczowy  obejmuje  tchawicę  od  przodu  na  wysokości  od  II  do
IV chrząstki tchawiczej. Płaty i cieśń tarczycy mają taki sam homogeniczny, drobnoziarnisty
i jasny  wzór  echa.  Obrysy  płatów  tarczycy  powinny  być  regularne  i  gładkie.  Oba  płaty
powinny  mieć  zbliŜony  rozmiarach  przekrój  w  płaszczyźnie poprzecznej ma kształt trójkąta,
w płaszczyźnie  poprzecznej  płat  ma  przekrój  owalny.  Prawidłowo  tarczyca  ma  wymiary:
szerokość 20-25 mm, długość 30-50 mm, grubość 15-20 mm.

Wskazaniami do wykonania USG tarczycy są:

−

objawy nad - i niedoczynności gruczołu tarczowego,

−

powiększenie obwodu szyi,

−

deformacja szyi z wyczuwalnym guzem,

−

uczucie duszności,

−

inne.

Podział zmian w tarczycy obejmuje zmiany:
A. Ogniskowe:

lite  -  zazwyczaj  są  to  guzki  tarczycy,  najczęściej  gruczolaki  (w  większości  łagodne,
rzadko  złośliwe),  w  badaniu  usg  mają  róŜnorodny  wygląd.  Mogą  być  hipo-,  normo-
lub  hiperechogeniczne,  mogą  zawierać  komponentę  torbielowatą.  Ultrasonografia
nigdy  nie  rozstrzyga  o  łagodności  lub  złośliwości  zmiany.  JednakŜe  pewne  cechy
mogą  świadczyć  o  charakterze  zmiany  patologicznej.  Zmiany  łagodne  są  zazwyczaj
dobrze  odgraniczone,  otoczone  cienką  hipoechogeniczną  obwódką  .  JeŜeli  wewnątrz
guzka obserwujemy rozpad jest to raczej zmiana złośliwa.

torbielowate - dobrze odgraniczone, o regularnych ścianach, bezechowe, najczęściej
owalne lub okrągłe.

krwotok lub ropień - zmiany widoczne jako twór torbielowaty źle odgraniczony od
otoczenia.

zwapnienia - hiperechogeniczne obszary, często z cieniem akustycznym. Zwapnienia
najczęściej występują w gruczolakach. Mogą być izolowane, lub tworzyć skupiska.

B. Rozsiane:

jednorodne  powiększenie  -  powiększona  tarczyca,  czasami  moŜe  sięgać  za  mostek,
tworząc  tzw.  wole  zamostkowe.  Rozrost  moŜe  dotyczyć  całego  gruczołu,  ale  takŜe
płata  lub  jego  części,  obu  płatów  lub  cieśni.  Powiększenie  takie  jest  jednorodne,
najczęściej świadczy o obecności wola endemicznego, wola nadczynnego, rozrostu po
częściowym wycięciu gruczołu tarczowego

niejednorodne powiększenie - obraz usg gęstości tarczycy jest niejednorodny, zwykle
są to mnogie guzki (lite lub złoŜone) - jest to wole wieloguzkowe.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co to jest videodrukarka i jakie jest jej działanie?

Co jest najistotniejszym elementem w dokumentowaniu badania ultrasonograficznego?

Z jakich punktów powinien składać się opis badania USG?

Jakie znasz sposoby rejestracji obrazu w badaniu USG?

Czy ciągła rejestracja video jest wystarczającym udokumentowaniem badania ultrasonograficznego ?

Z jakich przyczyn do wyniku badania dołącza się dokumentacje zdjęciową?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Udokumentuj badanie USG tarczycy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony dokumentowaniu badań
ultrasonograficznych i zapoznać się z nim,

zapoznać się z zasadami wykonywania dokumentacji badania ultrasonograficznego,

zapoznać się z obsługą komputera i drukarki do wydruku opisu badania,

zapoznać się z obsługą i działaniem wideodrukarki,

zapoznać się z obsługą i działaniem nagrywarki płyt CD/DVD,

zapoznać się z obsługą i działaniem nagrywarki video,

wykonać badanie USG kolegi, pod kierunkiem nauczyciela,

wykonać dokumentację wykonywanego badania w postaci taśmy wideo lub płyty
CD/DVD,

wykonać dokumentację wykonywanego badania w postaci zdjęcia z wideodrukarki,

10)

sprawdzić czy badanie zostało prawidłowo nagrane,

11)

sprawdzić czy jakość wykonanych zdjęć jest zadowalająca i czy umieszczono na nich
właściwe informacje.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

komputer i program komputerowy do dokumentowania badań,

−

drukarka,

−

ultrasonograf,

−

videodrukarka,

−

nagrywarka video lub nagrywarka DVD/CD.

Ćwiczenie 2

Odczytaj obraz USG tarczycy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać

materiałach

dydaktycznych

fragment

poświęcony

badaniu

ultrasonograficznym tarczycy i zapoznać się z nim,

wypisać w zeszycie cechy, jakimi charakteryzuje się prawidłowy obraz gruczołu
tarczowego, wziąć pod uwagę echogeniczność, strukturę, wielkość, objętość, zarys
brzegów tarczycy,

wypisać w zeszycie podstawowe zmiany patologiczne jakie obserwujemy w tarczycy,

odszukać wśród przykładowych ultrasonogramów, oznaczonych kolejnymi numerami, te
które według ciebie odpowiadają normie w badaniu tarczycy,

przedstawić wybrane przez siebie ultrasonogramy nauczycielowi i kolegom, uzasadnić
swój wybór,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

porównać i przedyskutować otrzymane wyniki pod kontrolą nauczyciela z innymi
uczniami,

omówić z nauczycielem i innymi uczniami ewentualne błędy w rozpoznawaniu
prawidłowej tarczycy w badaniu USG i spróbować odszukać ich przyczyny,

odszukać wśród przykładowych ultrasonogramów oznaczonych kolejnymi numerami, te,
które według ciebie odpowiadają patologii w badaniu tarczycy,

przedstawić wybrane przez siebie ultrasonogramy nauczycielowi i innym uczniom,
uzasadnić swój wybór,

10)

pod kontrolą nauczyciela, porównać i przedyskutować, otrzymane wyniki z innymi
uczniami,

11)

omówić z nauczycielem i innymi uczniami ewentualne błędy w rozpoznawaniu patologii
tarczycy w badaniu USG i spróbować odszukać ich przyczyny.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

−

przykładowe ultrasonogramy tarczycy, oznaczone kolejnymi numerami,

−

długopis,

−

papier formatu A4 lub zeszyt.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podać najistotniejszy element dokumentacji wyniku badania
ultrasonograficznego?

wymienić elementy z jakich powinien składać się opis badania USG?

wymienić sposoby rejestracji badania USG

wymienić powody dla jakich do wyniku badania dołącza się
dokumentacje zdjęciową?

wyjaśnić zasadę działania wideodrukarki?

ułoŜyć pacjenta do badania ultrasonograficznego tarczycy?

opisać cechy prawidłowego obrazu tarczycy w badaniu USG?

określić wymiary prawidłowej tarczycy w badaniu USG?

określić objętość prawidłowej tarczycy w badaniu USG?

10)

wymienić wskazania do badania USG tarczycy?

11)

wymienić cechy świadczące o patologii tarczycy w badaniu
ultrasonograficznym?

12)

podać podział zmian ogniskowych tarczycy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

PoniŜszy test pozwoli Ci sprawdzić nabytą wiedzę i umiejętności w tej jednostce modułowej
1.

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję, dotyczącą rozwiązywania zadań i udzielania odpowiedzi.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 25 zadań testowych. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości

odpowiedzi. Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, zakreślając kółkiem odpowiednią

odpowiedź. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź przekreślić znakiem X,
a następnie ponownie zakreślić dobrą odpowiedź w prawidłowej rubryce.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli jakieś zadanie będzie Ci sprawiało trudność opuść je chwilowo, wróć do niego

później, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Do zasilania aparatów ultrasonograficznych słuŜą

tylko standardowe elektryczne gniazdka zasilające o prądzie znamionowym 5A dla
napięcia 230V.

tylko standardowe elektryczne gniazdka zasilające o prądzie znamionowym 10A dla
napięcia 110V.

tylko standardowe elektryczne gniazdka zasilające ze stabilizatorem napięcia
elektrycznego, w wypadku zakłóceń wartości napięcia i częstotliwości w sieci
zasilającej.

wszystkie powyŜsze odpowiedzi są prawdziwe.

WskaŜ zdanie prawdziwe

ultradźwięki nie mają Ŝadnych biologicznych skutków działania.

podczas wykonywania badania ultrasonograficznego nie ma ryzyka przeniesienia
zakaŜenia.

nie istnieją Ŝadne ograniczenia stosowania badań ultrasonograficznych u kobiet
cięŜarnych.

nie ma Ŝadnych szczególnych wymagań co do materiału z którego wykonane są
ś

ciany gabinetu USG.

Z podanych poniŜej wskazań do badania ultrasonograficznego jamy brzusznej, wybierz te

które są prawidłowe i wskaŜ prawidłowy zestaw odpowiedzi
Wskazania do badania USG:

bóle brzucha o ostrym i przewlekłym charakterze.

uraz jamy brzusznej.

wyczuwalny guz jamy brzusznej.

ółtaczka.

podejrzenie urazu rdzenia kręgowego w odcinku lędźwiowym.

podejrzenie złamania głowy kości udowej.

Prawidłowymi wskazaniami do wykonania badania ultrasonograficznego jamy brzusznej są

tylko 1,2,3.

tylko 1,2,3,4.

tylko 1,2,3,4,5.

wszystkie wskazania są prawidłowe.

Do badania jamy brzusznej wykonywanego w nagłych przypadkach nie jest konieczne
przygotowanie. W przypadku planowanego badania USG zalecane jest, aby pacjent był na
czczo, jest to szczególnie wskazane do oceny narządu
a)

pęcherzyka Ŝółciowego.

nerek.

pęcherza moczowego.

moczowodów.

Podstawową prezentacja do badania jamy brzusznej jest

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Organizując stanowisko pracy w pracowni ultrasonograficznej szczególną uwagę naleŜy

zwrócić na
a)

tylko wyposaŜenie pracowni we właściwe meble, zwłaszcza ergonomiczne miejsca
do siedzenia, aby uniknąć obciąŜenia układu szkieletowo- mięśniowego.

tylko właściwe oświetlenie, odpowiednie Ŝaluzje lub zasłony w miejscu pracy,
pozwalające na prawidłowe wykonywanie i opisywanie badań i nie prowadzące do
nadmiernego zmęczenia wzroku.

tylko dostatecznie przestronne pomieszczenia z odpowiednio szerokimi drogami
komunikacyjnymi dla pacjentów i personelu medycznego, wystarczającą ilość
miejsca na biurku na dokumenty i komputer.

wszystkie wymienione aspekty są równie waŜne dla organizacji wygodnego
i ergonomicznego stanowiska pracy w pracowni ultrasonograficznej i naleŜy starać
się je realizować.

Głowica liniowa

emituje równoległą wiązkę fal ultradźwiękowych, daje obraz w kształcie prostokąta.

tylko jest inaczej zwana sondą konweksową.

tylko daje obrazy o kształcie wachlarza i uŜywana jest kiedy obszar do którego
moŜna przyłoŜyć głowicę jest bardzo niewielki.

odpowiedzi b i c są prawidłowe.

Badanie USG tarczycy

tylko moŜemy przeprowadzić u pacjentów ze skłonnością do zawrotów głowy, w
pozycji stojącej lub siedzącej.

przeprowadzamy w pozycji leŜącej na plecach, po stronie aktualnie badanego płata
pacjent układa rękę pod głową.

tylko przeprowadzamy w pozycji leŜącej na plecach, ze zgiętą lekko grzbietowo
szyją.

odpowiedzi a i c są prawidłowe.

Prawidłowa wątroba u pacjentów w róŜnym wieku, w badaniu USG to

tylko wątroba normoechogeniczna, jednorodna, bez uchwytnych zmian ogniskowych.

wątroba normoechogeniczna, jednorodna, z obecnością licznych obszarów
hipoechogenicznych w prawym płacie.

tylko wątroba hiperechogeniczna, jednorodna, bez uchwytnych zmian ogniskowych.

odpowiedzi a i b są prawidłowe.

10.

Podczas ultrasonograficznego obrazowania narządów ruchu nie mamy moŜliwości oceny

mięśni i więzadeł.

chrząstek.

zarysu powierzchni stawowych.

kości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11.

Odnajdź twierdzenie prawdziwe dotyczące ultrasonograficznej diagnostyki klatki

piersiowej
a)

ocena ultrasonograficzna klatki piersiowej, ze względu na bezinwazyjność
i bezpieczeństwo jest badaniem przesiewowym, podobnie jak zdjęcie rtg klatki
piersiowej.

ustalenie miejsca biopsji klatki piersiowej nie jest moŜliwe w badaniu usg ze
względu na bardzo złe przenikanie ultradźwięków przez tworzące szkielet klatki
piersiowej struktury kostne.

badanie ultrasonograficzne klatki piersiowej bardzo dobrze nadaje się do oceny
prawidłowego miąŜszu płucnego, gdyŜ powietrze jest bardzo dobrze przenikalne dla
ultradźwięków.

patologiczne procesy toczące się w pobliŜu ściany klatki piersiowej, bardzo dobrze
poddają się ocenie USG.

12.

Ocena dla narządów jamy brzusznej badaniem ultrasonograficznym jest „niemiarodajna”

tylko moczowodów na całej długości.

tylko Ŝołądka.

tylko kręgosłupa lędźwiowego.

wymienionych.

13.

Wybierz

stwierdzenia

nieprawdziwe

dotyczące

zastosowania

badania

ultrasonograficznego w ginekologii i połoŜnictwie sondą brzuszną:

pacjentka do badania powinna mieć wypełniony pęcherz moczowy.

II.

pacjentka do badania powinna mieć pusty pęcherz moczowy, gdyŜ pozwala to

uwidocznić macicę, którą przesłaniałby wypełniony pęcherz moczowy.

III.

badanie wykonujemy w pozycji na plecach.

IV.

do badania ginekologicznego standardowo uŜywamy sondy o częstotliwości

2 MHz.

okres między 18-22 tygodnia ciąŜy jest najkorzystniejszy momentem do

przeprowadzenia badania USG.

VI.

okres między 32-36 tygodnia ciąŜy jest najkorzystniejszy momentem do

przeprowadzenia badania USG.

Nieprawdziwymi stwierdzeniami są

tylko II i IV.

tylko II, IV i V.

tylko II, IV i VI.

wszystkie stwierdzenia są prawdziwe.

14.

Pacjentce 30- letniej chcącej wykonać badania profilaktyczne w kierunku raka piersi

zaproponowałbyś wykonanie

mammografii, ze względu na to, iŜ w tym wieku w sutku przewaŜa tkanka
tłuszczowa.

mammografii uzupełnionej ewentualnie badaniem ultrasonograficznym piersi, ze
względu na to, iŜ w tym wieku w sutku przewaŜa tkanka gruczołowa.

badania ultrasonograficznego piersi, ze względu na to, iŜ w tym wieku w sutku
przewaŜa tkanka gruczołowa.

tomografii komputerowej z kontrastem, ze względu na to, iŜ w tym wieku w sutku
przewaŜa tkanka gruczołowa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15.

Echokardiografię przezprzełykową wykonuje się

gdy wykonujemy echokardiografię jednowymiarową.

zawsze

przy:

podejrzeniu

bakteryjnego zapalenie wsierdzia, podejrzeniu

kardiomiopatii i przy ocenie sztucznych zastawek serca.

badanie wykonuje się wybranych przypadkach, dla dokładniejszego obrazowania
serca u osób, u których obrazy standardowego echo są słabej jakości lub, u których
poszukuje się skrzeplin w jamach serca.

zawsze gdy pacjent jest po utracie przytomności.

16.

W badaniu ultrasonograficznym naczyń krwionośnych stosuje się opcję dopplerowską

znakowane kolorem. W opcji tej informacja o przepływie krwi jest znakowana kolorem
i nakładana na obraz USG. Wybierz właściwe zdanie na temat stosowanego oznaczenia
kolorystycznego
a)

krew tętnicza ma kolor czerwony, krew Ŝylna niebieski.

krew napływająca w kierunku sondy ma kolor czerwony.

krew odpływająca od sondy ma kolor czerwony.

oznaczenia barwne mają charakter umowny i mogą być zmienne.

17.

Uszereguj czynności wykonywane podczas aspiracyjnej biopsji cienkoigłowej

w kolejności ich następowania, a następnie wybierz odpowiedź zawierającą odpowiedni
ciąg czynności
I)

dezynfekcja miejsce nakłucia,

II)

przykrycie pola zabiegowego sterylna serwetą,

III)

nastrzyknięcie skóry dookoła miejsca wkłucia środkiem znieczulającym,

IV)

wprowadzenie pod kontrolą ultrasonograficzną igłę w odpowiednie miejsce,

wyjęcie mandrylu,

VI)

pobranie fragmentu tkanek,

VII)

przeniesienie aspiratu na szkiełko podstawowe,

VIII)

rozmazanie preparatu szkiełkiem nakrywkowym,

I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII.

II, I, III, V, IV, VI, VIII, VII.

II, I, III, IV, V, VI, VII, VIII.

I, II, III, V, IV, VI, VIII, VII.

18.

Skrót PUD

oznacza przezczaszkową ultrasonografię dopplerowską.

jest oznaczeniem uŜywanym dla jednego z rodzajów aspiracyjnej biopsji
cienkoigłowej.

jest rzadko uŜywanym skrótem na określenie przekroju ukośnego dolnego
stosowanego przy poszukiwaniu powiększonych węzłów chłonnych przyaortalnych.

jest skrótem pochodzenia angielskiego oznaczającym Power Doppler USG.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

19.

WskaŜ zdanie prawdziwe

prawidłowa trzustka u ludzi młodych jest hiperechogeniczna.

w warunkach prawidłowych kora nerki jest bardziej echogeniczna niŜ miąŜsz
wątroby.

w warunkach prawidłowych śledziona ma duŜo większą echogeniczność niŜ miąŜsz
wątroby.

w warunkach prawidłowych pęcherzyk Ŝółciowy jest strukturą bezechową.

20.

Masz przed sobą cztery wyniki badania usg jamy brzusznej. WskaŜ ten opis badania, który

wskazuje, Ŝe u w 70-letniej pacjentki nie wykryto Ŝadnej patologii
a)

wątroba  niepowiększona,  hiperechogeniczna,  bez  uchwytnych  zmian  ogniskowych.
Pęcherzyk  Ŝółciowy  bezkamiczy.    PśW  nieposzerzony.  Trzustka  nieposzerzona,
hiperechogeniczna.  Nerki  o  zachowanej  strukturze  korowo-rdzeniowej,  bez  cech
kamicy  i  zastoju.  Pęcherz  moczowy  słabo  wypełniony.  Aorta  brzuszna
nieposzerzona.

wątroba niepowiększona, normoechogeniczna, bez uchwytnych zmian ogniskowych.
Pęcherzyk  Ŝółciowy  echoujemny,  bez  cieniujących  złogów.    PśW  szerokości  4mm.
Trzustka  przesłonięta.  Nerki  o  zachowanej  strukturze  korowo-rdzeniowej,  bez  cech
kamicy  i  zastoju.  Pęcherz  moczowy  słabo  wypełniony.  Aorta  brzuszna
nieposzerzona.

wątroba niepowiększona, normoechogeniczna, bez uchwytnych zmian ogniskowych.
Pęcherzyk Ŝółciowy bezkamiczy. PśW nieposzerzony. Trzustka przesłonięta. Nerki
o zachowanej strukturze korowo-rdzeniowej, bez cech kamicy i zastoju. Pęcherz
moczowy pusty. Prostata w normie wieku. Aorta brzuszna w normie.

wątroba niepowiększona, hiperechogeniczna bez uchwytnych zmian ogniskowych.
Pęcherzyk Ŝółciowy bezkamiczy. PśW szerokości 5 mm. Pole trzustki
hiperechogeniczne,

nieposzerzone

nieposzerzona,

hiperechogeniczna.

Nerki

o zachowanej strukturze korowo-rdzeniowej, bez cech kamicy i zastoju. Pęcherz
moczowy o gładkich obrysach ścian. Aorta brzuszna nieposzerzona.

21.

Wybierz prawdziwe twierdzenie dotyczące kontroli jakości aparatów ultrasonograficznych

tylko dokładna kontrola jakości aparatu ultrasonograficznego przeprowadzana jest
przez

wysoko

wyspecjalizowanych

pracowników,

przy

wykorzystaniu

wyspecjalizowanej aparatury.

tylko regularna podstawowa kontrola aparatu ultrasonograficznego powinien być
przeprowadzana codziennie przed rozpoczęciem badań.

tylko kaŜdy aparat ultrasonograficzny musi być dokładnie sprawdzony przed
pierwszym uŜyciem.

wszystkie twierdzenia są prawidłowe.

22.

Specjalistyczne programy w diagnostyce ultrasonograficznej

tylko umoŜliwiają: przepływ informacji między uŜytkownikami programu, odszukanie
wyników poprzednich badań pacjenta.

tylko są obsługiwane przez uŜytkowników, z których kaŜdy posiada swój osobisty
login i hasło.

tylko umoŜliwiają: rejestrację pacjenta, edycję wyniku badania i jego wydruk.

wszystkie twierdzenia dotyczące specjalistycznych programów komputerowych są
prawdziwe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

23.

Jaka jest najmniejsza wartość prądu wyczuwana przez człowieka przy dotyku ręką

0,2 mA.

0,5 mA.

5 mA.

10 mA.

24.

Ocena zalegania moczu w pęcherzu moczowym polega na

ultrasonograficznej ocenie wymiarów pęcherza moczowego 1 godzinę po wypiciu
1 lira wody.

ultrasonograficznej ocenie objętości pęcherza moczowego przed mikcją, oraz
ewentualnej ocenie objętości moczu pozostałego po mikcji w pęcherzu.

ultrasonograficznej ocenie objętości pęcherza moczowego i objętości prostaty,
a następnie zmierzeniu w menzurce ilości moczu oddanego w czasie mikcji.

adna odpowiedź nie jest prawidłowa.

25.

WskaŜ stwierdzenie błędne

prawidłowe moczowody zazwyczaj nie są widoczne w badaniu usg.

badanie ultrasonograficzne układu moczowego u dorosłych wykonuje się najczęściej
głowicą 3,5 MHz.

badanie ultrasonograficzne pozwala na ocenę nerek i pęcherza moczowego.

echogeniczność kory nerek u dorosłych prawidłowo jest wyŜsza niŜ echogeniczność
prawego płata wątroby.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Asystowanie podczas wykonywania badań ultrasonograficznych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: