Lacznosc-n2

HOBBY

Odbiorniki KF

Świat Radio Czerwiec 2005

Schemat bloko-

wy odbiornika z za-

znaczonymi modu³ami

funkcjonalnymi pokazano

na rysunku 1.

Na skutek uproszczenia kon-

strukcji  staj¹  siê  zbêdne  modu³y
elektroniczne  i filtry  kwarcowe
charakterystyczne dla odbiorników
z poœredni¹  przemian¹  czêstotli-
woœci.  Nie  ma  potrzeby  wykony-
wania  indukcyjnoœci,  które  czêsto
pocz¹tkuj¹cym  krótkofalowcom
sprawiaj¹  sporo  k³opotów.  Popra-
wnie  zmontowany  odbiornik  dzia-
³a tu¿ po uruchomieniu.

Trochê teorii

Warto przypomnieæ, ¿e modula-

cja CW, stosowana najczêœciej w te-
legrafii  to  rodzaj  modulacji  impul-
sowej  polegaj¹cej  na  kluczowaniu
fali  noœnej  sygna³em  u¿ytkowym.
Modulacja DSB to rodzaj modulacji
amplitudy, w której wystêpuj¹ obie
wstêgi  boczne  i silnie  wyt³umiona
fala  noœna.  Modulacja  SSB  to  od-
miana  modulacji  amplitudy  pole-
gaj¹ca na usuniêciu wstêgi bocznej
i znacznym  wyt³umieniu  fali  noœ-
nej w sygnale. Pozostaje jedna, dol-
na lub górna wstêga boczna, w któ-
rej  skupiona  jest  prawie  ca³a  ener-
gia  promieniowania.  Interpretacjê
graficzn¹  modulacji  jednowstêgo-
wej SSB pokazano na rysunku 2.

Aby podczas odbioru uzyskaæ

informacjê  u¿ytkow¹  zawart¹  we
wstêdze  SSB,  musimy  odtworzyæ
brakuj¹cy  sygna³  fali  noœnej,  wy-
twarzaj¹c  go  w stabilnym  genera-
torze  lokalnym  VFO.  W procesie
demodulacji  na  skutek  zdudnienia
sygna³ów  tego  generatora  i sygna-
³ów  wstêgi  bocznej  otrzymuje  siê
u¿ytkowy  sygna³  ma³ej  czêstotli-
woœci.

Generator VFO

Generator VFO pracuje w uk³a-

dzie  Seylera.  W równoleg³ym  ob-
wodzie rezonansowym z indukcyj-
noœci¹  L3  wystêpuje  zestaw  kon-
densatorów  ceramicznych  i styro-
fleksowych C30, C31, C32, C33. Za-
stosowano  kondensatory  o ró¿-
nych  wspó³czynnikach  termicz-
nych  w celu  kompensacji  zmiany
pojemnoœci na skutek zmiany tem-
peratury.  Czêstotliwoœæ  drgañ  jest
zale¿na  od  pojemnoœci  diody
BB104B zmienianej napiêciem z su-
waka  potencjometru  wieloobroto-
wego P

obr

. Pojemnoœci kondensato-

rów  C30  oraz  C31  decyduj¹  o za-
kresie  przestrajania.  Prawdopo-
dobnie  wyst¹pi  potrzeba  skorygo-
wania  ich  wartoœci  w dzia³aj¹cym
uk³adzie.  Na  wyjœciu  zastosowano
wzmacniacz  w uk³adzie  wtórnika
emiterowego  na  tranzystorze  T3,
który dobrze separuje generator od
zmian  obci¹¿enia.  Na  rysunku  3
pokazano  schemat  generatora  i se-
paratora.

Nale¿y ustawiæ poziom sygna³u

wyjœciowego za pomoc¹ opornika
monta¿owego P

uzyskuj¹c naj-

Dla pocz¹tkuj¹cych na pasmo 80m

Odbiornik nas³uchowy CW i SSB

Pomimo dostêpnoœci i ró¿norodnoœci produkowanego sprzêtu, wielu

Pomimo dostêpnoœci i ró¿norodnoœci produkowanego sprzêtu, wielu
pocz¹tkuj¹cych krótkofalowców podejmuje próby samodzielnego wykona-

pocz¹tkuj¹cych krótkofalowców podejmuje próby samodzielnego wykona-

pocz¹tkuj¹cych krótkofalowców podejmuje próby samodzielnego wykona-
nia urz¹dzeñ. Ich budowanie, eksploatowanie i mo¿liwoœci eksperymento-

nia urz¹dzeñ. Ich budowanie, eksploatowanie i mo¿liwoœci eksperymento-

nia urz¹dzeñ. Ich budowanie, eksploatowanie i mo¿liwoœci eksperymento-
wania daj¹ du¿¹ satysfakcjê. Czêsto proste konstrukcje przy niewielkich

wania daj¹ du¿¹ satysfakcjê. Czêsto proste konstrukcje przy niewielkich

wania daj¹ du¿¹ satysfakcjê. Czêsto proste konstrukcje przy niewielkich
nak³adach finansowych osi¹gaj¹ zadowalaj¹ce parametry. Prezentujemy

nak³adach finansowych osi¹gaj¹ zadowalaj¹ce parametry. Prezentujemy

nak³adach finansowych osi¹gaj¹ zadowalaj¹ce parametry. Prezentujemy
sprawdzon¹, modu³ow¹ konstrukcjê odbiornika CW i SSB z bezpoœredni¹

sprawdzon¹, modu³ow¹ konstrukcjê odbiornika CW i SSB z bezpoœredni¹

sprawdzon¹, modu³ow¹ konstrukcjê odbiornika CW i SSB z bezpoœredni¹
przemian¹ czêstotliwoœci na pasmo od 3,5 do 3,8MHz.

przemian¹ czêstotliwoœci na pasmo od 3,5 do 3,8MHz.

Rys. 1. Schemat blokowy odbiornika CW, SSB

Rys. 2. Interpretacja graficzna modulacji jednowstêgowej SSB

£¹cznoœæ

Świat Radio Czerwiec 2005

lepsz¹  jakoœæ  odbioru.  Sygna³  wy-
jœciowy generatora skierowany jest
do  modu³u  odbiorczego  i do  mo-
du³u  cyfrowej  skali  czêstotliwoœci.
Zastosowanie  cyfrowej  skali  czês-
totliwoœci  znacznie  u³atwia  uru-
chomienie  odbiornika  i eksploata-
cjê  w czasie  prowadzenia  nas³u-
chu.

Modu³ odbiornika

Sygna³ wysokiej czêstotliwoœci

z anteny  dostaje  siê  do  filtra  pas-
mowego  sk³adaj¹cego  siê  z dwóch
równoleg³ych  obwodów  rezonan-
sowych strojonych na czêstotliwoœæ
œrodkow¹  pasma,  sprzê¿onych
kondensatorem  C2.  Wartoœæ  tego
kondensatora  decyduje  o stopniu

sprzê¿enia  miêdzy  obwodami,
a tym  samym  o szerokoœci  pasma
przenoszenia i t³umiennoœci sygna-
³ów  poza  tym  pasmem.  Aby  nad-
miernie  nie  obci¹¿aæ  filtra  pasmo-
wego  opornoœci¹  wejœciow¹  (ok.
1,5kW) wzmacniacza uk³adu scalo-
nego  NE612,  jego  wejœcie  przy³¹-
czono  do  dzielnika  pojemnoœci  C4
i C5.  Z indukcyjnoœci¹  L2  równ¹

Rys. 3. Schemat generatora i separatora

Rys. 4. Wewnêtrzna struktura uk³adu
scalonego NE612

Rys. 5. Schemat modu³u odbiornika

Rys. 6. Schemat ideowy filtra i wzmacniacza mocy

WYKAZ ELEMENTÓW

Elementy pó³przewodnikowe:
US1

NE612 (SA612, 602)

US2, US5

LM78L08

US3

µA741

US4

TBA810

T1, T3

BC547B

BF245B

BB104B

Elementy indukcyjne:
L1, L2, L3

indukcyjnoœci 10µH

D³1, D³2

indukcyjnoœci 1mH

Rezystory:
R1, R13

470k

Ω

3,3k

Ω

150

Ω

R4, R5,

100k

Ω

R8, R12

100k

Ω

R6, R7

10k

Ω

R10

100

Ω

R11

Ω

R14

1,5k

Ω

R15, R16

33k

Ω

Kondensatory:
C1

47pF

C2, C34, C36

22pF

180pF

C4, C5

360pF

C6, C9, C40

10nF

22nF

C8, C35

10µF/16

C10

1nF

C11, C38

47nF

C12, C15, C16

100nF

C17, C20, C27

100nF

C18, C19

4,7nF

C13

330pF

C14, C22, C23,

100µF/16

C26, C37

100µF/16

C24

5,6nF

C25

2,2nF

C21

3300µF/16

C28

470µF/16

Pozosta³e elementy:
P

obr

potencjometr wieloobrotowy 10k

Ω

potencjometr wyk³adniczy

z wy³¹cznikiem 10k

Ω

potencjometr monta¿owy 2,2k

Ω

G³

g³oœnik 8

Ω

/5W

Gniazdo zasilania

12V

Gniazdo antenowe

UC1

Zasilacz

wtyczkowy stabil. 12V/800mA

HOBBY

Odbiorniki KF

Świat Radio Czerwiec 2005

10mH i wypadkow¹ po-
jemnoœci¹ kondensato-
rów C4 i C5 obwód za-
chowuje

rezonans

w œrodkowym zakresie
pasma 3,5-3,8MHz.

W uk³adzie scalonym

US1  nastêpuje  wzmac-
nianie  oraz  mieszanie
sygna³ów  pochodz¹-
cych  z wewnêtrznego
wzmacniacza tego uk³a-
du  i zewnêtrznego  ge-
neratora  VFO.  W struk-
turze  uk³adu  znajduj¹
siê  wzmacniacze  ró¿ni-
cowe, mieszacz zrówno-
wa¿ony,  oscylator  i ob-
wody

stabilizuj¹ce.

NE612  charakteryzuje
siê  du¿ym  wzmocnie-
niem,  ma³ymi  szumami  w³asnymi
i dobrymi parametrami przemiany.

Na rysunku 4 pokazano uprosz-

czon¹ strukturê uk³adu na tle jego
obudowy.

Produktem demodulacji w mie-

szaczu zrównowa¿onym, po odfilt-
rowaniu  w dolnoprzepustowym
filtrze  D³1  i C11,  jest  sygna³  ma³ej
czêstotliwoœci  z zakresu  pasma
akustycznego.

Przy odbiorze sygna³ów z mo-

dulacj¹  SSB  bardzo  wa¿ne  jest  za-
wê¿enie  do  oko³o  3kHz  pasma
przenoszenia  ca³ego  toru  wzmac-
niacza  akustycznego.  Wstêpne
ograniczenie  pasma  przepustowe-
go  odbywa  siê  pojemnoœci¹  kon-
densatora  C13  w ga³êzi  ujemnego
sprzê¿enia  zwrotnego  wzmacnia-
cza na tranzystorze T1.

Modu³ wzmacniacza

Kszta³towanie charakterystyki

przenoszenia uzyskano g³ównie
w filtrze

dolnoprzepustowym

w uk³adzie sprzê¿enia zwrotnego
wzmacniacza US3.

Na rysunku 6 pokazano sche-

mat ideowy filtra i wzmacniacza
mocy ma³ej czêstotliwoœci.

W stopniu wzmacniacza mocy

zastosowano

uk³ad

scalony

TBA810, ale mo¿na z powodze-
niem wykorzystaæ inny w odpo-
wiedniej dla niego aplikacji.

Wykonanie i uruchomienie

Odbiornik nas³uchowy charak-

teryzuje  siê  prostot¹  wykonania
i podzia³em  na  funkcjonalne  mo-
du³y.  W jego  konstrukcji  wyko-
rzystano  ³atwo  dostêpne  elementy
elektroniczne. Uk³ad cyfrowej skali

czêstotliwoœci zmontowano, wyko-
rzystuj¹c gotowe do sk³adania mo-
du³y KIT. Mo¿na je zakupiæ w skle-
pie wysy³kowym AVT. Nie ma po-
trzeby  nawijania  cewek  i d³awi-
ków, gdy¿ zastosowano gotowe in-
dukcyjnoœci,  przypominaj¹ce  wy-
gl¹dem  rezystory.  Po³¹czenia  wy-
konano na uniwersalnych p³ytkach
drukowanych, lutuj¹c elementy od
strony œcie¿ek przewodz¹cych.

Na rysunku 7 pokazano sposób

„powierzchniowego” wykonania
po³¹czeñ.

Zalet¹ takiego monta¿u jest

mo¿liwoœæ przebudowy uk³adu
i wymiany elementów elektronicz-

nych  bez  uszkodzeñ.  Ka¿dy  z mo-
du³ów  mo¿na  wykonaæ  w czasie
kilkudziesiêciu  minut.  Nie  ma
potrzeby ¿mudnego projektowania
i wytrawiania  obwodów  drukowa-
nych.

Aby zwiêkszyæ stabilnoœæ czês-

totliwoœci, modu³ generatora VFO
zamkniêto w pude³ku zlutowanym
z bielonej blachy stalowej.

Sposób pod³¹czenia diody po-

jemnoœciowej pokazano na rysun-
ku 8

Na rysunku 9 pokazano wypro-

wadzenia  elektrod  tranzystorów
BF245B,  BC527B  i stabilizatora  na-
piêcia  LM78L08.  Elementy  te  wy-
stêpuj¹ w obudowie TO92.

Doln¹ czêœæ obudowy wykona-

no z blachy aluminiowej o gruboœci
2mm  zagiêtej  z obu  stron  pod  k¹-
tem  prostym.  W blasze  wyciêto
okr¹g³y otwór na g³oœnik. W otwór
wklejono  metalow¹  siatkê  os³ono-
w¹. Elementy górnej czêœci obudo-
wy wykonano z p³yty tekstolitowej
o gruboœci  4mm  i sklejono  pod  k¹-
tem prostym. Wszystkie po³¹czenia
wykonano  dwusk³adnikowym  kle-
jem  epoksydowym.  Ca³oœæ  szlifo-
wano  i malowano  czarn¹,  matow¹
farb¹

z aerozolem.

Z przodu

Rys. 7. Widok po³¹czeñ lutowniczych

Rys. 8. Sposób pod³¹czenia diody
pojemnoœciowej BB104B

Rys. 9. Elementy pó³przewodnikowe

Rys. 10. P³yta czo³owa odbiornika

Rys. 11. Widok modu³ów we wnêtrzu odbiornika

Aktualny wykaz
odbiorników i innych
układów radiowych
w postaci kitów AVT
znajduje się na str. 70

£¹cznoœæ

Świat Radio Czerwiec 2005

Rys. 13. Widok wnêtrza odbiornika

umieszczono  potencjometry,  pod-
œwietlane  gniazdo  do  pod³¹czenia
s³uchawek  i okno  wyœwietlacza
cyfrowej  skali  czêstotliwoœci.  P³ytê
czo³ow¹  wykonano  w programie
graficznym  Corel  Draw,  drukuj¹c
rysunek  na  kolorowym  papierze
samoprzylepnym,  jednostronnie
laminowanym (rys. 10).

Z ty³u umieszczono zaciski zasi-

lania 12V i koncentryczne gniazdo
antenowe UC1.

Na rysunku 11 pokazano roz-

mieszczenie elementów i modu³ów
wewn¹trz obudowy.

Do odbioru nale¿y zastosowaæ

antenê  drutow¹  o d³ugoœci  przy-
najmniej  12  metrów  z transforma-
torem  dopasowuj¹cym  opornoœæ
falow¹  do  przewodu  koncentrycz-
nego.  Problem  dopasowania  opor-
noœci  falowych  zosta³  opisany
w poprzednich  miesiêcznikach
„Radio  Œwiat”.  Widok  odbiornika
pokazano  na  rysunku  12,  a jego
wnêtrze na rysunku 13.

Przy dobrej propagacji w pre-

zentowanym odbiorniku z anten¹
drutow¹ s³ychaæ odleg³e stacje pol-
skie i zagraniczne.

Prawdopodobnie znacznie po-

prawi siê odbiór z dipolem pó³falo-
wym.

Istnieje mo¿liwoœæ wykorzysta-

nia  modu³ów  odbiornika  do  budo-
wy  transivera  DSB  przez  dodanie
modulatora  DSB  i wzmacniacza
mocy  wysokiej  czêstotliwoœci.  By³-
by to pierwszy krok do nawi¹zania
³¹cznoœci za pomoc¹ w³asnej apara-
tury.

Jerzy Mroszczak SQ7JHM

Rys. 12. Widok odbiornika z przodu

Jerzy Mroszczak
SQ7JHM
e−mail:
mroszczak@o2.pl