Technik_spedytor_342[02]_Z2.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawowe formy transportu

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zastosowanie analizy porównawczej środków transportu

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Technologie prac transportowych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Planowanie przewozów

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Taryfikator usług przewozowych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o dobieraniu środków transportu do

zadań spedycyjnych.

Poradnik ten zawiera:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności, które powinieneś mieć

opanowane, aby przystąpić do pracy z poradnikiem pod nazwą: Dobieranie środków
transportowych do zadań spedycyjnych 342[02].Z1.03.

2. Cele kształcenia tej jednostki modułowej.
3. Materiał nauczania (rozdział 4), który umożliwia samodzielne przygotowanie się do

wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Obejmuje on również ćwiczenia, które
zawierają:

−

wskazówki potrzebne do realizacji ćwiczenia.

−

pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczenia,

−

sprawdzian postępów.

4. Zestaw zadań testowych sprawdzających Twoje opanowanie wiedzy i umiejętności

z zakresu całej jednostki. Zaliczenie tego testu jest dowodem osiągnięcia umiejętności
określonych w tej jednostce modułowej.

Jednostka modułowa: Dobieranie środków do zadań spedycyjnych, stanowi jeden

z elementów programu konieczny do zapoznania się z działalnością przedsiębiorstwa
spedycyjnego.

Materiał nauczania jednostki modułowej jest bardzo obszerny, dlatego też, aby opanować

kompleksowo zalecany materiał i wykonać niektóre ćwiczenia powinieneś skorzystać
z wielu dodatkowych źródeł informacji wskazanych w bibliografii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określać zasady użytkowania środków transportu,

−

określać zakres czynności transportowych,

−

charakteryzować środki transportu samochodowego,

−

określać technologie stosowane w przewozie ładunków transportem samochodowym,

−

dobierać środek transportu samochodowego do rodzaju ładunku,

−

dokonywać podziału kolejowych środków transportu,

−

dobierać wagony kolejowe do rodzaju przewożonych ładunków,

−

charakteryzować środki transportu i technologie przewozu w żegludze śródlądowej,

−

określać zasady doboru statków żeglugi śródlądowej do przewozu towaru,

−

charakteryzować środki transportu morskiego,

−

dobierać ładunki przewożone transportem morskim,

−

określać zasady doboru ładunków do transportu lotniczego,

−

dokonywać podziału transportu multimodalnego ze względu na użyte jednostki ładunkowe,

−

określać technologie stosowane w transporcie multimodalnym,

−

charakteryzować międzynarodowe linie transportu multimodalnego i obiekty towarzyszące,

−

charakteryzować procesy eksploatacji środków transportu,

−

obliczać koszty eksploatacji środków transportu,

−

określać warunki dopuszczenia środków transportu samochodowego do ruchu,

−

planować obsługę techniczną środków transportu samochodowego,

−

określać zasady prowadzenia prac naprawczo-remontowych,

−

określać zasady zarządzania środkami transportu z uwzględnieniem wymagania

komputerowego,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony

środowiska,

−

korzystać z różnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

dobrać środki transportu z uwzględnieniem ich charakterystyki,

−

określić znaczenie transportu w realizacji zadań spedycyjnych,

−

scharakteryzować podstawowe formy transportu,

−

określić zasady użytkowania środków transportu,

−

określić zakres czynności transportowych,

−

określić kryteria doboru środków transportu,

−

dobrać rodzaje transportu do realizacji zadań transportowych,

−

dokonać analizy porównawczej środków transportu,

−

dokonać analizy technologii prac transportowych w świetle obowiązujących procedur
i przepisów prawnych,

−

określić elementy składowe procesu eksploatacji środków transportu,

−

określić zasady prowadzenia prac naprawczo - remontowych,

−

opracować taryfikator usług przewozowych,

−

sporządzić plan przewozów,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony
środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawowe formy transportu

4.1.1. Materiał nauczania

Transport jest wielogałęziowym działem gospodarki narodowej w każdym kraju.

Poszczególne gałęzie transportu mają własną charakterystykę techniczną, eksploatacyjną,
organizacyjną i ekonomiczną. Każda gałąź transportu ma właściwy sobie zakres i zasięg
funkcjonowania, w obrębie której można wyróżnić dwie sfery:

−

wyłącznej działalności, w której inna gałąź transportu lub inny środek transportu nie mogą

być wykorzystywane,

−

substytucji, w których te same potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone różnymi

gałęziami i środkami transportu.

Obie te sfery działalności mają charakter zmienny w czasie i określone są następującymi

czynnikami:

−

technicznymi, wynikającymi z warunków terenowych, zagospodarowania terenu, itp.,

−

transportowymi, wynikającymi z odległości, wielkości, częstotliwości, terminowości

przewozu,

−

eksploatacyjnymi, wynikającymi z charakterystyki istniejących środków transportowych, ich

potencjału przewozowego, itp.,

−

pozagospodarczymi, uzasadnionymi potrzebami obronności kraju, administracyjnymi lub

względami estetycznymi.

W miarę postępu technicznego, ekonomicznego i organizacyjnego sfery wyłącznej działalności
substytucji ulegają zmianie.

W układzie pionowym gałęziowym podział transportu jest prezentowany według

następujących  kryteriów:  stosunek  środka  przewozu  do  drogi  przewozu,  a  więc  transport
przewozowy  i  przesyłowy;  środowiska,  w  którym  odbywa  się  przewóz,  tj.  lądowy,  wodny,
powietrzny  i  przewodowy  oraz  gałęzi  transportu.  Wyodrębniono  aż  10  gałęzi  transportu,  tj.
transport  drogowy,  szynowy,  morski,  wodny śródlądowy,  lotniczy,  kosmiczny, rurociągowy,
elektrotransport i przenośnikowy.

Pierwsza gałąź transportu jest odpowiednikiem trzech środowisk transportowych,

w  których  występują    pojazdy  transportu  przewozowego,  jak:  samochody,  wagony,  statki,
samoloty,  promy  kosmiczne,  itd.  poruszające  się  dzięki  odpowiednim  dla  każdego  z  nich
warunkom  istniejącym  na  odpowiednich  typach  dróg  transportowych.  Dlatego  też  gałęzie  te
można  nazwać  grupą  gałęzi  transportu  przewozowego,  gdyż  w  każdej  z  nich  występują
pojazdy dokonujące przewozu osób i ładunków drogami lądowymi, wodnymi i powietrznymi.

Drugą grupę gałęzi transportu – transport przesyłowy charakteryzuje zupełnie inna relacja

techniczno – technologiczna drogi transportowej względem urządzenia transportującego.
Urządzenie transportowe rozciąga się na całą drogę transportu. Do pierwszej podgrupy należą
dwie gałęzie transportu, w których droga transportowa stanowi tożsamość z urządzeniem
transportującym,

czyli

transport

przewodowy,

obejmujący

transport

rurociągowy

i  elektrotransport.  Pojęcie  transport  rurociągowy  obejmuje  wszelkiego  rodzaju  rurociągi,
urządzenia  transportowe,  w  których  przemieszczanie  gazów,  cieczy  czy  ciał  stałych  odbywa
się  przy  wykorzystaniu  różnicy  ciśnień.  Instalowanie  urządzeń  napędowych  wzdłuż  trasy
rurociągu  pozwala  na  przesyłanie  ładunków  tą  gałęzią  transportu  na  dalekie  odległości,
sięgające  nawet  tysięcy  kilometrów.  Drugą  gałąź  transportu  przewodowego  stanowi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

elektrotransport  do  przesyłania  energii  elektrycznej.  Sieć  energetyczna  przesyła  energię
elektryczną  przy  wykorzystaniu  różnicy  potencjałów,  także  na  bardzo duże  odległości. Drogi
obu gałęzi transportu powietrznego znajdują się w środowisku powietrznym, przy czym jedne
drogi  usytuowane  są  w  przestrzeni  powietrznej  bliżej  powierzchni  Ziemi,  a  drugie,  bardziej
odległe drogi, w przestrzeni powietrznej, kosmicznej. Korzystanie z atmosfery jest nieodzowne
dla  wszystkich  typów  środków  transportu  powietrznego,  tj.  samolotów,  helikopterów  czy
rakiet nośnych (kosmicznych) i promów kosmicznych. Transport lotniczy, jak i kosmiczny jest
już rzeczywistością.

Kryterium podziału

Transport

Podział
według
stosunku

środka
przewozu

Transport przewozowy

Transport przesyłowy

do drogi
przewozu

Podział
według
środowiska Transport Transport Transpor Transport Transport
transportowego lądowy wodny powietrzny przewodowy niekonwencjonalny

Rys.1

Klasyfikacja pionowa transportu [opracowanie własne]

Droga transportowa nie jest więc zawsze identycznie wytyczona i niezmienna, lecz

w  określonych  sytuacjach  zmienia  swój  układ  w  przestrzeni.  Z  uwagi  na  różne  określenia
spotykane  w  literaturze  przedmiotu  (transport  bliski,  pionowy)  właściwszym  pojęciem  w  tej
klasyfikacji  transportu  jest  transport  niekonwencjonalny,  obejmujący  gałąź  transportu
dźwigowego i transportu przenośnikowego.

Przedstawione gałęzie transportu obejmują wszelkie znane formy przemieszczania osób

i rzeczy. Cechą charakterystyczną klasyfikacji pionowej transportu jest jej duża stabilność
w porównaniu z umownymi podziałami klasyfikacji poziomej transportu.

Podział

transportu

układzie

poziomym

przedstawia

rodzaje

transportu

z uwzględnieniem:

−

przedmiotu przewozu – transport osób i ładunków lub potocznie transport pasażerski

i towarowy,

−

formy własności – transport państwowy, komunalny, spółdzielczy i prywatny,

−

formy prawno – organizacyjnej – transport publiczny, branżowy i gospodarczy,

−

zasięgu lub obszaru działania – transport międzynarodowy i krajowy,

−

funkcjonalności – transport regularny i nieregularny,

−

organizacji przewozów – transport bezpośredni i pośredni / łamany, kombinowany.

Dalszym podziałem każdej gałęzi transportu jest podział na jej części lub elementy

składowe, które umożliwiają realizację procesu produkcyjnego, czyli przewóz, tj. drogę,
stację, napęd i pojazd. Elementy te są wspólne wszystkim gałęziom transportu z wyjątkiem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

transportu  przesyłowego,  w  którym  droga  i  pojazd  transportowy  stanowią  jedność.
W  poszczególnych  gałęziach  elementy  te  są  bardzo  zróżnicowane  technicznie  i  wraz  ze
środowiskiem,  w  którym  odbywa  się  przewóz  oddziaływają  na  ekonomikę  procesu
przewozowego.

Rys. 2

Podział poziomy transportu [ 3 ]

Znaczenie transportu w realizacji zadań spedycyjnych

W Polsce zasadniczymi rodzajami transportu są: transport drogowy i kolejowy, ale istnieje

kilka różnych alternatyw. O ile w transporcie krajowym są one stosunkowo nieistotne, to przy
zwiększających się odległościach stają się one ważna opcją transportową.

Podstawowym zadaniem transportu jest przemieszczenie towarów i materiałów pomiędzy

dwoma punktami z zapewnieniem ich przybycia w dobrym stanie, we właściwym czasie
i przy akcentowanym koszcie. Wybór rodzaju transportu jest zatem bezpośrednio związany
z szczególnymi potrzebami danego przedsiębiorstwa w zakresie:

−

prędkości ( związana z czasem),

−

niezawodności ( pewność dotarcia),

Państwowy

Komunalny

Spółdzielczy

Prywatny

Publiczny

Branżowy

Własny

org

iez

any

Ładunków

Międzynarodowy

Krajowy

Regularny

Kontynentalny

Międzykontynentalny

Bliskiego
zasięgu

Średniego
zasięgu

Dalekiego zasięgu

Nieregularny

Osób

Wewnątrzzakładowy

Wewnątrzosiedlo

Miejski lokalny

Podmiejski

Międzyosiedlowy

Wewnątrzosiedlowy

Międzywojewódz

Międzyregionalny

Bezpośredni

Pośredni

TRANSPORT

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

kosztu ( ekonomicznie uzasadniony).

Oprócz prędkości, niezawodności i kosztu, na wybór rodzaju transportu wpływa wiele

innych czynników. Obok charakterystyki rodzajów transportu należy również uwzględnić
czynniki operacyjne. Czynniki operacyjne są rozpatrywane w czterech obszarach:

−

klient,

−

produkt,

−

przedsiębiorstwo,

−

otoczenie.

Podstawowym wymogiem, który powinien spełnić pojazd samochodowy jest

bezpieczeństwo ładunku. Trzeba jednocześnie pamiętać, że jest to narzędzie pracy i musi być
tak zaprojektowany, aby mógł spełnić jakieś zadanie. Przy dokonywaniu wyboru pojazdu
należy rozważyć wiele czynników, z których najważniejsze to:

−

typ nadwozia,

−

typ układu napędowego,

−

typ pojazdu,

−

typ wyposażenia wspomagającego,

−

komfort pracy kierowcy,

−

typ układu jezdnego.

Systemy i urządzenia przeładunkowe umożliwiły skrócenie czasu oczekiwania o 15%

a niekiedy 30%. Szczególnie ważne jest wyposażenie pojazdu we własne autonomiczne środki,
do których należą:

−

burty samowyładowcze,

−

ruchome podłogi,

−

przenośniki i pochylnie,

−

napędy mechaniczne – wyciągarki,

−

dźwigi i żurawie,

−

urządzenia do załadunku palet.

Postęp w wyposażeniu pojazdu w sprzęt mechanicznej manipulacji doprowadził

w znacznej mierze do wyeliminowania potrzeby manipulowania pojedynczymi towarami.

Przy wyborze pojazdu uwzględniać należy czynniki, takie jak:

−

rodzaj i charakter ładunku,

−

rozmiar działań transportowych oraz specyfikę pracy transportu,

−

typ pojazdu,

−

konstrukcję.

Roczny przebieg wyrażony w kilometrach wskazuje na:

−

wymaganą trwałość,

−

pracę na dużych dystansach,

−

krótkie przewozy lub przewozy na długich trasach,

−

pracę z przystankami,

−

ciągłą jazdę,

−

wymagania, co do wyposażenia kierowcy,

−

politykę wymiany pojazdów,

−

oczekiwaną trwałość.

Typ produktu będzie na ogół określał, czy wymagane jest nadwozie skrzyniowe,

plandekowe czy płaskie. Produkty łatwopsujące się, zwłaszcza artykuły spożywcze
(lekarstwa), będą na ogół wymagały ochrony od warunków atmosferycznych w pojeździe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

skrzyniowym lub z plandekami. Dodatkowo niektóre produkty wymagają odpowiedniej
temperatury przewozu (samochody chłodnie).

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie gałęzie transportu składają się na system transportu?
2.  Co to jest droga transportowa?
3.  Jaka jest ostatnia gałąź podziału pionowego transportu?
4.  Jakie są podstawowe rodzaje transportu?
5.  Co jest podstawowym zadaniem transportu?
6.  Co to są czynniki operacyjne?
7.  Jakie znasz dodatkowe wyposażenie pojazdu wspomagające jego mobilność?
8.  Co wskazuje roczny przebieg pojazdu?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj podziału silnikowych i bezsilnikowych środków transportu drogowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania związanym z podstawowymi formami transportu
2) powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu

Ćwiczenie 2

Dokonaj podziału silnikowych i bezsilnikowych środków transportu szynowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania związanym z podstawowymi formami transportu
2) powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu

Ćwiczenie 3

Ładunek stanowi 2000 kartonów - o wymiarach 400 x 400 x 1200 i wadze - 10 kg każdy.

Dobierz środek transportu, wiedząc że firma dysponuje 3 naczepami o wymiarach
13600 x 2400 x 2700 i 4 naczepami o wymiarach 10600 x 2400 x 2900.

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania związanym z podstawowymi formami transportu
2)  powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu
3)  obliczyć, ile kartonów zmieści się na europoalecie,
4)  obliczyć, ile europalet zmieści się w naczepie,
5)  obliczyć, ile naczep potrzebnych będzie do przewozu ładunku,
6)  dobrać środek transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 4

Hurtownia zaopatruje 12 punktów detalicznych oddalonych od siebie o ok. 10 km.

Dostawy organizowane powinny być codziennie. Artykuły handlowe pakowane są
w pojemnikach po 20 szt. o wadze całkowitej 100 kg. W każdym punkcie rozładować należy
4 pojemniki. Dokonaj wyboru rodzaju transportu i uzasadnij swój wybór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania związanym z podstawowymi formami transportu
2)  powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,
3)  dobrać środek transportu,
4)  określić rozmieszczenie ładunku na wybranym środku transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 5

Firma importowa zamierza zakupić owoce cytrusowe. Zaplanowano przewieźć je

w kontenerach chłodniach. Zamówiono 12 kontenerów jednocześnie. Dokonaj wyboru rodzaju
transportu i uzasadnij wybór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Japońska firma rozpoczęła budowę zakładu we Wałbrzychu, do zakończenia robót

potrzebny jest element ważący 26 ton. Dostawa z Japonii zaplanowana jest za 6 tygodni.
Dokonaj wyboru rodzaju transportu i uzasadnij swój wybór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania związanym z podstawowymi formami transportu
2)  powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,
3)  wybrać najlepszy transport dla tego ładunku i tej odległości,
4)  wziąć pod uwagę masę i czynności manipulacyjne ładunku,
5)  uzasadnić wybór.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśniać pojęcie gałąź transportu?



2) wyjaśniać pojęcie droga transportowa?



3) określać poziomy podział transportu?



4) dobrać środek transportu?



5) rozróżniać czynniki uwzględniane przy wyborze pojazdu?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Zastosowanie analizy porównawczej środków transportu

4.2.1. Materiał nauczania

Celem analizy jest określenie przydatności posiadanego przez przedsiębiorstwo taboru,

przeprowadzenie  oceny  stanu  technicznego  i  poziomu  nowoczesności  technologicznej  taboru
oraz  ocena  polityki  gospodarowania  taborem  (remonty  i  inwestycje,  polityka  wymiany),
a  także  ocena  aktualnego  przebiegu  eksploatacji  taboru,  a  w  szczególności  stopnia
i efektywności jego wykorzystania.

Punktem wyjścia w analizie środków transportowych jest precyzyjne zidentyfikowanie

całego  taboru  i  jego  podział  na  określone  grupy  (np.  samochody  ciężarowe  ogólnego
przeznaczenia,  samochody  ciężarowe  specjalne,  samochody  dostawcze,  ciągniki  siodłowe
i  inne,  przyczepy  i  naczepy,  samochody  osobowe,  urządzenia  załadunkowe  i  przeładunkowe,
wózki podnośnikowe, itp.).

W zależności od prowadzonej polityki gospodarowania taborem przedsiębiorstwo może

posiadać  tabor  własny,  dzierżawiony,  obcy,  mieszany.  Stąd  też  istotnym  elementem  analizy
środków  transportowych  jest  określenie  ich  wartościowego  udziału  w  strukturze  wszystkich
środków trwałych analizowanej firmy. Istotne jest pozyskanie informacji według wartości netto
i  brutto.  Umożliwia  to  wyciągnięcie  wniosków  dotyczących  wagi środków transportowych w
strukturze  własnościowej  przedsiębiorstwa,  ekonomicznego  stopnia  zużycia  (umorzenia)
środków transportowych na tle wszystkich środków trwałych, polityki inwestycyjnej (odnowy
dotyczącej  środków  transportowych  i  wszystkich  środków  trwałych,  co  wynika  z  zależności
pomiędzy  wartością  brutto  i  netto  w  układzie  dynamicznym),  procesów  restrukturyzacyjnych
związanych ze zmianą struktury własnościowej przedsiębiorstwa.

Analiza transportu w przedsiębiorstwie powinna obejmować następujące elementy:

−

środki transportu,

−

infrastrukturę transportu,

−

kadrę pomocniczą,

−

system organizacji transportu.

Rys. 3

Wymagane cechy wskaźników [1]

Do oceny procesów transportowych można zastosować odpowiednie wskaźniki.

Wskaźniki są liczbą wyrażającą ujęty procentowo stosunek ilości rozpatrywanych do przyjętej
podstawy  lub  też  procentowe  określenie  jednej  wartości  w  stosunku  do  innej.  Wybrane
wskaźniki  będą  badały  efektywność  oraz  skuteczność  procesów  transportowych  w  różnych
kategoriach  pomiarowych.  Jak  już  powiedziano,  wiodącymi pojęciami są: efektywność, którą
rozumiemy  ogólnie  jako  iloraz  (stosunek)  nakładów  do  efektów,  skuteczność  wynikająca
z  różnicy  między  wyznaczonym  celem  a  osiągniętym  rezultatem,  zdolność  rozumiana  jako

Wskaźniki muszą stwarzać warunki do podejmowania decyzji

kierowniczych przez:

prostotę

porównywalność

rzetelność

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

potencjalna sprawność, zdolność robienia czegoś oraz gotowość, czyli stan realnego
przygotowania do czegoś rzeczywistego.

Efektywność pojętą jako relację między wkładem zasobów a wynikiem ich

zagospodarowania  można  rozgraniczyć  na  efektywność  wewnętrzną  i  zewnętrzną.  Pojęcie
efektywności  stosuje  się  z  jednej  strony do opisywania właściwości systemu, wówczas jest to
efektywność  wewnętrzna,  z  drugiej  strony  do  opisywania  związków  między  systemem  i  jego
środowiskiem,  czyli  efektywności  zewnętrznej.  Wskaźniki  opisujące  obie  efektywności
zapisane są następującymi wzorami.

Ilościowa definicja efektywności wewnętrznej

gdzie:

– efektywność wewnętrzna,

– ilość wyników (produktów),

– ilość nakładów (czynników produkcyjnych).

Ilościowa definicja efektywności zewnętrznej

gdzie:

- efektywność zewnętrzna,

– wskaźnik cen dla produktów,

i –

wskaźnik cen dla czynników produkcyjnych.

Ilościowa definicja efektywności całkowitej

= E

x E

gdzie:

– efektywność całkowita

Efektywność całkowita jest iloczynem efektywności wewnętrznej i zewnętrznej.

W przedsiębiorstwie, w którym dąży się do efektywnej realizacji procesów transportowych

częstym zjawiskiem obok współdziałania  różnych obszarów jest konflikt celów – zwany także
konfliktem  międzyfunkcyjnym.  Dlatego  też  przed  zbudowaniem  aparatu  pomiarowego
(wskaźnikowego)  należy  określić  relacje  pomiędzy  kryteriami,  według  których  będziemy
oceniać efektywność realizacji procesów transportowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Elementy produktywności oraz ich znaczenie dla przedsiębiorstw przewozowych i spedycyjnych [ 1]

Rodzaj zasobów

Cel produktywności

Efekt produktywności

Wyposażenie:
pojemniki transportowe,
pojazdy, terminale,
budynki biurowe itd.

Maksymalizować:
Wykorzystaną

część

całkowitej

ładowności

Wykorzystanie czasu
Wykorzystanie terminali
Minimalizować:
Okresy przestojów pojemników
transportowych i terminali

Wykorzystana liczba m

, ton itd.

Maksymalna liczba m

, ton itd.

Czas od załadunku do rozładunku
Liczba przejechanych kilometrów
Wykorzystana powierzchnia
Czas przestoju
Czas dostępny

Personel:
spedytorzy, planiści ruchu, personel
terminali, kierowcy

Maksymalizować:
Liczbę przesyłek
Liczbę wykorzystanych pojazdów
Liczbę przeładowanych ton
Liczbę przejechanych kilometrów

Minimalizować:
Koszty osobowe
Zużycie paliwa

Liczba przesyłek
Spedytor
Liczba kierowanych pojazdów
Dyspozytor
Liczba przeładowanych ton
Pracownik terminalu
Liczba przejechanych kilometrów
Kierowca
Koszty osobowe
Tonokilometr
Liczba zużytych litrów
Km, kierowca

Usługi:
czynności podnoszące wartość
towaru

Maksymalizować:
Liczbę przewiezionych ton

Minimalizować:
Przepływ informacji (wewnętrzny)

Liczba przewiezionych ton
Poniesiony wkład
Liczba dokumentów
Pracownik
Liczba kontraktów
Pracownik

Istotną determinantą efektywności procesów transportowych jest produktywność zasobów

przedsiębiorstwa, którą można wyrazić za pomocą następujących wskaźników:
Definicja produktywności w transporcie

P =

gdzie:
P – produktywność,
E – efekt wykorzystania zasobów,
t – zużyty czas (min.).
Definicja produktywności czasowej

∑

gdzie:
P

– produktywność czasowa [km/h],

– efektywny odcinek jazdy dla odcinka składowego i [km],

– zużyty czas [h],

i – odcinek składowy l ... n.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Interpretacyjna

strona

produktywności

może

zostać

rozbita

zależność

przyczynowo-skutkową między celami a efektami produktywności.

Kolejnym istotnym czynnikiem oceny procesów transportowych jest ocena ich

skuteczności, którą można zapisać w następujący sposób:

Sk = C – R

gdzie:
Sk – skuteczność procesów transportowych,
C – planowany cel dla realizowanych procesów transportowych,
R – uzyskany rezultat wykonanych procesów transportowych.

Tabela 2. Wybrane wskaźniki dla czynności transportowych [ 1]

Lp.

Wskaźnik

Wzór

Legenda

Zakres mechanizacji

∑

– masa (w tonach lub w m

)

i-tego ładunku przeładowanego
mechanicznie
Q

– łączna masa i-tego ładunku (w tonach

lub m

) obsługiwana w danym punkcie

ładunkowym

Stopień mechanizacji

−

t –

całkowita pracochłonność

– pracochłonność niezbędna do

wykonania konkretnego zadania
ładunkowego wyrażana w
roboczogodzinach pracy ręcznej,
t

– pracochłonność niezbędna do

wykonania tego samego zadania
ładunkowego wyrażana w
roboczogodzinach zaangażowania
personelu obsługującego dane urządzenia
lub maszynę ładunkową

Poziom mechanizacji

∑

– masa (w tonach lub w m

)

i-tego ładunku przeładowanego
mechanicznie
S

– stopień mechanizacji

– łączna masa i-tego ładunku (w tonach

lub m

) obsługiwana w danym punkcie

ładunkowym

Stopień wykorzystania
pojemnika
transportowego

(

)

∑

– stopień wykorzystania [%]

- długość odcinka składającego się na

całość trasy przewozu k (km)
M

– ilość towaru załadowana na odcinku

składowym S

(kg lub m

)

L – maksymalna ładowność pojemnika
transportowego (kg lub m

)

k – odcinek składowy l...n

Wskaźnik obiegu

– wskaźnik obiegu

– czas transportu (dni)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskaźnik
wykorzystania
przebiegu

calk

lad

lad

– przebieg ładowny

calk

– przebieg całkowity

Wskaźnik
wykorzystania
ładowności

poj

- masa ładunku

poj

– ładowność maksymalna pojazdu

Wskaźnik
dynamicznego
wykorzystania
ładowności

del

max

poj

lad

Pp – praca przewozowa
Ppmax – maksymalna praca przewozowa
P

lad

– przebieg ładowny

poj

- liczba pojazdów

Wskaźnik
wykorzystania
przestrzeni
ładunkowej pojazdu

poj

- objętość ładunku

poj

– objętość przestrzeni ładunkowej

Wskaźnik
wykorzystania pracy
pojazdu

max

Tpp

Tpp

– czas pracy przewozowej

rzeczywistej
Tpp

max

– czas pracy przewozowej

maksymalnej

Wskaźnik gotowości
technicznej

−

- liczba dni inwentarzowych

- liczba dni przestojów technicznych

Wskaźnik
wykorzystania
pojazdów

– liczba dni eksploatacji

- liczba dni inwentarzowych

Wskaźnik kosztów na
jednostkę odległości

– koszty transportu

– zagregowany przebieg

Średni dobowy czas
pracy

Śrt

t – łączny czas pracy w godzinach
Dp – dni pracy

Średni dobowy czas
jazdy

F =

Śrt

= Śrt

x F

F – wskaźnik wykorzystania czasu pracy
t

– czas jazdy

– czas pracy ogółem

Śrt

– średni dobowy czas pracy

Rzeczywista praca
przewozowa

Pp = d

x w

x Śrt

x F x Vt x w

x śrq

x w

del

Maksymalna praca
przewozowa

max

= d

x w

x Śrt

x F x Vt x w

x śrq

Przebieg ładowny w
kilometrach

lad

= d

x w

x Śrt

x F x Vt x w

Przebieg w
kilometrach ogółem

calk

= d

x w

x Śrt

x F x Vt

Czas jazdy

x w

x Śrt

x F

Czas pracy ogółem

= d

x w

x Śrt

Dni pracy

dp = d

x w

Wydajność paliwa

calk

calk

– przebieg całkowity

C – ciężar
Zp – zużycie paliwa

Produktywność
kosztów

– produktywność kosztów

Pp – przychody przedsiębiorstwa
K – koszty

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rentowność
kosztów

- rentowność kosztów

Zn – zysk netto
K - koszty

Dynamika
przychodów ze
sprzedaży nad
dynamiką kosztów

Ipk > I lub

< I

w związku z tym:
IK<IPp

I – indeks dynamiki wyliczonej w wyniku
porównania

kolejnych

prognozowanych

okresów
Zależność ma charakter postulatu: dynamika
przychodów > dynamika kosztów

Produktywność
kosztów materialnych

Pp – przychody przedsiębiorstwa
Km – koszty materialne

Produktywność
kosztów
niematerialnych

Pp – przychody przedsiębiorstwa
Kn – koszty niematerialne

Produktywność
kosztów operacji
finansowych

Kof

Pp – przychody przedsiębiorstwa
Kof – koszty operacji finansowych

Produktywność
amortyzacji

Pp – przychody przedsiębiorstwa
A - amortyzacja

Produktywność
materiałów

mat

Pp – przychody przedsiębiorstwa
mat - materiały

Produktywność paliw

Pp – przychody przedsiębiorstwa
P - paliwa

Produktywność innych
kosztów materialnych

Kmat

Pp – przychody przedsiębiorstwa
Kmat – inne koszty materialne

Średnia odległość
przewozu

Sop =

Pp max

Ppmax – maksymalna praca przewozowa
m

– masa ładunku

Średni przebieg
dzienny

Spd =

Pcalk

Pcalk – przebieg całkowity
dp – dni pracy

Szybkość techniczna

Sdtp =

Pcalk

Pcalk – przebieg całkowity
t

– czas jazdy

Wykorzystanie zasobów w ramach branży transportowej łączy się najczęściej

z następującymi pojęciami:

−

stopień wykorzystania

] lub [tona/tona]

−

ilość przewiezionych ton na jednostkę waluty

[tona/jednostka waluty]

−

ilość tonokilometrów na jednostkę waluty

[tona x km/jednostka waluty]

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest efektywność?
2.  Jakie są rodzaje efektywności?
3.  Jaka jest definicja efektywności wewnętrznej?
4.  Jaka jest definicja efektywności zewnętrznej?
5.  Jaka jest definicja efektywności całkowitej?
6.  Jakie są kryteria efektywności?
7.  Co to jest produktywność w transporcie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8.  Jaka jest definicja produktywności czasowej?
9.  Jakie są elementy produktywności?
10.  Jak zdefiniowana jest ocena skuteczności procesu transportowego?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zdefiniuj pojęcia związane z użytkowaniem środków transportu:

−

efektywność -………………………….……………………………………………..…..

−

współczynnik wykorzystania - …………….……………………………………………..

−

sprawność techniczna - …………………………………………………………………...

−

intensywność użytkowania - ……………………………………………………………..

−

praca przewozowa -……………………………………………………………………….

−

zdolność -…………………………………………………………………………………

−

gotowość -……………………….……………………………………………………….

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym analizy porównawczej środków

transportu,

2) wyjaśnić pojęcia.

Ćwiczenie 2

Oblicz wskaźnik wykorzystania ładowności taboru samochodowego o ładowności 4 tony,

który wykonał 50 jazd ładownych na tym samym odcinku pracy przewożąc 170 t ładunku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym analizy porównawczej środków

transportu,

2) obliczyć wskaźnik wykorzystania ładowności pojazdu,

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator

Ćwiczenie 3

Do pojazdu o ładowności 24 tony, załadowano 18,75 ton ładunku. Oblicz wskaźnik

wykorzystania ładowności tego pojazdu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym analizy porównawczej środków

transportu,

2) obliczyć wskaźnik wykorzystania ładowności pojazdu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator.

Ćwiczenie 4

Wybierz i wpisz właściwe wskaźniki.

Ładowność

pojazdu

Ładunek

Jednostka

Wskaźnik

ładowności

Wskaźnik

wypełnienia

12,5

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym analizy porównawczej środków

transportu,

2) podstawić dane do wzoru na wykorzystanie ładowności pojazdu lub wypełnienia pojazdu,
3) wypełnić tabele.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator,

−

tabela.

Ćwiczenie 5

Ładunek stanowią 34 jednostki paletowe, formowanych na paletach, wysokość ładunku

wynosi  2400mm.  Firma  spedycyjno  –  transportowa  dysponuje  dwoma  rodzajami  naczep
o  wymiarach  przestrzeni ładunkowej:  13680  x 2480 x 2950 i 13620 x 2480 x 2700. Dokonaj
doboru  naczepy  do  załadunku,  biorąc  pod  uwagę  jak  największy  współczynnik  wypełnienia
skrzyń ładunkowych

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym analizy porównawczej środków

transportu,

2) podstawić dane do wzoru na wykorzystanie wypełnienia skrzyń ładunkowych,
3) wybrać tę naczepę, której współczynnik jest większy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Technologie prac transportowych

4.3.1. Materiał nauczania

Technologie przewozów ładunków wykonywanych przez transport samochodowy dzieli

się na trzy podstawowe grupy:

−

technologie zunifikowane,

−

technologie specjalizowane,

−

technologie uniwersalne.

Technologie zunifikowane polegają na realizacji przewozów ładunków umieszczonych

w  jednostkach  ładunkowych,  a  więc  w  kontenerach,  na  paletach  bądź  w  pakietach.  Wysoką
podatność  na  transport  w  jednostkach  ładunkowych  wykazują  ładunki  sztukowe,  kawałkowe
w  opakowaniach  oraz  wyroby  gotowe  z  metali.  Z  asortymentu  materiałów  budowlanych
unifikacji  ładunkowej  podlegają  elementy  gipsowe,  beton  komórkowy  oraz  szkło  taflowe.
Stopień  specjalizacji  kontenerów  umożliwia  różnicę  realizacji  przewozów  większości
artykułów handlu detalicznego, przede wszystkim łatwo się psujących.

Technologie zunifikowane są oparte na pracy ciągników siodłowych i naczep, nazywanych

kontenerowymi.

punktach transportowych przeładunki jednostek ładunkowych

wykonywane są za pomocą wózków naładowczych (akumulatorowych), żurawi oraz suwnic.

Technologie specjalizowane, realizowane przez transport samochodowy, wynikają

z  konieczności  przystosowania  nadwozi  pojazdów  do  cech  fizykochemicznych  ładunków.
Technologie  te  dominują  w  przewozach  samochodowych  i  są  wykorzystywane  przy
przemieszczaniu:  węgla  i  koksu,  ziemi,  ziemniaków,  buraków  i  ziarna  zbożowego,  nawozów
mineralnych,  kruszyw  budowlanych  i  materiałów  wiążących  luzem,  mieszanek  betonowych
i wapna palonego, prefabrykatów budowlanych, rur żelbetowych, towarów łatwo psujących się
(w  tym:  mięsa,  ryb,  mleka,  owoców  i  warzyw),  wszystkich  ładunków  płynnych, nieczystości,
ładunków dłużycowych, ponadgabarytowych oraz specjalnie ciężkich.

Technologie specjalizowane są realizowane za pomocą samochodów specjalizowanych:

samowyładowczych,  zbiornikowców  bądź  cystern.  Powszechnie  stosowane  są  także  ciągniki
rolnicze  z  przyczepami  konwencjonalnymi  w  przewozach  ładunków  masowych  oraz  ciągniki
balastowe  z  przyczepami  niskopodłogowymi  w  przewozach  ładunków  ponadgabarytowych
i  ciężkich.  W  przeładunkach  wymienionego  asortymentu  wyrobów  i  surowców  są
wykorzystywane

przede

wszystkim

koparki,

ładowarki, przenośniki, wywrotnice

samochodowe oraz urządzenia dźwigowe przy ładunkach jednostkowych.

Technologie uniwersalne umożliwiają realizację przewozów ładunków, które nie wymagają

przystosowań  środków  transportu  i  nie  ulegają  zniszczeniu  na  skutek  działania  warunków
atmosferycznych.  Stąd  też  stosowane  są  do  przemieszczania  przede  wszystkim:  ładunków
sztukowych  i  kawałkowych  luzem    (zbóż  i  jego    przetworów),  drewna  i  wyrobów
z drewna, napojów i pieczywa, odzieży, zwierząt żywych.

Do przewozów realizowanych technologiami uniwersalnymi angażuje się samochody

uniwersalne  z  burtami  lub  z  plandekami,  uzupełniająco  zaś  –  ciągniki  rolnicze  z  przyczepami
oraz  ciągniki  balastowe  z  przyczepami  dłużycowymi.  W  pracach  ładunkowych  korzysta  się
przede  wszystkim  bezpośrednio  z  pracy  robotników  i  brygad  transportowych,  wspomagając
wykonywane przez nich czynności żurawikami samochodowymi, wózkami naładowczymi oraz
podnośnikami transportowymi.

Około 85% zdolności przewozowej światowego transportu lotniczego zaangażowana jest

w przewozy pasażerów, a 15% w przewozy ładunków. Oznacza to roczną zdolność
przewozową przekraczającą 3 mld pasażerów (faktycznie przewozi się rocznie około 2 mld

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pasażerów). Podstawową zatem technologią przewozu dla transportu lotniczego jest właściwa
obsługa pasażerów; większość ładunków przewozi się jako uzupełnienie zdolności
przewozowej (udźwigu) samolotu.

Różne klasy wielkości samolotów, ich zasięg, a zatem i czasy lotu wymuszają

zróżnicowanie technologii obsługi najbardziej wymagającego przedmiotu przewozu
– człowieka – pasażera.

Najprostsze technologie obsługi mogą być zastosowane na krótkich liniach krajowych

samolotami bez zróżnicowania klas. Niewielki bagaż, uproszczona odprawa i obsługa
naziemna, uproszczony serwis pokładowy, krótki na ogół, rzędu kilkudziesięciu minut, lot
sprawiają, że trudno mówić o specyficznej dla gałęzi technologii obsługi pasażera.

W miarę wzrostu wielkości środka transportu (szerokokadłubowy samolot dalekiego

zasięgu podzielony na 2 lub 3 klasy przewozowe) następuje wzbogacenie zarówno technologii
odpraw  naziemnych,  jak  i  w  czasie  lotu.  Czas  naziemnej  odprawy  i  załadowania  250-350
pasażerów oraz ich bagaży, z uwzględnieniem preferencji klas i przeznaczenia, wydłuża się do
ponad  2  godzin.  W  zależności  od  warunków  naziemnych,  stosuje  się  tu  technologię  odpraw:
rejsową,  swobodną  lub  mieszaną.  Różnice  polegają  na  wydzieleniu  bądź  niewydzieleniu
stanowisk odprawowych na dany lot.

Z punktu widzenia przewoźnika, różne technologie przewozu to również zastosowanie

samolotów szerokokadłubowych lub wąskokadłubowych, samolotów cargo, czysto
pasażerskich lub combi. Wybór takich samolotów i związanych z tym technologii obsługi
pasażera, bagażu i ładunku jest każdorazowo wynikiem analizy rozmiarów popytu i kalkulacji
opłacalności ekonomicznej.

Technologie przewozu w żegludze morskiej wynikają przede wszystkim z podatności

transportowej  ładunków  oraz  wymagań  obsługi  przewozowej  pasażerów.  Podatność
transportowa  ładunków  wyraża  się  indywidualnymi  predyspozycjami  ładunku  o  charakterze:
naturalnym,  tzn.  fizycznymi,  chemicznymi  i  biologicznymi  właściwościami  ładunku;
technicznym,  wynikającym  z  wielkości  jednorazowej  partii  i  technicznego  przygotowania
ładunku  do  przewozu;  ekonomicznym,  określonym  stosunkiem  kosztów  transportu  do
wartości przewożonych ładunków.

Stosowane technologie przewozu i przeładunku ładunków w transporcie morskim

wynikają  z  ich  podstawowego  podziału  na  ładunki  masowe  i  drobnicowe.  Temu  podziałowi
odpowiada specjalizacja tonażu morskiego. W rezultacie w żegludze morskiej występują cztery
podstawowe  rodzaje  żeglugi.  Dwa  dotyczące  żeglugi  towarowej:  żegluga  masowcowa
(nieregularna)  i  żegluga  liniowa  (regularna),  w  której  przedmiotem  przewozu  są  ładunki
drobnicowe.  Dwa  pozostałe  to  żegluga  pasażerska  i  pasażersko-towarowa.  We  wszystkich
rodzajach  żeglugi  morskiej  występują  różne  formy  przewozów  wykonywane  różnymi
rodzajami statków.

We wszystkich rodzajach żeglugi morskiej następują stałe zmiany wywołane postępem

technicznym w transporcie morskim oraz w technologiach przewozu i przeładunku, wynikające
z dążenia do uzyskiwania korzyści skali i obniżki jednostkowych kosztów przewozu, a także
skracania czasu przewozu i przeładunku. Zmiany te prowadzą przede wszystkim do
specjalizacji tonażu morskiego.

W żegludze masowcowej (bulk shipping) przewożone są różnego rodzaju ładunki masowe

w  dużych,  zwykle  pełnostatkowych  partiach.  Jest  to  szersze,  z  punktu  widzenia  statku,
zdefiniowanie  ładunków  masowych  –  obejmuje  nie  tylko  typową  masówkę,  tj.  suche  ładunki
sypkie i ładunki płynne, ale także całostatkowe partie jednorodnych sztuk ładunków (drobnicy
jednorodnej).  Wszystkie  ładunki  przewożone  w  sposób  masowy,  w  dużych  jednorodnych
partiach, można podzielić na cztery grupy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

masowe ładunki płynne – ropę naftową i produkty jej rafinacji, chemikalia płynne oraz
inne ładunki o mniejszym ilościowo znaczeniu, jak oleje roślinne, alkohole, melasy;

−

główne suche ładunki masowe – rudy żelaza, węgiel, zboże, boksyty, fosforyty;

−

inne ładunki masowe (minor bulk cargoes) – siarkę kruszoną i granulowaną, sole rudy
metali nieżelaznych, nawozy w workach, różnego rodzaju wyroby stalowe, drewno
i różnorodne półprodukty przemysłu drzewno-celulozowego;

−

ładunki chłodzone – w przypadku przewozów pełnookrętowych statkami specjalnie do
tego przystosowanymi; największe grupy ładunkowe to mięso, ryby oraz owoce
i warzywa.

Do technologii przewozów w żegludze morskiej, a także związanej z tym wielkości

i  typów  statków  morskich  przewożących  różne  ładunki  i  pasażerów  muszą  być  dostosowane
technologie  przeładunku  w  portach  morskich.  We  współczesnych  portach  o  silnej  pozycji
konkurencyjnej    na  rynku  usług  portowych  liczy  się  to,  co  cechuje  platformy  logistyczne
–  przede  wszystkim  umiejętność  sprawnej  jakościowo  i  efektywnej  obsługi  ładunków,
pasażerów, statków morskich i środków transportu zaplecza, sprawność przepływu informacji
oraz  umiejętność  zarządzania  całym  lądowo-morskim  łańcuchem  transportowym,  a  także
umiejętność dywersyfikacji działalności usługowej portu. Wysuwa to na plan pierwszy poziom
jakości  usług  portowych  związanych  przede  wszystkim  z  technologia  portowych  procesów
obsługi. Chodzi  tu  o  zdolność  portu  do świadczenia takich  usług, których jakość, ceny i  inne
walory są bardziej atrakcyjne od usług oferowanych przez porty konkurencyjne.

Przewozy

intermodalnych

jednostek

transportowych

są

dokonywane

różnymi

technologiami.  W  Europie  najczęściej  jest  stosowana  technologia  kolejowo-samochodowa
(szynowo-drogowa).  Istota  jej  polega  na  tym,  iż  na  zasadniczym  odcinku  przewozowym
intermodalne  jednostki  transportowe,  a  więc  kontenery  wielkie,  nadwozia  wymiennie
i  naczepy  siodłowe  wraz  z  ładunkami  są  przewożone  środkami  transportu  kolejowego,
natomiast  dowóz  i  odwóz  ładunku  do  i  z  terminali  zapewnia  się  środkami  transportu
samochodowego.

Przewozy te pozwalają na połączenie zalet oferowanych przez dwie gałęzie transportu

lądowego  w  jednym  procesie  transportowym,  przy  jednoczesnym  wyeliminowaniu  ich  cech
ujemnych.  Transport  samochodowy  wyróżnia  się  większą  elastycznością  wynikającą
z  gęstszej  sieci  dróg  transportowych,  bardziej  dostosowanych  do  lokalizacji  produkcji
i  osadnictwa.  Transport  ten  może  więc  oferować  bezpośrednie  dostawy  niemal  z  każdego
miejsca  nadania  do  każdego  miejsca  odbioru,  w  dowolnym  czasie  i  częstotliwości  obsługi.
Dzięki  bezpośredniości  dostaw  ogólny  czas  przewozu  jest  krótszy.  Natomiast  transport
kolejowy  charakteryzuje  taniość    w  przewozach  na  średnie  i  dalsze  odległości  oraz  większa
ładowność  środków  przewozowych.  Zapewnia  też  szybkość  dostawy,  szczególnie
w  przewozach  transgranicznych,  niezawodność,  regularność  połączeń  i  ich  częstotliwość.
Pociągi kolejowe ulegają też rzadziej wypadkom niż samochody ciężarowe.

Utrudnieniem w technologii transportu kolejowego w porównaniu z bezpośrednim

przewozem  samochodowym  jest  dwukrotne  przerwanie  procesu  transportowego  na  stacji
nadania  i  przeznaczenia,  co  wydłuża  czas  trwania  tego  procesu  i  zwiększa  koszty  transportu
związane  z  załadunkiem  i  wyładunkiem  środków  transportu  samochodowego,  przy  dowozie
do i odwozie ze stacji kolejowej. Właśnie  w trakcie tych czynności może nastąpić uszkodzenie
ładunku.  W  przewozach  intermodalnych  jednostek  transportowych  przy  zastosowaniu
technologii  kolejowo-samochodowej  czynnościom  przeładunkowym  podlega  cała  jednostka
transportowa,  a  nie  sam  ładunek.  Zważywszy,  że  przewozy  te  obejmują  głównie  ładunki
niemasowe, przy  których przeładunki charakteryzują się wysoką czasochłonnością, przynoszą
one wymierne efekty ekonomiczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Technologia kolejowo-samochodowa obejmuje również przewozy całych pojazdów

drogowych, z przyczepami i naczepami w systemie „Ro-La” bądź tylko z naczepami
w systemie bimodalnym, który w warunkach krajowych raczej jest technologią przyszłości.

Do przewozów intermodalnych jednostek transportowych są używane:

−

pojedyncze

wagony

platformy

kontenerowe

dwuczłonowe,

zarówno

dwu-, cztero- i sześcioosiowe, z odpowiednio rozmieszczonymi odchylnymi trzpieniami
mocującymi kontenery lub nadwozia wymienne,

−

wagony kieszeniowe, czteroosiowe do przewozu naczep siodłowych, nadwozi
wymiennych, jak i kontenerów wielkich,

−

wagony platformy z obrotowymi ramami do przewozu pojemników ACTS,

−

wagony niskopodwoziowe do przewozu ciężarowych pojazdów drogowych,

Sposób przeładunku intermodalnych jednostek transportowych na terminalu uzależniony

jest głównie od ich rodzaju, a mianowicie:

−

kontenery mogą być przeładowywane sprzętem technicznym w systemie poziomym
(ro-ro) i w pionowym (lo-lo),

−

nadwozia wymienne w systemie pionowym i poziomym,

−

naczepy siodłowe w systemie poziomym i pionowym,

−

ciężarowe pojazdy drogowe w przewozach „Ro-La” w systemie poziomym,

−

naczepy bimodalne, także w systemie poziomym.

Zadaniem terminali transportu intermodalnego jest również składowanie retencyjne

próżnych  jednostek  transportowych  w  oczekiwaniu  na  dyspozycje,  świadczenie  innych  usług
związanych  z  eksploatacją  jednostek,  jak  np.  mycie,  konserwacja  czy  też  drobne  naprawy.
Dodać  należy,  iż  ponad  100  stacji  PKP  Cargo  S.A.  jest  uprawnionych  do  obsługi
ekspedycyjnej kontenerów wielkich bez ich zdejmowania z wagonów.

Technologia promowa staje się coraz bardziej popularna, jest wyrazem postępu

technicznego i technologicznego w procesach transportowych. To właśnie środki transportu
lądowego, drogowego i kolejowego oraz kontenery są przewożone promami morskimi
bezpośrednio od nadawcy do odbiorcy ładunku.

Żegluga promowa obejmuje swym zasięgiem stosunkowo krótkie relacje morskie,

stopniowo  jednak  przejęła  wiele  połączeń  liniowych  żeglugi  konwencjonalnej.  Cechą  istotną
promu  jest  jego  konstrukcyjne  przystosowanie  do  załadunku  poziomego,  tocznego  (ro-ro)
przez  furty  dziobowe,  boczne  lub  rufowe.  Sposób  dokonywania  załadunku  promu  określa
niezbędną  infrastrukturę  wyposażenia  terminala  promowego,  jego  suprastrukturę  oraz dostęp
środków transportowych dowozowo-odwozowych zaplecza.

Główną zaleta tej technologii jest przede wszystkim skrócenie do niezbędnego minimum

czasu  trwania  załadunku  i  wyładunku.  Czas  tych  operacji  jest  nader  istotny  w  przewozach
morzem  na  krótkie  odległości,  a  takie  właśnie  obsługują  promy.  Ponadto  duża  częstotliwość
ich  kursowania  znacznie  skraca  czas  oczekiwania  jednostek  ładunkowych  na  ich  załadunek
w porcie morskim. Dzięki poziomemu przeładunkowi samochody własnym napędem wjeżdżają
na pokład promu, a wagony kolejowe są wtaczane lokomotywą manewrową obsługującą bazę
promową  i  analogicznie  odwrotnie,  przez  co  unika  się  manipulacji  ładunkami  przez  dźwigi
portowe. Promami przewozi się  kontenery umieszczane na niskich podwoziach, zwanych roll-
trailerami, wtaczanymi na prom przy użyciu ciągnika aportowego. Pewną wadą tej technologii
jest  mniejsze  wykorzystanie  przestrzeni  ładunkowej  promów,  co  wynika  z  niemożności
piętrzenia  załadowywanych    jednostek  ładunkowych,  transportu  samochodowego  i
kolejowego.

Technologia morsko-rzeczna jest efektem dalszego rozwoju technologii transportowej

w środowisku wodnym. Przesłanką rozwoju żeglugi morsko-rzecznej były trudności, jakie
napotykają

statki

żeglugi

śródlądowej

portach

morskich,

spowodowanie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nieprzystosowaniem  technicznym  i  organizacyjnym do  obsługi  tych  statków,  a zarazem liczne
korzyści,  jakie  zapewnia  wyeliminowanie  przeładunku  w  portach  morskich.  Te  czynniki
spowodowały  powstanie  morsko-rzecznego  systemu  transportowego  przy  wykorzystaniu
specjalnych statków morskich, zwanych barkowcami, przewożącymi statki śródlądowe.

Głównymi czynnikami rozwoju tego systemu transportowego było m.in.:

−

skrócenie czasu przeładunku w portach morskich o około 70%,

−

możliwość zmniejszenia czasu pobytu w porcie do około 20% czasu eksploatacyjnego,

−

możliwość rezygnacji z usług przeładunkowych portu; statek barkowiec jest niezależny od
portowych urządzeń przeładunkowych, jak i od nabrzeża, gdyż jest wyposażony we
własne urządzenia przeładunkowe,

−

możliwość rozdzielenia procesów za- i wyładunku barek od procesu transportowego
realizowanego przez barkowiec, co umożliwia rozszerzenie frontów przeładunkowych,

−

uniezależnienie barkowców od kongestii, strajków i innych czynników wpływających na
wydłużenie czasu oczekiwania na obsługę w porcie.

Jednak oprócz pozytywnych występują też czynniki wpływające na obniżenie ich

efektywności,  jak  np.  wyższe  o  40-50%  koszty  zakupu  barkowców  w  porównaniu
z  kontenerowcami  oraz  dodatkowe  inwestycje  związane  z  zakupem  większej  liczby  barek,
z wyposażeniem  barkowca  w  pchacze lub holowniki,  które  usprawniają  manipulację  barkami,
a  także  zróżnicowane  parametry  dróg  śródlądowych  utrudniające  przystosowanie  do  nich
wielkości barek barkowca.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak dzielimy technologie transportu samochodowego?
2.  Na czym polegają technologie zunifikowane?
3.  Na czym polegają technologie specjalizowane?
4.  Na czym polegają technologie uniwersalne?
5.  Czym charakteryzują się technologie transportu towarów przy użyciu samolotów?
6.  Jakie  czynności obejmują odprawy lotnicze towarów?
7.  Jakie technologie wykorzystuje się w przewozach towarów masowych?
8.  Scharakteryzuj technologie transportu intermodalnego, kontenerów, nadwozi wymiennych,

naczep samochodowych oraz samobieżnych pojazdów drogowych?

9. Jakie problemy występują w technologii RoLa (ruchoma droga)?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W firmie transportowej na pojazd samochodowy o wymiarach długość - 13750mm,

szerokość wewnętrznej - 2500mm, załadowano 32 europalety. Pojazd posiada trzy osie,
a waga jednej palety to 1100 kg. Wyjaśnij, czy pojazd może wyruszyć w trasę, czy należy zdjąć
część palet.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,
3)  obliczyć, czy i ile palet powinno być załadowanych na samochód.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu.

Ćwiczenie 2

Menadżer do spraw transportu rozpatruje wybór sposobu realizacji przewozu silników

spalinowych  między  zakładem produkcyjnym a odbiorcą, którym jest zakład montażowy. Pod
uwagę bierze transport samochodowy i transport kolejowy. Zakład montażowy potrzebuje 150
skrzynek  na  miesiąc,  by  realizować  swój  plan  produkcji.  Opłata  za  przewóz  transportem
samochodowym wynosi 100 zł za skrzynkę. Jednorazowa partia przewozu drogowego wynosi
5  skrzynek.  Przewoźnik  obiecuje,  że  dostawa  będzie  realizowana  w  ciągu  jednego  dnia.
W  transporcie  kolejowym  opłata  za  przewóz  wynosi  15  zł  za  skrzynkę,    a  czas  przewozu
3 dni. Partia przewozu  koleją kształtuje się na poziomie 20 skrzynek.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  obliczyć koszt transportu drogowego i kolejowego,
3)  dobrać gałąź transportu,
4)  określić opłacalność przewozu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Zaproponuj rozmieszczenie na naczepie 3 osiowej 24 europalety o masie 1000 kg każda

wiedząc, że pusta naczepa ma masę 7300 kg, dopuszczalny nacisk na przód to 100kN, a na
każdą oś 80kN.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym technologii prac transportowych,
2) zaplanowć rozmieszczenie palet na naczepie, wykorzystując symulację komputerową.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 4

Zaproponuj rozmieszczenie na naczepie 3 osiowej 14 palet przemysłowych o wymiarach

1200mm x 1000mm i masie 1700 kg każda wiedząc, że pusta naczepa ma masę 7300 kg,
dopuszczalny nacisk na przód to 100kN, a na każdą oś 80 kN.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym technologii prac transportowych,
2) zaplanowć rozmieszczenie ładunku na naczepie, wykorzystując symulację komputerową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 5

Spedytor ma do przewiezienia 66 europalet z wafelkami o masie 200 kg każda. Dobierz

środek transportu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  skorzystać z internetu w celu wyszukania  odpowiednich środków transportu,
3)  dobrać środek transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 6

Spedytor ma do przewiezienia 24 ton cegły na europaletach. Dobierz środek transportu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  skorzystać z internetu w celu wyszukania odpowiednich środków transportu,
3)  dobrać środek transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 7

Zaprojektuj przewóz 22 ton bali drewnianych

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  skorzystać z internetu w celu wyszukania odpowiednich środków transportu,
3)  zaprojektować przewóz.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 8

Zaprojektuj sposób zabezpieczenia przed utratą jakości jogurty przewożone transportem

lotniczym.

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  powtórzyć materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu,
3)  określić sposób zabezpieczenia ładunku.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał nauczania jednostki O1.04 – Dobieranie środków transportu.

Ćwiczenie 9

Zaplanuj przewóz ściętej trawy z pola do gospodarstwa oddalonego o 6 km, wydajność

sieczkarni (maszyny ładującej) 100 t/h.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym technologii prac transportowych,
2) skorzystać z Internetu w celu doboru odpowiedniego środka transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 10

Zaprojektuj transport zboża z pola obsługiwanego przez 3 kombajny, których łączna

wydajność to 96 t/h do gospodarstwa oddalonego od pola o 11 km.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania związanym z

technologią prac transportowych,

2) zaprojektować plan prac związanych z organizacją transportu.

Ćwiczenie 11

Zaprojektuj transport betonu na budowę odległą o 13 km od miejsca wytwarzania,

zapotrzebowanie betonu 560 ton na zmianę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  skorzystać z Internetu w celu doboru środka transportu,
3)  zaprojektować plan prac związanych z organizacją transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 12

Zaplanuj przewóz 100 ton czekolady transportem multimodalnym w kontenerach

z Polski do Szwecji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  korzystać z Internetu w celu doboru środka transportu,
3)  zaprojektować plan prac związanych z organizacją transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 13

Zaprojektuj transport urobku z kopalni diamentów w Kanadzie do fabryki ich

pozyskiwania i obróbki odległej o 46 km.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii  prac transportowych,
2)  skorzystać z Internetu w celu doboru środka transportu,
3)  zaprojektować plan prac związanych z organizacją transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 14

Zaprojektuj transport multimodalny ryżu na specjalnych naczepach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 15

Zaprojektuj transport 25 czołgów T-91 z fabryki „Bumar Łabędy” mieszczącej się

w Gliwicach do Iraku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym technologii prac transportowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) skorzystać z Internetu w celu doboru środka transportu,
3) zaprojektować plan prac związanych z organizacją transportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 16

Zaprojektuj transport żywca wieprzowego 650 sztuk o średniej masie 110 kg każda

z fermy mieszczącej się pod Wrocławiem do zakładu rzeźnego w Sosnowcu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 17

Potrzeby przewozowe firmy to 10 samochodów o ładowności 7 ton przeznaczonych do

przewozu ładunków wielotonowych oraz na dalsze odległości, a tymczasem firma posiada
zamiast tych pojazdów 14 samochodów o ładowności 5 ton. Oblicz łączną ładowność
w obydwu przypadkach. Jeżeli potrzeby transportowe firmy będą zaspokojone to:

−

Jak wzrośnie liczba jazd, a tym samym i przebiegu taboru?

−

Jak zmienią się koszty związane z zwiększeniem przebiegu i czasu pracy?

−

Jak zmienia się czas realizacji potrzeb transportowych?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym  technologii prac transportowych,
2)  obliczyć ładowność,
3)  wyjaśnić, jakie relacje wystąpią w przypadku zaspokojenia potrzeb transportowych firmy.

Ćwiczenie 18

Wypisz w tabelce terminy okresowych badań technicznych.

RODZAJ POJAZDU

TERMINY BADAŃ TECHNICZNYCH

- pojazd zasilany gazem
- pojazd do przewozu materiałów

niebezpiecznych

- pojazd samochodowy konstrukcyjnie

przeznaczony do przewozu osób w liczbie od 5
do 9 , wykorzystywany do zarobkowego
transportu drogowego osób

- autobus o liczbie miejsc powyżej 15 łącznie

z miejscem kierowcy

- pojazd podlegający dodatkowym badaniom

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) powtórzyć

materiał

nauczania

jednostki

modułowej

O1.04

– Dobieranie środków transportu,

skorzystać z Internetu, w celu wyszukania terminów badań technicznych pojazdów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

materiał nauczania jednostki modułowej O1.04 – Dobieranie środków transportu.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie technologia prac transportowych?



2) scharakteryzować

technologie

zunifikowane,

specjalizowane,

uniwersalne?



3) określić rodzaje technologii prac transportowych?



4) zaplanować organizacje przewozu ładunku?



5) rozróżnić technologie przewozów intermodalnych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Planowanie przewozów

4.4.1. Materiał nauczania

Harmonogramowanie wykorzystywania pojazdów, mające na celu optymalne wytyczanie

tras  oraz  maksymalne  wskaźniki  załadunku  pojazdów,  jest  szczególnie  ważne  w  dystrybucji
detalicznej,  tam  gdzie  występują  dostawy  do  lokalnych  klientów  lub  do  odległych  rejonów
w  całym  kraju.  Jako  rzecz  podstawowa,  procedura  harmonogramowania  obejmuje  dostawy
konkretnych  ilości  towarów  pojazdami  o  znanej  pojemności.  Zakłada  ona,  że  towary  są
dostarczane  z  ustalanej  bazy,  i  że  znane  jest  położenie  poszczególnych  klientów,  występują
ograniczenia  w  eksploatacji  pojazdów,  związane  z  godzinami  pracy,  całkowitą  długością
dziennej jazdy oraz liczba postojów u klientów, które można zrealizować w ciągu normalnego
dnia  roboczego.  Akceptowalne  rozwiązanie  zagadnienia  harmonogramowania    wykorzystania
pojazdu  powinno  zapewnić  optymalne  trasy  oraz spełnić  wymagania  klientów, a jednocześnie
uwzględnić  wymagania  przepisów  i  dysponowane  zasoby.  Analiza  obejmuje  badanie
wszystkich możliwych tras, przy zastosowaniu następujących warunków operacyjnych:

−

liczba postojów u danego klienta w ciągu jednego dnia jest ograniczona,

−

całkowita droga pojazdu w ciągu dnia jest ograniczona,

−

pojazdy mają ustaloną nośność,

−

znane jest zapotrzebowanie każdego klienta na towary,

−

ilość towarów dostarczanych do któregokolwiek z klientów jest mniejsza niż nośność
pojazdów.

Satysfakcjonujące rozwiązanie powinno zapewnić harmonogram tras minimalizujących albo

całkowitą drogę, albo czas jazdy pojazdów. Techniki harmonogramowania mogą być też
wykorzystywane do określenia liczby pojazdów, o określonej pojemności w nowym lub
zmodernizowanym parku pojazdów.

W lokalnych dostawach tworzy się na ogół trzy typy tras:

−

trasy łukowe lub obwodowe, łączące klientów przy różnych odległościach od bazy,

−

trasy terenowe, łączące klientów w skupionym terenie,

−

trasy promieniowe, łączące klientów w układzie promieniowym od i do bazy.

Każdy typ trasy ma odmienną charakterystykę. Najważniejsza to, że trasy łukowe dają

najdłuższe drogi, ponieważ odległość pomiędzy pierwszym i ostatnim postojem u klienta jest
znacznie większa niż przy obu pozostałych typach tras.

Metody harmonogramowania dzieli się na :

−

metodę oszczędności ( metoda najkrótszej ścieżki drogi),

−

metodę operacyjną.

Metoda „oszczędności” jest najbardziej znaną metodą ustalania tras pojazdów i jest

podstawą zarówno ręcznych jak i skomputeryzowanych systemów planowania ładunków.

Dzięki tej metodzie łączenie klientów zwiększa oszczędność, im bliżej siebie położeni są

klienci oraz im dalej od bazy, tym większe są oszczędności. Trasy łukowe pozwalają na
większe oszczędności. W tej metodzie można stosować czas zamiast odległości.
Należy zrealizować dostawy z bazy A do klientów B i C.
Trasa będzie prowadziła z A do B, powrót, potem do C i znów powrót.
Przejechana odległość wynosi a + a + b + b czyli 2a + 2b.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a c

A b B

Rys. 4 Trasa łukowa

[

opracowanie własne

]

Współczesne praktyczne sposoby planowania ładunków obejmują dużą liczbę, zarówno

„ręcznych” jak i wspomaganych komputerowo, systemów udoskonalania przez poszczególne
firmy, tak aby sprostać potrzebom zarządzających poszczególnymi bazami.

Warto wspomnieć dwie „ręczne” techniki planowania dostaw:

−

SDS (UOP) – Uproszczona Obsługa Dostaw,

−

TRANSIT – (Planowanie Tras i Harmonogramowanie Transportu Przemysłowego
w oparciu o czas).

TRANSIT posiada też swoją modyfikację pod nazwą BOX.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest harmonogramowanie tras?
2.  Jakie warunki operacyjne stosowane są przy analizie tras?
3.  Jakie są typy tras w lokalnych dostawach?
4.  Jak można podzielić metody harmonogramowanie tras?
5.  Na czym polega metoda „oszczędności”?
6.  Na czym polega metoda operacyjna?
7.  Jakie są „ ręczne” techniki planowania dostaw?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Należy zrealizować dostawy z bazy A do klientów B i C. Trasa będzie prowadziła z A do

B, do C i z powrotem do A.

a c

A b B

Rys. 5 Trasa łukowa

[

opracowanie własne

]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym planowania przewozów,

2) wykorzystać metodę najkrótszej drogi,
3) obliczyć odległość.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura rozdziału,

−

rysunek.

Ćwiczenie 2

Należy ustalić harmonogram dostaw do czterech klientów A,B,C,D z bazy X. Droga nie

może przekroczyć 55 km.

35 20

20 20 X

Rys. 6 Trasa łukowa

[

opracowanie własne

]

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym planowania przewozów,
2)  wykorzystać metodę najkrótszej drogi,
3)  obliczyć odległość.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

rysunek.

Ćwiczenie 3

Wykorzystując metodę „oszczędności” (metoda najkrótszej drogi) zrealizuj dostawę

z bazy A do klientów B i C , określ przejechaną przez pojazd odległość

a c

A b B

Rys. 7 Trasa łukowa

[

opracowanie własne

]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym planowania przewozów,
2) wykorzystać metodę najkrótszej drogi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

rysunek,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 4

Przedsiębiorstwo musi przewieźć 400 ton ładunku tygodniowo ze swej fabryki w Opolu do

składu we Wrocławiu. Potem bez ładunku pojechać do Częstochowy i tam załadować pojazd u
swego  dostawcy.  Średnia  prędkość  na  autostradzie  –  70  km/h,  średnia  prędkość  na  drodze
ekspresowej  –  60  km/godzinę,  średnia  prędkość  na  innych  drogach  –  40  km/godzinę.  Czas
rozładunku  w  Częstochowie  wynosi  1  godzinę,  czas  załadunku  we  Wrocławiu  30  minut.  Ilu
pojazdów  potrzeba  do  transportu  ładunku,  jeżeli  wykorzystywany  pojazd  ma  ładowność  20
ton? Zaplanuj trasę przejazdu, biorąc pod uwagę przepisy AETR o czasie pracy kierowcy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym planowania przewozów,
2)  przypomnieć sobie przepisy umowy AETR o czasie pracy kierowcy,
3)  skorzystać z programu komputerowego do wyliczenia kilometrów między punktami,
4)  wykonać harmonogram czasu pracy kierowcy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer,

−

umowa AETR,

−

harmonogram.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie harmonogramowanie ?



2) wymienić typy tras?



3) określić metody harmonogramowania?



4) wykonać harmonogram czasu pracy kierowcy?

5) rozróżnić techniki planowania dostaw?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Taryfikator usług przewozowych

4.5.1. Materiał nauczania

Cena usługi transportowej jest pieniężnym wyrażeniem jej wartości. Powinna uwzględniać

koszt własny produkcji usługi oraz zysk. Strukturę procesu cenotwórczego usług
transportowych przedstawiono na rys 8.

.....

Rys. 8

Struktura procesu cenotwórczego usług transportowych

[ 1 ]

Ceny usług transportowych mogą być różnicowane w zależności od:

−

gałęzi transportu,

−

rodzaju środka przewozowego,

−

rodzaju świadczonych usług transportowych,

−

charakteru przewozu.

Koszty usług transportowych ponoszone w poszczególnych gałęziach transportu ze

względu na stosowane środki przewozowe oraz technologie transportowe wykazują duże
różnice. Dlatego też ceny oparte są na kosztach występujących w poszczególnych gałęziach
transportu.

W praktyce usługi transportowe realizowane są często przy udziale większej ilości gałęzi

(zazwyczaj  przy  dwóch).  Ceny  ustalane  są  na  podstawie  odrębnych  kalkulacji  kosztów,
odpowiednich  dla  każdej  gałęzi  transportu.  Ze  zróżnicowaniem  cen  usług  transportowych
mamy  również  do  czynienia  w  ramach  jednej  gałęzi  transportu.  Zależy  to  od  rodzaju  środka

Metody wyznaczania cen,
kalkulacje cenowe
np.: metoda kosztowa,
kopiowanie ceny konkurencji

Poziom regulacji

Różnicowanie stawek

System taryfowy

System umowny

Negocjacje

Ceny jako element aktywizacji sprzedaży

np.: karta stałego klienta, rabaty

Akceptacja

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przewozowego zastosowanego do wykonania przewozu, ponieważ koszt jednostkowy
przewozu zmniejsza się wraz ze wzrostem ładowności środka przewozowego, a co się z tym
wiąże – cena za przewóz ulega obniżeniu w miarę zwiększania się masy przesyłki.

Przedsiębiorstwa transportowe, spedycyjne czy logistyczne obok usługi przewozu

świadczą także szereg innych, dodatkowych usług, jak usługi przeładunkowe, magazynowe,
doradztwo itp., w przypadku których ustalane są odrębnie ceny.

Ze względu na różny charakter przewozu, inne ceny będą stosowane w przewozach osób,

a inne w przewozach towarów. Różnice wystąpią także w zasadach kalkulacji kosztów
będących podstawą przy ustalaniu cen dla każdego z tych rodzajów przewozów.

Ponieważ w przewozach międzynarodowych koszty są wyższe, ceny ulegają

zróżnicowaniu również w zależności od tego, czy mamy do czynienia z przewozami
krajowymi, czy międzynarodowymi.

Generalnie możemy wskazać na dwa sposoby ustalania cen w transporcie: system umowny

i  system  taryfowy.  System  umowny  polega  na  tym,  że  każdorazowo  usługobiorcy
i firmy transportowe zawierają umowę na realizację procesu transportowego, w której ustalają
wysokość ceny (stawki) za usługę transportową. Cena umowna jest często ustalana w wyniku
negocjacji  przeprowadzonej  między  usługodawcą  a  usługobiorcą.  Wysokość  tej  ceny
w zasadzie nie podlega żadnym ograniczeniom prawnym. Są to ceny wolne, których wysokość
jest  kształtowana  przez  popyt i podaż. Ceny umowne można stosować w każdym przypadku,
chyba  że  obowiązujące  przepisy  lub  umowy  międzynarodowe  nie  stanowią  o  stosowaniu
ograniczeń  w  zakresie  ustalania  cen  przez  przedsiębiorstwa  świadczące  usługi  transportowe,
spedycyjne  czy  logistyczne.  W  systemie  taryfowym mamy  do  czynienia  z taryfą,  czyli  podaną
do  publicznej  wiadomości  ceną  za  wykonanie  określonych  usług  transportowych  wraz
z postanowieniami, które określają zasady jej stosowania i obliczania opłat.

Taryfy mogą być ustalane:

−

przez poszczególnych przewoźników,

−

przez grupę przewoźników w wyniku zawartych porozumień,

−

przez kompetentny organ administracji państwowej lub instytucje zrzeszające

przewoźników i spedytorów.

Ceny zawarte w taryfach są cenami jednostkowymi. Oznaczają więc cenę za przewóz

określonej jednostki ładunku, na przykład na podaną w taryfie odległość.

Na poziom cen duży wpływ mają warunki występujące na rynku usług transportowych,

a ściśle rzecz ujmując, poziom popytu i podaży oraz poziom konkurencji. Jeśli podaż
przewyższa popyt, ceny powinny maleć. Podobnie jest w sytuacji ostrej konkurencji na rynku,
zwłaszcza konkurencji cenowej. Natomiast jeśli popyt przewyższa podaż, ceny mogą wzrastać.
W praktyce jednak nie zawsze te podstawowe reguły ekonomiczne są stosowane.

Zasadniczo taryfowy system ustalania cen występuje przy masowych i powtarzalnych

aktach kupna i sprzedaży. Ujednolicone stawki jednostkowe taryf majĄ charakter cen
odpowiadających przeciętnym warunkom i kosztom produkcji.

W bardzo wąskim znaczeniu taryfa transportowa oznacza zestawienie cen za usługi

transportowe.  W  nieco  szerszym  znaczeniu  pod  pojęciem  taryfy  transportowej  rozumie  się
podany  do  powszechnej  wiadomości  wykaz  stawek  i  opłat,  tj.  cen  jednostkowych  za
wykonanie  określonych  usług  transportowych  oraz  zbiór  przepisów  określających  warunki
stosowania  tych  stawek  i  sposób  obliczania  według  nich  opłat  za  poszczególne  usługi.
W najszerszym znaczeniu przez taryfę transportową rozumie się zbiór przepisów regulujących
warunki wykonania określonych usług transportowych.

Stawki opłat w taryfach ustalane są najczęściej na podstawie kosztów własnych

ponoszonych w związku ze świadczeniem usług transportowych. Stawki mogą być: stałe
(proporcjonalne), degresywne, progresywne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stawki stałe występują wtedy, kiedy za każdą jednostkę pracy przewozowej (tkm, pkm)

obowiązuje  ta  sama  stawka,  bez  względu  na  wielkość  całkowitej  produkcji  zrealizowanej
w  danym  przewozie.  Przy  stawkach  degresywnych  opłata  za  każdą  jednostkę  pracy
przewozowej  zmniejsza  się  wraz  ze  wzrostem  jej  rozmiarów  pod  wpływem  wzrostu  na
przykład odległości przewozu. Stawki progresywne są odwrotnością stawek degresywnych, to
znaczy wzrastają wraz ze wzrostem wielkości pracy przewozowej.

Taryfy transportowe mogą również zawierać stawki mieszane, które łączą cechy wyżej

wymienionych stawek.

Narzędziem służącym do dyferencjacji stawek taryfowych jest tzw. różniczka pozioma

i pionowa. Różniczka pozioma polega na różnicowaniu stawek przewozowych pod względem:

−

cech ładunku, np.: ilości ładunku, podatności transportowej,

−

cech środka transportu użytego do przewozu,

−

sposobu realizacji usługi transportowej,

−

czasu przewozu,

−

relacji (kierunku) przewozu,

−

wartości ładunku,

−

okresu przewozu.

Podstawową cechą ładunku mającą wpływ na stawkę przewozową jest ciężar właściwy,

który  wyznacza  jego  przestrzenność.  W  zależności  od  przestrzenności  ładunku  środek
transportu może być wykorzystany w różnym stopniu. Im większa jest przestrzenność ładunku,
tym w mniejszym stopniu wykorzystana jest ładowność środka transportu i tym samym koszty
własne  przewozu  rozkładają  się  na  mniejszą  liczbę  jednostek  masy  ładunku.  Stąd  stawka
przewozowa musi być wyższa w stosunku do stawki przewozowej ładunku wykorzystującego
całą  ładowność  środka  transportu.  Na  ładowność  środka  transportu,  a  tym  samym  na  koszt
jednostkowy pracy przewozowej, ma wpływ również masa ładunku. Koszt ten maleje wraz ze
wzrostem masy ładunku, czyli również stopnia ładowności środka transportu.

W zależności od stopnia podatności transportowej koszty przewozu ładunków o tej samej

masie będą kształtować się w sposób zróżnicowany, co ma swoje przełożenie w różnicowaniu
stawek w taryfach i w stosowaniu tak zwanych klas (grup) ładunków, np. klasa A, klasa B czy
klasa I, klasa II.

Często stawki opłat różnicowane są w zależności od rodzaju użytego środka przewozu. Na

przykład w taryfie kolejowej wyższe stawki są ustalone za przewozy ładunków w wagonach
chłodniach. Podobnie wyższe stawki są ustalane dla przewozów dokonywanych w skróconym
czasie, np. przewozy ekspresowe. W oby przypadkach wyższe stawki opłat wynikają
z ponoszenia wyższych kosztów.

W przewozach osób stawki opłat różnicuje się w zależności od poziomu komfortu

podróży.  Na  przykład  w  przewozach  koleją  mamy  podział  na  1  i  2  klasę,  w  samolotach
możemy  spotkać  podział  na  klasę  ekonomiczną  bądź  klasę  business,  a  na  promach  morskich
zróżnicowana  jest  klasa  kajut.  W  przewozach osób stawki opłat zależą także od skali zakupu
usług. Stawki za przejazdy grupowe są niższe od stawek za przejazdy indywidualne.

Różniczka pionowa to różnicowanie stawek taryfowych z uwagi na:

−

odległość przewozu,

−

trasę przewozu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9

Czynniki dyferencjacji stawek transportowych

[1]

Biorąc pod uwagę odległość przewozu, stawki opłat mają z reguły charakter degresywny

dla poszczególnych stref odległości, tj. maleją na 1 tkm w miarę wzrostu odległości przewozu.
Oznacza  to,  że  wraz  ze  wzrostem  odległości  przewozu  rośnie  suma  kosztów  przewozu  przy
jednoczesnym  obniżeniu  kosztu  jednostkowego  pracy  przewozowej.  Koszty  jednostkowe
stanowią  wielkość  zmienną,  kształtują  się  więc  odwrotnie  proporcjonalnie  do  odległości
przewozu. Modelowo zależność tę wyraża wzór:

= a + bl

gdzie:
K

– koszt przewozu 1 t na określoną odległość,

a – koszt niezależny od odległości przewozu przypadający na 1 t,
b – koszt przewozu 1 t na odległość 1 km, zwany kosztem zależnym od odległości przewozu,
l – odległość przewozu w km.

Obliczony w ten sposób koszt przewozu 1 tony ładunku na określoną odległość,

powiększony o marżę zysku, daje stawkę taryfową. Jeżeli zakładamy znaczne uwypuklenie
degresji odległościowej, możemy zastosować następującą formułę:

Ładunek

Waga

ładunku

Gałąź

transportu

Środek

transportu

Technologia

transportu

Trasa

przewozu

Czas

przewozu

ść

spor

Wielkość stawki

transportowej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

∑

−

Gdzie:
b

- stawka za 1 km w i-tej strefie,

– przyrost odległości w i-tej strefie przewozu

koszty

= a + bl

bl – wielkość zmienna

a – wielkość stała

Rys. 10

Wykres kosztu przewozu l t ładunku na określoną odległość [ 1 ]

Układ taryfy opartej na odległości przewozu może być kilometryczny lub strefowy.

W taryfie kilometrycznej jednostkowe stawki proporcjonalne przewozu są równe dla każdej
odległości przewozu, a stawki degresywne i progresywne są zmienne. Opłata odpowiada zaś
sumie stawek jednostkowych.

Taryfy strefowe są zbudowane dla stawek degresywnych i progresywnych. W taryfach

tych  stawki  jednostkowe  są  ustalane  dla  określonych  stref  przewozu,  czyli  w  pewnych
przedziałach  pracy  przewozowej.  Stanowią  podstawę  dla  obliczenia  opłaty  całkowitej  dla
każdej  jednostki  lub  dla  sumy  pracy  przewozowej  z danej  strefy. W drugim wariancie stawka
ma charakter ryczałtowy.

W praktyce spotykamy różne rodzaje taryf. W zależności od liczby przyjętych za

podstawę  czynników  służących  do  określenia usługi transportowej,  np. masa,  odległość,  czas
oraz  jej  wartości,  rozróżnia  się  taryfy  proste  i  złożone.  Taryfa  prosta uwzględnia  tylko  jeden
czynnik  określający  usługę  transportową  i  służący  do  jej  wyceny.  W  taryfie  złożonej  usługę
transportową określają co najmniej dwa czynniki, które są następnie podstawą ich wyceny.

Taryfy transportowe dzieli się przeważnie według:

−

gałęzi transportu na : taryfy kolejowe, taryfy samochodowe, taryfy lotnicze, wodne
śródlądowe i taryfy morskie,

−

rodzaju usług na: taryfy przewozowe, taryfy robót ładunkowych, taryfy specjalne itp.,

−

przedmiotu przewozu na : taryfy towarowe, taryfy osobowe,

−

zasięgu przewozów na : taryfy miejskie, taryfy międzymiastowe, taryfy krajowe, taryfy
międzynarodowe.

Można wskazać jeszcze na taryfy specjalne, które obejmują ulgi przedmiotowe lub

podmiotowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest cena usługi transportowej?
2.  Jak można zróżnicować cenę usługi transportowej?
3.  Jakie są ustalone ceny w transporcie?
4.  Przez kogo są ustalane taryfy?
5.  Co oznacza taryfa transportowa?
6.  Jakie mogą być stawki?
7.  Co służy do dyferencjacji stawek taryfowych?
8.  Co to jest różniczka pozioma?
9.  Jakie cechy ładunku mają wpływ na stawkę przewozową?
10.  Co to jest różniczka pionowa?
11.  Jak określa się koszt 1 tony przewozu na określona odległość?
12.  Jaki może być układ taryfy  opartej na odległości przewozu?
13.  Jak dzielą się taryfy transportowe?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W tablicy podano stawki taryfy stałej, degresywnej i progresywnej. Określ, ile wynosić

będą opłaty w układzie kilometrycznym.

Taryfa stała

Taryfa degresywna

Taryfa progresywna

stawka

opłata

stawka

opłata

stawka

opłata

Odległość w

kilometrach

w złotych

1
2
3
4
5
6
7
8
9

100
100
100
100
100
100
100
100
100
100

100

99
98
97
96
95
94
93
92
91

100

100
101
102
103
104
105
106
107
108
109

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczący taryfikatora usług przewozowych.

2) przypomnieć sobie jak oblicza się stawki degresywne i progresywne,
3) wypełnić tabelę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

tabela.

Ćwiczenie 2

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Firma „Minex” wysłała z Wrocławia do Frankfurtu przesyłkę lotniczą w postaci dekoracji

papierowych  ważącą  2,5  kg  o  rozmiarach  170cm  x  80cm  x  80cm.  Ile  wyniesie  przewoźne,
jeżeli  założymy,  że  stawka  frachtu  lotniczego  wynosi  w  tej  relacji  200  zł  za  1  kg?  Waga
przeliczeniowa to  1 kg = 6000 cm

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym taryfikatora usług przewozowych,
2) obliczyć objętość opakowania w cm

3) obliczyć przewoźne.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Korzystając z internetu wpisz aktualne ceny za przejazd

TARFYFA ŚWIONUJŚCIE - YSTAD

CENA

dorośli

dzieci poniżej 7 lat

dzieci i młodzież poniżej 16 lat, uczniowie i studenci poniżej 26 lat, renciści, emeryci (po
okazaniu legitymacji), posiadacze kart Inter-Rail

bilet rodzinny, max. 5 osób
- rodzic (e) z dziećmi do lat 18

przyczepa przekraczająca 2 m wys. i / albo 6 m dł., max. do 10 m dł.

przyczepa do 2 m wys. i do 6 m dł.

przyczepa motocyklowa (łączna długość z motocyklem do 6 m

motocykl (motorower) z kierowcą

kierowca z samochodem przekraczającym 2 m wys. i 8 m dł., max. do 10 m dł.
(minibus, mobile home)

rower

SAMOCHÓD OSOBOWY Z KIEROWCĄ (samochód osobowy, minibus, mobile home)

do 2 m wys. i do 6 m dł.

przekraczający 2 m wys. albo 6 m dł.

przekraczający 2 m wys. i 6 m dł.,
max do 8 m dł.

SAMOCHÓD OSOBOWY + MAX. 5 OSÓB (samochód osobowy, minibus, mobile home)

do 2 m wys. i do 6 m dł.

przekraczający 2 m wys. albo 6 m dł.

przekraczający 2 m wys. i 6 m dł.,
max do 8 m dł.

Inne pojazdy

przyczepa przekraczająca 2 m wys. i / albo 6 m dł., max. do 10 m dł.

przyczepa do 2 m wys. i do 6 m dł.

przyczepa motocyklowa (łączna długość z motocyklem do 6 m

motocykl (motorower) z kierowcą

kierowca z samochodem przekraczającym 2 m wys. i 8 m dł., max. do 10 m dł.
(minibus, mobile home)

rower

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczący taryfikatora usług przewozowych,

2) wykorzystać komputer z dostępem do Internetu w celu znalezienia taryf przewoźnika

promowego,

3) wypełnić tabelkę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

tabelka.

Ćwiczenie 4

Korzystając ze strony www.pr.pkp.pl wpisz aktualne opłaty bilety jednorazowe w klasie

1 pociągów osobowych w rozbiciu na % ulgi.

ODLEGŁOŚĆ

CENNA BRUTTO

CENA NETTO

PTU

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczący taryfikatora usług przewozowych,
2)  otworzyć stronę www.pr.pkp.pl ,
3)  wypełnić tabelkę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

tabelka.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie taryfa transportowa?



2) wymienić taryfy transportowe?



3) określić rodzaje stawek?



4) rozróżnić ceny usług przewozowych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 22 zadania dotyczące dobierania środków do zadań spedycyjnych
5.  Zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa,
6.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

−

w zadaniach zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku pomyłki należy błędną

odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź
prawidłową),

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Według polskich przepisów dobowy czas odpoczynku kierowcy powinien wynosić nie mniej

niż:

a)  przepisy nie określają czasu odpoczynku.
b)  11 godzin z możliwością skrócenia do 9 godzin 1 raz w tygodniu.
c)  11 godzin z możliwością skrócenia do 9 godzin 2 razy w tygodniu.
d)  11 godzin z możliwością skrócenia do 9 godzin 3 razy w tygodniu.

2. Której z wymienionych wartości nie rejestruje tachograf?

a)  prędkości jazdy.
b)  przebytej odległości.
c)  czasu jazdy pojazdu.
d)  godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy kierowcy.

3. Wskaźnik wykorzystania taboru podaje w jakim stopniu:

a) będące w pracy pojazdy miały wykorzystany przebieg,
b) posiadany tabor samochodów ciężarowych był wykorzystany do wykonania

przewozów,

c) posiadany tabor samochodów ciężarowych nie był wykorzystany do wykonania

przewozów,

d) będące w pracy pojazdy miały wykorzystane przebieg i ładowność.

4. Środki transportu zaliczamy do:

a)  środków trwałych,
b)  przedmiotów nietrwałych,
c)  materiałów eksploatacyjnych,
d)  źródeł finansowania działalności przedsiębiorstwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. W przypadku realizacji przewozów dotowanych, przewoźnika obowiązują przy sprzedaży

biletów:

a)  ceny urzędowe,
b)  nie ma żadnych reguł ustalania cen,
c)  ceny ustalone we własnym zakresie,
d)  ceny negocjowane z koordynatorem rozkładu jazdy.

6. Działalność gospodarcza polegająca na wykonywaniu krajowego zarobkowego przewozu

osób pojazdami samochodowymi:

a)  nie wymaga spełnienia żadnych warunków,
b)  wymaga tylko posiadania odpowiedniego prawa jazdy,
c)  wymaga licencji wydawanej przez właściwą lokalną władzę samorządową,
d)  wymaga  jedynie  posiadania  odpowiedniej  liczby  pojazdów  przystosowanych  do

przewozu osób.

7. Zezwolenie na wykonywanie okazjonalnych przewozów osób na terenie więcej niż jednego

województwa wydaje:

a)  Minister Transportu,
b)  wojewoda właściwy dla siedziby przedsiębiorcy,
c)  marszałek województwa właściwy dla siedziby przedsiębiorcy,
d)  nie jest wydawane przez nikogo, gdyż nie jest wymagane prawem.

8. Rzeczywista cena usługi transportowej powinna wynikać z poziomu kosztów istniejących

u danego przewoźnika. Czy cenę tę przewoźnik zawsze może stosować na rynku?

a)  tak, ale założona rentowność nie powinna przekraczać 5%,
b)  tak, ale założona rentowność nie powinna przekraczać 10%,
c)  tak, gdyż gwarantuje mu ona określoną rentowność przewozu,
d)  nie,  gdyż  o  cenie  przewozu  decydują  średnie  ceny  rynkowe  narzucane  przez

konkurencję.

9. Badania techniczne pojazdów są wykonywane przez:

a)  wszystkie stacje kontroli pojazdów,
b)  autoryzowane warsztaty samochodowe,
c)  autoryzowane stacje kontroli pojazdów,
d)  warsztaty serwisowe producentów pojazdów.

10. Która z niżej wymienionych opłat występuje w krajowym drogowym transporcie rzeczy?

a)  opłaty za parkingi strzeżone,
b)  opłaty za wydawanie zezwoleń na przewozy kabotażowe,
c)  opłaty za wydanie zezwolenia na krajowy przewóz rzeczy,
d)  opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.

11. Plan trasy w krajowych przewozach zwierząt jest wymagany:

a)  zawsze,
b)  tylko wówczas, gdy przewóz wraz z postojami będzie trwał dłużej niż 12 godzin,
c)  tylko wówczas, gdy przewóz wraz z postojami będzie trwał dłużej niż 24 godzin,
d)  tylko wówczas, gdy przewóz wraz z postojami będzie trwał dłużej niż 8 godzin.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Dobieranie środków transportowych do zadań spedycyjnych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: